to drive mad, to distract, to dement;
to infatuate, to charm, to bewitch, to fascinate, to bewilder;
to intoxicate.
· Calfa
Յիմարեցուցանել զխորհուրդս իմաստնոց, կամ բազմանիւթաց, կամ զդատաւորս երկրի, կամ զիմաստութիւն աշխարհիս։ Յիմարեցուսցէ զորդիս ջուրց։ Յիմարեցոյց զնա յեզաբէլ կին իւր։ Յիմարեցուցանէ զմիտս երիտասարդաց.եւ այլն։
monument, cenotaph, tomb.
· Calfa
Այնք՝ որ խօսին օրինակք՝ շիրիմ, յիշատականոց կոչեն. իսկ իմաստունն ոչ շիրիմ յիշատականոց, այլ յիշատակի ի ժառանգութիւն, եւ կամ գերեզմանի ստացուած։ Ի ժառանգութիւն շիրմի տացի ինձ ո՛չ շիրիմն յիշատականոցն, այլ յիշատակք ամենակատարս ժառանգութեան. (Փիլ. լին. ՟Դ. 77. 78։)
s. adj. Greek;
— լեզու, Greek, the — tongue.
· Calfa
Յոյնդ քաջութիւն թարգմանի. կա՛մ ակնարկէ ի հյ. բառդ Ոյնք (արմատ Ունելոյ), եւ կամ շփոթէ ընդ անունդ Հոռոմ, հռովմ, որ յունարէն ռօ՛մի ասի, եւ նշանակէ զօրութիւն, քաջութիւն. ոյժ. որպէս եւ ի լտ. ռօ՛պուր։
jewish, judaical.
· Calfa
Յուդայ, եւ Բենիամին։ Յուդայ, եւ ամենայն Իսրայէլ։ Իշխանք Յուդայ։ Ի մի ի քաղաքացն Յուդայ։ Եւ դու Բեթղեհէմ երկիր Յուդայ. եւ այլն. որ եւ ստէպ թարգմանի, երկիր Հրէաստանի, Հրէաստան։
Jewish;
—ք, the tribes of Israel.
· Calfa
Յուդայ, եւ Բենիամին։ Յուդայ, եւ ամենայն Իսրայէլ։ Իշխանք Յուդայ։ Ի մի ի քաղաքացն Յուդայ։ Եւ դու Բեթղեհէմ երկիր Յուդայ. եւ այլն. որ եւ ստէպ թարգմանի, երկիր Հրէաստանի, Հրէաստան։
to seek, search or inquire after, to make search for, to ferret out, to hunt after;
to examine, to discuss;
to agitate, to move, to trouble;
to excite, to incite, to provoke, to stir up, to move sedition;
— զծով եւ զցամաք, to seek everywhere for, to ransack;
— խնդիրս, to breed disputes, to excite quarrels.
· Calfa
Յուզեաց, եւ եգիտ զսկիհն յամանի Բենիամենի։ Յուզեաց լաբան զամենայն տունն, եւ ոչ եգիտ զկուռսն։ Յուզեցեր զամենայն զինչս իմ։ Ո՞ արար զիրս զայս. եւ յուզէին եւ քննէին. եւ այլն։
in Greek;
Greek;
ուսանել, գիտել, խօսել —, to learn or study, to know, to speak Greek.
· Calfa
Եւ զբեղայն ասեն, որ յունարէն Դիոս թարգմանի, եւ հայերէն Արամազդ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
well disposed, inclined, willing, well affected;
prompt, ready, eager, desirous, anxious;
— լինել, to be disposed or inclined to, in the mood for, to have an inclination for;
cf. Օժարաբար.
· Calfa
Սերմանեաց յօժար զսերմանիսն իւր յերկիր. (Եփր. համաբ.։)
cf. Յօժարագոյն.
· Calfa
Սերմանեաց յօժար զսերմանիսն իւր յերկիր. (Եփր. համաբ.։)
the twenty second letter of the alphabet, and the seventeenth of the consonants;
four hundred, four hundredth.
· Calfa
Նենթակայում ոչ յումեք է։ Նենթակայում՝ որ ն՝ումեք։ Նենթակայոջքն. ի ն՝ ենթակայոջացն (այսինքն յայնցանէ՝ որ յենթակայում են)։ Յաղագս որոյ ն՝այլս ճառելի է։ Զն՝այսմ տեղւոջ ասիցեալ պակասութիւնս։ Ներկոսին ամանակս։ Ոչ միայն ն՝որակութեան, այլ եւ ն՝այլս գտանեմք ստորոգութիւնս։ Որպէս ն՝ամանոջ (այս ինքն յամանի)։ Ըն մարմնոջ կենդանեաց, ն՝ոգւոյն մարդոյն (այս ինքն ի մարմնի, յոգւոջ). (Արիստ. ստէպ։)
he, she;
that, it;
ուտէ նա, he or she eats;
ուտեն նոքա, they are eating;
խնդրեմ զնա, I am looking for him, her or it;
ասեն նոքա, they say;
նա է, it is he or she;
անուն նորա, his, her or its name;
ետու նոցա, I have given them;
նոքա նոքին, they;
նմա, to him or her;
նորա, to him or to her;
նոցա, to them;
but, however, nevertheless, yet;
indeed, really, in fact;
նա՛ է, that is, that is to say, i.e.;
նա աւանիկ, նա աւասիկ, look there, look here;
but, yet;
նա եւ, also, even, likewise, again;
moreover, besides;
նա զի, նա մանաւանդ թէ, above all, the more;
rather;
նա եւ ոչ, neither, nor;
not even;
նա եւ արդ իսկ ոչ, not even now;
նա ուրեմն, certainly;
perhaps, it may be that;
well;
now, then.
· Calfa
ՆԱ ԸՍՏ ՆՄԱՅՔ. Որք ենն ըստ նմին. նմանիք նորա. նոյնպիսիք.
prototype, archetype, primitive model, original, idea, pattern;
primitive;
— շինուածոց, sketch, plan, model.
· Calfa
Արտաքոյ սա նախագաղափարին իմանի. (Նիւս. կազմ.։)
provident;
— խնամք, foresight;
— զգուշութիւն, precaution.
· Calfa
Ո՛վ նախահոգակ քահանայք՝ բարւոք առնէք, զի զգուշանայք գերեզմանին. (Եղիշ. թաղմ.։)
foreseeing, prescient;
— լինել, to be provident.
· Calfa
Ըստ նախատես հրամանի քո. (Մաշկ.։)
cf. Նախածին.
· Calfa
Աբորիգինացիք (լտ. ապօռի՛ճինէս, հին հռովմայեցիք) թարգմանին իշխանք ազգապետք, կամ նախածինք, կամ թափառականք. (անդ։)
vain, useless, futile, frivolous;
ի —, in vain, vainly, to no purpose, uselessly;
ի — աշխատ լինել, to labour in vain;
ի մոտօյ, ի նանիր, cf. Մօտ, cf. Նանիր.
· Calfa
Ծաղկի թօթափելոյ եւ նանրի նմանիլ՝ անցաւորի. (Արծր. ՟Ե. 12։)
remora, echineis, suck-fish, achandes.
· Calfa
Ձկնիկն մի փոքրիկ, որ անուանեալ կոչի էքինէիս, որ այսպէս թարգմանի անուն իւր՝ նաւական, այսպէս դիւրաւ ունի զմի ի մեծամեծ նաւաց (այս ինքն նաւակաց). (Վեցօր. ՟Է։)
naval engagement;
mock sea-fight, naumachy.
· Calfa
Տասն ամաւ յառաջ քան զնաւամարտութիւնն՝ որ ի սալմանին. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
sailor seaman, mariner, sea-faring man, tar, jack-tar;
—ք, seamen, sea-faring people, crew.
· Calfa
Միումն հաւանեալք հրամանի առաջիկայի տեառնն՝ իբրեւ նաւաստւոյ վարչի։ Իբրեւ նաւաստի ի նաւի, եւ իշխան ի քաղաքի, զօրավար ի պատերազմի։ Նաւաստւոյն տանել եւ բերել զմակոյկն, եւ ուղիղ վարել։ Թողեալ նաւաստւոյն զքեղիսն, եւ նաւազքն զայլ եւս զգործիս, զձեռսն յաղօթսն պարզեալ տարածանէին. (Փիլ.։)
"cf. Յառաջ բերել;
"
to be produced;
to advance, to progress.
· Calfa
Ամենայն չարեաց տեսակք՝ որ սերմանին ի մեզ, ի նորայն չար մշակութենէ յառաջաբերի. (Շ. հրեշտ.։)
placed before, propounded.
· Calfa
Ըստ յառաջադրին պայմանի զազգն Սեմայ նշանակեցաք. (Սամ. երէց.։)
to hold or stretch out or forth;
to push or drive in, to cause to enter or penetrate, to fix in;
— զաչս or զակն, to look at fixedly, to rivet one's gaze on, to gaze earnestly on, to have the eyes fastened upon;
— զգլուխն ընդ պատուհանն, to face, to come to the window, to look out, to present oneself, to appear;
— զձեռս, to stretch forth one's hand.
· Calfa
ἁποστέλλω mitto, porrigo. որ եւ παρακύπτω (որ թարգմանի եւ Կարկառիլ). (Ի ձայնէս Առ, կամ Յարել. լծ. եւ յեռուլ, եւ կարկառել) Մերձ կացուցանել. ձգել, ձգտել. կցել. երկայնել. ուղղել. ի վերայ բերել.
perseverance, assiduity;
perpetuity, endless continuity, everlastingness.
· Calfa
Արեգակն եւ լուսին ի սահմանեալ ժամանակս ընթացից՝ ըստ հրամանի արարչին, որ է սիւն եւ նեցուկ յարատեւութեան. (Վանակ. յոբ.։)
cf. Յաւելում.
· Calfa
Նմա՛ն լեր եւ դու Յովսեփայ, եւ յաւելադրեա՛ զբարիս. (զի Յովսէփ յաւելադրութիւն թարգմանի. Բրսղ. մրկ.։)
cf. Յաւելուած;
addition.
· Calfa
Յովսէփ՝ յաւելումն (թարգմանի). (Եփր. ծն.։)
purificative, depurative, purgative;
detersive, abstersive;
expiatory;
depurative;
purgative, purge;
— առնուլ, to purge, to take a purge.
· Calfa
Զքահանայական զարդ (այսինքն զկարգ) ի մաքրողականն, ի լուսաւորականն, եւ ի կատարողականն բարեկարգութիւն որոշել։ Պաշտօնէիցն կարգ մաքրողական է, եւ աննմանիցն որոշողական. (Դիոն. եկեղ.։)
great;
large, big;
strong, powerful, mighty;
rich, opulent;
important, serious, considerable, momentous;
—, — իմն, —ս, —աւ, —ու, greatly, highly, much, very much, too much, excessively;
— օր, feast day, high-day;
— դաշտ, vast, spacious field or plain;
— ժամս, ժամանակս, during many hours;
for a long time;
զ— ժամս գիշերոյ, a great part of the night;
ո՞չ է քեզ —, is it not important?.
· Calfa
(յորմէ յն. մէ՛ղաս, մի՛զօն. լտ. մա՛կնուս, մա՛յօռ ). μέγας, -άλη, -γα magnus, -a, -um. սանս. մահաթ. Առաւելեալն ըստ քանակի. որպէս եւ ըստ որակի, ըստ բնութեան, ըստ ժամանակի, եւ ըստ ո՛ր եւ է հանգամանաց. մենծ ... եբր. կապօլ, րապա եւ այլն. cf. ՄԵԾԱՄԵԾ. որ փոխանակ յոգնականիս Մեծք՝ ստէպ թարգմանի ի մեզ.
costly, very dear, most expensive, high-priced, too dear, precious, rich, magnificent, sumptuous;
dearly, at avery high price;
— մեծագնել, — վաճառել, to buy or sell dearly, at a high price.
· Calfa
Իւղ անոյշ եւ մեծագնի՝ ամանիւ ամփոփի։ Եթէ ոք զմեծագնինի խոտէ։ Եւ մեծագնի հանդերձից։ Մեծագնի ակամբք։ Որպէս ակունս մեծագնիս. (Նար. երգ.։ Բրս. հց.։ Արծր. ՟Գ. 9։ ՟Ե. 13։ Յճխ. ՟Ժ։)
noble, generous, magnificent;
ostentatious;
grand, imposing, stately, superb, magnificent.
· Calfa
Մի՛ ընդ վատ ծառայի՝ վասն մեծագործ հրամանի. (Սիր. ՟Լ՟Ե. 14. յն. վասն բազում գործոյ։)
of lofty trees(wood).
· Calfa
Գերմանիա ունի անտառս յոյժ մեծածառս. (Խոր. աշխարհ.։)
very convenient, decorous;
glorious, eminent, elegant;
majestical, magnificent, august.
· Calfa
Մեծավայելուչ թշնամանք են, զի ընդ աստուծոյ թշնամանիմք. (Առ որս. ՟Ժ՟Ե։)
s. gr. iambus;
iambic.
· Calfa
Մեծավերջ կոչէ, որոյ վերջն երկայն լինի, ի վերջն երկբարբառ. որով իմանի՝ թէ ընդդէմ է մեծասարին. (Երզն. քեր.։)
interpreter, commentator, expositor.
· Calfa
Զմեկնիչն խրատէ տէր (զօրինական դպիրն)։ Իւրաքանչիւր ուրուք ի սոցանէ մեկնիչ՝ սահմանն իմանի. (Նիւս. կազմ.։)
explication, explanation, interpretation, commentary;
separation, removal, retirement.
· Calfa
Զմեկնութիւնն առաջի եդեալ մեզ աւետարանիչն՝ ասաց, թէ սելովամ, եւ յաւել՝ որ թարգմանի առաքեալ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 11։)
prep. adv. apart, aside, separately, in private, singly;
— առնել, to remove, to alienate;
— կալ, լինել, to remain aloof, to withdraw, to retire, to stand in dispart.
· Calfa
sin, crime, iniquity, transgression, trespass;
fault, error;
offence, evil, malice;
— փոքր, թեթեւ, peccadillo, venial fault;
եօթն մահուչափ —, the seven capital sins;
մահուչափ or մահացու, սկզբնական, ներգործական, վերապահեալ —, deadly or mortal, original, actual, reserved sin;
վկայք մեղաց, false witnesses;
վասն մեղացն, sin-offering or trespass-offering;
անկանել ի մեղս, մեղս առնել, գործել, to sin, to transgress;
ի մեղս արկանել, to cause to sin;
խոստովանել զմեղս իւր, to confess one's sins;
թողուլ զմեղս, to remit, to absolve sin;
մեռանել ի մեղս, to die in sin;
ի մեղս գրել զիմն, to impute a thing as a crime to;
մեղս դնել, cf. Մեղադրեմ.
· Calfa
Եգիպտոս, որ է մսըր. որ ըստ մեզ թարգմանի մեղք. (Միխ. աս.։)
deadness, want of animation, privation of life;
mortality;
mortification;
— արգանդի, the being past bearing, impotence, sterility.
· Calfa
Ի գերեզմանի եդար անապական, զի զմեռելութիւնս մեր բարձեր. (Շար.։)
holy oil, chrism;
ointment, perfume.
· Calfa
Մեռոնս այս օրհնաբանեալ՝ թարգմանեալ իմանի ինձ մայր։ Իսկ մառնամուտ՝ որ եւ այս միւռոն՝ ըստ այլում բառի ցուցանի, այսինքն է մթին, մռայլ առձայնի։ Մեռայ՝ որ է դառնութիւն. որ եւ միւռոն ստուգաբանեալ մեկնապէս ըստ մեզ՝ մեռելութեան ազգականութիւն. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
ՄԵՌՈՆ կամ ՄԻՌՈՆ, կամ ՄԻՒՌՈՆ. Բառ յն. μύρον կամ μύρων . որ թարգմանի իւղ անոյշ. եւ առանձինն է սուրբ իւղն օծութեան ի դրոշմել զմկրտեալս, յօծանել զքահանայս, եւ զսուրբ սեղանն եւ զսուրբ սպասս. unguentum, oleum odoratum, chrisma.
metal, mineral;
—ք, mine;
exile, banishment;
դնել, արտասահմանել ի —ս, to banish, to exile, to send into banishment;
արկանել ի —ս, to arrest, to imprison.
· Calfa
Պնդին ի մետաղս ահեղ հրամանիդ՝ այսականացն գումար. (Նար. ՟Ղ՟Ա։)
metropolitan.
· Calfa
Երրորդ դասք եկեղեցւոյ մետրապօլիտք, որք ըարգմանին մայրաքաղաքացիք. (Մխ. դտ.։)
to console, to soften, to soothe, to comfort, to relieve sorrow or vexation, to alleviate.
· Calfa
παρακαλέω (որ թարգմանի եւ Աղաչել) consolor. adhortor, recreo, suadeo եւ advoco, oro, obsecro, intercedo եւ այլն. παραμυθέω mulceo verbis, sedo, medeor. Մխիթար տալ կամ մատուցանել. սփոփել. քաջալերել. արգահատել. կարեկից լինելով յորդորել. պաղատելով եւ խաղապատելով համոզել, կամ մաղթելով իմն հանգուցանել զսիրտ. (քանզի եւ ի յն. բառագալէ՛օ, է անխտիր աղաչել՝ եւ մխիթարել).
consoler, comforter;
the Comforter, Paraclete, Holy Ghost.
· Calfa
ՄԽԻԹԱՐԻՉ. παράκλητος paracletus. Որպէս սեպհականեալ մակդիր հոգւոյն սրբոյ. յն. պառա՛գլիդօս, որ թարգմանի նաեւ Բարեխօս.
comfort, consolation, solace;
balm, balsam.
· Calfa
Ըստ բազում ցաւոց սրտի իմոյ մխիթարութիւն քո ուրախ առնէր զանձն իմ։ Լալով ելին, եւ մխիթարութեամբ ածից զնոսա։ Դիիցէք եւ յագիցիք ի ստեանց մխիթարութեան դորա։ Գրեսցուք առ նոսա բանս մխիթարութեան՝ մեծարանաց եւ պարգեւաց։ Բառնաբաս՝ որ թարգմանի որդի մխիթարութիւն։ Եւ ոչ յաւուրն յանդիմանութեան՝ մխիթարութեան։ Ի մխիթարութիւն ել նոցա լորամարգ ի ծովէ։ Մարդկան խօսի շինութիւն եւ մխիթարութիւն եւ սփոփութիւն։ Եթէ մխիթարութիւն ինչ իցէ ի քրիստոս, եթէ սփոփութիւն սիրոյ.եւ այլն։
incestuous;
lecherous, libidinous, lewd;
name of various ancient sectaries.
· Calfa
Որպէմ մարկիոնն, եւ մանի, եւ մըծղնեայք. (Եզնիկ.։)
to remain, to stay;
to stop, to wait, to expect;
to hope;
to rest, to be at rest;
to last, to consist, to hold out;
cf. Բարեաւ, cf. Խաղաղութիւն, cf. Կամ.
· Calfa
μένω maneo ἑπιμένω, παραμένω permaneo եւ այլն. որ եւ ԿԱԼ ՄՆԱԼ. (լծ. յն. լտ. մէնօ, մանէօ. պ. մանտէն, մանիտէն ). Զկայ առնուլ ի նմին տեղւոջ, կամ ի վիճակի. հաստատուն կամ անշարժ կալ. դեգերիլ. դադարել. հանդարտել. յետնիլ. յետս կալ.
cf. Մոլի.
· Calfa
Մոլեկան մանիքեցիք. (զի եւ մանգօ՛ս. նշանակէ մոլեգնոտ) (Եւս. քր. ՟Բ։)
fire-temple.
· Calfa
Ո՞ւր են եկեղեցւոյ թշնամանիչքն, շինիչք մոխրատանցն. (Փարպ.։)
cf. Մոշենի.
· Calfa
Մուրիկ, մոշի։ Եւ յն. աղրիօմիրիգի՛, թարգմանի ի մեզ Մոշավայրի, կամ մոշայ վայրի. (Երեմ. ժէ՝. 6. 31։) յն. ձայն մռիգի՛, է որպէս թէ մեռոնական, այսինքն իւղային, խժային, կամ իբրեւ զմրտենի։
cf. Մոշենի.
· Calfa
Մուրիկ, մոշի։ Եւ յն. աղրիօմիրիգի՛, թարգմանի ի մեզ Մոշավայրի, կամ մոշայ վայրի. (Երեմ. ժէ՝. 6. 31։) յն. ձայն մռիգի՛, է որպէս թէ մեռոնական, այսինքն իւղային, խժային, կամ իբրեւ զմրտենի։
skinned, deprived of the skin;
— առնել, to skin, to deprive of the skin;
to excoriate.
· Calfa