Definitions containing the research կական : 867 results

Անբուժական, ի, աց

adj.

cf. Անբուժելի.

· Calfa


Անբուժելի, լւոյ, լեաց

adj.

incurable, irremediable.

· Calfa


Անգէտ

adj.

ignorant, unlearned, stupid, awkward;
յանգէտս, ignorantly, inadvertently;
at all events, at all hazards;
յանգէտս լինել, to connive, to dissemble.

· Calfa

NBHL (1)

Բժշկականն (արուեստ) յառաջագոյն անգէտ լեալ. (Նիւս. կուս.։)


Անեղական

cf. Անեղ.

· Calfa

NBHL (1)

Անեղական պարսկական հաւն. (Մագ. ԾԷ։)


Աներբ

adj.

not bounded by time, eternal

· Calfa

NBHL (1)

Անեղ աներբ իսկականին. (Յիսուս որդի.։)


Անզգայութիւն, ութեան

s.

insensibility, stupidity, apathy, indolence, lethargy.

· Calfa

NBHL (1)

Տնկական անզգայութեամբ. (Մաքս. ի դիոն.։)


Անժամանակաւոր

adj.

cf. Անժամանակ.

· Calfa


Անյարմար

adj.

incongruous, unsuitable, unbecoming, not appropriate;
unskilful, insufficient, incapable.

· Calfa

NBHL (1)

Անեղական եւ անյարմար պասրկական հաւն այն զբազմորակ փետուրս իւր բերէ. (Մագ. ՟Ժ՟Է։)


Անյարմարութիւն, ութեան

s.

incongruity, impropriety;
incapacity, insufficiency.

· Calfa

NBHL (1)

Յարմարութիւն երկական է, որպէս դարձեալ անյարմարութիւն՝ քակտման եւ ապականութեան գոյ պատճառք։ Անհնար է ձայնակցութիւն ի յարմարութենէ եւ յանյարմարութենէ լինել երբէք. (Փիլ. լին.։)


Անշուշտ

adj. adv.

incontestable, sure, certain, assured, infallible;
assuredly, incontestably, certainly.

· Calfa

NBHL (1)

Անշուշտ յօրինեալ զկարգ հայկականս տումարի։ Անշուշտ նուաճեալ. (Յհ. կթ.։)


Անուանակոչութիւն, ութեան

s.

denomination;
nomenclature.

· Calfa

NBHL (1)

հրեշտակական, կամ սերովբէից անուանակոչութիւն. (Դիոն. երկն.։)


Անպատրաստ, ից

adj. adv.

unprepared, unfurnished, unprovided;
յանպատրաստից, without preparation, unawares, unexpectedly;
cf. Յանկարծակի.

· Calfa

NBHL (1)

Յանպատրաստ ուտելոյ եւ ի քնոյ (շաժին պոռնկական խորհուրդք). (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)


Անպատրաստութիւն, ութեան

s.

want of preparation;
unfurnished state.

· Calfa

NBHL (1)

Զհասարակական բառս եւ զձայնի անպատրաստութիւն ամենայն ուրեք նախապատուէ. (Բրս. գորդ.։)


Անսերմն

adj.

without seed;
unfruitful, barren.

· Calfa

NBHL (1)

Իմաստունն՝ անսերմն է եւ անպտուղ ի յատկական սերմանէ, բազմաբեղուն ի սկզբնականէն (յիմաստութենէն աստուծոյ). (Փիլ. լին.։)


Անկոփ

adj.

not carved, unpolished, rough.

· Calfa

NBHL (1)

Անկոփ բան կատակական. իբր անհարթ. անշուք։


Անհնարին

adj. adv. impossible;
extremely difficult;
insupportable, intolerable;
extreme, violent, excessive, enormous, horrible, terrible.

· Calfa

NBHL (1)

Անհնարին լի բարկութեամբ։ Անհնարին հարուածովք. յն. անբժշկական։


Անխռովութիւն, ութեան

s.

calmness, tranquillity.

· Calfa

NBHL (1)

Հրեշտակական անխռովութիւն. (Մաքս. ի դիոն.։)


Անիսկ, ից

adj.

not real, false;
accidental.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ իսկական կամ իրական եւ գոյացական, այլ՝ պատահական. պատահումն.


Անխախտ

adj.

cf. Անխախուտ.

· Calfa

NBHL (1)

cf. ԱՆԽԱԽՈՒՏ. իբր ռամկականն նորուն.


Անբժշկելի, լւոյ, լեաց

adj.

incurable.

· Calfa


Անբժշկութիւն, ութեան

s.

incurability.

· Calfa

NBHL (1)

Անբժշկելին գոլ. անբժշկական ցաւ կամ ախտ. անյուսութիւն առողջութեան.


Անբոյժ

adj.

incurable.

· Calfa

NBHL (1)

Անբուժելի. անբժշկելի. անբժշկական. անդարմանելի. անփարատելի. որում չիք ապաքինումն եւ դեղ. դեղ չըլլալու, ճար չըլլալու. իչաճսըզ, չարէսիզ. ἁνίατος, ἁθεράπευτος, ἁήκεστος, insanabilis, irremediabilis.


Ախազ

s.

ermine.

· Calfa

NBHL (1)

իբր ռամկականն բառիս ԱՔԻՍ. որպէս կելինճիկ, եւ սամսար կամ քաքում, սամուր. որպէս լատ. mustella alba.


Ախորժակ, աց

s.

taste;
appetite;
affection, will, inclination, willingness;
passion, sentiment;
ունել —, to be hungry;
to have a taste;
չունել — իմիք, to have a taste for nothing;
պակասութիւն ախորժակի, want of appetite;
ախորժակաւ ուտել, to eat with appetite;
շարժել՝ բանալ զախորժակ, to excite the appetite;
բառնալ զախորժակ, to take away the appetite;
ընտիր՝ կիրթ —, անկիրթ —, good, bad taste;
ըստ իմոյս ախորժակի, according to my taste.

· Calfa

NBHL (1)

Ձեռագործականն բոլոր ախորժակք, եթէ զինուորականն, եւ եթէ մշակականն իցէ, եւ կամ նաւաստականն տեղեկութիւն։ Յի՛նչ եւ ձեռնարկիցէ ոք վարժելոցն եւ հրահանգելոց յանցնիւր ախորժակս։ Զկենցաղ օգտակարագոյնս ախորժակացն։ Քերթողականս ախորժակ։ Ընդդէմ ամենաբարի ախորժակի. եւ այլն։ (Պիտ.։)


Բարեխառնութիւն, ութեան

s.

temperance;
temperature, moderation, modification, mitigation;
— օդոց, temperature of the air.

· Calfa

NBHL (1)

εὑκράτεια, σωφροσύνη Որպէս մի ի չորից բարոյական առաքինութեանց. Չափաւորութիւն ցանկականին. որ եւ Ողջախոհութիւն ասի, կամ Պարկեշտութիւն, Ժուժկալութիւն, եւ այլն.


Բացարձակ, աց

adj.

much extended, vast, ample, full;
absolute, independent, despotic;
free;
distant, far.

· Calfa


Բենկորճ

s.

a note in music.

· Calfa

NBHL (1)

Անուն խազի ի հայկական երաժշութեան, որ ունի զձեւ կորճ կամ կոր բենի։ (Յիշատ. երգարանաց։)


Բեր, ից

int.

come now ! come on!

· Calfa

NBHL (1)

Բազում անգամ եւ սխալանացն յինքեան ցուցանէ բերս՝ մշակականն, զանբերութեանց պտղոյն եւ զկարկտիցն. եւ զինուորականն զպարտութեանցն. (Պիտ.։ )


Բեր, ոյ, ոց

s.

product, fruit;
a not in music.

· Calfa

NBHL (1)

Բազում անգամ եւ սխալանացն յինքեան ցուցանէ բերս՝ մշակականն, զանբերութեանց պտղոյն եւ զկարկտիցն. եւ զինուորականն զպարտութեանցն. (Պիտ.։ )


Բերեմ, րի

va.

to carry, to bring, to bear;
to produce;
to conduct, to lead back, to drag along;
to provoke;
to refer;
to render;
to suffer, to support;
— զնմանութիւն, to imitate;
to resemble, to be like;
յինքեանս — զկեղծիս, to feign, to dissimulate, to pretend;
— ընդ միոյ երեսուն, to give thirty for one;
— զվճիռ, to give sentence;
— զլռութիւն, to be silent, to hold ones tongue;
ոչ բերէ ատել կարդ բանիս, the order of mine discourse does not permit me to say;
— ատելութիւն ընդ ումեք, to hate, to dislike some one;
նախանձ — ընդ ումեք, to envy some one;
— սրամտութիւն ընդ ումեք, to be angry with some one;
to be offended;
ի գործ —, to make use of;
խորհուրդ — ընդ ումեք, to consult, to take counsel with some one;
ոգի —, to strengthen one's self, to become strong;
ոչ — զփառս ուրուք, to envy the glory of some one;
ի համար, ի հաշիւ, to count, to enumerate, cf. Համարեմ, cf. Հաշուեմ;
տալ —, to cause to be conveyed, to despatch;
ի միտս, ի յուշ —, to remember;
օտարացուցիչս իմն բերես ի լսելիս մեր, you tell us strange things.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ միայն ծերն՝ երկրորդ անգամ մանկական բարս բերիցէ թերեւս, այլ եւ արբեալն. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)


Բեք

adj. int.

rich, potent;
o! oh!

· Calfa

NBHL (1)

Բեքն, մեծ. եւ ջեքն (որպէս թ. չէ՛գ ... ) աւելի մեծ եւ բարձր։ Բէքիցն աւանք, եւ ջէքիցն խումբք սոսկականք են եւ գեղաղէշք. (Երզն. քեր. եւ Նչ. քեր.։)


Բէք

cf. Բեք.

· Calfa

NBHL (1)

Բեքն, մեծ. եւ ջեքն աւելի մեծ եւ բարձր։ Բէքիցն աւանք, եւ ջէքիցն խումբք սոսկականք են եւ գեղաղէշք. (Երզն. քեր. եւ Նչ. քեր.։)


Բժշկեմ, եցի

va.

to cure, to physic, to remedy, to dress.

· Calfa

NBHL (1)

Անսովոր է փոխատրել ի հայկական լեզու զյունական հոմաձայնութիւն բայիս, որպէս Բժշկել, եւ Պաշտել.


Բժշկութիւն, ութեան

s.

cure, attendance, recovery, dressing;
medicament, medecine, remedy.

· Calfa

NBHL (2)

ԲԺՇԿՈՒԹԻՒՆ. որպէս Բժշկականութիւն. արհեստ բժշկելոյ, կամ բժշկի. հէքիմլիք.

Բժշկութիւն (կամ բժշկականութիւն) է արհեստ, եւ այլն. (Սահմ. ՟Դ։)


Բիւրաւոր, աց

adj.

ten thousand or ten millenaries;
thousand, many, immense, numberless.

· Calfa

NBHL (1)

Բիւրաւոր զօրաց հրեշտակականաց։ Խիտս բիւրաւորաց բուսոց անտառաց։ Բիւրաւոր օգնականութիւնս վերնապարգեւս. (Նար. խչ. եւ ՟Ղ՟Բ։)


Բղջախոհութիւն, ութեան

s.

luxury, licentiousness, incontinence, lasciviousness.

· Calfa

NBHL (1)

Կարել ի ցանկականէն զբղջախոհութիւնն. (Բրսղ. մրկ.։)


Բնիկ, նկի

adj. s.

natural, innate, original, proper, radical, native, natural, indigenous;
— քաղաքակցութիւն, state of a native;
—ք, aborigines.

· Calfa

NBHL (1)

ԲՆԻ՛Կ. Բառ ռամկական՝ իբր Բնաւ, բնաւին.


Բնութիւն, ութեան

s.

nature;
essence, substance;
being, entity;
the elements;
disposition, constitution, temper;
humour, inclination, genius;
birth, naturalism;
person, hypostasis;
quality, manner;
sex;
ստուեր է եւ ոչ — ինչ, it is a shadow and not a substance;
հատուցանել զհարկ բնութեան, to pay the tribute of nature;
դղորդին արարածոց —ք, all nature is in commotion or confounded;
են սոքա բնութեամբ Գերմանացի, these are by origin Germans;
մի թէ յիւրմէ բնութենէ եգ զբանն, did he say it out of his own head ?
բնութեամբ, naturally, really, truly, physically, personally, hypostatically.

· Calfa

NBHL (1)

Բնութիւն թուականին, կամ թուոց, բժշկականին կամ բժշկութեան, եւ այլն. (Սահմ. եւ Քեր։)


Բոգ, ոյ

s. bot. gentian.

· Calfa

NBHL (1)

Խոտ բժշկական. γεντιανή gentiana (Գաղիան.։)


Բուսական, ի, աց

adj.

vegetable, vegetative;
—ք, plants, vegetables.

· Calfa

NBHL (1)

լծ. յն. βοτανικός, -κή, -κόν (ի βοή , բոյս) herbarius, botanicus, vegetabilis Սեպհական բուսոց. տնկական. որ ինչ բուսանի. եւ Իրք բուսեալք.


Բուտ, բտոյ

s.

nourishment, food.

· Calfa

NBHL (1)

Բառ անստոյգ եւ ռամկական. cf. ՀԻՊԵՐԷՏ.


Զանց

s.

passage, transition;
— առնել, to pass, to omit, to skip, to leave, to neglect, to fail;
— լինել, to be wanting, to fail;
— առնուլ, to flee, to run away.

· Calfa

NBHL (1)

Սաստկականն եւ հայցականն բառիս՝ Անց, անցք. որպէս Անցումն ըստ չափ սովորական. վարի ընդ բայս, եւ ի բաղադրութիւնս բայից, եւ դուն ուրեք առանձինն. ἑξοχή eminentia


Զառիկային

cf. Զառիկական.

· Calfa


Զատ

adj. adv. prep.

isolated, separate;
apart, aside;
except;
— ի —, different, various;
diversely.

· Calfa

NBHL (1)

Ռամկական ոճով, իբր՝ Բաց ի. ի զատ.


Գեղձումն, ման

s.

strong or intense desire, eagerness, wish, longing.

· Calfa

NBHL (1)

Հրեշտակականին կենաց գեղձմամբ զամենայնի զանց արարեալ զստորնայնովք եւ զժամանակէիւք. (Տօնակ.։)


Գեղջուկ, ջկաց

s. adj.

peasant, villager, countryman, boor, plebeian;
rustic, unpolite, uncivil, vulgar, low.

· Calfa

NBHL (2)

χωρίτης rusticus, rusticanus, ἱδιώτης privatus, plebejus, unus e vulgo որ եւ ԳԵՂՋԵԱՅ, ԳԵՂՋԱՅԻՆ. Գեղական. շինական. եւ Գռեհիկ. ռամիկ. սոսկական. անկիրթ. տգէտ.

Իբր Ռամկական. անշուք.


Երկձի, ոց

adj. s.

two horsed;
carriage, equipage.

· Calfa

NBHL (1)

Յաւելաւ յովանակական երկձին, եւ յաղթէր փիղիստիաքոս. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Երկնչիմ, եայ, երկի՛ր, կերո՛ւք, կի՛ք

vn.

to fear, to be afraid of, to dread, to apprehend, to be frightened, to tremble;
to distrust;
մի երկնչիք, don't be afraid, never fear.

· Calfa

NBHL (1)

Գտանի եւ Երկեալ, կամ Երկնչեալ, իբր ռամկական։


Երկուորական, ի, աց

adj.

dual;
double.

· Calfa

NBHL (1)

cf. Երկական.


Երկրագործեմ, եցի

va.

to till, to cultivate, to plough.

· Calfa

NBHL (1)

Ումեմն շինելով ինչ՝ մանկական շինուածովքն խաղալ պարտ է, եւ ումեմն երկրագործելով. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)