offer, offering, dedication;
presentation;
թուղթ ընծայութեան, letter of recommendation;
Կոչումն ընծայութեան, catechism;
cf. Ընթերցուածագիր;
— լուսնի, new moon.
Պիտոյ էր նշանաց ընծայութիւն, զի զբանսն նշանօքն հաստատիցէ. (Շ. մտթ.։)
to rise, to shine, to blaze forth, to glitter, to sparkle, to glare, to be bright.
Եթէ ոչ լոյս արեգական ընծուէր, զիա՞րդ մարմնոցն անբաւ եւ անճառ որակութիւնք երեւեալ լինէին։ Երկիւղ բարի ի վերայ եհաս, այն՝ որ ընծուի մերկացելոց զգայութեանցն խորհրդոց։ Աստեղքն յերեկորեայ մինչեւ յառաւօտ ընծուին։ Է՛ որ ի վերայ երկրի, եւ է՛ որ ընդ երկրաւ՝ կենդանաբերին կէսքն ընծուին. (Փիլ. քհ. ՟Ե։ եւ Փիլ. ել. ՟Ա. 22։ ՟Բ. 104. 109։)
that receives;
betrothed, husband;
խօսեալ —, affianced wife;
receiver.
Չեհաս ի քաղաք ընկալչին իւրոյ. (Մամբր.։)
to associate with, to conspire, to plot.
Ընկերութիւն հաստատել իբր սակիւ, սակարկութեամբ, հանգանակաւ, համախոհութեամբ. (յն. այլ ազգ)
to oppress, to humble, to bring down, to debase, to throw down, to subdue, to humiliate;
to blunt.
Եթէ սպառնաս, ընկճիմ։ Յամբարձումն գլխոյ՝ ընկճի։ Ընդ ընկճեալսն, եւ հաստատեալս։ Ի գուբն ինձ փորեալ ինքեանք ընկճեսցին. (Նար.։)
Ըստ անհաստատ բոյս տաներսին, որ խորշակաւ հարեալ ընկճին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
ուր հասարակ ընթերցուած յունաց է
familiarity, participation.
Ընտանակցութիւն անտանելի պատուհասից. (Պիտ.։)
to seed, to come to seed.
Գարին հասեալ պարարեալ էր, եւ կտաւն ընտացեալ էր. (Եփր. ել.։)
to familiarize one's self, to grow tame, familiar with, to keep company, to frequent, to communicate;
to get inured, to accustom one's self;
անապատի —, to be accustomed to a hermits life;
— կանոնի հաւատոց, to observe the precepts of the Faith.
to render familiar, to tame, to civilize, to humanize;
to accustom.
Անհպիցն եւ անհասանելեացն ընտանեցուցեր։ Զմերժեալս ընտանեցուսցես. (Նար. ՟Ե. ձ։)
(Ծերքն յարագիլս) ըստ արժանի հասակին ընտանեցուցանելով՝ յաննախանձ առատութեան կեան. իմա՛, հանդարտելով զանձինս ի տան. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
familiarity, confidence, communication, frequeutation;
habit;
intimacy;
friendship;
— ընդ կնոջ, carnal intercourse with a woman;
յ— կոչել, to domesticate, to tame.
Յընտանութիւն եւ ի հասարակութիւն կոչելով. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
chosen, worthy;
fine, good;
civil, of good family, elegant, excellent, exquisite, nice, genteel, pretty, noble, polished, precious, pure, singular, sovereign, superb;
the best, the most excellent, the choice, the select, the flower, the cream;
զընտիր զարդուցն եդին ի հպարատութիւն, precious ornaments served to beget pride;
զ—ս Գաղղիոյ սատակեաց, he beat down the choice troops, the flower of France;
գումարել զ— նահատակս, զօրս, to reunite the bravest warriors, the picked soldiers;
— անասունք, very fast animals;
— յոյժ, best, first quality;
cf. Ընտրելագոյն;
— մատենագիր, classic author;
ընդ —ս հանել, to select, to make choice of, to elect;
յ— առնել, to give the choice, to permit the selection;
— առնել, to choose, to make choice of, to appreciate;
ընտրոյ տէր, he who has the choice, arbiter;
զնոսա թողացոյց ընտրոյ տեարս լինել, he left them the choice.
Եկեալ հասեալ ընտրիւք եւ վառելովք ոմամբք. (Խոր. ՟Ա. 10։)
choice, election, suffrage, choosing, wish;
arbitration, deliberative, decision, discernment, distinction, discretion;
option;
scrutiny, taste;
անօթ ընտրութեան, a vessel of mercy, chosen instrument;
— ինքնակամ, liberty, free will;
— առնել, to distinguish;
ընտրութեամբ, by election, or choice.
Անօթ ընտրութեան։ Ըստ ընտրութեանն յառաջադրութիւնն Աստուծոյ հաստատեսցի. (Գծ. ՟Թ. 15։ Հռ. ՟Թ. 11. եւ այլն։)
rebuff, refuse, trash, offal, scum, cheat.
Լաւ պատարագս մատուցանէր Հաբէլ քան զԿային, որ եբեր նա զարհամարհ ընտրուկս ... ուստի՛ եւ կորզեաց հասկս յոռիս արհամարհանօք. (Եփր. եբր.։)
according to, in relation to, as for, conformably with, agreeably to;
proportionably, at the rate of;
after;
near, relatively;
for, as for;
on;
of;
out;
— իս, — իմումս կարծեաց, according to me, in my opinion;
— իւրում կարի, according to capacity, to the best of one's ability;
այր — սրտին Աստուածոյ, a man after Gods own heart;
կին իցէ քո — միտս, if thou hast a wife after thine own heart;
— բախտի եղեալ նորա, fortunately;
— պատկերի մերում եւ — նմանութեան, in our image and likeness;
— հիւսիսոյ Կխրնոյ, north of Erzeroum;
— անձին, upon one's back;
wearing upon, — the shoulders, — the body;
— ճանապարհին, about the streets;
— հրապարակս գնալ, to pass through, or to wander about the public places;
— բնութեան բարի, naturally or essentially good;
ի չափու կալայց զանձն — օրինակի նորա, I shall be governed by his example;
ելանել — քաղաքն, to go out of town;
այր — առնէ, one after the other;
ամ — ամէ, annually, every year;
օր — օրէ, daily, every day;
— նախահօրն յանցանաց, for the sin of the first father;
— չափու եկամտիցն, in proportion to his income;
— աչս դատել, to judge from the appearance;
— իրետրս պատշաճեալ, well proportioned, symmetrical;
— տեղիս տեղիս եւ — աշխարհս աշխարհս, according to the various places, and different provinces;
— տունս ազգացն՝ ոչխար — երդ, a lamb for every family and every house;
հրաժարել — նմանութիւն, to have no equal, unique;
անցանել — ասհմանս քո, to pass through your confines;
— բանս անցանել, to be inexpressible;
— միտս անցանել, to be beyond understanding, to be past finding out, inconceivable, incomprehensible;
անցանել — չափ, to go beyond;
— ակն լինել յումեքէ, to be far from the sight of, alienated;
— ինքեան, of one's self;
naturally, essentially;
— ամենայնի, totally, in all, entirely;
— այնմ, as is said;
as they say;
— իրիք, — իմիք, in some part, in a certain sense, in some way, or manner;
in part;
— որում, as;
since;
therefore;
— որում..., — նմին, or նոյնպէս, or այսպէս, as..., as;
so..., as;
— օրէն, like, after the fashion of;
— նմանէ, after him;
— այսմանէ, like this, similarly, equally;
եւ որ — այսմանէ.
Հանցեն ջուրք ... թռչունս թեւաւորս ի վերայ երկրի ըստ հաստատութեան երկնից. (Ծն. ՟Ա. 20.) իբր ի ստորեւ կամ հանդէպ, շուրջ.
Որ ի վերայ Ադամայ վճիռ սահմանեցաւ, եհաս ի վերայ նորա, եւ որ ըստ նմանէն էին. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)
Զթռչնոց ասէ, զի ըստ հաստատութենէն երկնից թռնուցուն ... եղիցին թռչել ի վերայ երկրի ըստ հաստատութենէն երկնից. (Կիւրղ. ծն.։)
Անցանել ըստ բլուրս եւ ըստ արձանս ըստ այս։ Ըստ Յորդանան։ Ըստ Հռովս։ Ըստ հաստատութիւն եւ ըստ երդումն. (Ծն. ՟Լ՟Ա. 52։ Թուոց. ՟Լ՟Բ. 29։ ՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Զ. 1։ ՟Ա. Մակ. ՟Է. 18։)
accusation, blame, reprimand, censure, reprehension, reproach, stain, imputation, criticism;
defect, fault, wrong;
blamable, reprehensible;
— լինել, to be blamed, or scolded;
to accuse, to charge with, to blame, to scold, to censure, to condemn;
to know, to be informed of, to understand;
— լինել ինիք, to obtain, to succeed in, to enjoy, or realize one's wishes;
— յանձն առնուլ, to be blameworthy, to be in the wrong;
reprehensibly;
culpably;
with shame, or remorse.
Շատ է այնպիսւոյն պատուհասն՝ ըստգիւտ լինել ի բազմաց անտի. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
Այլ երբեմն ըստ հոմաձայնութեան յունին, որպէս Գիտել, ճանաչել. եւ Գամագիւտ լինել, գտանել, հասանել.
individuals, particulars.
Ըստմասնեայքն եւ ըստիւրաքանչիւրքն ներհակք ի բազմութիւն միշտ բաժանեալ լինին։ Ըստմասամբք մու, եւ հասարակն՝ յոլովք։ Որոց հաւաքումն ոչ ի վերայ այլոյ ուրուք եղիցի ըստմասնեայցն. քանզի Սոկրատայ յատկագոյնքն ո՛չ եւ մակ այլոյ ուրուք լիցին ըստմասանցն։ Ի վերայ ամենեցունց ըստմասինցն մարդոյր. (Պորփ.։)
cf. Արքայանիստ.
coronation.
Ճոխաբար պսակի թագընկալութեամբ (պարոյր)։ Վաղարշակ զԲագրատ՝ թագադիր թագընկալութեան իւրոյ գոլ հաստատէր. (Յհ. կթ.։)
paw, foot.
Երկայն պարանոց ուղտու ... յորժամ խոնարհեսցի եւ հասցէ ի թաթուլսն, համարձակ լինի նմա առնուլ ի թփոց եւ ի խոտոց. (Վեցօր. ՟Թ։)
cf. Թալամ.
Ամենեքեան առ հասարակ հանդերձ թագաւորաւն թալացեալ էին ի ծաղուէ. (Բուզ. ՟Դ. 3։)
troublesome, importunate, annoying, tedious, tiresome, disgusting.
Առաջինն սէր հաստատեցաւ ընդ ձեզ եւ ընդ թագաւորն իմովս թախանձելի միջնորդութեամբ. (Լմբ. պտրգ.։)
full of sadness, of hitter grief, very sad, painful, bitter;
— առնել զոք, to afflict, to sadden, to cast down.
Կացեալ ի վերայ ծնկաց իւրոց՝ թախծալից զղջմամբ, եւ արտասուօք դնէր աղերս ամենահաստիչ փրկչին. (Կաղանկտ.։)
to harden, to become hardened.
thick, close, compact, dense;
client, stable.
Երկինք՝ թաղուն սերտութեամբն։ Վերին հաստատութիւնն՝ թեթեւ բնութիւն է, որ ունի զսերտութիւն եւ զթաղուն կազմութիւն. (Վեցօր. ՟Բ։ եւ Ոսկ. մտթ.։)
thick, big, great;
fat;
dense;
deep;
coarse, gross;
rude, clumsy, rough;
deep, flat, low (sound);
barytone;
bustard;
in great quantity, thickly;
— միտք, dull-witted, stupid;
— տգիտութիւն, gross ignorance;
— մարմին, weighty, heavy;
corpulent;
— անտառ, մօրուք, dense wood;
thick or bushy heard;
— քուն, deep sleep.
παχύς densus եւ այլն. Ստուար. թաւ. խիտ. նիւթեղ. հարստամարմին. յոյր. լայն. խոր. թանծր, հաստ, խոշոր, գէր.
of thick cords or ropes.
Որ ունի լարս կամ չուանս հաստագոյնս. որպիսի են ցանցք խիտ վանդակօք ուռեաց.
of an hard language;
who speaks thick, indistinctly;
of a strange speech.
στιβαρός crasus, gravis եւ այլն. Որոյ լեզուն կամ բարբառն է թանձր եւ հաստ. լեզուն հաստ՝ ծանտր, դժուար հասկընալու.
thick;
dense;
leafy, wooded, full of branches;
heaped up, heaped together.
Թանձրախիտ բարձրութեամբն (հասկաց) ամպաձեւ երեւի. (Լաստ. ՟Ժ՟Ը։)
theatre, play-house;
drama, play;
the audience, the spectators.
Ամենայն թատրն սատանայի շուրջ հասեալ գումարեալ կայր։ Ի մէջ տիեզերական թատերց պատերազմեալք։ Ի թատերցն հեռացեալ։ Յառաջ քան զթատերցն հանդէս, եւ յետ թատերն զրաւ լինելոյ։ Լինի զրաւ թատերն։ Օտարոտի համարիցին ի թատերցն օրինացն. (Ոսկ. մ. եւ Ոսկ. եբր.։)
shock-headed.
Ծածկեալ անձն ի հերաց մարմնոյն ծերունի թաւագլուխ։ Յոյժ թաւագլուխ է, եւ հաստանձն. (Հ=Յ. յունիս. ՟Ժ՟Բ. եւ Հ=Յ. յունիս. ՟Ի՟Թ.։)
roll, act or state of rolling;
cf. Թաւալումն;
rolling, tum-hling down;
առ ի —, on a precipice, steep;
— առնուլ, to roll, to revolve, to turn round;
— բանից, a winding discourse;
— տալ արեան, to cause one to roll in his own blood;
— անկեալ, գլոր խաղալ, cf. Թաւալագլոր խաղալ.
Զտղայս դիացիկս թաւալ տալով արեան (ուղխից՝) ի գետն հասուցանէր. (Արծր. վերջ։)
in rolling, revolvingly, rolling along or down;
— խաղալ, to tumble dowrn, to roll down, to prostrate one's self;
to agitate one's self, to fall dead;
to be thrown down, to be upset;
to throw a somerset;
to throw ones self headlong, to precipitate one's self;
— խաղացուցանել, to roll, to prostrate, to precipitate, to fell, to upset;
— անկաւ յարեան իւրում, he fell rolling in his blood.
Առ ի գործ վաղակաւորն առեալ՝ առ հասարակ զնոսա թաւալգլոր խաղացուցանէր. (Յհ. կթ.։)
cf. Թաւալեմ.
Ոչ ընդունայն զաստուածային բանն լեզուօք թաւալեցուցանել, այլ հաստատել վարուք. իբր յածեցուցանել. (կամ ռմկ. լըղըրճըկել) (Վանակ. յոբ.։)
heavy eye-browed, beetle-browed.
Էր սուրբն Պետրոս կարճահասակ, երկայնաքիթ, եւ թաւայօն։ Եւ էր սուրբն Պօղոս ճաղատ, մեծաքիթ, թաւայօն. (Հ=Յ. յունիս. ՟Ի՟Թ.։)
to grow thick;
to become shaggy or hairy.
Թաւացեալ էր առ հասարակ ամենայն մարմինն. (Ագաթ.։)
thickness;
hairiness;
aspiration of letters or sounds;
thickness of voice.
vagabond;
vagrant, wandering, roving, rambling;
— շրջել cf. Թափառիմ.
Գերի թափառական։ Ոչ ոք իցէ՝ որ ժողովիցէ զթափառականսն։ Եւ ոչ իցէ ազգ, յոր ոչ հասանիցեն թափառականքն Եղամայ. (Երեմ. ՟Ի. 3։ ՟Խ՟Թ. 5. 36։)
quickly, without delay, incontinent.
Եւ նոքա թափառնակի անյապաղ հանդերձ իւրաքանչիւր զօրու եկին հասին առ մեծն վարդան. (Արծր. ՟Բ. 1։)
to overturn, to cast down, to fling or throw down;
to spill;
to empty, to exhaust;
to take away, to take by force, to possess one's self of;
to cast off;
to disengage, to deliver, to release, to relieve;
թափել զատամն, to extract, to pull out, to draw a tooth;
թափել զդրունս, to unhinge the doors;
բեւեռովք զբեւեռ թափել, one nail drives out another (new things or persons make old ones forgotten);
cf. Բեւեռ;
թափել կապուտ, աւար բազում, զկապուտ սաստիկ, to make a great booty, to pillage, to sack;
թափել զոք յիմեքէ, to despoil, to deprive of;
թափել զոգի ուրուք, to harass, to hold in suspense;
թափել զքուն, to rouse one's self, to awaken;
թափել զգինի, to get sober again, to sleep off drunkenness or debauch, cf. Աթափեմ, cf. Զգաստանամ;
թափել զոք ի ձեռաց ուրուք, to save one from the hands of another, to liberate, to rescue;
թափել զբարկութիւն յումեքէ, to free from the effects of another's resentment, to pardon;
թափել ի բաց զոգի, to die, to perish;
թափել զցասումն, զոխս ի վերայ ուրուք, to vent one's anger, to wreak one's vengeance;
թափել զթոյնս յոք, to give vent to one's angry passions;
թափել զմաղձն, to discharge ones bile, to vent one's spleen;
ածել —, to add, to subjoin;
to conclude;
թափել զտունն, to remove, to change habitation, to empty a house of its furniture;
թափել զսուր իւր յոք, to draw the sword against, to brandish the sword;
թափել զբաժակ, to drink off the cup to its dregs;
to drink up;
թափել զանձն, to escape, to disengage one's self, to get rid off, to abscond, cf. Նուաստանամ;
to humiliate, to abase, to lower one's self to;
թափել զինքն ի գրաստէն, to dismount, to leap from horseback;
թափել զինչս, to spend, to dissipate, to waste, to squander;
թափել զոյժ եւ զզօրութիւն, to make great efforts, to employ all one's energy, to do any thing in the world;
to strive with all one's heart, to sharpen one's tools, to prepare one's self;
թափել ի լծոյ, to throw off the yoke;
թափել զոք ի կենաց, to deprive of life, to massacre;
թափել ի միմեանց (զարս ի կռուի), to separate the combatants;
թափել զբանն յումեքէ, to interrupt a discourse;
թափեաց նաւն զբեռն, the ship is unloaded.
Ի նորա գլուխն թափէ (յն. դարձուցանէ) զպատուհասն. (Ոսկ. ես.։)
Թափեալ զինքն ի գրաստէ անտի՝ յընթացս հասանէր առ սուրբն։ Վաղվաղակի թափէին յախտէն իւրեանց։ Ե՛րթ թափեա՛ց յինէն այսուհետեւ թշնամի ճշմարտութեան. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
ԹԱՓԻԼ. որպէս Անկանիլ. երթալ, հասանել.
light;
active, nimble;
slender;
venial;
frivolous;
ease, leisure;
— ոտիւք, light-foot;
light-footed, nimble;
— ձեռն՝ վէրք՝ քուն, light hand;
slight wound;
light sleep;
— սուրճ՝ չայ՝ գինի, կերակուր, light wine;
weak tea;
slight repast;
weak coffee;
—ս յանցանել, to commit slight faults;
—ս կացուցանել, to lighten, to facilitate;
— լինել առ երդումն, to take an oath lightly or inconsiderately;
— ինչ թուիցի ձեզ ? — ինչ իցէ յաչս ձեր ? does that seem to you a light thing ? — եղեւ նմա յաշխատութենէ, he rested from his labours;
—, —ս, —ով, quickly, lightly, easily
Թեթեւքն եւ վաղահասուկքն, որ երբեմն զայս ասիցեն, եւ երբեմն զայն, չկան երբէք ի հաստատութեան. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 12։)
Արագս ընթասցին, եւ թեթեւս հասանիցեն։ Երագս ընթանային, եւ թեթեւս դառնային. (Ես. ՟Ե. 26։ Եզեկ. ՟Ա. 14։)
work, labour;
endeavour;
pain, trouble, toil;
—ս արկանել, to strive hard, to make an effort to, to tire one's self;
to endeavour, to try, cf. Ճգնեմ, cf. Վաստակեմ, cf. Ջանամ.
Հանապազ երկս արկանէր բարեխորհուրդն, զի հաստատուն կալ կարասցէ թագաւորութիւնն. (Բուզ. Ե. 34։)
furnished with iron;
fastened with iron, nailed.
Բեւեռապինդ, հաստահեղոյս, երկաթագամ տապան գործել. (Ագաթ.։)
that measures two opposite things;
beam, lever of an engine;
— դրամահատ, lever for coining;
— փոխարինիչ, compensating balance.
Զուգակշիռ ըստ երկուց մասանց. որպէս տիւ եւ գիշեր ի հասարակածի.
too long or extended, gigantic.
Երկայնադիզօք հասակօք. (Խոր. ՟Ա. 10։)
very long, elongated;
that lasts long;
far.
Երկայնաձիգք էին հասակօք։ Երկայնաձիգ ճանապարհ. (Վրդն. ծն. եւ Վրդն. պտմ.։)
patient, that suffers patiently, that perseveres;
— լինել, cf. Երկայնամտեմ.
Երկայնամի՛տ եղերուք ի վերայ բարկութեան հասելոյ ձեզ յաստուծոյ. (Բարուք. ՟Դ. 25։)
mill-stone;
mill-stone quarry;
of millstone;
— հաստատուն, bedstone, bed mill-stone, lower mill-stone;
— շարժական, runner, upper mill-stone, top mill-stone.
long, extended, ample;
prolix;
slow, tardy;
length;
—, ընդ —, long, a long while;
at length.
Զի մի՛ թողուցուն զյաղթութիւն եւ զարմասցին ընդ երկարս հասակաց. (Եփր. ել.։)
long, extended, that lasts a long time, durable.
cf. Երկուորեակ;
cf. Երկուորի.
Զերկաւորէն ասեն, թէ որ ի նմա ծնանի, ճոխ եւ սնափառ՝ անհաստատ եւ երկմիտ լինի. (Շիր.։)