indisposition, ailing, illness, sickness, infirmity, disease, complaint, disorder, malady, distemper;
passion;
թեթեւ, դժնդակ, վտանգաւոր, մահացու, ծանր —, slight, painful, dangerous, serious, fatal illness;
հիւանդանալ —, անկանել ի —, to catch, to contract a disease;
ախտանալ — անբուժելի, to be seized with an incurable malady;
զայրացուցանել կամ մեղմացուցանել զ—, to increase, to alleviate pain or sickness;
բժշկալ զ—, to cure;
անցուցանել զ—, բժշկիլ, կազդուրիլ ի —թէնէ, to get well, to be cured, recovered from illness;
կեղծել զ—, to feign sickness;
cf. Թօթափիմ, cf. Հինօրեայ.
· Calfa
Չա՛ր է նախանձ. ի հիւանդութենէս յայսմանէ լի են դատաստանք դատաւորաց։ Մերժել զհիւանդութիւնս այնոցիկ, որք զտունս պայծառս շինեն։ Հիւանդութիւնս այս (կոծոյ) առաւել յաղթահարէ զկանայս. քանզի պարծանս համարին զլալիւնս եւ զաղաղակս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 18. եւ 16։)
cf. Հնարիմ.
· Calfa
Որպէս ռմկ. այսինքն Հնարս խորհել, գտանել. ճարտարեք. որ առ նախնիս առաւել ասի ՀՆԱՐԱՒՈՐԵՄ։ Յայս միտ լինի արդեօք առնուլ զքանի մի վկայութիւնսդ. Փենեհէզ զայս գիւտս նախանձու հնարեաց գտանել վասն պսակելոյ անձին իւրոյ. (Եփր. թուոց.։)
suffocated, choked, oppressed, agitated, disquieted, grievous, anxious;
suffocating, stifling;
— օդ կամ ջերմութիւն, sultry weather or heat;
— հազ, a stifling cough;
hooping cough;
— ձայնիւ, in a stifled voice;
— ի վշտացն, loaded with grief;
woe-begone;
— արտասունք, repressed tears;
— առնել, to stifle, to choke;
to smother, to suffocate;
to drown;
— լինել ի բարկութէնէ, to be half choked with rage or anger;
— լինէր սիրտ իմ, my heart was ready to break, was oppressed with grief;
cf. Հառաչանք.
· Calfa
Զերծանել ի հարկէ հեղձամղձուկս նախանձու. (Փարպ.։)
cf. Հեղձանիմ.
· Calfa
Արկ խեղդ անձին իւրում, եւ հեղձաւ։ Դպիրք հեղձեալ են նախանձու. (Եփր. համաբ.։)
Սատանայ հեղձեալ լինէր նախանձու. (Եւս. պտմ. ՟Ժ. 4։)
cf. Հեղձանիմ.
· Calfa
Արկ խեղդ անձին իւրում, եւ հեղձաւ։ Դպիրք հեղձեալ են նախանձու. (Եփր. համաբ.։)
Սատանայ հեղձեալ լինէր նախանձու. (Եւս. պտմ. ՟Ժ. 4։)
cf. Հեղձանիմ.
· Calfa
Արկ խեղդ անձին իւրում, եւ հեղձաւ։ Դպիրք հեղձեալ են նախանձու. (Եփր. համաբ.։)
Սատանայ հեղձեալ լինէր նախանձու. (Եւս. պտմ. ՟Ժ. 4։)
to choke, to be suffocated, stifled, drowned.
· Calfa
Սատանայ հեղձեալ լինէր նախանձու. (Եւս. պտմ. ՟Ժ. 4։)
Արկ խեղդ անձին իւրում, եւ հեղձաւ։ Դպիրք հեղձեալ են նախանձու. (Եփր. համաբ.։)
discord, strife, wrangling;
hate, spite, ill-will, rancour;
spiteful, rancorous, quarrelsome;
stubborn.
· Calfa
Հեռն եւ սնափառն պառակտի եւ բաժանի յեղբարց։ Մի՛ հեռ, մի՛ նախանձոտ, մի՛ չարայուշ։ Անմիտք էաք, որպէս եւ նոքայն, եւ հեռք էաք ըստ նոցա նմանութեան. (Ոսկ. փիլիպ.։ Եփր. պհ. եւ Եփր. տիտ.։)
to dispute, to contend for, to quarrel;
to bear a hatred to, to loathe, to hate, to bear or owe a grudge, malice or ill-will.
· Calfa
Յորժամ նախանձ անկանի ի մէջ առն եւ կնոջ։
transgression, disobedience, refusal, contumacy, opposition, resistance;
rebellion.
· Calfa
Անջատեն խոնարհք զանձինս իւրեանց ի նախանձուէ, ի հեստութենէ. (Մծբ. ՟Թ։)
trace, track, print, foot-mark;
vestige, footstep;
pace, step;
way, path;
—ք, iron rail, rail;
ի —ոյ, from behind, from the rear;
—ք նաւու, track of a ship;
—ք կառաց, cart-rut, wheel-rut;
—ք ամպոց, traces of cloud;
—ք գազանաց, trail, track or scent of animals;
—ք վիրաց, cicatrix, scar;
վաղվաղակի կամ զ—, quick ! come on ! courage !
կորուսանել զ—ս, to lose the traces of;
զ— լինել, to apply oneself, to give or addict oneself;
ընդունայն զ— եղեն, they have attempted or tried in vain.
· Calfa
Պատերազմունք հանապազ, նախանձ հետ իրեար. (Ոսկ. սղ. ՟Լ՟Ը։)
sinister, sinistrous, untoward, unfortunate, unlucky, bad, sorrowful, sad, unfavourable, contrary;
ի —ակս, in misfortune, adversity or calamity;
— նախանձ, zeal misunderstood;
feigned, affected emulation.
· Calfa
to give gratis, to make a present of.
· Calfa
Աննիազ ձրես։ Աննախանձ ձրես հայցողին. (Սկեւռ. աղ.։)
abundant, copious;
plentiful, overflowing, superabundant.
· Calfa
Յորդ եւ աննախանձ առատութեամբդ. (Եղիշ. ՟Ը։)
to exhort, to persuade, to excite, to incite, to induce, to stimulate, to spur or urge on;
to encourage, to animate, to inflame, to comfort;
to multiply, to augment, to increase.
· Calfa
Յորդորեաց զնա Գոդոնիէլ՝ խնդրել ի հօրէ իւրմէ ագարակ։ Յորդորեա՛ եւ զբարեկամն։ Ձեր նախանձ զբազումս յորդորեաց.եւ այլն։
ill-will, malice, rancour.
· Calfa
Զնախանձ ի բա՛ց մերժեսցուք, զտրտմութիւն, եւ զյուռմարութիւն, եւ զառանց բարբառոյ աղաղակն հատցուք. (Ճ. ՟Գ. ըստ Ոսկ. մտթ. ՟Ա։)
cf. Յօժարեցուցանեմ.
· Calfa
Եւ այս նախանձ ձեր զբազումս յօժարեցոյց նմանօղ լինել ձեզ. (Եփր. ՟բ. կոր.։)
he, she;
that, it;
ուտէ նա, he or she eats;
ուտեն նոքա, they are eating;
խնդրեմ զնա, I am looking for him, her or it;
ասեն նոքա, they say;
նա է, it is he or she;
անուն նորա, his, her or its name;
ետու նոցա, I have given them;
նոքա նոքին, they;
նմա, to him or her;
նորա, to him or to her;
նոցա, to them;
but, however, nevertheless, yet;
indeed, really, in fact;
նա՛ է, that is, that is to say, i.e.;
նա աւանիկ, նա աւասիկ, look there, look here;
but, yet;
նա եւ, also, even, likewise, again;
moreover, besides;
նա զի, նա մանաւանդ թէ, above all, the more;
rather;
նա եւ ոչ, neither, nor;
not even;
նա եւ արդ իսկ ոչ, not even now;
նա ուրեմն, certainly;
perhaps, it may be that;
well;
now, then.
· Calfa
Մի՛ մինչ ի մահ բարկութեամբ զնախանձն վարիցէ. նա՝ մանաւանդ թէ՝ առ ժամանակ մի իսկ մի՛ կալցի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
envy, rancour;
ill-will.
· Calfa
βασκανία fascinatio. որ եւ ՅԱՉԱՂ. ՅԱՉԱՂՈՒՄՆ. Չարակնութիւն. մախանք. զչարիլն առ նախանձու. ռմկ. աչքիլելն. նազար. իբրեւ գործ չարակնութեան. նախանձ.
Չի՛ք ինչ վատթար քան զյաչաղանս։ Անդ ոչ նախանձ, ո՛չ յաչաղանք։ Մեղմով զյաչաղանսն շիջուցանէր։ Խափանէր զնոցա յաչաղանսն, եւ զնախանձսն սփոփէր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 9. 10։ ՟Ա. 28. 30։)
Յաչաղանք նախանձու։ Յաչաղանք ոչ թողացուցանեն տեսանել զարժանն։ Ծանեան եւ կոյրքն, զի յաչաղանք էին. (Փիլ. բագն.։ Վրք. սեղբ.։ Իգն.։)
cf. Յաչաղիմ.
· Calfa
ՅԱՉԱՂԵՄ ՅԱՉԱՂԻՄ. βασκαίνω fascino եւ invideo, odio habeo, criminor, obtrecto. Չարակնել. մախալ. նախանձիլ. եւ առ նախանձու զչարիլ՝ ընդ վայր հարկանել՝ զրպարտել, եւ կամիլ վնասել իբր ակնահարելով.
Շունք զտեարս սիրեն, եւ ընդ բարեկամսն ոչ յաչաղին։ Վասն նորա (յերկինս փոխելոյն) յաչաղիմ նախանձիմ. (Մագ. ՟Ժ՟Ե. ՟Ժ՟Բ։)
envious, jealous, malicious, malevolent;
fascinating, bewitching, enchanting.
· Calfa
Յաչաղկոտ եւ նախանձոտ իմաստակաց ազդ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Եւ Որ ակնահարէ կամ նախանձ առնէ. աչքիլօղ. նազար վէրիճի.
βάσκανος fascinator, -trix;
invidus obtrectator, malevolus. Որ յաչաղէ. չարակն. մախացօղ. մախող. նախանձոտ.
cf. Յաչաղանք.
· Calfa
Հրացեալն նախանձ շիջեալ էր, եւ բոցն յաչաղութեան հնոցին զովացեալ. (Մագ. ՟Ի՟Ե։)
cf. Յաչաղանք.
· Calfa
Ի նախանձ չարակնութեան յաչաղման ընդ միմեանս բերեալ. (Յհ. կթ.։)
cf. Յապաղեմ.
· Calfa
Ոչ գոյր նախանձ, որ յապաղեցուցանէր։ Եւ ոչ զի խաբէութեամբ մարդկան յապաղեցուսցէ. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 2։)
in the beginning, primitively.
· Calfa
Որոց եւ յառաջնումն իսկ աննախանձ ետ զկենդանութիւնն. (Եզնիկ.։)
first, firstly;
antecedently.
· Calfa
Որոց եւ յառաջնումն իսկ աննախանձ ետ զկենդանութիւնն. (Եզնիկ.։)
to clean, to cleanse;
to purify;
to refine;
to purge;
to expiate, to sanctify;
— զոճ, to refine the style;
— զարիւն, to depurate or cleanse the blood;
— զխաւարտս, զընդեղէնս, to pick or cleanse vegetables, pulse;
— զանօթս խոհակերոցի, to scour, brighten or polish kitchen utensils.
· Calfa
Մնասցուք բժշկիլ նախանձու հրոյն մաքրողի. (Լմբ. սղ.։)
respect, honour, veneration, reverence, deference, homage, distinction;
ceremony, compliments, respects;
kind reception, welcome;
— հասարակաց, universal esteem;
—նօք, respectfully, honorably, with regard;
առնել —նս երեսաց ուրուք, to have regard for;
to hearken favourably to;
—նս դնել, առնել, ցուցանել, cf. Մեծարեմ.
· Calfa
Ոչ ցնծայ ընդ մեծարանս ընդ մայրն չարեաց. զի սկիզբն մեծարանաց մարդահճութիւնն է, եւ կատարած նորա ամբարհաւաճութիւնն։ Մեծարանաց ցանկութիւն ցնորք են։ Որ ցանկայ մեծարանաց, նախանձի ընդ մեծարեալսն. (Եւագր. ՟Ժ։)
to choke, to be suffocating;
to be violently affected with spite, envy, grief or rage.
· Calfa
Յորմէ հեղձեալք մղձկէին (նախանձու). (Իգն.։)
to be betrayed, denounced;
to betray oneself, to give in, to surrender, to abandon oneself to, to be a prey to;
— ի գերութիւն, to be or become a slave to;
— ի փախուստ, to run away, to take to flight;
— ի նախանձ սրտմտութեան ուրուք, to become a victim to the jealousy of;
— ի սուր, to be put to the sword;
cf. Ատեան.
· Calfa
to instruct in athletic exercises;
to inure to war;
to exercise, to instruct, to initiate, to teach, to discipline, to form, to train, to civilize, to soften manners.
· Calfa
Ձեռնածութիւն առնեն մանկանց տղայոց, այլեւ թքով բերանոյ իւրեանց ձեռամբ մարձեն զայնոսիկ, որպէս թէ առ ի պահել ի նախանձաւորութենէ. (Կանոն.։)
cf. Հիմնեմ.
· Calfa
Հաստատել զձեզ եւ հիմնաւորել ի նախանձ հաւատոյ. (Ոսկ. ի մելիտ.։)
having the same trade or calling;
fellow-craftsman.
· Calfa
Բնաւորեալ է ախտ նախանձու առ պատուակիցս եւ համարուեստս միշտ բուսանել. (Սկեւռ. լմբ.։)
patient, enduring.
· Calfa
Ոչ եթէ որում չգտանին պիտոյքն՝ համբերօղ է, այլ որ յաննախանձելի (այսինքն յառատ) վայելչութիւնսն է, եւ չարեացն համբերէ. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
vn. va. to rate, to club, to contribute, to club together, to subscribe;
to contribute, to have a share in, to be accessory to.
· Calfa
Հանգանակօղ է, եւ արբշիռ։ Մի՛ նախանձիր ընդ հանգանակօղս մսոյ վաճառաց. (Օր. ՟Ի՟Ա. 20։ Առակ. ՟Ի՟Գ. 20։)
braggart, boastful, insolent, presumptuous, swaggering.
· Calfa
Ի խրոխտապանծ մոլենախանձ զրաբանողաց։ Բարձրագլուխ ի մէջ յօքնախումբ կացեալ հրապարակաց՝ լի հանդերձ խրոխտապանծ տեսութեամբ ի զանազան պայծառ զգեցեալ պատմուճանաց. (Պիտ.։)
noise, murmur, rumour, uproar.
· Calfa
Տրտմութեան տեսակք են չորք. խօչիւն, տագնապ, նախանձ, ողորմ։ Եւ է խօշիւն՝ տրտմութիւն, անբարբառութեան արարող (Նիւս. բն. ՟Ժ՟Ը։)
to weigh, to be heavy, to grow dull;
to increase, to grow heavier;
to grow worse, to become more grievous;
to be angry, enraged;
— աչաց, to be oppressed by sleep;
to become purblind, to lose one's sight;
— ականջաց, to become hard of hearing;
— կնոջ, to be with child;
— ումեք, to be a burden or a charge to, to molest;
ծանրացեալ ի հոգոց, loaded with anxieties;
careworn;
ծանրացեալ ալեօք, bowed down by the weight of years;
ծանրացեալ էր հասավաւ, he was very old;
ծանրասցի գործ նոցա, let more work be laid on them;
ծանրացաւ պատերազմն ի վերայ նորա, the battle went sore against him.
· Calfa
Մեծացաւ բարկութեամբ՝ լի նախանձու՝ ծանրացեալ տրտմէր ի վերայ գործոցն եղելոց. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ա. 1։)
to dilate, to expand, to propagate, to spread;
to extend, to stretch.
· Calfa
Ծաւալել զստուգութեան վարսն ի նախանձ բազմաց. (Յճխ. ՟Ժ՟Գ։)
to debilitate, to weaken, to extenuate, to emaciate, to consume, to make lean or hectic.
· Calfa
Չարն մախացեալ ընդ մեծ բարւոյն փառաց (ի դրախտի), նախանձու ծիւրէր (կամ ծիրէր)՝ խնդրէր հնարս իրացն. (Տաղ.։)
fulness, plenitude;
— արկանել, to fill a ditch;
լրիւ իւրով, totally, entirely, completely;
ապականել զերկիրն լրիւ իւրով, to lay waste the land;
to desolate the land in the fulness thereof;
Տեառն է երկիր լրիւ իւրով, the earth is the Lord's and all that therein is.
· Calfa
Ամենայն լրից եւ երանականաց բարութեանց. աննախանձ բաշխումն. կա՛մ իմա՛, ամենայն լիութեանց, եւ կամ ընթերցի՛ր, ամենալից. զի յն. է ամենապատիկ։
adj. s. bearing the same yoke, yoke-fellow, companion, fellow, colleague, partner;
husband, spouse;
— հարազատութիւն, consanguinity;
— լինել, to be united, accompanied;
to be married.
(letters) of similar sounds.
· Calfa
Լծակից է սատանայի՝ չար նախանձմամբն. (Մանդ. ՟Ժ՟Դ։)
to fill;
to accomplish, to fulfil;
to spread, to diffuse;
to complete, to consmnate;
to load, tore-load, to fill again;
to repeople;
to glut;
to stuff;
— զաղեղն, to bend the bow;
— լուսնի, to be at the full (moon);
— զօրէնս, to fulfil the law;
— զօրէնս բնութեան, to satisfy the laws of nature;
— զոք օրինօք տեառն, to instruct in, to fill with knowledge of the divine law;
— զքաղց, զծարաւ, to drive away hunger, to satisfy;
to quench thirst;
— զիղձս, to satisfy or content on's wishes;
— զպէտս, to satisfy one's necessities;
— զձեռս, to give to the priest, to consecrate;
to be consecrated;
արեամբ — զձեռս, to dip the hands in blood, to assassinate;
— զոք պարգեւօք, to load with gifts;
— զտեղի, to take the place of, to substitute, to replace;
— մինչ ի վեր, to fill up to the brim;
ընդ ամենայն տեղիս — զաւետարանն Քրիստոսի, to spread the gospel of Christ everywhere.
· Calfa
Ելից զտիկն ջրով։ Լցէ՛ք զթակոյկսդ ջրով, եւ լցին զնոսա մինչեւ ի վեր։ Արկցե՛ս յամենայն ամանս, մինչեւ լցցին։ Աճեցէ՛ք, եւ բազմացարո՛ւք, եւ լցէ՛ք զերկիր։ Լցցին տունք շանաճանճիւ։ Բերանք ճշմարտիցլցցին ծաղու։ Լցաւ սիոն իրաւամբք եւ արդարութեամբ։ Օգնականութամբ լցեալ բարձրելոյն։ Լցան յիմարութեամբ, կամ նախանձու։ լցաւ հոգւով սրբով.եւ այլն։
to be filled, to come to its highest pitch, to complete;
լնու չափ հասակին, he becomes adult.
· Calfa
Ելից զտիկն ջրով։ Լցէ՛ք զթակոյկսդ ջրով, եւ լցին զնոսա մինչեւ ի վեր։ Արկցե՛ս յամենայն ամանս, մինչեւ լցցին։ Աճեցէ՛ք, եւ բազմացարո՛ւք, եւ լցէ՛ք զերկիր։ Լցցին տունք շանաճանճիւ։ Բերանք ճշմարտիցլցցին ծաղու։ Լցաւ սիոն իրաւամբք եւ արդարութեամբ։ Օգնականութամբ լցեալ բարձրելոյն։ Լցան յիմարութեամբ, կամ նախանձու։ լցաւ հոգւով սրբով.եւ այլն։
fright, terror, alarm, dread, haste, hurry, precipitation;
խուճապաւ, in haste, in a hurry;
—ք, phantom, spectre.
· Calfa
Գիտէր զնախանձ դպրանցն ւ փարիսեցւոցն, եւ զխուճապ հրէիցն. (Երզն. մտթ.) (որպէս ռմկ. իրար անցում, տակնուվրայ ըլլալը։)