to move;
to stir;
to agitate, to shake.
· Calfa
Եւ զտտունն եհատ՝ զի եւ խլրտել մի՛ կարիցէ. (Ոսկ. ես.։)
to prolong, to make last a long time;
to extend;
to defer, to spin out, to groat length.
· Calfa
Որ յանհնարին ցաւս ընդերկարեալ է։ Ոչ ընդերկարեաց նախահայրն մեր ի դրախտին։ Ընդերկարին յարդարութիւնն հաստատուն եւ անշարժ խորհրդովք. (Լմբ. սղ.։)
to lie down at length, supine;
to become idle, negligent, feeble;
to adorn one's self magnificently, gorgeously;
to make an ostentatious display, to dress pretentiously;
to become vain or insolent.
· Calfa
very familiar;
proper.
· Calfa
ԸՆՏԱՆԵԳՈՅՆ կամ ԸՆԴԱՆԵԳՈՅՆ. οἱκειότερος, -τατος magis familiaris, conjunctior, aptior, convenientior, proprius γνήσιος genuinus Առաւել կամ կարի ընտանի. մերձաւորագոյն. եւ Ընտելագոյն. եւ Դիպողագոյն. եւ Սեպհական.
the five senses or wits, senses, sensorium, seat of sense;
a. sensible;
— երկարիտակ or հայելեաց, the eyes;
— հանճարոյ, մտաց, իմաստից, intellect, mind, understanding;
— սրտի, the heart.
· Calfa
very or more circumspect, very strict, rigorous;
more sure;
— առնիցէք զորդիսն Իսրայէլի ի պղծութեանց նոցա, you shall cause the children of Israel to avoid their uncleanness.
· Calfa
hurtful, to be abstained from or avoided;
important, imposing, considerable;
cautious, circumspect;
certain, secure, sure.
· Calfa
Զնոյն գրել առ ձեզ ինձ ո՛չ դանդաղելի է, եւ ձեզ կարի զգուշալի. (Փիլիպ. ՟Գ. 1։)
dissolute, incontinent, free, wanton, debauched;
spoiled;
careless, neglected, indolent, sluggish;
negligence, carelessness, inattention;
negligently.
· Calfa
cf. Զեղծանեմ.
· Calfa
Կարծէին, թէ զեղծուցանել ինչ կարիցեն. (անդ. 18. յն. ձգել, յանկուցանել։)
place, spot;
placed, arranged;
assured, firm;
— առնուլ, to place one's self, to put one's self, to stop, to stand still, to halt, cf. Ետեղանամ.
· Calfa
Հոգիս սերմանես, ուստի ոչ ոք ինչ կարիցէ առնուլ, այլ պինդ ունին եւ զետեղ պահին (յն. պինդ պահին) բազում հաւաստեօք. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
to take away, to earry off;
to detach;
to atrip, to despoil, to rob.
· Calfa
Զոգիս նոցա կարիցեմք զերծանել յԱստուծոյ բարկութենէ. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Ը։)
to resist, to growproud, ferocious, to rebel;
cf. Ըմպահկեցուցանեմ.
· Calfa
Յանկարծակի ըմպահկելով դժոխախեռ յոխորտանօք։ Որպէս զկարի ոք ըմպահկող եւ առլցեալ ամբարտաւանութեամբ։ Ուստի եւ ոչ անմասն ի հրահանգից կրթութենէ ազգ ձիոյս՝ առ ի զխակ եւ զըմպահկօղ ապերասանութիւն նուաճելոյ՝ հնազանդ. (Պիտ.։)
cf. Ըմպահկեմ.
· Calfa
Յանկարծակի ըմպահկելով դժոխախեռ յոխորտանօք։ Որպէս զկարի ոք ըմպահկող եւ առլցեալ ամբարտաւանութեամբ։ Ուստի եւ ոչ անմասն ի հրահանգից կրթութենէ ազգ ձիոյս՝ առ ի զխակ եւ զըմպահկօղ ապերասանութիւն նուաճելոյ՝ հնազանդ. (Պիտ.։)
to, at, towards, by;
through;
among, in the midst, into, in;
with;
for;
under, below;
upon;
soon, as soon as;
in the place, instead, of;
հայել — երկինս, to look at the sky;
թագաւորել — նորա, to reign instead of him, to succeed him;
տուր — իմ եւ — քո, give for me and for you;
— աղօտ, obscurely;
— ամենայն, totally, in all;
— ակամբ հայել, to look upon one with an evil eye or with aversion;
— ձեռն, with or by the hand;
— մէջ, in;
into, inside, in the midst;
through;
— մէջ կարել, to split, to. pass or go across;
— աջմէ, to the right;
— գիրկս մտանել, to draw the bow strongly;
— ժամս ժամս, sometimes;
— խաբս, fraudulently, erroneously;
— խազ, կատակս, ludicrously, facetiously;
— այր եւ — կին, as much the man as the woman;
— ծառով, under a tree;
փոխանակ — այնր, for it;
— մի բերան, with one voice, unanimously;
դիր զգիրսդ — այլս, put these books with the others;
եկ — իս, come away with me;
— անցանելն, going along;
— ո՞ր ճանապարհ, by what road ? — արեւելս, towards the East;
— ամենայն երկիր, in all countries;
անցանել — Կարին, — այն, to pass through Erzerum, to go that way;
— ջուր եւ — ցամաք, by sea and land;
— երկինս եւ — երկիր, between heaven and earth;
— հեծեալ եւ — հետեւակ, between cavalry and infantry together;
— աւուրսն — այնոսիկ, — ժամանական — այնոսիկ, — այնու ժամանակաւ, in those days, at that time;
— շատ եւ — փոքր, more or less, a little more, a little less;
— այս եւ — այն, between this and that;
altogether, unitedly;
ընկենուլ — պատուհանն, to throw out of window;
— ամենայն տեղիս, every where;
— մահճօք, under the bed;
— երկնիւք, under heaven;
— իւրեւ or իւրեաւ, under him;
— պատրուակաւ, under pretence;
— առաւօտն, այգն, at break of day;
— երեկս, երեկոյս, or երեկոյն, towards the evening;
մեկնեցաւ — լուր համբաւոյ գալստեան նորա, he set out on the report of his coming;
— հակառակն, on the contrary;
cross-wise;
— միտ ածել or հարկանել, to think, to reason in one's mind;
— ոտն հարկանել, to trample under foot;
— թիւ մտանել, to be reckoned among;
— ամս տասն, during ten years;
եօթանասուն եւ հինգ ամք — ութ հարիւրով, eight hundred and seventy five years;
— փթթելն եւ գօսասցի, it will fade as soon as it uncloses.
· Calfa
hardness;
stiffness;
roughness, harshness, asperity, austerity, rigidness;
rigour, severity, cruelty, inclemency, inflexibility;
— սրտի, obduracy, hardness of heart;
— բարուց՝ օրինաց, severity of customs, of laws;
— կարծեաց, too great austerity of morals, puritanism;
— որովայնի, tightness of the bowels, costiveness, constipation.
· Calfa
Խիստ եւ անուտելի է կեղեւ արմատոյն ... որ յարմատոյն կարիցէ որոշիլ ի խոտութենէ. (Սարգ. յկ. ՟Դ.)
observance, ceremony;
superstition;
prognostic, augury, omen;
oddness, imparity.
· Calfa
Ուստի՞ սէրն ընդ պատկերաց (կռոց), վասն է՞ր կամքն ընդ խտրանաց (հեթանոսաց). (Նար. ՟Խ՟Ը։ Թց (աւուրց) խտրանօք կարի ըռշտութեամբ վարի. Պիտ.։)
cold;
cold, senseless, silly, stupid, insipid;
vain, frivolous, trifling;
cold, chill;
— մարդ, cold, frigid, unconcerned, indifferent person;
— ցաւ, piercing cold;
— պատճառք, poverty of argument;
— մահահամբոյր, chill of death;
— սաստիկ, a violent or biting cold;
սոսկալի, խիստ, անտանելի, թափանցող —, horrible, bitter, insupportable, piercing cold;
— է, it is cold;
սարսռացեալ դողալ ի ցրտոյ, to tremble all over with cold, to be benumbed with cold;
պատսպարիլ ի ցրտոյ, to provide against the cold;
վարժիլ ցրտոյ, to be inured to cold;
— առնուլ, to take cold, to catch cold;
դի — յերկիր ընկենուլ, to kill on the spot, to strike, a cold corpse, to the ground;
cf. Ընդարմանամ.
· Calfa
Կամ կարի ի ցրտոյ լլկելոյ. (Եզնիկ.։)
indicator;
cf. Ցուցական.
· Calfa
Զայս ամենայն օրինակս եւ ցուցիչս եւ ծանուցիչս գեղեցիկս եդեալ են։ Արեգակն՝ որ կոչեցաւ լուսաւոր, ցուցիչ առաջին լուսոյն՝ որ հաստատեցաւն։ Վայրապար ձաղել՝ կարի անտեղի է, եւ չարութեան անձին ցուցիչ. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 10։ Վեցօր. ՟Զ։ Իգն.։)
weak;
mean, wile, worthless, contemptible, poor, miserable.
· Calfa
Ոչ կամեցայ սեւադեղով դրոշմել, որ կարի իմն փանաքի է եւ դիւրաջնջելի. (Սարգ. ՟բ. յհ.։)
to thirst for glory.
· Calfa
Ոչ ձեռինդ ամենակարի, այլ իմոյ անզգամութեան տալով՝ փառամոլիմ. (Սկեւռ. աղ.։)
glorification;
glory, magnificence, pomp, splendour;
փառաւորութեամբ, cf. Փառաւորապէս.
· Calfa
Տեսանէր զծերութիւն փառաւորութեան (փառացի անձինն) սքանչելի եւ կարի վայելուչ իմն. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 13։)
little, small;
few;
inconsiderable, trifling;
minor;
— ինչ, — մի, somewhat, a little;
փոքու իմն, in few;
almost;
յետ փոքու, զկնի փոքու ինչ, յետ — ինչ, shortly after, in a short time, shortly;
ի փոքուստ, from small matters;
ի փոքուն, in small things;
ի փոքուստ or փոքրուստ, in infancy, yet young;
— —, առ — —, ըստ փոքու փոքու, առ ի — —, by little and little, little by little, by degrees, insensibly;
— մի յառաջ, shortly before;
— մի եւս՝ եւ, — միւս եւս, — ինչ՝ եւ, little was wanting, there was little wanting to, almost, nearly;
— միւս եւս եւ անկանէի, I was very near falling in;
— մի եւս սասանեալ էին ոտք իմ, my feet were near sliding;
— ինչ համարել, վարկանիլ, — իմն թուիլ յաչս, to hold as trifles, to consider as insignificant;
ի փոքունս յարեալ հայիլ, to stand upon trifles, to lay much stress upon things of no importance.
· Calfa
Զի ի փոքուստն վարժեալք՝ դիւրաւ կարիցեն ի մեծագունիցն ելանել պահպանութիւն. (Մխ. երեմ.։)
to render less, to make smaller, to shorten, to lessen, to decrease, to diminish;
to extenuate.
· Calfa
blowing, breath.
· Calfa
Զորդի բան անուանէ. զսուրբ հոգին փչումն Աստուած ասէ։ Ադ ամն առաջին ընկալաւ զփչումն հոգւոյն, եւ պահեաց։ Փչմամբ քո ի նոսա զկենդանացուցիչ եւ զամենազօր հոգիդ քո սուրբ։ Պատշաճս զնոսա յարդարեաց ի ձեռն փչմանն։ Զարդարեցեր բանիւ, փայլեցուցեր փչմամբ։ Ոչ արգելու զնկարիլ սաղմիցն նոցա, եւ զփչումն հոգւոյն նոցա. (Աթ. ՟Ա։ Շ. մտթ.։ Ժմ.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 40։ Նար. ՟Ե։ Եզնիկ.։)
to undo, to unmake, to untie, to loosen, to unbind, to detach, to disjoin, to disunite, to dissolve, to resolve;
to destroy, to demolish, to beat down, to take to pieces, to take asunder, to dismount;
— զկարեալն, to unsew, to unstitch, to rip up;
— զհիւսեալն, to unweave, to unravel;
— զբեռինս, to unpack;
— զբարձս, to dislocate, to put out of joint, to disjoint;
— զազդերս, to make hip-shot, to dislocate one's thighs;
— զոք յաթոռոց, to depose from the throne;
— զբարեկամս, to part, to separate, to sever;
զկնի քակելոյ տօնիցն, the holidays being finished.
· Calfa
Սկսան քակել ի մի մեանց եւ կարի մերձաւորքն։ Զհայր եւ զորդի քակէր ի միմեանց։ Յորժամ սկսանի գործ միանձնութեանն, քակին յամնեայն ընչից իւրեանց. (Իգն.։ Եղիշ. ՟Բ։ Եւս. պտմ. ՟Բ. 17։)
to become or grow sweet, mild;
to soften down, to relent.
· Calfa
Զմահացու կերակուրն փոխանակ օգտակարին ջամբեալ՝ քաղցրանան։ Դնէ առաջի ազգ մի կերակրոյ. քաղցրանաս ի նոյն առաւել՝ քան ի սոսկ հացն։ Ունկանն յերաժշտական ձայնսն քաղցրանալ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։ Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ժղ.։)
very dark, as black as ebony;
— հերք, raven locks.
· Calfa
Վարոք նորա կռածոյք սեաւք իբրեւ զագռաւ. զի վարսք քաջաթուխք կարի յոյժ են երիտասարդաց. (Նար. երգ.։)
cf. Վեհերիմ.
· Calfa
Ոչինչ դանդաղեալ վեհերեցաք՝ հայեցեալ ի մեր տգիտութիւնս։ Թէպէտեւ տկարանամք լեզուաւ ի պատմել, սակայն ըստ կարի մերում ոչինչ վեհերեսցուք. (Եղիշ. ՟Ա։ Ճ. ՟Գ.։)
above, upon, on, over;
on high, high, high up;
վեր ի վայր, ի վեր եւ ի վայր, up and down, high and down, upside down;
topsy turvy;
frequently;
ի վեր եւ ի խոնարհ, up and down, always, incessantly, at every moment, ever;
ի վեր անդր, above, up there;
ի վեր քան զամենայն, above all;
վեր ի վայր կործանել, to turn upside down, to turn topsy turvy, to upset, to overset;
վեր ի վայր շրջել, to turn over, to overthrow, to overturn;
to disorder, to disturb;
ի վեր մատչել, to go higher up, to ascend;
ի վեր ունել, to bear up, to support, to sustain, to prop;
ի վեր հանել, բերել, to elevate, to raise on high;
to discover, to manifest, to unmask, to unveil, to denounce, to disclose, to reveal;
ակն ի վեր տալ, to lift up one's eyes, to look up, to raise one's head;
ձի ի վեր առնուլ, to ride, to mount on horseback;
ի վեր գալ տնկոյն, to peep out heads, to pullulate and grow, to sprout, to bud;
ի վեր կացուցանել զսպանեալն, to raise from the dead, to bring to life again;
ի վեր քան զբան, ineffable;
inexplicable;
ի վեր է այս քան զկար զօրութեան իմոյ, that is beyond my power;
ի վեր քան զպայման մերասեր բնութեան, above humanity;
որպէս ի վեր անդր ասացաք, as we have already said;
վեր ի վերոյ, apparent, superficial, feigned, affected;
երկիր պագին նմա —, they feigned to worship him;
superficially, apparently, affectedly;
— ունելով գիտութիւն, without a thorough knowledge of, having a smattering of.
· Calfa
ՎԵՐ Ի ՎԱՅՐ, եւ Ի ՎԵՐ ԵՒ Ի ՎԱՅՐ. ἅνω καὶ κάτω supra et infra, frequenter, ubique, semper. որ եւ Ի ՎԵՐ ԵՒ Ի ԽՈՆԱՐՀ. Ստէպ. յաճախ. անդադար. ըստ կարի. ամենայն հնարիւք. վերվար.
to raise, to elevate, to lift up on high;
— զգլուխ, cf. Ըմբոստանամ, cf. Ընդվզիմ;
— յինքն, cf. Ըստանձնեմ.
· Calfa
Վերամբարձեալքն քան զկարիս կարօտութեան. ասմենայն ազատք. (Պիտ.։)
to go backwards, to fall back, to recede, to retreat, to give way.
· Calfa
ՎԵՐՋՈՏՆԻԼ (գրի եւ ՎԵՐՋՈՏԻԼ, ՎԵՐՋՆՈՏԻԼ). Ի վերջ կամ յետս ընկրկիլ ոտիւք կամ ոտից. կարի յետին լինել. յետնիլ, վերջանալ. կասիլ. յետս մնալ.
to cleave, to rend, to tear, to divide, to open, to break, to burst.
· Calfa
Ի բաց փեռեկէ զդուրս, եւ հեղեալ զեղու զողորմութիւնն։ Փակեցին զգիտութիւնն յուսոյ եւ սիրոյ, զորս նոքա փեռեկին։ Զոր կարգաւոր համարեցայ ըստ կարի խուզողութեամբ եւս փեռեկել. (Լմբ. պտրգ.։)
transport, transposition, transmission, translation;
removal.
· Calfa
Կարելոյն ոչ գոլ, եւ ներընդունականումն ոչ գոլ, որք են ի փոխադրութենէ ստորասութիւնք. հետեւանան դարձեալ ի փոխադրութենէ անկարին եւ հարկաւորին բացասութիւնքն, ոչ անկարն ոչ գոլ, եւ ոչ հարկաւորն ոչ գոլ. (Անյաղթ պերիարմ.։)
art or calling of a cordwainer, saddler or harness-maker.
· Calfa
Ունէր արհեստ փոկաձեւութեան։ Վասն կօշկակարին ողորմութեան. այր մի անբիծ ունէր արհեստ փոկաձեւութեան. (ՃՃ.։ Լմբ. գր. պապ.։)
trumpet, horn;
apostle;
tube, pipe;
conduit, canal;
reed;
asper, mite, sou, halfpenny;
money;
— ականջաց, ear-trumpet;
ձայնատար —, speaking-trumpet;
հնչիւն —ոյ, blast of trumpet;
ի ձայն —ոյ, by sound of trumpet;
— հարկանել, հնչեցուցանել, to trumpet, to sound the trumpet, to wind or blow the horn, to play on the horn;
— երգեհոնի, organ-pipe;
— ծխաքարշի, shank of a tobacco-pipe;
— գրչի, barrel;
— հրազինուց, gun-barrel;
— կապարեայ, lead-pipe, conduit-pipe;
cf. Խողովակ;
cf. Եղէգն;
հովուի —, water-plantain, alisma.
· Calfa
Սկսաւ համարել զփողս։ Ելից աման ինչ լի փողովք։ Վաճառեմ.. . տասն տասն փողոյ։ Ասեն ցնա. կարի շատ է. բայց հինգ հինգ փողոյ. . . բայց թէ կամիս՝ փողոյ փողոյ առնումք. . . եւ տուեալ զփողսն՝ առին զամենայն զամբիւղսն. (Վրք. հց. ՟Բ. ՟Ե. ՟Ժ՟Ե։)
throat;
neck;
street;
corridor, lobby, passage, gallery;
— սրուակի, neck or gullet of a bottle;
ունել զոք զ—ից, to seize or take one by the throat, to arrest.
· Calfa
Սկսաւ համարել զփողս։ Ելից աման ինչ լի փողովք։ Վաճառեմ.. . տասն տասն փողոյ։ Ասեն ցնա. կարի շատ է. բայց հինգ հինգ փողոյ. . . բայց թէ կամիս՝ փողոյ փողոյ առնումք. . . եւ տուեալ զփողսն՝ առին զամենայն զամբիւղսն. (Վրք. հց. ՟Բ. ՟Ե. ՟Ժ՟Ե։)
care, solicitude, study, attention, entreaty;
diligence, promptitude, activity, celerity, hast, hurry;
active, diligent, careful, prompt, vigilant, assiduous;
— պնդութեան, eagerness, assiduity, interest, care;
—, ընդ —, — ընդ —, — —, — ի փութոյ, diligently, soon, promptly, hastily;
փութոյ պնդութեամբ, eagerly, carefully, earnestly, ardently, passionately;
— առնել, ունել, դնել, — ի մէջ առնուլ, — յանձին ունել, to be or zealous about, to apply oneself with diligence to, to take to heart, to be warm about, to endeavour or strive to;
— տանել, to take care of, to care, to solicit, to watch;
— ի մէջ առեալ, seriously, earnestly;
մեզ չէ —, that is no matter to us, what is that to us ?
;
չէ —, չէ ինչ —, no matter, never mind, it is nothing;
ոչ զի զաղքատաց ինչ — էր նմա, not that he cared for the poor;
— մեծ էր նորա այսմ, he took great care of that;
ոչ — ինչ առնեմ, I don't c are, it is no matter to me;
ամենայն — նոցա, all their care, effort or thought;
զի՞ — է, what does that matter ? what does it signify ? what of that ?
զի՞ — է քեզ, what is that to you ? what does it matter to you ?
զի՞ — է ինձ, what does it concern me ? what does it matter to me ? nonsense !
— ինչ չառնէր, he did not take it into account, he took no heed of it;
չէ — ինձ, it is no matter to me, it is all the same to me, I don't care about it, I am indifferent about it;
չառնեն ինչ — զիմեքէ, they care for nothing;
վաղ ընդ փոյթ, cf. Վաղ.
· Calfa
Յուսունսն կարի փոյթ ունէին. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)
Թէ եւ կարի փութիցն դժուար է զսովորութիւնն մոռանալ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։)
to oppress, to compel, to constrain, to vex, to tax unmercifully.
· Calfa
ՏԱՐԱՊԱՐՀԱԿ ՎԱՐԵԼ. ἁγγαρεύω angario, jubeo currere, adigo. Ի հեռաւոր եւ ի տարապարտ պահակութիւն վարել. (յն. անկարէ՛վօ. թ. անկարիայա սիւրմէք )
unworthy;
cf. Տաժան.
· Calfa
Ապա եւ ինձ յոյժ տարժանոյս ոչինչ կարի հասցէ պատահել. (Անյաղթ բարձր.) (ա՛յլ ձ. տաժանիս, կամ տարարժանոյս. այսինքն տաժանելոյս, կամ անարժանիս)։