that has engendered seven times.
Ծնօղ զաւակաց եօթանց կամ բազմաց. յն. (մայր) ծնօղ զեօթն. օխտը զաւակի մար.
septenary;
seven times
Եօթնեկին. եօթն. եւ Եօթնիցս, կամ բազմապատիկ.
septennial, seven years old.
Ի միոյ օրէ բխեաց տարի, եւ ի տարւոյ եօթնամեանքն». իմա՛ իբր գ. ամք եօթն կամ բազում։
having soven branchs or columns;
of seven stars.
Ուր են աստեղք եօթն, որպէս կամարք մոլորակաց. զի եւ ըստ հելլենացւոց եօթնարփի ասին եօթն գօտիք երկնից. կամ ուր են բազմութիւնք աստեղաց, որպէս հաստատութիւնն. կամ Բազմալոյս, պայծառազարդ իմանալի օրինակաւ, որպէս լուսեղէն խորան արքայութեան երկնից.
Եօթն աստեղքն հրեշտակք եօթն եկեղեցեացն են, եւ ճրագարանքն եօթն՝ եօթն եկեղեցիք են». եւ կամ իմա՛ իբր եօթնստեղնեան, որ եւ Եօթնաստեղն։
cf. Եօթնալոյս.
Եօթնարփեան շնորհօք, կամ ճառագայթիւք։ Զեօթնարփեան հոգւոյ զօրութիւնն։ Եօթնարփին շնորհաց. (Շար.։)
cf. Եօթնալոյս.
Եօթնարփեան շնորհօք, կամ ճառագայթիւք։ Զեօթնարփեան հոգւոյ զօրութիւնն։ Եօթնարփին շնորհաց. (Շար.։)
cf. Եօթնալոյս.
Եօթնարփեան շնորհօք, կամ ճառագայթիւք։ Զեօթնարփեան հոգւոյ զօրութիւնն։ Եօթնարփին շնորհաց. (Շար.։)
cf. Եօթնալոյս.
Եօթնարփեան շնորհօք, կամ ճառագայթիւք։ Զեօթնարփեան հոգւոյ զօրութիւնն։ Եօթնարփին շնորհաց. (Շար.։)
seven years old.
Եօթնամեան. եօթն ամաց. օխտը տարու կամ տարուան.
septenary;
week.
ἐπτά septem ἐβδομός, -ον septenarius, -um Եօթն. եօթնեակ. եւ Թիւն եօթնեակ կամ եօթներորդ.
ԵՕԹՆԵՐԵԱԿ. իբր Եօթներորդ դար կամ շաբաթ աշխարհի, որում յաջորդէ հանդերձեալն իբր կիրակէ.
ԵՕԹՆԵՐԵԱԿ, կամ ԵՕԹՆԵՐՐԵԱԿ, ըստ տումարագիտաց է Կիրակագիր, որպէս նշանագիր յայտարար կիրակէի՝ որով յայտնի լինին եւ այլ աւուրք եօթնեկին՝ զամն ողջոյն. Տօմար. ստէպ։
seventh;
week;
seventhly.
Հանգեան յաւուրն եօթներորդի. օրհնեաց աստուած զօրն եօթներորդ։ Յամի կամ յամսեանն եօթներորդի։ Յերեսներորդի եւ յեօթներորդի ամի. եւ այլն։
to repeat seven times.
ἐβδομίζω Եօթնիցս կրկնեալ զիմն, կամ առնուլ զեօթներորդ մասն. կամ առաջի առնել այսչափ եօթնեակս, այսինքն շաբաթս.
cf. Եօթնհազարեակ.
ԵՕԹՆՀԱԶԱՐԵԱՆ ԴԱՐ, ըստ Ճ. կամ ԵՕԹՆՀԱԶԱՐ ԴԱՐՔ, ըստ Լմբ. սղ.։ Ժամանակ եօթնհազար ամաց. cf. Եօթնդարեան, եւ cf. Եօթնաշրջան։
sevenfold, seven times as many.
ἐπταπλασίων, -ον septuplum ἐπταπλασίως septuplo Եօթնեկին. եօթնիցս կրկնեալ կամ կրկնելով. օխտը խաթ։ (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Բ. 6։ Սղ. ՟Հ՟Ը. 12։ ՟Ժ՟Ա. 7։ Առակ. ՟Զ. 32։ Դան. ՟Գ. 19։ Ես. ՟Լ. 26։)
ugly, deformed, slovenly;
dirty, filthy, indecent, impure, lewd, obscene.
Երինջք զազիրք տեսանելով կամ տեսլեամբ։ Վտիտք եւ զազիրք։ Եւ երեսք նոցա զազիրք. (Ծն. ՟Խ՟Ա։)
Զազիր զեռունք, կամ ճանճք, կամ գարշութիւն. (եւ այլն. Նար.։)
unchaste, lascivious, obscene;
luxurious, dissolute.
Զազրագործ օրէնք, կամ աղտեղութիւն, կենցաղ. (Մագ. ՟Բ։ Շ. հրեշտ.։ Ոսկ. յանառակն.։)
lewdness, turpitude in actions.
Որք առնեն զկամս ձեր զազրագործութեամբ. (Ճ. ՟Ա.։)
nasty, ugly, impure.
Զազրութեամբ թորմեալ, այսինքն թրմեալ ծրդեալ, կամ թառամեալ թորշոմեալ. զազիր. գարշ. գարշելի.
cf. Զազիր.
Զազրութեամբ լի, կամ զազրանալի. զզուելի. նողկալի. գարշելի, գանելի.
having a bad voice;
of perverse doctrine.
Որոյ ձայնն կամ վարդապետութիւնն է զազիր եւ յոռի, գարշ եւ գարշեցուցիչ.
to loathe, to nauseate;
cf. Աղտեղանամ.
Զդին՝ որ յորդանց եւ ի թարախոյ զազրացեալ, այնպէս զարդարեմք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 38.) տպ. զազրեալ. յն. ծախեալ կամ ծախելի։
Եթէ էր յայտնեալ նորա զառաջին՝ եթէ ես եմ Քրիստոս, զազրայր (կամ զազրանայր) նա՛ի նմանէ։ Իբրեւ՛ի հրէէ զազրացաւ. (Եփր. համաբ.։)
to disfigure, to make ugly or dirty, to soil.
σαπρίζω, βδελύσσομαι, -ττομαι foetere facio, abominabilem reddo Զազրալի կամ գարշելի եւ զզուելի առնել. աղտեղել. ապականել. գարշեցուցանել.
ugliness, filth, act of growing ugly;
deformity, uncleanness;
impurity, dirtiness, nastiness, foulness, lewdness.
αἱσχρότης, σαπρία turpitudo, foetor, putredo Գարշութիւն աղտեղի կամ ախտաւոր իրաց. աղտեղութիւն. պղծութիւն. յոռութիւն. վատթարութիւն. ամօթալի գործ կամ բան.
Եւ զազրութիւն, կամ խօսք յիմարութեան. (Եփես. ՟Ե. 4։)
small, mean.
ὁλιγιστός perpaucus, paucissimus, parvulus Նուազ. դուզնաքեայ. սակաւաւոր. փոքրիկ. տրուպ կամ ցած. քիչ, քիչւոր, խեղճ. ազ, ճիւզի. (լծ. եւ ազաղուն, ճռզած)
to look, to cast eyes on some thing.
Ոչ զականիցէ (կամ զականեսցէ) զիս ակն. (Յոբ. ՟Ի՟Դ. 15։)
cf. Զայրոյթ.
Զայրոյթ սաստիկ. ցասումն. սրտմտութիւն. դժկամակութիւն. սաստիկ բարկութիւն, կատաղութիւն.
to grow angry, to be enraged, to put one's self in a passion, to fly into a passion, to bluster, to be angry, vexed, exasperated, to lose patience, to fret, to be mad, to inveigh.
ἁγανακτέω, θυμόομαι, ὁργίζομαι , ἑξίστημι, ἑκκήνουμαι indignor, furo, irascor եւ այլն. Սաստիկ բարկանալ, սրիլ ի ցասումն. սրտմտիլ. կատաղիլ. դառնանալ սրտիւ. դժկամակիլ. զչարիլ. խիստ սրդողիլ, տաքնալ, տակնուվրայ ըլլալ, դժարը գալ.
Եւ Սաստկանալ յուզմանց ծովու, կամ բարձրանալ գետոց. (յորմէ Գարնանազայր).
cf. Զայրացութիւն.
ԶԱՅՐԱՑՈՒԿՔ որ եւ ասի ԶԱՅՐԱՑՈՒՔ. Զայրացումն. ցասումն. սաստիկ դժկամակութիւն. քէն. ոխ.
diverse, different, various, distinct.
Աշխարհագիր առնելոյն պատճառն չունի ինչ խորինս կամ զանազան. (Կիւրղ. ղկ.։)
to distinguish, to diversify, to discern, to vary.
διαφέρω, διορίζω, ποικίλλω differo, distinguo Որոշել զիր յիրէ, եւ զբան ի բանէ՝ իրօք կամ մտօք. յայլ եւ այլ կարգս դասաւորել. զատել, ջոկել.
distinction;
difference;
diversity, variety.
διαφορά differentia, discrimen διορισμός distinctio ποικιλία , ἁλλίοτης varietas, diversitas Որոշումն, մտաւոր կամ իրական. տարբերութիւն. այլակերպութիւն, այլեւայլութիւն. խտիր. եւ Պէսպիսութիւն. բազմօրինակ կամ բազմապատիկն գոլ.
Է զանազանութիւն չարի՝ առաւել կամ նուազ. (Յճխ. ՟Ի՟Ա։)
at the ringing of a bell.
Գանչեցուցանօղ՝ կամ հնչեցուցանելով զզանգակս. ի ձայն զանգակաց.
steeple, bell-tower, belfry;
ելանել ի —, to go up on the -.
Ի բաղադրութիւնս կամ ի բարդութիւնս է իբր Պէս, պիսի. (լծ. ընդ ազն. ազգ. կէն. գոյն. պրս. սան) ուստի կազմի, Ո՛րզան, Բազմազան, Սրբազան եւ այլն. եւ հետագայ բառք։
to knead, to bake;
to adhere;
to mix mortar;
to mix;
— իւղով, to butter.
ԶԱՆԳԱՆԵՄ ԶԱՆԳԵՄ իբր ռմկ. որ եւ ԶԱՆԿԱՆԵԼ, ԶԱՆԿԵԼ. (իբր բոլորովին անկանել, այսինքն հիւսել, յեռուլ, կամ յանգել) Խառնել եւ զօդել ի մի, մանաւանդ զալիւր ընդ ջրոյ կամ իւղոյ. շաղել. շաղախել. թրել. թրմել. մակարդել. ծրդել. մածուցանել. բաղադրել. միաւորել. տարրացուցանել. շաղվել, միացնել.
Զարիւնն, կամ յարենէն զանգանել ընդ հող. (Եւս. քր. ՟Ա։)
cf. Զանգանեմ.
ԶԱՆԳԱՆԵՄ ԶԱՆԳԵՄ իբր ռմկ. որ եւ ԶԱՆԿԱՆԵԼ, ԶԱՆԿԵԼ. φυράω , ἁναφυράω misceo, commisceo, macero, subigo (իբր բոլորովին անկանել, այսինքն հիւսել, յեռուլ, կամ յանգել) Խառնել եւ զօդել ի մի, մանաւանդ զալիւր ընդ ջրոյ կամ իւղոյ. շաղել. շաղախել. թրել. թրմել. մակարդել. ծրդել. մածուցանել. բաղադրել. միաւորել. տարրացուցանել. շաղվել, միացնել.
Զարիւնն, կամ յարենէն զանգանել ընդ հող. (Եւս. քր. ՟Ա։)
cf. Զանգիտեմ.
Թէ ոչ էր զանգիտանալ (Քրիստոսի կամաւ ի մահուանէ), ոչ լինէր ազատ ի զանգիտելոյ բնութիւնս. (Կիւրղ. գանձ.։)
to fear, to be afraid of, to dread;
to doubt.
Զի մի՛ զանգիտեսցի զանխլանալ ի քումմէ մաքրափայլ եւ վսեմական պետութենէդ. այսինքն երկիւղ կամ կասկած լինիցի. (Մագ. ՟Ա։)
to make afraid, to frighten, to terrify, to dismay.
կամ թէ սպառնալեօք քոյովք համարեսցիս զանգիտեցուցանել զմեզ. (Կաղանկտ.։)
dough, leaven;
mole;
mass, mixture;
amalgam.
ԶԱՆԳՈՒԱԾ կամ ԶԱՆԿՈՒԱԾ. φύραμα massa, pasta, mactra Զանգեալ ինչ, որպէս խմոր, հայս, ձոյլ, գուղձն. եւ ստեղծուած մեր բաղադրեալ ի մարմնոյ եւ ի հոգւոյ. խառնուրդ. խառնուած. զանգումն. զանկված, շաղված բան մը, մէկ խմոր եղած.
follower of Zoroaster;
manichean;
— աղանդ, manicheism.
պ. զէնտիյք, զընտըք. Անուն ազգի եւ աղանդոյ եւ գրոց առ նախնի պարսիկս. քաղդեայ աստղահըմայ, մոգ կամ կրակապաշտ, եւ մանիքեցի՝ իւիք իւիք խտրանօք հետեւօղ զանդ կամ զէնտ մատենի զրադաշտայ. (Եզնիկ.։ Եղիշ. ՟Գ։) (զանդ, լծ. ծնունդ, ծննդաբան ըստ ախտարաց։)
to hide ones self, to steal away, to retire;
to be ignorant of.
Զանխլանալ կամիմ յամենայն երկնային զօրութեանցս. քեզ միայնում յայտնեմ. (Ոսկ. յաւետիս.։)
ԶԱՆԽԼԱՆԱԼ. ն. λήθομαι, λανθάνομαι obliviscor, ignoro, minime adverto, latet me Անգիտանալ. մոռանալ. անգէտ ձեւանալ. պատրուակել. թաքուցանել զանձն կամ զխորհուրդն որպէս խուլ. եւ Խաբել անձամբ զանձն. չգիտնալ, չգիտցօղ ձեւանալ.
Յորմէ ամենեւին անգիտանան նոքա՝ կամաւորապէս զանխլացեալ. (Շ. յուդ. ՟Է։)
Կամ ἑπιλανθάνομαι որպէս Ի մոռացօնս կամ ուշամոռաց լինել. գտանի գրեալ եւ Զանխելանալ, կամ Անխելանալ.
passage, transition;
— առնել, to pass, to omit, to skip, to leave, to neglect, to fail;
— լինել, to be wanting, to fail;
— առնուլ, to flee, to run away.
ԶԱՆՑ ԱՌՆԵՄ, արարի. παρέρχομαι, παροδεύω, ὐπερείδω praetereo, transeo, omitto, negligo, despicio Անցանել իբր քերելով՝ անհոգաբար. անտես կամ անփոյթ առնել. թողուլ անցնիլ, երեսը չնայիլ, երեսի վրայ թողուլ, անհոգ ըլլալ.
to pass;
to surpass, to surmount, to excel;
to go beyond, to exceed;
to escape, to leap;
to be wanting, to fail;
cf. Անցանեմ;
— զհասակաւ, ծերութեամբ, to grow old;
— զարամբ, զամուսնութեամբ, to be unfaithful to the husbands or marriage bed.
ὐπερβαίνω, ἁναβαίνω , ὐπερβάλλω, διαφέρω transcendo, excedo, antecello Անցանել ըստ չափն եւ ըստ սահմանն իրիք կարգի. գերազանցել. յառաջել. առաւելուլ ի լաւն կամ ի վատթարն, ի հասակն, յուժի, եւ այլն. որ եւ ասի ԱՆՑԱՆԵԼ ԶԱՆՑԱՆԵԼ. վեր անցնիլ, առաջ անցնիլ.
Անցէք զանցէք, ապաքէն բռնացարուք, թագաւորել կամիք. (՟Գ. Մակ. ՟Զ. 17։)
ԶԱՆՑԱՆԵԼ. որպէս Զանց առնել, կամ լինել. յանցանել. յն. ի բաց անցանել. ի բաց վազել. փախչել. կամ խուսափել.
Որ ինչ կամի, ոչ զանցանէ. (Ագաթ.։)
to pass, to surpass;
to go beyond;
to cause to fail or be wanting, to make to sin;
անցուցանել —, to excel, to exceed.
to avert, to scatter, to distract;
to render useless;
to mislead, to deceive;
to pervert;
ի տխուր խորհուրդս —, to have the spleen or blue-devils;
յախտս իւր —, to give a loose to one's passions;
զանձամբ —, to come to one's self again, to recover one's self.
ԶԱՌԱԾԱՆԵՄ կամ ԶԱՌԱԾԵՄ ԶԱՌԱԾԱՆԻՄ կամ ԶԱՌԱԾԻՄ. ἁποστρέφω, -φομαι , καταπλήσσω, -ομαι, ἁνακύκλοω, -ομαι եւ այլն. averto, everto, seduco, revolvo, -or եւ այլն. Առնուլ ածել ուժգին, ձգել. ի բաց քեցել, եւ եղծանել, յեղաշրջել։ Այլ առաւել վարի կր. Բուռն վարիլ. բերիլ. խոտորիլ. դառնալ. եղծանիլ զեղծանիլ. յիմարիլ. խարդաւանիլ, անկանիլ, գահավիժիլ. համակիլ ի չարիս.
Զիա՛րդ զառածեալ անկաւ ի մտաց այնպիսի պատուական այր. (Լաստ. ՟Ե. իբր մոլորեալ կամ յայլոյ խելս եղեալ։)
decrepit, broken down, crazy.
παρηκμακώς, ὐπεργήρως senes, decrepitus, exoletus Անցեալ զամօք. հնացեալ աւուրբք. ի խոր ծերութիւն հասեալ՝ անձն, կամ հասակ. խիստ ծեր, հալւոր կամ պառւած, խռֆած.
delirium, raving, frenzy, dotage, madness, fanaticism, rage.
λῆρος deliramentum, nugae Աղճատանք զառանցելոց. շաղփաղփութիւն. բանդագուշանք, ցնորաբանութիւն. խռֆածի կամ խենդի խօսք, եւ գործք.
Սիրողաբար տալ պատասխանի նոցա զառանցանացն. ըստ յն. պիտի, թախանձանաց կամ ստիպողութեան. ἕνστασις . իսկ թրգ. հյ. ընթեռնոյր ἕκστασις , ապշութիւն։
delirious, fanatic;
changed, past.
Իբր Առանցեալ ըստ վտանգ. կամ Անանցանելի. այսինքն Ապահով. անքոյթ.
to go astray;
to dote, to rave, to muse.
Ի կատարած. Զառանցելոց ժամանակաց։ Վասն զառանցելոց։ Ի վերայ զառանցելոց. յն. այլայլելի կամ այլայլեալ. եբր. շօշան. իբր շուշան, կամ վեցաղի նուագարան. (Սղ. ՟Խ՟Դ. ՟Ծ՟Թ. ՟Կ՟Ը. ՟Հ՟Թ։ Տե՛ս զմեկնիչն։)
Կամ ἑξίστημι de statu mentis dejicior, obstupefio Արտաքոյ ելանել անձին. ցնորիլ, ցնդիլ. խօսիլ եւ գործել որպէս զառամեալ, կամ արբեալ, կամ մտաթափ.
proposal;
հաց զառաջաւորութեան, show-bread.
Զհաց կամ զհացսն զառաջաւորութեան. որ եւ ՀԱՑ ԵՐԵՍԱՑ. (՟Բ. Մնաց. ՟Դ. 19։ Մտթ. ՟Ժ՟Բ. 4։ Մրկ. ՟Բ. 26։ Ղկ. ՟Զ. 4։)