snow;
հատ ձեան, snow-flake;
մանր, խոշոր —, fine snow;
large flakes;
հալեալ —, thawed -;
կոյտ ձեան, snowdrift;
հիւս ձեան, snowslip;
մոյկ ձեան, snow shoe;
սպիտակ իբրեւ զ—, as white as snow, snowy white;
— գայ, իջանէ, it snows;
—ն դիզանի, the — gathers;
— բազում եկն, it had snowed very hard, there had been a heavy fall of -;
ձեան գնտակս արձակել, ձգել, to snow-ball.
· Calfa
Ձիւն լինի ի թանձրացեալ ամպոց բեկմանէ, նախասառոյց ջուրն ի փոփոխմանէն հատումն առեալ, եւ գործեալ լինի հատումն փրփրատեսակ եւ սպիտակագոյն. (Արիստ. աշխ.։)
gratuitousness;
gratuitous, voluntary;
for nothing, gratis, free of cost, scot free, gratuitously;
—ք, gifts, presents.
· Calfa
Ոչ ծառայեսցես ինձ ձրի։ Միթէ ձրի՞ պաշտիցէ զտէր։ Գնասցէ ազատ. ձրի իսկ ելցէ առանց արծաթոյ։ Ոչ մատուցից տեառն աստուծոյ իմոյ ողջակէզս ձրի։ Գործղ նմա գործ ձրի, եւ զվարձս իւր ոչ հատուցանէ նմա։ Ձրի առէք, եւ ձրի տուք. եւ այլն։
faithfully, sincerely, candidly;
intimately, cordially, confidently, familiarly.
· Calfa
Մտերմաբար հատուցանել զպարտսն, կամ աշխատիլ, կամ սպասաւորել. (Ճ. ՟Գ.։ Սարգ. յկ. ՟Է։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
premium, prize or reward;
fight, combat;
տանել զ—, to win, to carry the prize, to bear away the bell;
— առնուլ, to get, gain or obtain a prize.
· Calfa
Մրցանակ գովութեանց, աշխարհագովութեանց կամ դսրովանաց՝ հատուցանել, կամ տանել, ընդունել. (Պիտ.։)
cf. Յամենամ;
cf. Յամեցուցանեմ.
· Calfa
Ընդ Լաբանայ կեցի, եւ յամեցի մինչեւ ցայժմ։ Ոչ յամեաց պատանին առնել զբանն։ Յամիցէք յերկրին։ Մի՛ յամեսցես հատուցանել։ Յամեցին հետք կառաց նորա։ Յամեաց ի ժամանակէն՝ զոր եդ նմա։ Լո՛ւր Տէր, եւ մի՛ յամեր։ Յամէ տէր իմ ի գալ։ Որ յամենն ի գինւոջ։ Ոչ մինչ ի սպառ յամեաց բարկութիւնն։ Որչափ յամեմք ի մարմնի աստ։ Ի դմին յամեսջի՛ր.եւ այլն։
to retard, to defer, to delay, to put off, to procrastinate;
տէր իմ յամէ զգալ, my lord delayeth his coming.
· Calfa
Ոչ յամեցուսցէ Տէր զաւետիսն, որպէս ոմանք յամր համարին։ Զճշմարտութիւն եւ զփրկութիւն իմ ոչ յամեցուցից։ Ոչ յամեցուսցէ յատելեաց, այլ յանդիման հատուսցէ նոցա. (՟Բ. Պետ. ՟Գ. 9։ Ես. ՟Խ՟Զ. 13։ Օր. ՟Է. 10։)
end, termination, close, conclusion;
cadence;
repose, rest;
meeting, rencounter;
— ածել, բերել, առնել, to put an end to, to finish, to terminate;
գալ ի —, գալ — կատարելութեան, to be perfected, to arrive at perfection.
· Calfa
Կատարումն զսա (այսինքն զփոխումն ի կենաց) կոչելով նմա, եւ սրբազան յանգումն։ Աստուածատեսակ յանկումն։ Երանականի յանկմանն։ Պարգեւէ նոցա հատուցումն ըստ յանգման. այն է հանգիստ ննջեցելոց. (Դիոն. եկեղ. ՟Դ։)
prep. adv. before, in the presence of, in the face or sight of, hard by, against, opposite, over against, in the view of, in the face, publicly, in public;
դէմ —, face to face;
front to front;
— իմ, before me, in my presence;
— եկեղեցւոյ, in face of the church;
— ամենայն աշխարհի, in the face of the whole world;
— ամենեցուն, publicly, before all people;
ասել —, to say to one's face;
— առնել, կացուցանել, ածել, to present, to offer, to introduce, to represent, to exhibit, to set before the eyes to show, to remonstrate;
— առնել, to reprove, to reproach, to blame;
— լինել, կալ, to present oneself, to appear, to make one's appearance before, to show oneself;
— մատչել, կալ, to appear before.
· Calfa
Կամ որպէս մ. ἑνώπιον, κατὰ πρόσωπον in conspectu, ad faciem. Յանդիման սատակել, կամ հատուցանել, կամ պատուել, եւ այլն։
behind, backward;
walking backwards;
— — չոգան, they fell back;
— ընդդէմ, backward;
in an opposite sense, in the contrary directions, against the grain, in a wrong sense or way, contrariwise;
contrary, against, opposite, inverse;
ձախողակի — ընդէմքն պատահեաց նմա, every thing went wrong with him;
fortune was against him;
— or — ընդդէմ դառնալ, to turn back, to retrace one's steps, to return, to go or come back;
կապել զձեռս —, to tie the hands behind one;
cf. Ձեռն;
— կալ, կասել, to cease, to stop;
to abandon, to leave;
— կացուցանել, to hinder, to deter, to divert from;
— հարկանել, to reject, to refuse, to confute, to disprove;
— ընկենուլ, to reject, to contemn, to despise;
— տանել, to abandon, to leave;
— ունել, to hinder, to impede, to divert from;
ձեռս —, with the hands tied behind.
· Calfa
Ձախողակի յետս ընդդէմքն պատահեաց նմա։ Մեք ըստ յետս ընդդէմ գնացից մերոց զձախողակի հատուցումն ընկալաք. (Եղիշ. ՟Ը. եւ Եղիշ. խաչել.։)
cf. Յերկարեմ;
— օր ի յօր, to procrastinate, to postpone or defer from day to day;
—ձգեցան իրքն, that affair went on slowly.
· Calfa
Զի մի՛ յերկարաձգեալ զգերհատուցական բանիս՝ յետնեալ գտցուք յառաջիկայ մեզ գրաւորութենէն. (Արծր. ՟Գ. 6։)
prolongation, protraction.
· Calfa
Կատարեցեր զյուսոյն յերկարաձգութիւն։ Թէեւ բիւրուց ամաց ունիցի յերկարաձգութիւն։ Ոչ է ժամանակ յերկարաձգութեան առ ի զպարտսն հատուցանել. (Նար. ՟Ժ՟Բ. ՟Ծ՟Գ. ՟Հ՟Ը։)
fifty;
period or number of fifty;
Advent.
· Calfa
Յիսնեակ թիւն. յիսներեակ մի աւուրց. եւ Յինունք պահոց ծննդեան կամ յայտնութեան, որ երբեմն անընդհատ պահիւր զաւուրս յիսուն, այլ այժմ ընդհատութեամբ եւ այլեւայլ օրինակաւ ի զանազան ազգս. ի հայս պահին երեք եօթնեակք՝ ի սկիզբն, ի մէջն, եւ ի կատարած յիսնեկին. ՟Ա. կոչի յիսնակաց պահք. ՟Բ. սուրբ Յակոբայ. ՟Գ. յայտնութեան։ (Տօնակ.։ Տօմար.։)
justly, deservedly;
in truth, truly, surely, certainly, and indeed, in fact, yes.
· Calfa
Ճշմարտութեամբ եւ յիրաւի ածեր զայս ամենայն ի վերայ մեր վասն մեղաց մերոց։ Յիրաւի է տալ նմա։ Որոց դատաստանքն յիրաւի են։ Յիրաւի խոնարհեցուցեր զիս։ Յիրաւի կոչեցաւ անուն նորա Յակոբ, զի այս երկիցս խաբեաց զիս։ Յիրաւի չարչարեցան ըստ իւրեանց չարութեանն։ Եւ մեք յիրաւի, զի արժանի որոց գործեցաքն՝ առնումք զհատուցումն.եւ այլն։
very sorrowful, much afflicted.
· Calfa
Իցէ՞ արդեօք տեսանել զյոքնաթախիծ սիրտ վշտացելոյս բերկրեցեալ։ Սրտաբեկ եւ յոքնաթախիծ արգահատութիւնք. (Նար. ՟Ի՟Ե. ՟Կ՟Զ։)
consolatory, comforting;
exhortatory.
· Calfa
Ահա արդարեւ օրհնեալ է հատուած բանի՝ յուսադրական սրտի՝ այսր մեղայի. (Նար. ՟Ի՟Է։)
in despair, without hope, comfortless, brokenhearted, disconsolate, discouraged, despondent;
— առնել, to despair, to take away all hope, to drive to despair, to throw into despair;
— լինել, to be in despair, to lose all hope, to be desperate, hopeless, to give oneself up despair, to despond, to be disheartened, to get discouraged;
— զումեքէ, to despair of a person's life, to give over, to deem past recovery.
· Calfa
Յուսահատն վհատութիւն, կամ անձկութիւն հոգւոյ։ Սնապարծ յուսահատ. (Նար. ՟Լ՟Է. ՟Խ. ՟Ծ՟Զ։)
to be articulate, jointed, attached;
organized, formed;
to associate, to take part in, to admit as member.
· Calfa
Լեզու սուր եւ հատու կոչի հոգին սուրբ, որպէս նովաւ յօդանայր Դաւիթ. (Համամ առակ.։)
cf. Յօժարիմ;
cf. Յօժարեցուցանեմ.
· Calfa
Զոր ոչ են կարող փոխարէն հատուցանել, բարի առնել յօժարեցուցանեմք. (Նիւս. բն.։)
to dispose, to incline, to excite, to inspire with inclination, to raise a desire or a passion for, to interest, to induce, to invite, to persuade.
· Calfa
Զոր ոչ են կարող փոխարէն հատուցանել, բարի առնել յօժարեցուցանեմք. (Նիւս. բն.։)
eulogy, praise.
· Calfa
Հռչակելումն եսիոդեայ զհրաշափառագոյն նազաբանութիւն նմա հատուցանել վարկ։ Պատմեն զհոյակապ նազաբանութիւն պանծանաց. (Պիտ.։)
known before;
prescient, knowing beforehand.
· Calfa
Սիւնհոդոսական հրամանաւ առաքելոցն՝ նախածանօթս հատուցելոցն հեթանոսաց զթեթեւագոյնսն աւանդել. (իբր նորա հաւատից. Ագաթ.։)
foretaste.
· Calfa
Կասկածանօք ահի յերկարեալ զպահանջումն վարկին, լաւ համարելով թողուլ ի յուսոյն նախաճաշակ բարիս՝ քան թէ ունայն ձեռօք ցուցանիլ ի ժամու հատուցման. (Վրդն. քրզ.։)
cf. Նախանձորդ.
· Calfa
Ես եմ տէր աստուած քո, աստուած նախանձոտ, որ հատուցանեմ։ Աստուած նախանձոտ եւ վրէժխնդիր տէր. (Ել. ՟Ի. ՟Լ՟Դ։ Օր. ՟Դ. ՟Ե. ՟Զ։ Նաւ. ՟Ա. 2։ Տե՛ս եւ Եղիշ. ՟Բ. ուր բացատրի իմաստ գրոցն։)
previously;
as a prelude.
· Calfa
Յարդարապէսն ընձեռելոյ, յորոց նախերգաբարն (կամ նախաերգաբարն) տածեցաւ՝ զփոխարէնսն հատուցմամբ. (Պիտ.։)
recant, to retract, to withdraw, to drive back, to revoke;
to stop, to suspend, to hinder.
· Calfa
Տանջանօք դառնութեան հատուցման նահանջէր զնոսա. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 2։)
envious, jealous, malicious, malevolent;
fascinating, bewitching, enchanting.
· Calfa
Դեղահատուացն, յաչաղկոտացն, յուռթիցն։ Ասեա, թէ (ի) յաչաղկոտէ հիւանդացեալ է. (Կանոն.։)
to defer, to put off, to procrastinate, to prorogue;
to retard, to hinder, to stop, to protract, to delay;
to prolong, to lengthen;
to temporize;
cf. Յապաղիմ.
· Calfa
Յապաղեն զխորհուրդս, որ ոչ պատուեն զխորհրդակիցս։ Յապաղեաց զնոսա փելիքս։ Մի՛ յապաղեր զտուրս կարօտելոյն։ Ի ժամանակի հատուցմանն (փոխոյն՝) յապաղէ զժամանակն. (Առակ. ՟Ժ՟Ե. 22։ Գծ. ՟Ի՟Դ. 22։ Սիր. ՟Դ. 3։ ՟Ի՟Թ. 6։)
advancing, progressing;
improving, making proficiency;
forward;
coryphaeus;
proficient;
— է, he is advancing in his studies;
երթալ — եւ մեծանալ, to improve;
to increase in prosperity;
իրք առնն — յաջողէին, that man prospered greatly.
· Calfa
Սլացեալ հատուածէր երագ երագ ի յառաջադէմսն, այս է ի լեառն Աստուծոյ ի Քորէբ. (Պիտ.։)
cf. Յառաջադիմութիւն;
progression;
— հասակի, growth, increase;
— ի պատուի, promotion;
ի վատթարն —, getting worse, deterioration;
demoralization.
· Calfa
ՅԱՌԱՋԱՏՈՒԹԻՒՆ ՅԱՌԱՋԱՏՈՒՄՆ, տման. ՅԱՌԱՋԱՏՈՒՈՒԹԻՒՆ. προκοπή (որ է յառաջահատութիւն). processus, progressus, profectus, incrementum. Յառաջատելն. յառաջատու գոլն. յառաջադիմութիւն. զարգացումն. յառաջխաղացութիւն.
prescience.
· Calfa
Կատարեալ ի մեծութեան, կատարեալ յառաջգիտութեան։ Զորս ընտրեցեր յառաջգիտութեամբ զփրկութիւն Հայաստանեայց սկզբնաւորեալ։ Որ մատակարարէ յառաջգիտութեամբ զհատուցմունս։ Մինչ չեւ արարեալ էր զարարածս, ի մտի իւրում ունէր յառաջգիտութեամբ զպայման կազմածոյ արարածոց. (Կոչ. ՟Զ։ Շար.։ Եղիշ. ՟Ա։ Եզնիկ.։)
adjacent, adjoining, contiguous, next, attached, joined;
equal, conformable;
always, continually, incessantly;
— եւ նման, — եւ յարմար, quite alike, resembling;
— միանգամայն, all at once;
— եւեթ, — եւ հանապազ, successively, often, frequently, very often, many times.
· Calfa
Անկեալ դնի խնամաբար յար ի չարիս ի մանկութենէ։ Յար հատուցանիցեմք։ Ոչ ի միում ժամանակի միայն, այլ յար հանապազորդաւ վարեցեալ քաջաբերութեամբ։ Յար պահել։ Զկերպարան զամենայնի ունել յինքեան երեւեցուցանիցէ յարն տեսլենէ. (Փիլ.։)
ever-living, imperishable, everlasting, permanent, perpetual;
continually, always, incessantly;
constantly, eternally;
epact;
preter-imperfect;
celestial hemisphere.
· Calfa
Խոստումն յարակայիս ո՛չ է հատումն հանդերձելումն.
Խոստումն՝ ներկայիս զյարակայն նշանակէ. ո՛չ է հատումն հանդերձելոյն։
to ravish, to carry off by force, to carry away with violence, to snatch, to bear off;
to usurp;
to rob, to pillage, to ravage, to plunder;
— զմիտս, to charm, to enchant, to attract, to ravish or carry away the senses;
— զանձն, to escape, to be saved or liberated;
— զսիրտ, to enrapture, to captivate or enslave the heart;
յինքն —, to appropriate, to usurp, to occupy ore possess illegally.
· Calfa
ravishing, carrying off or away, ravage, usurpation, depredation;
rapacity, rapine;
— կնոջ, աղջկան, rape, abduction;
— մտաց, enthusiasm, transport;
extasy, rapture, ravishment;
revery;
— իրաւանց եւ արդարութեան, corrupt justice;
լինել ի —, to be plundered, pillaged, sacked;
մատնել ի —, to give up pillage.
· Calfa
shining, bright with cleanliness, candid, clear, pure, clean;
glorious, virtuous.
· Calfa
to separate, to divide, to detach, to loose, to remove;
to explain, to expound, to develop, to resolve, to interpret, to comment upon;
to hold out or stretch forth;
— ի ստենէ, to wean;
թուղթ մեկնելոյ, bill of divorce;
cf. Թիւր.
· Calfa
repentance, contrition, compunction, hearty sorrow;
— ! mea culpa ! I have sinned !.
· Calfa
Զդաւթին, ընդ մեղայն ասել, իսկոյն անցուցեր զպատիժ պարտուցն։ Ահա արդարեւ օրհնեալ է հատուած բանի՝ յուսադրական սրտի՝ այսր մեղայի. (Նար. ՟Ծ՟Է. եւ ՟Ի՟Է։)
subject to sin, peccant, sinful;
peccable;
hurtful, detrimental, mischievous, pernicious, noxious.
· Calfa
to cause to remain, to stop, to put a stop to;
կաց մնաց, կաց եւ մնաց, remnants of troops, wreck of an army;
cf. Ժողովեմ.
· Calfa
Տասնապատիկ զգինսն զշարժել իրին հատուսցէ մնացուցողին սորա. (անդ. ՟Ժ՟Ա։)
obligation, bond, contract, bill, note of hand, promissory note;
bulletin, cedule, act, schedule, instrument, deed;
— աղաչանաց, memorial, petition;
— ընդունելութեան, receipt, acknowledgment;
— հատուցման, discharge, acquittance;
— արքունի, decree, ordonnance, rescript, mandate;
պարգեւաց —, patent, letter patent, brevet, privilege, special grant;
— մոռացութեան, —մոռացման յանցանաց, amnesty, general pardon.
· Calfa
flower or seed beds, garden-plot, parterre.
· Calfa
ռմկ. մըշարայ, մարկ. պ. մէշարէ. թ. մաշալա, էվլէք, էառչա, օճագ. Ածու բանջարոյ. որոշեալ հատուած պարտիզի.
part;
bit, piece, morsel;
share, portion;
lot, parcel;
ration, allowance;
contingent, quota;
side, part, quarter, clime;
minute;
relics;
holy or hallowed bread;
— հաւատոյ, article of faith;
մասունք բանի, the heads of a discourse;
— բարի, the better part;
— զգայական, սրտմըտական, ցանկական, sensitiveness;
irascibility;
concupiscence;
մասամբ, ըստ մասին, ըստ մասնեայ, ի —է, in part, partly;
partially, in parts;
by halves;
մեծաւ մասամբ, ըստ մեծի մասին, բազում մասամբ, ըստ առաւելագոյն մասին, for the most or greatest part, mostly, chiefly;
յայսմ մասին, ի մասինդ, յայդմիկ, on this side, on this consideration;
ի մասին, for, instead of;
— առ — or առ մասին, — —, piecemeal, in pieces, piece by piece, in shreds, limb by limb;
իմով մասամբ, on my part, as for me;
աղօթից մասամբ, as for, or with regard to prayers;
ի պարգեւի մասին, in place of a gift, as a gift;
նմա ել —, he was allotted, he had for his share, or portion;
it is fallen to his lot;
— ունել, to participate in, to take a part or concern in;
ի բարեաց մասին առնուլ, to take in good part;
ի չարի մասին առնուլ, to take ill, or amiss;
գրաւիլ ընդ մասամբք ախտից, to be subject to certain vices;
չիք մերընդ դաւթի, we have nothing to do with David.
· Calfa
μερίς, μέρος (յորմէ եւ թ. միրաս ). pars partitio (որպէս թէ Մի այս, կամ ի միասին) Բաժին մի ի բոլորէ իմեքէ. հատուած. հատոր. կոտոր. պատառ, եւ Կողմն. վիճակ. մաս, բաժին.
particular, special;
private.
· Calfa
Զմասնաւորն աստ, եւ զբովանդակն առ հանդերձեալսն հատուցանել ամենեցուն. (Ասող. ՟Գ. 29։)
to administer, to manage;
to distribute, to dispense;
to victual, to provide, to stock, to store, to furnish;
— զսուրբ խորհուրդս, to administer the sacraments.
· Calfa
Մատակարարէ յառաջգիտութեամբ զհատուցմունս երկոցունց կարօտութեանն. (Եղիշ. ՟Ա. ՟Ը։)
Maran-atha, it signifies the Lord comes, or, the Lord is come;
(it was a form of threatening, cursing or anathematizing among the Jews).
· Calfa
Երրեակ բառ ի մի զուգեալ՝ ի ձեւ նզովից. ըստ ասոր. եւ եբր. մար ան աթա, այսինքն Տէր մեր գայ (կամ գայցէ, կամ եկն), իմա՛ ի հատուցանել զվրէժ, որպէս ի հանդերձեալ գալստեանն.
Եւ զի՞նչ իցէ մարանաթա՛յ. տէր եկն. եւ է՞ր վասն զայս ասէր. զի զտնտեսութեան զբանն հաստատեսցէ (ըստ կրկնակի գալստեանն)։ Մարանաթայ, այսինքն տէր գայ, մի՛ անյոյս լինիք, եւ ըստ արժանեացն հատուցանէ. (Մեկն. ՟ա. կոր. ըստ ոսկեբեր. եւ ըստ այլոց։)
anatomic;
— տեսութիւն, anatomy.
· Calfa
Որ ինչ հայի ի հերձումն, եւ յանդամահատութիւն (ըստ անդամազննութեան). ἁνατομικός ad sectionem corporum pertinens.
cf. Հանապազորդ.
· Calfa
Հանապազորդեանն վիշտս ստացողին, կամ հաց, կամ յանդիմանութիւն, արգահատութիւն, եղեռնագործ, կռփիչ. (Նար.։)