Entries' title containing նա : 6571 results

Անհնարաւորութիւն, ութեան

NBHL (1)

Չի՛ք ինչ անհնարաւորութիւն ի նմա, եւ յամենայնի զօրաւոր է. (Ագաթ.։)


Անձնիշխանաբար

NBHL (4)

Զոր կամի՝ առնէ անձնիշխանաբար յարարածս իւր. (Շ. թղթ.։)

Յաստուածայինսն բարութիւնս անձնիշխանաբար հպեալք. (Շ. հրեշտ.։)

որպէս Ինքնագլխութեամբ.

Զամնեայն օրէնսն անձնիշխանաբար փոփոխել ջանայք (ասես)։ Ասացեր, անձնիշխանաբար զթլփատութիւնն մեզ ի մկրտութիւն փոխել, զայս ո՛չ մեք, այլ նոյն ինքն տէրն ի մկրտութիւն փոխել. զայս ոչ մեք, այլ նոյն ինքն տէրն փոխեաց. (Ղեւոնդ.։)


Անձնիշխանական, ի, աց

NBHL (6)

Անձնիշխանական կամք, կամ յօժարութիւն. (Յճխ. ՟Բ։) (Նանայ.։)

Դժնեայ կցորդս այս անձնիշխանական. (Նար. լ։)

Ծառայեն անձնիշխանականին. (Շ. ամենայն չար.։)

Ի բա՛ց բարձ ի մէնջ զանձնիշխանականն, եւ ոչ պատկեր եղիցուք (Աստուծոյ). (Դիոն. ածայ. ՟Դ։)

Այլ ոք անձնիշխանակաւն առ այս խորհուրդ թերահաւատէ. (Լմբ. առակ.։)

Ոչ բառնայ զանձնիշխանականն, որոց տուեալ է զնա բանիւն հանդերձ. (Տօնակ.։)


Անմահկանացու

NBHL (2)

Նահապետ լինելով ո՛չ մահկանացու ազգին, այլ՝ անմահկանացուին. (Սարգ. ի վերջն։)

Վասն անմահկանացու կենացն փափագանաց վախճանել զմահկանացու կեանսն. (Փիլ. տեսական.։)


Անունադրութիւն, ութեան

NBHL (4)

Դրականապէս անունադրութեամբ։ Քրիստոսական անունադրութեան. (Նար. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. կուս.։)

Մաղաքիաս հրեշտակ էր ե՛ւ տեսլեամբ ե՛ւ անունադրութեամբ։ Անունադրութիւնք գարշելեացն. (Սագ. ՟Ա. եւ ՟Բ. եւ ՟Թ։)

Զանուանադրութիւն գրոց (ի վերայ գազանաց) բարուց իմանալ, եւ ոչ էութեան. (Լմբ. սղ.։)

Ի տախտակի տպաւորեալ անունադրութեան (յհ. մկ). (Գանձրն.։)


Անուշանամ, ացայ

NBHL (4)

Պէտք մարդկան հրով անուշանայ. (Յճխ. ՟Թ։)

Որքան յերկարէր, անուշանայր. (Երզն. մտթ.։)

Ուր բուրիցէ հոտ ինչ այնպիսի, ամենեքին անուշանան։ Այնու իւղով անուշանայցեմք, եւ զնոյն կրիցեմք յանձին։ Արբենամք եւ շուայտիմք, եւ իւղովք անուշանամք։ Ազգի ազգի իւղօք անուշացեալս. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Բ։ եւ Ոսկ. մ. ՟Ա. 10։ եւ Ոսկ. ես.։)

γλυκάζω. dulcesco, ὅζω. oleo, odorem spiro. Անուշութիւն յինքեան բերել, եւ բուրել. քաղցրանալ. եւ Հեշտանալ. անուշնալ.


Անսահմանական, աց

NBHL (4)

Անսահմանական բնութիւն. (Սեբեր. ՟Զ։)

անսահմանականն զօրութեամբ. (Ագաթ.։)

Յանսահմանականն ծովէ առեալ ցօղ ինչ. (Վրդն. քրզ.։)

Ըստ յոյն քերականաց ԱՆՍԱՀՄԱՆԱԿԱՆ կոչի՝ անորիշ կատարեալն ἁόριστος. Indefinitivus. (Երզն. քեր.։)


Անվախճանական, ի, աց

NBHL (1)

Զճշմարիտ ուրախութիւնն զանվախճանականն զանթառամականն. (Ոսկ. ես.։)


Անվնասակար

NBHL (3)

Որ չառնէ զվնաս. անվնաս. զարարսըզ.

Վնասակարացն ընդ անվնասակարսն չմարթի բնակել. (Եզնիկ.։)

Իբր անվնասակարք վարկանելով. (Նար. ՟Ժ՟Թ։)


Անվնասութիւն, ութեան

NBHL (3)

Պօղոսի ետ՝ ի մելիտեայ ի կղզւոջ անդ խածեալ ի խարբէ անտի՝ զանվնասութիւն. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)

Ինքեանց անվնասութեան, եւ շնորհին պահպանութեան. (Երզն. մտթ.։)

τὸ ἁβλαβές. illaesum esse. Չկրել զվնաս. անվնաս պահիլն.


Անվստահանալի

NBHL (2)

Ոչ անվստահանալ մեզ լիցի մերձենալ յաստեղս յայսոսիկ. (Նիւս. երգ.։)

Երագունք (են փորձութիւնք), եւ անվստահանալիք. (Եփր. յաւետար.։)


Աշխարհախնամ

NBHL (2)

Որ խնամէ զաշխարհ, կամ խնամ ունի ի վերայ աշխարհին. աշխարհաշէն.

Աշխարհախնամ հոգածութեամբ յարդարել զկարգ աշխարհիս. (Արծր. ՟Ա. 15։)


Առաջնապահ

NBHL (1)

Նա ինքն է առաջնապահ եւ վերջնապահ. (Եփր. ծն.։)


Առաջնապատում

NBHL (2)

Յառաջագոյն պատմեալ, նախաճառեալ.

Ածեալ ի կատարումն զառաջնապատում պատգամսն եսայեայ. (Ագաթ.։)


Առնամոլութիւն, ութեան

NBHL (1)

Բորբոքումն շամբուշ ամեհեաց առնամոլութեանցն։ Սովորական մեղկութեամբ յառնամոլութեան. (Մագ. ՟Ե. ՟Ի՟Դ։)


Ատամնացաւ

NBHL (2)

Դեղ է ատամնացաւի. (Կանոն.։)

Զամենայն ատամնացաւ քրիստոնեայս բժշկեա՛, եւ թեթեւացո՛ զցաւս ատամանց նոցա։ Կատարին աղօթք քո յամենայն ատամնացաւս. (Հ=Յ. ապր. ՟Ժ.։)


Ատենախօսութիւն, ութեան

NBHL (4)

Ատենաբանելն. խօսք ատենական.

Պատրուակաւ ասացաւ յատենախօսութեանն առաջի մեր. (Շ. թղթ.։)

Աստուածաբանականն ատենախօսութեամբ. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։)

Յառաջնում ատենախօսութեանն նշանակեաց. (Ոսկ. գծ.։)


Արդիւնականութիւն, ութեան

NBHL (3)

Գործնական կատարումն. արգիւնացուցանելն. վաստակ.

Իբրեւ հեղգացեալս յարդիւնականութեանն իրաց. (Եւագր. ՟Ի՟Է. ստէպ։)

Մի՛ երկարութիւն համարելով ձանձրասցիս ի շահաւէտ բանցս արդիւնականութենէ. (Երզն. քեր.։)


Արդիւնաւորականութիւն, ութեան

NBHL (1)

Յայնժամ մանաւանդ բազմանան փորձութիւնք՝ յորժամ սկսցի ոք ոգեպէս զպատուիրանս Աստուծոյ ընդունել եւ փոյթ յանձն առնուլ ի ներքս ի միտս իւր զարդիւնաւորականութիւնն. ի միտս իւր զարդիւնաւորականութիւնն. (Եւագր. ՟Ի՟Գ։)


Արդիւնաւորեմ, եցի

NBHL (7)

Պտղաբերեսցեն զառաքինութիւնս՝ բազմապատիկ արգիւնաւորելով. (Որպէս մի հատն այն սերմանելով՝ արդիւնաւորէ զպտուղն. Կիւրղ. ղկ.։)

Որպէս հատն ցորենոյ ոչ ի սիրտ երկրի թաղելով՝ չունի ինչ արդիւնաւորել առ ի պտղաբերութիւն. իսկ թաղելովն եւ մեռանելով՝ պտուղս եւ շահաւորութիւնս օգտակարս սերմանողին արդիւնաւորէ. (Նանայ.։)

Բայց եւ աստ խնդութեամբ արդիւնաւորէք զհեշտութիւնս։ Բազո՛ւմս արդիւնաւորեսցիս (կամ արդիւնացուցես) քեզ զքաղցրութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ 12. 14։)

Արդիւնաւորեալ պտղաւորեաց զանդաստանս ոդւոց մարդկան. (ՃՃ.։)

Զմարզպանութեանն արդիւնաւորել անուանակոչութիւն. (Արծր. ՟Դ 11։)

Մարգարէացաւ ի վերայ ձեր. զոր եւ այժմդ արդիւնաւոէք։ Ի միտ առեալլ ըստ օրինակին արդիւնաւորեսջիք առ միմեանս։ Ոչ որ վարդապետեցան՝ են երանելիք, այլ որք արդիւնաւորեցին զվարդապետեալսն. (նանայ։)

Այսոքիկ արդիւնաւորեցան զկնի ծննդեան յովհաննու. (Կիւրղ. ղկ.։)


Արեանապարտ

NBHL (2)

Պարտական արեան. արիւնահեղ.

(կայէն) յետ արեանապարտ լինելոյ՝ ի գոչման արեանն խոստովանի, եւ շահի ինչ ոչ. (Մաշկ.։)


Արեանառու, ի, աց

NBHL (3)

ԱՐԵԱՆԱՌՈՒ կամ ԱՐԵԱՆ ԱՌՈՒ որ եւ յոքնակի ասի Առուք արեան կամ տարեանց. Առօղ զմասն նոյն արեան, կամ ունօղ զնոյն առու արեան այլոյ. այսինքն ազգական համարիւն.

Արեանառու լոյս ծագողին։ Մինչեւ ի մերն նախնիք եւ արեանառուք եւ հարազատք սրբոյ լուսաւորչին. (Շ. յիսուս որդի. եւ Շ. ատ.։)

Արեանառու մերձաւորութիւն. (Գր. հր.։)


Արեանարբու

NBHL (1)

ԱՐԵԱՆԱՐԲՈՒ եւ ԱՐԵԱՆՀԵՂՈՒԹԻՒՆ. Լաստ. ՟Ի՟Ա. ՟Ի. ըստ այլ ձ. որ ըստ միում օրինակի եդան ի մէնջ Արիւնարբու. Արիւնհեղեղութիւն։


Արեգակնական, ի, աց

NBHL (2)

Արեգակնականի ճառագայթի հեղումն. (Դիոն. երկն.։)

Արեգակնական արտափայլութիւն. (Ճ. ՟Բ.։)


Արեգակնակերպ, ի, ից

NBHL (2)

Արեգակնակերպ փայլմամբ, կամ ճառագայթիւք. (Շար. Զքր. կթ.։)

Արեգակնակերպ տեսակաւ. (Վրք. հց. ՟Ծ՟Դ։)


Արփայագնաց՞՞՞լինիմ

NBHL (2)

ԱՐՓԱՅԱԳՆԱՑ լինել. որ եւ ԱՐՓԵԳՆԱՑ կամ ԱՐՓԻԱԳՆԱՑ ԼԻՆԵԼ. Խաղալ գնալ իբրեւ ընդ արփի. եթերընթաց իմն լինել. իբրեւ ըդապարիկ ընդ օդս թռչել. խոյանալ.

Եւ զայս ասացեալ՝ քամահաբար ի ձիարձակարանէն արփայագնաց չինէր. (Խոր. ՟Գ. 55։)


Աւանապետ, աց

NBHL (1)

Որդիքն գաւթի էին աւանապետք. (ի լս. խոռապետք. որպէս քորիսկոպոս)։ Աւան այն ասի, որ յանդէ ոք մասն ի շինուած գրաւիցէ. բայց աստ աւանապետ զիշխանութիւնն ասէ, որպէս զի աւանապետքն դասապետք ասացին. (Կիւրղ. թագ.) (զի յն. χώρος կամ χώρα , է գաւառ, կողմն ինչ երկրի. եւ χορός , դաս։)


Բազմայեղանակ

NBHL (7)

Բազմայեղ ձեւով՝ յոլովակի անուամբ ստորոգէ զնա. (Ոսկիփ.։)

Յորմէ անկեալն զանազան եւ բազմայեղանակ հիւանդութեամբ ախտացաւ. (Բրս. չար.։)

Կարգել մի ըստ միոջէ զիրս եւ զգործս, զբազմայեղանակ դիպմունս Հայաստան աշխարհիս. (Փարպ.։)

Բազմայեղանակ նախագուշակ մարգարէիցն քարոզութեամբ. (Թէոդոր. ի կոյսն.։)

Բազմաթիւր եւ բազմայեղանակ բարոյիցն. (Խոսրովիկ.։)

Բազմայեղանակ տրտմական կենցաղոյս. (Մաշկ.։)

ԲԱԶՄԱՅԵՂ ԲԱԶՄԱՅԵՂԱՆԱԿ. πολύτροπος multis modis, multifariam, diversus Պէսպէս յեղեալ՝ յեղյեղեալ. բազմօրինակ. բազմազան. ազգի ազգի.


Բազմավնաս

NBHL (2)

Բազում վնասուու առիթ. վնասակար յոյժ.

Վասն պոռնկութեան բազմավնաս նենգութիւնք նիւթին. (Յճխ. ՟Ը։)


Բազումժամանակեայ

NBHL (5)

Բազումժամանակեայք իցեն՝ որ խօսիցին. (Յոբ. ՟Լ՟Բ. 7. յօրինակս ինչ։)

Որ յԱդամայ հետէ բազումժամանակեայ արգելեալ կային. (Կոչ. ՟Դ։)

Զմի զայս ժամու ապաշխարութիւն դորա առաւել ընկալայ քան զբազում ժամանակեայ ապաշխարութիւն այլոց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ը. ձ. (տպ. զբազմաժամանակեայ։))

Իբր Բազմաժամանակեայ. πολυχρόνιος longaevus

πολυχρονίως longinquo tempore Ընդ բազում ժամանակս. երկան ատէն.


Բանագնաց

NBHL (2)

Նախ բանագնաց եղեն, սկսան խօսել ընդ նոսա, եւ ասեն. (՟Ա. Մակ. ՟Բ. 33։)

Զանխուլ փութացաւ հասուցանել չարիս՝ բանագնաց ի թշնամիսն ելով. (Պիտ.։)


Բանասիրաբար

NBHL (2)

Բանասիրութեամբ. ուսումնասիրաբար. մտադրութեամբ.

Բանասիրաբար ընթերցի՛ր (ո՛վ հրէայ՝ զմարգարէս). (Պրոկղ. ծն.։)


Բարեխնամութիւն, ութեան

NBHL (4)

Բարւոք խնամելն կամ հոգալն. առաւել՝ նախախնամութիւնն Աստուծոյ եւ բարեգթութիւնն.

Աստուածային բարեխնամութեամբդ տնտեսցեր։ Մարդասիրիդ բարեխնամութեան. (Նար. ՟Ժ՟Է. ՟Ղ՟Բ։)

Տեսանե՞ս զհովուին մեր բարեխնամութիւն. (Լմբ. սղ.։)

Տե՛ս զանպարծելի բարեխնամութիւնն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37.) յն. լոկ, զանպարծութիւնն։


Definitions containing the research նա : 10000 results

Բարբառիմ, եցայ

vn.

to speak;
to cry out, to exclaim.

· Calfa

NBHL (6)

Զպղատոնականն համարձակագոյն այժմ բարբառիմ. (Խոր. ՟Ա. 32։)

Արշաւելով (յորսս) զխիզախականն եւ զաղեղնայինն եւեթ բարբառեսցին. (Փարպ.։)

ԲԱՐԲԱՌԻՄ. չ.ձ. Յայն արձակել. կարդալ. գոչել. տալ ձայն բարբառոյ. բերան բանալ. խիզախել. ազդել.

Բարբառեցաւ Դաւիթ ի զօրն։ Բարբառէր առ նա աբեսաղոմ։ Բարբառեալ մեծաձայն՝ լացին։ Բարբառեսցին ի վերայ քո (զօրք) որ իջանեն ի քեզ։ Տէր ի սիովնէ բարբառեցաւ։ Բարբառեցաւ յիս տէր, եւ կորացոյց զիս։ Բարբառեցաւ, եւ ասէ, արի՛ կա՛ց մանո՛ւկ դու։ Բարբառեսջիք ի վերայ վիմին (յն. առ վէմն) յանդիման նոցա, եւ տացէ զջուրս իւր. եւ այլն։

Զի՞նչ արդեօք աստուածամարտդ բարբառիս յաստուածային ձայնիւ բարբառէր առ սուրբ կանայսն. (Շար.։)

Բանամ զշրթունս, բարբառիմ լեզուաւս, բողոքեմ զանձնէս. (Ժմ.։)


Բարբարիկոն

cf. Բարբարոս.

· Calfa

NBHL (3)

Հեգնելով ըստ բարբարիկ վայրենական մտաց. (Ոսկ. ես.։)

Հնազանդել ընդ ձեռամբ հեթանոսական եւ բարբարիկոն ազգին սասանականին. (Արծր. ՟Ա. 15։)

Անարուեստ խօսք, եւ արձակ, եւ բարբարիկոն լեզու. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)


Բարբարիմ, եցայ

vn.

to hesitate, to haggle;
to be busy, embroiled, perplexed.

· Calfa

NBHL (1)

ԲԱՐԲԱՐԵՄ կամ ԲԱՐԲԱՐԻՄ. ἁκαιρέομαι opportuitate temporis destituor Չլինել պարապ եւ ձեռնհաս. չգտանել դիպող ժամ. կամ Պատճառել չունել զժամանակ. (ըստ յն. անժամանակիլ)


Բարգաւաճանք, նաց

s. pl. increase, abundance;
profit, improvement, bloom, lustre, splendour, renown.

· Calfa

NBHL (3)

Ոմանք փառաց եւ պատուոյ բաղձացեալք, եւ բարգաւաճանաց առժամանակէիս, եւ գովութեան՝ որ յետոյ։ Պարծանք եւ բարգաւաճանք. (Փիլ. ստէպ։)

Անստգիւտ բարգաւաճանօք։ Զմեծագոյն բարգաւաճանացն մրցանակս. (Պիտ.։)

Բարգաւաճանս հարուստս առ թշնամիսն ցուցանէր. (Յհ. կթ.։)


Բարգաւաճիմ, եցայ

vn.

to increase, to flourish, to be in repute, in honour, in vogue, to profit, to improve.

· Calfa

NBHL (4)

Բարգաւաճ լինել. պանծալի եւ արգոյ կամ մեծանուն գտանիլ. մեծանալ. աճել. ծաղկիլ. զուարթանալ. ճոխանալ. փառաւորիլ.

Որ ինչ միանգամ ոք բարուեանց ասիցէ վերաբերումն, սիրելեացն մերձաւորութեամբ յարդարեալ բարգաւաճին։ Զբարգաւաճեալ պատիւ թագաւորութեանն։ Բարգաւաճեալք ցուցանին (մեծատունք, կամ իմաստունք, կամ առաքինիք)։ Աշխարհագովութեամբ յաւէտ բարգաւաճեալ։ Ի բարգաւաճելի նահատակութիւնս. (Պիտ.։)

Յառաւելն ողորմիլ՝ կրկին բարգաւաճիս։ Որով նոյն ինքն աստուածութիւնն պսակեալ բարգաւաճի։ Արժանապէս բարգաւաճեցաւ բանիւ անեղին. (Նար. ՟Ժ՟Է. ՟Ի՟Է. եւ Նար. առաք.։)

Ըստ օրինակի բարգաւաճեալ մեծի մարգարէին Մովսէսի. (Կանոն.։)


Բարգաւաճութիւն, ութեան

s.

cf. Բարգաւաճանք.

· Calfa

NBHL (2)

Թելադիր բարգաւաճութեան ամենայն հասակի. (Նար. ՟Խ՟Ը։)

Ի ժողովսն նահատակին, յորս բարգաւաճութիւնն եւ քաջութիւնքն երեւին. (Փիլ. լին.։)


Բարդեմ, եցի

va.

to accumulate, to hoard;
to bind up;
to compound, to conjoin.

· Calfa

NBHL (3)

Դիզի բարդեցի։ Բարդիմ, եւ անդրէն տոչորիմ։ Բարդելոց ի վերայ միմեանց։ Բարիք բարդեցեալ։ Նամակ բանիւք բարդեցեալ։ Բարդեցան կուտեցան շրջանակք ամացս։ Բարդեցեր զհոտ բուրման անուշահոտ սրբութեան. (Նար.։)

Առնելն՝ զամենայն օգուտս հոգեւորականս յինքեան բարդեալ ունի. (Սարգ. յկ. ՟Է։)

Եօթնն յինքն բարդեալ՝ ծնանի զյիսունն, միով պակասեալ. (Ածաբ. պենտեկ.։)


Բարդութիւն, ութեան

s.

accumulation, heap;
composition, formation.

· Calfa

NBHL (1)

ԲԱՐԴՈՒԹԻՒՆ ԲԱՐԴՈՒՄՆ. Դիզումն, եւ դիզանալն.


Բարեասաց

adj.

that speaks well of others.

· Calfa

NBHL (1)

Ընթանան աստի եւ անտի շուրջանակի բարեկամք եւ բարեասացք. (Վեցօր. ՟Է։)


Բարեացապարտ

adj.

well deserved, worthy, obliging.

· Calfa

NBHL (3)

Բարեացապարտն Թէոդոս։ Բարեացապատին Վահանայ. (Խոր. ՟Գ. 46։)

Ամանայն ուրեք բարեացապարտ զինքն ցուցանէ. (Արծր. ՟Բ. 4։)

Ամենայն բարեաց պատճառ, ամենայն բարեացապարտն Մարիամ. (Ճ. ՟Գ.։)


Բարեբախտ

adj.

fortunate, lucky;
prosperous, happy, favourable, propitious.

· Calfa

NBHL (2)

Բարեբախտ ճոխութեամբ զիւրեանցն վարեն ժամանակ կենաց. (Պիտ.։)

Հաստատուն կայցէ մնասցէ բարեբախտ կեալն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Բարեբախտիկ

cf. Բարեբախտ;
բարեբախտիկ լինել, cf. Բարեբախտիմ.

· Calfa

NBHL (4)

Ո՛չ բարեբախտիկ է մարմին՝ յերկնայնոյն եղեալ գոյացութենէ։ Բարեբախտիկ եւ երջանիկ։ Երջանիկք եւ բարեբախտիկք։ Բարեբախտիկ հանդիպութիւն (յն. բարեբախտութիւն). (Փիլ.։)

Ըստ ժամանակին չարաբախտ զոք լինել, եւ բարեբախտիկ. (Իգն.։)

ԲԱՐԵԲԱԽՏԻԿ ԼԻՆԵԼ. Բարեբախտանալ. երջանկանալ. յաջողութիւն գտանել.

Բարեբախտիկ եղեալ քաջափառութեամբ՝ հանդիպի ամենայն խնդրոցն. (Խոր. ՟Գ. 48։)


Բարեբախտութիւն, ութեան

s.

fortune, happiness, prosperity, chance, destiny.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ այսպիսի դիպուածս ի բարեբախտութիւն յաւելեալ՝ փառս յաճախէ Տիգրանայ։ Ո՛վ սողոն սողոն, գեղեցիկ բարբառեցար՝ ոչ երանել զբարեբախտութիւն մարդոյ մինչեւ ցվախճան. (Խոր. ՟Ա. 28։ ՟Բ. 12։)


Բարեբաղդ

cf. Բարեբախտ.

· Calfa


Բարեբան, ից

adj.

that praises.

· Calfa

NBHL (2)

εὕλογος beneficus, re rationalis որ եւ ԲԱՐԵԲԱՆԱԿԱՆ. Գովասանական, օրհներգական. քաջավայելուչ բանիւ.

Բարեբան գովութիւնք միմեանց, եւ թշնամական ձաղութիւնք. (Պիտ.։)


Բարեբանեմ, եցի

va.

to bless, to praise.

· Calfa

NBHL (4)

Ի տէրունականս երանութենէ բարեբանի հեզն. (Շ. մտթ.։)

Բարեբանեալ է եւ այս իմաստ հոգեւոր։ Զարմանալի մասամբք երանեալք եւ բարեբանեալք. (Նար. ՟Կ՟Ա. եւ Նար. առաք.։)

Մանաւանդ՝ Օրհնել զԱստուած, օրհնաբանել. գոհաբանել, փառաբանել. փառատրել.

Զօրհներգութիւն երից մանկանցն ընդ սերովբէսն բարեբանեմք, (այսինքն եղանակեմք, երկրորդեմք). (Շար.։)


Բարեբանութիւն, ութեան

s.

benediction praise, encomium.

· Calfa

NBHL (3)

Բարկութեանն՝ զհեզութիւնն ... թշնամանաց՝ զբարեբանութիւն. (Յճխ. ՟Ի՟Բ։)

Մանաւանդ՝ Օրհնութիւն, որպէս օրհնաբանութիւն Աստուծոյ, գովաբանութիւն, օրհներգութիւն, գովութիւն. փառաբանութիւն.

Շատխօսութեամբ անցուցանեմք զժամանակ բարեբանութեանն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)


Բարեբաշխ

adj.

beneficent, bounteous, that does good, liberal.

· Calfa


Բարեբաշխութիւն, ութեան

s.

bounty, benefit, favour, liberality.

· Calfa

NBHL (1)

Խնամովք աջոյդ բարեբաշխութեան առ իս ժամանեալ. (Նար. ՟Կ՟Բ։)


Բարեբաստ

cf. Բարեբախտ.

· Calfa

NBHL (3)

Զբարեբաստից եւ զերջանկաց զմաքրութիւն անախտութեան. (Սկեւռ. լմբ.։)

Պատմել վասն բնակութեան բարեբաստիս (գարնայնոյ). (Պիտ.։)

Պա՛րտ է զաստուածայինն խնդրել (պատճառ) յամենայնի ի սակս բարեբաստ կենցաղոյս ստացման. (Պղատ. տիմ.։)


Բարեբաստիկ

cf. Բարեբախտ.

· Calfa

NBHL (5)

Բարտիմէոս. որդի Տիմէի։ Բառնաբաս, որդի մխիթարութեան. եւ այլն։

Մասնիկ մակբայացուցիչ ի վերջէ, իբրու Պէս, (որ եւ պրս. վար) կա՛մ է եզականն բառիս Բարք, որպէս եղանակ, կերպ, եւ կամ է նոյն ընդ ձայնիս Իբր, իբրեւ, իբրու։

Որ պարտեցաւն՝ թշուառական է, իսկ որ վարեցաւն՝ բարեբաստիկ։ Սոդովմայեցւոց գաւառն յառաջ քան զբոցակէզ լինել կարի յոյջ բարեբաստիկ էր։ Կատարած է բարեբաստիկ կենաց՝ առ ի յԱստուածն նմանութիւն. (Փիլ. ստէպ։)

Ընդ հրեշտակացն բարեբաստիկ կենացն հանդիսանալ. (Շ. բարձր.։)

Բարեբաստիկ վայելչանաց ամբարումն. (Պիտ.։)


Բարեբաստութիւն, ութեան

s.

cf. Բարեբախտութիւն.

· Calfa

NBHL (2)

Բոլոր կենցաղոյս բարեբաստութիւն։ Այսդունակ յաջողեալ բարեբաստութեամբ։ Զդրացեաց զերջանիկ տեսանելով զբարեբաստութիւնս. եւ այլն. (Պիտ.։)

Տարաւ զէութիւն բարեբաստութեանն, որ զնախնին որսաց ի կորուստ։ Ատտիկեցիս ըստ վատթարութեան, այլ ոչ ըստ բարեբաստութեան։ Այլաբանեսցուք ի զանազան բարեբաստութիւնս. (Նար.։)


Բարեբարոյ, ի, ից

adj.

goodnatured, good-tempered, civil, benign, affable, kind.

· Calfa

NBHL (2)

Եթէ առ թշնամիսն բարեբարոյ գտանիմք. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ։)

Առատացուցեալ նմա զամենայն ... ըստ անդստին բարեբարոյ մտաց իւրոց։ Զոր բարեբարոյ տեսութեամբ զնա նախ ընկալեալ. (Յհ. կթ.։)


Բարեբարութիւն, ութեան

s.

cf. Բարեբարոյութիւն.

· Calfa

NBHL (2)

Փոխնանակ գրելոյ՝ Բարեբարոյ.

Ոչ նմանեաց անբանիցն բարեբարութեանց, որ առ տեարսն։ Նաեւ այն չեւ եւս խոնարհութեան նշանակ է, այլ բարեբարութեան. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. եբր.։)


Բարեբեր

adj.

productive of good, fruitful, fertile, abundant.

· Calfa

NBHL (1)

Բուսեալք ի բարեբեր որթոյն։ Մերձ եկեալ էին բարեբեր ժամանակին. (Վրդն. ծն.։)


Բարեբերութիւն, ութեան

s.

fertility, fructification.

· Calfa

NBHL (1)

εὑφορία fertilitas, foecunditas Արգասաւորութիւն. քաջապտղութիւն, բեղնաւորութիւն.


Բարեբողբոջ

adj.

that has good suckers, shoots or sprouts.

· Calfa


Բարեբոյս

adj.

that produces good fruit fruitful;
good-natured.

· Calfa

NBHL (1)

Կեղծաւորք միշտ զճշմարիտս յանդիմանեն՝ իբրեւ զխոշորս վարուք եւ խիստս մարդկան՝ յօրինադրել, եւ զինքեանս բարեբոյս եւ վշտակից (համարին). (Մխ. առակ. ՟Ժ՟Զ։)


Բարեբուղխ

adj.

that causes good to come forth.

· Calfa

NBHL (1)

Լուսաշարժ եւ բարեբուխ ստեղծագործեալք. (Տօնակ.։)


Բարեբուն

adj.

naturally good, that has a good disposition, humane.

· Calfa

NBHL (1)

Բարեբունն Աստուած, եւ անհաս մարդասիրութեան անդունդք։ Զորս ատէ բարեբունն Աստուած։ Ոչ մոռանայ Աստուած զբարեբուն գութն արարչական. (Վրդն. քրզ. եւ Վրդն. ծն. եւ Վրդն. ել.։)


Բարեգեղ

adj.

beautiful, graceful, charming, genteel, pretty, handsome.

· Calfa

NBHL (2)

Վայելչագեղ. չքնաղ. աղուոր.

Ծնաւ զորդի իւր զՍիսակ՝ բարեգեղ. (Խոր. ՟Ա. 11։)


Բարեգթութիւն, ութեան

s.

benignity, clemency, mercy.

· Calfa

NBHL (1)

Բարեգթութեամբ առ թշնամիսն՝ զբարեգթութիւնն Քրիստոսի ստանալ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)


Բարեգործ, աց

adj.

beneficent, virtuous, pious, that does good.

· Calfa

NBHL (4)

Այր բարեգործ։ Բարեգործք էին։ Տնարարս՝ բարեգործս։ Բարեգործացն պապանծեցուցանել զանզգամ մարդոց զանգիտութիւն։ Լաւ է բարեգործաց, եթէ կամիցին ըստ Աստուծոյ կամացն չարչարել, քան չարագործացն.եւ այլն։

Լինիցիս բարեգործ ալեաց քոց. (Ճ. ՟Ա.) այսինքն խնայեա՛ ի ծերութիւնդ։

Խնդրէ ի քէն Աստուած՝ սիրել զնա իբրեւ զբարեգործ. (Փիլ. բագն.։)

Բարեգործ առ ամենեսին։ Վնասակար եմ բարեգործիդ։ Առանց բարեգործիդ հրամանաց։ Բարեգործ աջովդ, եւ այլն. (Նար. ստէպ։)


Բարեգործեմ, եցի

vn.

to do well, good.

· Calfa

NBHL (12)

Զանգործութիւն բարւոյն, որ է ձեռաց նշանակ, ի բարիս բարեգործեաց. (Կամրջ.։)

Յիշեսցո՛ւք, թէ զի՛նչ եւ քանիս մեղաք նմա, եւ ի նմանէ քանի՛ս բարեգործեցաք, եւ սիրեսցո՛ւք զնա. (Ոսկ. գծ.։)

Որք ի ճանապարհի յիշեն զմեզ, ամենայնիւ բարեգործեա. այսինքն խնամարկեա՛. (Ճ. ՟Ա.։)

Որ միանգամայն զամենայն աշխարհս բարեգործեցին։ Զազգս հայրապետաբար բարեգործեցեր. (Ճ. ՟Ա. Բ։)

Ցանկ բարեգործէ զբնութիւնս մեր՝ պէսպէս եւ ազգի օրինակօք. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Զ։)

Որչափ առաւել բարեգործես զբարեկամն, այնչափ մանաւաւանդ զօգտակարն քո առնես. (Ոսկիփոր.)

Այսպիսիքս լեալք՝ ամենայնիւ ի նմանէ բարեգործիցիմք (այսինքն բարիս գտանիցեմք). (Խոսր. պտրգ.։)

ԲԱՐԵԳՈՐԾԵԼ. Բարւոք օրինակաւ գործել ինչ, կամ ներգործել.

Հրաշափառապէս բարեգործեսցես բանդ կենդանի՝ ինձ խօսողութիւն անսայթաքելի. (իբր շնորհեսցես)։ Բարեգործեա՛ ի յանձին ... զամենալից շնորհս բազմապարգեւ քո ողորմութեան. (Նար. ՟Ժ՟Ը. ՟Լ՟Դ։)

Զի ամենայն մարդկային բնութիւն ըստ ազգակցութեան (ընդ Քրիստոսի) բարեգործեսցի. (Աթ. ՟Գ։)

ԲԱՐԵԳՈՐԾԵԼ. εὑεργεσέω benefacio Բարերարել. եւ երախտագործել. խնամել. աղէկութիւն ընել.

ԲԱՐԵԳՈՐԾԻԼ. ձ. յն. ոճով՝ է Բարեբաստիկ լինել, երջանկանալ. εὑπράττω, εὑεργέω benevaleo, felix sum


Բարեգործութիւն, ութեան

s.

bounty, beneficence;
good works.

· Calfa

NBHL (5)

Ամենայն արուեստականացն (առաքինեաց) բարեգործութիւն փայլեն յաստուածադիր օրինացն. (Կորիւն.։)

Յետ դադարելոյ պատերազմաց՝ սկիզբն առնէ բարեգործութեանց պարթեւն քաջ։ Յետ բազում գործոց արութեան՝ ձեռնամուխ լինի ի բարեգործութիւնս, շինուածս բազումս առնելով. (Խոր. ՟Բ. 3. 24։)

Աստուած ամենազօր՝ կամօք բարեգործութեամբ. (Ագաթ.։)

Նորոգեաց, լուսաւորեաց. հանապազ նովին բարեգործութեամբ զօրանայ. (Նար. ՟Հ՟Ե։)

Աւազակն՝ որպէս ունայն էր ի բարեգործութենէ, այնպէս անտես եւ անլուր էր յամենայն բարեգործութեանցն տեառն մերոյ. (իմա՛ ըստ ամենայն նշանակութեան) (Եղիշ. ի խաչել.։)


Բարեգութ

adj.

benign, humane, merciful, compassionate, tender, charitable, flexible.

· Calfa


Բարեդիպութիւն, ութեան

s.

decorum, fitness;
prosperity, luck.

· Calfa

NBHL (1)

Զառաջինն զիմ յիշատակեմ զանցս բարեդիպութեանցն։ Բարեդիպութեանցն սորա զուարթամիտ հանդիպեսցի։ Որ զբարեդիպութիւն մրցանակ մատուսցէ. եւ այլն. (Պիտ.։)


Բարեզարդ

adj.

well adorned;
reformed.

· Calfa


Բարեզարդեմ, եցի

va.

to embellish, to adorn;
to reform.

· Calfa

NBHL (1)

Զերկիր յեղանակօք բարեզարդէ։ Բարեզարդեցէ՛ք զձեզ արքունիսդ առաջնոցն սովորութեամբ. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առ լեւոն.։)


Բարեզարդութիւն, ութեան

s.

embellishment, ornament, finery;
reformation, reform.

· Calfa

NBHL (3)

Խրթնացեալ ի բարեզարդութենէ բեմին. (Խոր. ՟Գ. 68։)

Վասն բարզարդութեան անախտականացն. (Նար. ՟Ձ՟Ա։)

Հանդերձքն՝ նշանակաւ՝ երեւելի բարզարդութիւն։ Կարգաւ եւ ոճով եւ բարեզարդութեամբ զարդարեալ էր (Հռեբեկա). (Փիլ. լին.։)


Բարեզարմ

adj.

of good family, noble.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ համօրէն՝ նոցին ծննդոյ, յոգնաշաւիղ՝ բարեզարմոյ. (Յիսուս որդի.) իմա՛ բարեզարմի, կամ բարի զարմի։


Բարելաւ

adj.

very good, very useful.

· Calfa

NBHL (1)

Ճանաչել զշահս ճշմարիտ բարելաւ կենդանեացս։ Բարելաւ կատարումն կենաց։ Բարելաւ ունակութիւն, կամ ախորժակ. (Պիտ.։)


Բարելաւութիւն, ութեան

s.

great goodness, good-nature, nobleness, gentility.

· Calfa

NBHL (4)

Մրցանակ բարելաւութեան։ Սերմն բարելաւութեան. (Փիլ.։)

Պէսպէս կրօնիւք բարելաւութեան։ Զիւրեանցն արդարագործ բարելաւութիւնս։ Ոչ ասացելոցս բարելաւութեամբ միայն յօրանայ. (Պիտ.։)

Պատճառք մեզ ամենայն բարելաւութեան. (Խոսր.։)

καλοκαγαθία probitas, integritas, honestas Քաջալաւութիւն, ընտրականութիւն, անարատ քաղաքավարութիւն. առաքինութիւն. եւ Կարի լաւութիւն.


Բարեխառն

adj.

sober, temperate, moderate.

· Calfa

NBHL (2)

Հաւասարելով զլեռնայինն եւ զջերմայոտն ի բարեխառն. (Խոր. ՟Բ. 6։)

Ամենայն մարմին խառնուած ունի ... ինն գոլով խառնուածոցն. նոյնպէս եցոյց ... ութ՝ զվատախառնիցն, եւ մի՝ զբարեխառինն։ Եւ թէ զբարեխառինն ասէ խառնել զմարդն, բայց ոչ զամենայն, այլ զմիջակին խառնուածոյ. (Նիւս. բն.։)


Բարեխառնեմ, եցի

va.

to temper, to moderate, to soften, to modify.

· Calfa

NBHL (1)

Բնակեն մարդիկք բարեխառնեալք եւ յաջողեալք. (Վրդն. ծն.։)


Բարեխառնութիւն, ութեան

s.

temperance;
temperature, moderation, modification, mitigation;
— օդոց, temperature of the air.

· Calfa

NBHL (7)

Ըստ օդոյ եւ տարեւորականաց ժամանակաց բարեխառնութեան. (Փիլ. իմաստն.։)

Հասանէին գարնանային ժամանակի օդոցն բարեխառնութեան. (Փարպ.։)

Գարնանային զուգաւորութեան ժամանակն՝ բարեխառնութեամբ նորոգէ զաշխարհ։ Ամենայն վայրք վայելչասցին բարեխառնութեամբ. (Պիտ.։)

Զանշէջ տոչորումն տրփւոյն՝ իւրեանց բնական սաստիկ ցրտովն բարեխառնութիւնս առնելով. (Շիր.) իմա՛ բարեխառնս։

Բարեխառնութեան եւ վատախառնութեան մարմնոյն ըստ բնութեան եւ անձին՝ հետեւանան զօրութիւնք. (Անյաղթ որակ.։)

Զմաղասոյն յուզմունս նմանապէս բարեխառնութեամբ այսինքն բարեխառնելով. (Պիտ.։)

εὑκρασία bona temperies Բարւոք խառնուած՝ բնական չափակցութեամբ յի՛նչ եւ իցէ իրս.


Բարեխորհ

adj.

that thinks of good things.

· Calfa

NBHL (2)

Խաղաղարար եւ բարեխորհ ամենայն երկրի. (Ասող. ՟Գ. 3։)

Իսկ եթէ կոյս պահեաց զմայրն, Աստուած ծնեալ բարեխորհիցն ճանաչիւր. (Ճ. ՟Գ.։)


Բարեխորհուրդ

cf. Բարեխորհ.

· Calfa

NBHL (1)

Հանապազ երկս արկանէր բարեխորհուրդն. (Բուզ. ՟Ե. 34։)


Բարեխրատ, ից

adj.

that gives good advice, good instruction;
well instructed.

· Calfa

NBHL (2)

Որպէ՛ս զիմաստուն եւ զբարեխրատ իմացող պատուեալ (զնաթանայէլ). (Կիւրղ. գանձ.։)

Կարծեմ զնա անպիտան տգիտաց, եւ բարեխրատից. զի եւ բարեխրատքն զայսոսիկ զխօսս ըստգտանեն. (Սոկր.։)


Բարեխօս, աց, ից

adj. s. intercessor, mediator;
— լինել, cf. Բարեխօսեմ.

· Calfa

NBHL (15)

Քա՛ղցր լեր ի խօսել ... դաշն ի պատասխանելն, եւ բարեխօս յամենայնի. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)

Ընդ անարատ սրբութեանդ՝ եւ խնամակալ բարեխօս. (Նար. ձ։)

Զօրք լուսեղինաց՝ բարեխօս լերուք ընդ մեղաւորացս եւ այլն։ Սոքա բարեխօսք հանդերձեալք, այլ եւ խնամակալք. (Շար.։ Նար. ՟Ձ՟Ա։)

Ամենայն միջնորդ եւ բարեխօս՝ բանիւ ունի բարեխօսել ... մարտիրոսք անբարբառ բարեխօսք են չարչարանօքն եւ հեղմամբ արեամբն իւրեանց։ Բարեխօս ունիմք զչարչարանսն տեառն։ Առանց բանի է բարեխօս նշան խաչիս. (Շ. բարձր.։)

Ունիմք բարեխօս առ Աստուած զՅիսուս Քրիստոս զարդարն եւ զանարատ. (՟Ա. Յհ. ՟Բ. 1։)

Բարի բարեխօս, միջնորդ կենդանի, պատարագ անմահ։ Առ հաշտարարն միջնորդ, եւ մշտնջենաւոր բարեխօս. (Նար. ՟Լ՟Դ. ՟Ժ՟Ա։)

Զմի որդի գիտեմք, որ խոստացաւ մեզ առաքել առ մեզ առ ի հօրէ զբարեխօսն զհոգին սուրբ։ Արդ գեղեցիկ է այս եկեղեցւոյ սրբարար եւ օգնական եւ բարեխօս հոգին սուրբ։ Բարեխօս կոչեցեալ է վասն մխիթարութեան բարեխօսութեան եւ օգնականութեան տկարութեանս մերոյ։ Ամենայնի վարդապետ եւ բարեխօս յԱստուծոյ եւ սրբարար հոգին սուրբ բարեխօս է։ Ծածկէ զայս ամենայն ամենաբարի զօրութիւն բարեխօսին. (Կոչ. ՟Ժ՟Ղ. ստէպ։)

Յուսամ ես տէրն իմ, յորդին համագործ, եւ ի հոգին սուրբ բարխօս։ Բնակեալ է յոսկերս սոցա բարեխօս հոգին. (Ագաթ.։)

Անդ բարեխօսն թռուցեալ (աղաւնակերպ) ... ի վերայ հանգչէր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 11։)

ԱՌԱՆՑ ԲԱՐԵԽՕՍԻ. իբր մ. այսինքն Անմիջնորդելի, անհրաժեշտ օրինակաւ.

Առանց բարեխօսի՝ բազմապատիկ տանջի։ Առանց բարեխօսի վրէժ առնուլ յանցանաց մերոց. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Է։)

Սուրբ զաստուածածինն եւ զամենայն սուրբս բարեխօս արասցուք, եւ այլն. (Պտրգ.։)

Զհարսն մեր զառաջինս բարեխօս կալցուք առ Աստուած, մանաւանդ թէ զԱստուած առ նոսա, զի նախ նոքա թողութիւն շնորհեսցեն արդարապէս անիծիցն, զոր հեղին ի վերայ որդւոց ժողովրդեան իւրեանց. (Շ. թղթ.։)

Եւ ինքն խոստանայր լինել բարեխօս. (Խոր. ՟Բ. 18։)

ԲԱՐԵԽՕՍ. Սեպհականեալ անուն է հոգւոյն սրբոյ, նովին առմամբ՝ որով կոչի Մխիթարիչ. ըստ յն. παράκλητος paracletus, consolator. Եւս որպէս ὐπερτυγχάνων Գերօրինակ յանդիման եղեալ՝ միջնորդ.