leisure-time.
· Calfa
Դատարկաժամ գիշերոյն ի խորհուրդս կարկատելոյ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
uselessly.
· Calfa
Վայրապար. ի զուր. առանց խորհրդոյ. ... յն. ἀπλῶς պարզապէս. լոկ.
emptying, vacuum, space;
evacuation;
vacuity;
vacancy;
exhaustion;
idleness, sloth-fulness, laziness, leisure.
· Calfa
Դատարկութիւն յամենայն ազգի ազգի չար խորհրդոց. (Վրք. հց. ՟Բ։)
stratagem, fraud, contrivance, machination, cheat, circumvention, deceit, trick, imposture, plot, snare, trap, device;
— գործել, to conspire, to circumvent, to plot, to lie in wait;
— անձին առնել, to kill one's self;
—ով, deceitfully, treacherously.
· Calfa
δόλος, κακουργία, ἑπιβουλή dolus, maleficium, insidiae որ եւ ԴԱՒԱՃԱՆՈՒԹԻՒՆ. Նենգ խաբէութիւն. խարդախանք. խորհուրդ չար. դարանակալութիւն. որոգայթադրութիւն մահու. սպանութիւն.
present.
· Calfa
Օրհնեալ ես փայտ սուրբ դեռակայ, որոյ խորհուրդն յառաջ խաղայ. (Շ. բարձր.։)
cf. Դէմք;
— դնել, to propose, to purpose, to design;
զ— ունել, to oppose, to resist, to face, to endure, to thwart, to cross;
ի դիմի հարկանել, to encounter, to assail, to attack;
to strike, to oppose;
prep. adv. — ընդդէմ, opposite;
directly, diametrically;
prep. adv. — յանդիման, before, opposite, in presence;
publicly, openly, in face;
— ի —, — առ —, face to face, man to man;
ի դիմի, before, opposite to.
· Calfa
Դիմաց երկրի։ Յեդեմեան դիմաց։ Ի դիմաց ծովու։ Կարգեսցես ի դիմի ընդդէմ դիւացն դասու։ Ի դէմս իմն մեկնութեան։ Դիմաց քարտենի կամ սոփեստի։ Զդէմս բանիցս։ Առ դէմս աղօթից։ Ի դէմս առեալ զխորհուրդն տպաւորեցոյց. (Նար.։)
Զաստուածաշունչ գրոց զխորհուրդ եւ զդէմս. (Ոսկ. յհ. ՟Լ՟Թ։)
Դէմ կալ խորհրդոյ քում. (Վրք. հց. ՟Զ։)
to hinder, to stop, to impede, to obstruct, to embarrass, to cross, to delay, to interrupt;
to intercept;
to interdict, to prohibit;
to abolish, to abrogate, to annul, to revoke;
to take away;
to sippress;
— զճանապարհն, զանցս ուրուք, to stop the way or passage, to stop up, to obstruct, to encumber;
— զերկիր, to encumber the earth.
· Calfa
intelligent, well-informed, skilful, learned;
— առնել՝ կացուցանել, to initiate, to instruct, to inform;
— լինել, to be well-informed, to have profound knowledge, to be well versed in, to understand thoroughly, to know perfectly;
— լինել ապագայից, to penetrate the future;
— լինել ի մէջ բարւոյ եւ չարի, to distinguish, to know good from evil;
— լինել յամենայն ճանապարհս իւր, to be have prudently or wisely;
— լինել ի սրտի իւրում, to revolve, to turn over in one's mind, to reflect, to consider, to mediate, to ruminate, to ponder;
— լինել ոգւոյ նորա, to seize the meaning, to enter into the spirit of;
— ամենայն իմաստութեան, learned in all knowledge.
· Calfa
Զիջանէր խելամուտ խորհրդիւ։ Խելամուտ հմտութեամբ յարդարել. (Պիտ.։)
intelligent, clever, sensible, judicious, steady, prudent, wise.
· Calfa
Այր խելացի եւ խորհրդական։ Այր խելացի մտադիր՝ իմաստահայեաց. (Փարպ.։)
to strangle, to suffocate, to stifle;
to wring, to twist (the neck);
to vex, to torment, to doviolence to.
· Calfa
Խեղդեն զիս ներքուստ խորհուրդք իմ։ Սկսայ ճնշել եւ խեղդել զիս պահօք. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ. ՟Ժ՟Թ։)
to doubt, to suspect, to disbelieve, to distrust;
to look at with an evil eye.
· Calfa
φροντίζω curo. (գրի եւ Խեթալ) Հոգալ տատամսութեամբ վասն ունելոյ զխէթ կամ զխոժոռութիւն ինչ ընդ այլում, եւ կամ զխայթ ինչ մտաց՝ կամ զերկիւղ բարեպարիշտ. խորհել վարանմամբ. զանգիտել, կասկածել.
scruple;
conscience;
doubt, distrust;
anguish, sorrow, affliction;
scrupulous, conscientious;
— մտաց, conscience;
scruple;
remorse, compunction;
խղճիւ մտաց, conscientiously, scrupulously;
ազատութիւն խղճի, liberty of conscience;
կշտամբանք խղճի մտաց, accusation, reproach of conscience;
— պահել, ի խղճի լինել մտաց ուրուք, to pretend to have scruples, to scruple to, to be conscientious;
լռեցուցանել զ— մտաց, to stifle remorse;
յազատութիւն խղճի մտացն, for conscience sake.
· Calfa
Կասկածեմ ես, եւ ի խղճի են միտք իմ։ Զիա՞րդ ոչ անկանի խիղճ ի խորհուրդս մաքառողաց. (Եփր. թագ. եւ Եփր. համաբ.։)
Մի՛ խիղճ մտօք, մի՛ նենգ խորհրդովք մերձենալ առ ահաւոր սեղանն։ Ապա եթէ խիղճ մտօք եւ չարութեամբ մատչիցիս. ի պատիճ եւ ի տանջանս յաւիտենից լինի քեզ. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 45։)
thickness, density;
close, dense, thick, serried;
compact, dense;
crowded, numerous, frequent;
full;
—, — առ, — ընդ —, thickly, densely;
frequently, often, much;
— առ — հարուածք, repeated blows.
· Calfa
Ի չար կապարճացն խիտ առ խիտ նետովք խորհրդոցն խոցոտեն։ Խոնարհեցուցիչ աստուծոյ խիտ առ խիտ ապացուցէ ճշմարտութեանն բուռն հարկանել. (Լմբ. սղ.։ Լմբ. պտրգ.։)
rooter out, weeder out, extirpator.
· Calfa
Խլիչ ագահութեան, կամ վնասուց, կորստեան, կամ ծոյլ եւ մեղկ խորհրդոց. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա. ՟Ժ՟Բ։ Ի գիրս խոսր.։)
cf. Խլրտիմ.
· Calfa
Ո՞վ է որ ճանաչէ զմիտս, եթէ ոչ բանն որ ելանէ ի նմանէ՝ նա է որ ի վերոյ է քան զմիտս. եւ ամենայն խորհուրդք խլրտան ի նմանէ. (Եփր. համաբ.։)
cf. Խլրտիմ.
· Calfa
Ո՞վ է որ ճանաչէ զմիտս, եթէ ոչ բանն որ ելանէ ի նմանէ՝ նա է որ ի վերոյ է քան զմիտս. եւ ամենայն խորհուրդք խլրտան ի նմանէ. (Եփր. համաբ.։)
to move;
to stir;
to agitate, to shake.
· Calfa
Առ խորհուրդսն անձանց, որյերանսն անկանին, եւ ի ներքուստ անտի խլրտեն եւ այրեն. (Եւագր. ՟Ի՟Ա։)
movement, impulse, agitation.
· Calfa
Ամենայն խորհուրդք խլրտան պն նմանէ (ի բանէ). եւ խոնարհ գտանին խլրտունք նոցա. (Եփր. համաբ.։)
to scruple;
to doubt, to mistrust;
to abstain from, to shun;
to have pity, compassion.
· Calfa
Մի՛ ողորմիր ասէ աղքատին ի դատաստանի. Մի՛ խղճար, եւ մի՛ խորհիր զղջացեալ մտօք, եթէ աղքատն անիրաւ հանդիպի. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 3։)
to make case of conscience of, to scruple, to doubt;
ոչ ինչ խղճեմ, my conscience does not blame me;
երթ առանց իրիք —ոյ, go without scruple or hesitation.
· Calfa
διακρίνω dijudico, discerno στέλλομαι, συστέλλομαι devito, costernor. Խղճիւ տագնապիլ. խղճի մտօք վարանիլ. խարել. անձամբ զանձն դատել. ծփիլ ի խորհուրդս. երկբայիլ. խիթալ. խորշիլ, վհատիլ. լքանիլ. խիղճ ընել, քաշուիլ.
Ամենայն ժողովուրդն խղճեր. եւ ասէին, արքայ դաւիթ փրկեաց զմեզ, եւ արդ փախստական է յերկրես։ Ո՞չ խղճիցեք յանձինս, եւ լինիցիք դատաւորք չարեացն խորհրդոց։ Որ խղճեն, թէպէտ եւ ուտիցէ՝ դատապարտեալ է։ Ե՛րթ ընդ նոսա առանց իրիք խղճելոյ։ Խղճէին ի նմանէ որ ի թլպատութենէ անտիհաւաստացեալքն. եւ այլն։
conscience, scruple;
խղճմտանօք, conscientiously, scrupulously.
· Calfa
Լցցուք զսիրտս մերմիամիտ խորհրդով եւ բարեզարդ խղճմտանօք. (Վրք. հց. ՟Ա։)
care, attention, solicitude;
nursing, attendance, duty, task;
mindfulness, diligence, assiduity;
—ով, carefully, mindfully, attentively;
— ածել՝ ունել՝ տանել, to take care of, to be mindful of, to look after;
to nurse, to tend, to attend;
to provide, to procure;
զամենայն փոյթ եւ զ— ունել զումեքէ, to take every care of;
to take great pains with;
տարածել ի վերայ ուրուք քլխնամս իւր՝ զգութ խնամոց, to surround with loving cares or kind offices, to be particularly attentive to, to wait assiduously upon;
հաստատեալ ի խնամս չարին, prone to evil.
· Calfa
φροντίς, μελέτη, ἑπιμέλεια cura, diligentia πρόνοια providentia, prudentia. Հոգ զգուշութեան. հոգաբարձութիւն. նախահայեաց հոգողութիւն. խորհուրդ կամ մտածութիւն եւ փոյթ վասն կարեւոր իրաց. պատրաստութիւն պիտոյից. պահպանութիւն հովանաւորութիւն. դարման. ջան մտադիր. գութ. սէր. մտմտուք, պէտ.
Ամենայն ոք խորհէր ի սրտի իւրում խնամով ի չարիս. յն. բայիւ, διανοέω. (Ծն. ՟Զ. 5։)
cf. Խնամարկեմ.
· Calfa
φροντίζω, ἑπιμελέομαι curo. Խնամով խորհել եւ պոգալ. յանձանձել. դարմանել. խնամ ածել՝ ունել՝ տանել. եւ Խնամով պահել.
generating;
generator;
parents, progenitors;
generant.
· Calfa
Յառաջագոյն նկարեալ եւ դրոշմեալ էր մահն նորա ի խորհուրդս ծնչի իւրոյ։ Զի զաքարիայ էր ծնիչ յովհաննու։ Մարիամ միայն էր ծնիչ անդրանկանն։ Կցորդէ (զբանն) ընդ ծնչի իւրում յամենայն գործ որ ի նմա եւ արտաքոյ քա զնա։ Փախստեայ գնալ յերեսաց հօրն՝ որ ծնիչն էր ամենայնի. (Եփր.։)
to engender;
to give birth to;
to conceive, to form an idea.
· Calfa
ԾՆՆԴԱԳՈՐԾԵԼ. γονοποιέω foetifico. Պատճառել զծնունդ. ծնանել. եւ Երկնել. կամ յղանալ զխորհուրդս.
childbirth, confinement, delivery, lying-in;
birth, nativity, filiation;
origin, rise, source;
generation, race, offspring;
infant or child;
fruit, production;
effect;
horoscope, nativity;
—ք, posterity, children, descendants;
խթումն ծննդեան, Christmas-eve;
— Քրիստոսի, Christmas, nativity of our Lord;
—ք or գիրք ծննդոց, Genesis;
վերստին —, regeneration, renewing;
միւսանգամ —, resurrection;
— մտաց, conception, conceit;
— լուսնի, new moon;
— փոխոյ, interest;
usury;
— կենդանեաց, brood, litter, covey;
մերձ ի —, near lying-in;
about to bring forth young;
կալ ի ծննդոց, to cease from bearing, to become sterile;
օր ծննրոց, anniversary of birth-day;
երկիր ծննդեան իմոյ, my native country or soil, birth-place, home.
· Calfa
Ի ծնունդ եւ ի բախտ ակնարկէ վիճակելով։ Ազատեա՛ ի կապոյ ծննդեան։ Անփախչելի աստեղացն ծնունդ։ Ի չար իշխանագոյն ծննդենէն ընդ հարկաւոր կապանօք անկեալք։ Զի մի՛ իւրաքանչիւր ուրուք ազատ խորհուրդքն ընդ ծառայութեամբ ծննդեանն անկցին. (Փիլ. նխ. ՟ա.)
lord of the sea;
sea-king;
admiral;
մեծ —, փոխան —ի, երորդ —, high, vice-admiral, rear-admiral;
ատեան, խորհրդարան —աց, admiralty-board;
նաւ —ի, flag-ship.
· Calfa
the empire of the sea;
admiralty, navy office;
պաշտօնեայ ծովակալութեան, first lord of the admiralty;
խորհրդական ատենի ծովակալութեան, lord commissioner of admiralty.
· Calfa
cf. Ծուլանամ.
· Calfa
Առ ծնողս ծուլալ՝ ոչ աստուած, եւ ոչ մարդ միտս ունելով՝ խորհրդակից արդեօք լինիցի երբէք. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)
fluctuation, undulation, wave, billow, surge;
agitation, trouble, vacillation, wavering;
care, anxiety, torment;
examination, question;
ընդ ծուփս մկանանց, on the surface of the waves;
ի ծուփս լինել, to be agitated;
ծուփ ի մտի դնել, to care, to be concerned, thoughtful;
ի ծուփս տարակուսանաց ընկղմել, to be in great perplexity, to be uncertain or undetermined what course to take, to remain in suspense.
· Calfa
Վախճան նորա ծուփ խորհրդոց. (Եփր. ծն.։)
Ծուփ ի մտիդիցուք ճշմարտութեամբ վասն ժպրհութեան մերոյ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 6.) (յն. խորհեսցուք։)
cf. Ծփիմ;
— ընդ մէջ յուսոյ եւ երկիւղի, to fluctuate between hope & fear.
· Calfa
Ծփայր ի խորհուրդս իւր իբրեւ զծով։ Միտքն անկայուն է եւ մշտաշարժ, եւ անյագ ի ծփելոյ ի զանազան խորհուրդս. (Լմբ. սղ.։)
the fifteenth letter of the alphabet &, the tenth of the consonants;
sixty, sixtieth.
· Calfa
Ի խորհուրդ անուան տառիս ասի.
apparatus;
preparing, preparation;
goods, furniture, household effects;
moveables, utensils;
equipage;
armour;
cf. Կազմութիւն;
— մարմնոյ, constitution, temper;
- պատերազմականք, military stores;
- ձիոյ, harness, caparisons, trappings;
— նաւու, rigging;
astronomical instruments.
· Calfa
Մարդոյն կազմածի խորհուրդ։ Յետ սոցայն կազմածի՝ մարդն։ Կրկնակ իմն է բնութեանս մերոյ կազմած. (Նիւս. կազմ.։)
to love passionately, dotingly, fondly;
to be smitten with violent love, to be enamoured, to burn, to languish or long for, to sigh or pant after.
· Calfa
Զկաթոգնեալդ (յանցաւոր) խորհիցիք ողորմել. (Պիտ.։)
to prolong, to make last a long time;
to extend;
to defer, to spin out, to groat length.
· Calfa
Որ յանհնարին ցաւս ընդերկարեալ է։ Ոչ ընդերկարեաց նախահայրն մեր ի դրախտին։ Ընդերկարին յարդարութիւնն հաստատուն եւ անշարժ խորհրդովք. (Լմբ. սղ.։)
vain, frivolous, foolish.
· Calfa
Ընդունայնամիտ զրախորհուրդ (յն. մի բառ) հեթանոսք. (՟Գ. Մակ. ՟Զ. 9։)
reception, taking, acceptance, admission, obtaining, acquisition;
cheer, feast, entertainment;
participle;
— փոխանադրոյ, acceptation of a letter of credit, of a bill of exchange;
— առնել ումեք, to welcome, to feast, to entertain;
— առնել օտարաց, to lodge strangers;
առնել — ցրտագին, to receive coldly, to give a cool reception;
— գոյր յարքունիս, ի դեսպանատան, there was a reception at court, at the embassy;
յ— լինել Աստուծոյ, to believe in God.
· Calfa
Հրամայեալ է մանկանց զընդունելութիւն ծերոց, եւ ծերոց զխնամ մանկանց։ Յառաքինութեան ընդունելութիւն եւ ի վար պիտոյից՝ միո՛յ է պէտք, խորհրդոյ։ Ոգւոյն մահ՝ առաքինութեան է ապականութիւն, եւ չարութեան ընդունելութիւն։ Հարկաւորացն ընդունելութիւն կերակրոց։ Կերակրի հոգի ընդունելութեամբ բարեացն։ Հոգենալ յընդունելութիւն սուրբ հոգւոյն. (Փիլ.։)
to trample under foot;
to subdue, to submit;
to strike, to knock;
to drive away, to disperse.
· Calfa
Պարտեալ յետս ընթադրէր։ Զչարախօս թշնամին ամօթով ըըթադրէ։ Զգետս սատանայական խորհրդոցն յաղթահարեալ ընթադրեաց։ Զխնդրողսն պատուոյ յետ ընթադրէ (կամ ենթադրէ), եւ զարհամարհողսն յառաջ ձգէ։ Հեռի՛ ընթադրեա՛ց յինէն բա՛րկութիւն. (Լմբ. պտր.։ Լմբ. սղ.։ Լմբ.։ առկ։)
to run, to run to;
to apply;
to slide;
to gallop;
to walk;
to go, to depart, to pass;
արշաւասոյր —, to run full speed, to rattle along full speed;
երամովին՝ խուռն —, to run in company, in crowds, in a throng, to rush, to crowd, to flock;
— զհետ ուրուք, to follow, to run after;
— զհետ շաւղաց՝ հետոց ուրուք, to follow the tracks, to tread in the steps;
— զճանապարհս իւր, to follow one's career;
այսր անդր —, to dip into, to run over a book;
ընթանալով ասել, to say in few words, to touch lightly;
ի ճանապարհս պատուիրանաց —, to observe or obey the commandments;
բարւոք ընթանան իրք, affairs are thriving, business is prosperous;
cf. Զէն.
· Calfa
Եւ եթէ մերձեսցի, ընթանայր միւս եւս այլ ի խորհուրդս նորա՝ եթէ օտար է նա օրինացն. (Կիւրղ. ել.։)
course, race, gait, step, pace, way, means;
progress, succession, train, trace, thread;
method;
—ս առնուլ, to run;
—ից գործի, the feet;
— մի, walking distance;
հետի —, foot-race;
— մտաց, flight of thought;
— կենաց, life's career;
յրնթացս կենաց, in the course of life;
յընթացից ճանաչել զոք, to know one by hisg ait;
բարւոք լնուլ գընթացս իւր, to fulfil the duties of one's station, to discharge one's functions honourably;
արգելուլ զ—ս բանին, to say concisely, to shorten discourse;
—ք հողմոյ, direction Of the wind;
—ք արեգական, լուսանի, եղանակաց, course of the sun, moon, seasons;
—ք սակարանի, վաճառանոցի, հրապարակի, course Of Exchange, of the market.
· Calfa
Զընթացից գործին (զոտս)։ Արագաթռիչ ընթացիւք մտաց։ Ընթացք երկրածնաց, կամ կենցաղոյս, կամ ամանակաց։ Ընթացից ձայնի։ Յընթացս անիրաւութեանց խորհրդոց, կամ ախտի։ Ընթացքն հրեշտակական (այսինքն վարքն), եւ այլն. (Նար.։)
adjacent, adjoining;
assisting, present.
· Calfa
Իբր ընթերակայ եւ խորհրդակից. (Լծ. կոչ.։)
to carry presents, to offer, to make a present.
· Calfa
Որպէս հաստատես մեր յաւետաւոր բարբառս քո, որով ընծայաբերին եւ հրճուին խորհուրդք մեր. (Ճ. ՟Գ.։)
to offer, to present, to sacrifice, to give, to dedicate, to attribute, to lend, to propose, to refer, to confer, to devote, to render, to ascribe;
to make, to furnish;
to impose, to inscribe;
ի լոյս —, cf. Լոյս;
— զոք ի կեանս, to give life to;
to vivify;
— զոք առատ պարդեւօք, to load with presents;
to confer great services.
· Calfa
Ընծայի ի նմա խորհուրդ լուսատեսակ խոստովանութեանն. այսինքն ի վեր երեւի. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ա։)
to rise, to shine, to blaze forth, to glitter, to sparkle, to glare, to be bright.
· Calfa
Եթէ ոչ լոյս արեգական ընծուէր, զիա՞րդ մարմնոցն անբաւ եւ անճառ որակութիւնք երեւեալ լինէին։ Երկիւղ բարի ի վերայ եհաս, այն՝ որ ընծուի մերկացելոց զգայութեանցն խորհրդոց։ Աստեղքն յերեկորեայ մինչեւ յառաւօտ ընծուին։ Է՛ որ ի վերայ երկրի, եւ է՛ որ ընդ երկրաւ՝ կենդանաբերին կէսքն ընծուին. (Փիլ. քհ. ՟Ե։ եւ Փիլ. ել. ՟Ա. 22։ ՟Բ. 104. 109։)
to reject;
to draw back, to pull back;
to subdue;
to roll.
· Calfa
Զյիմար եւ զանիմսատ յարձակմունսդ ընկրկեա՛, եւ դարձի՛ր։ Իբր ի կառավարէ ի խորհրդոցն առաւել քաջապէս ընկրկեալք՝ ընդ կրուկն դարձան. (Փիլ. լին.։)