Entries' title containing նա : 6571 results

Մենամարտ, ից

adj. s.

gladiatorial;
relating to duels;
gladiator;
duelist;
cf. Մենամարտութիւն.

· Calfa

NBHL (7)

Զիս փրկեսցես հայցմամբ նոցին՝ յաջակողմեան մենամարտին. (Յիսուս որդի.։)

Ի պատճառս արիութեան հրահանգիցէ զիս մենամարտիւն. (Վանակ. յոբ.։)

Ըմբիշ ես մենամարտ։ Ի մենամարտս՝ բարւոք մատուցեալն ըստ օրինի տեառն. (Տօնակ.։ Երզն. լս.։)

Եւ կարծեցի զիս ընդ նոսին՝ յաղթել կռուոյ մենամարտին. (Յիսուս որդի.։)

Օգոստոս զմենամարտ եւ զնաւամարտ կռիւն կարգեաց. (Եւս. քր. ՟Բ։)

μονομαχία Մենամարտութիւն.

ՄԵՆԱՄԱՐՏ. ա. μονομάχος, μονομαχής gladiator եւ այլն. ... Մենամարտիկ, եւ մենամարտական.


Մենամարտիկ

s.

gladiator, wrestler, gymnast, athlete;
— կռիւ, cf. Մենամարտութիւն;
— լինել, cf. Մենամարտիմ;
— ոգորել, cf. Մենամարտիմ.

· Calfa

NBHL (9)

Պիտտակ ընդ փրիոնի զողոմպիականն մենամարտիկ կռուեցաւ. (Եւս. քր. ՟Բ։)

Մենամարտիկքն աստի եւ անտի փորձէին զմիմեանս. (Պտմ. վր.։)

Մենամարտիկ հանդէս. (Սկեւռ. ի լմբ.։)

Կամ որպէս մ. Իբրու մենամարտութեամբ.

Մենամարտիկ ոգորել առ վիսութենէ, եւ ընդ գազան կռուել. (Ոսկ. մ. ՟Բ։ 5։)

Լեառն զմռսոյ զմահն (կոչէ), որ վասն մեր՝ միայն պատերազմեալ մենամարտիկ կրեաց. (Նար. երգ.։)

Ի մենամարտիկ լինել վկային՝ զարմացաւ տէրն, եւ յանչափ սիրոյն յարեաւ պսակել զնա. (Եփր. ի ստեփ.։)

Ի մենամարտիկն լինելոյ ընդդէմ դահճացն. (Յհ. կթ.։)

Միայն սակաւ արք իջեալ առ նոսա՝ մենամարտիկս ելանէին. (Ասող. ՟Գ. 41։)


Մենամարտիմ, եցայ

vn.

to fight a duel, hand to hand, in single combat;
to wrestle, to struggle.

· Calfa

NBHL (5)

Ես եւ նա մենամարտեսցուք երկոքեան. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Է. 10։)

Յառա՛ջ մատիր, զի մենամարտեսցուք (հին տպ. մենամարտիցուք) ես եւ դու. (Զենոբ.։)

Որպէս զքաջս ի զօրականաց՝ մենամարտեան ընդդէմ չարին. (Շար.։)

Երկակաց ոմանց առ միմեանս մենամարտուցելոց. (Յհ. իմ. պաւլ.։)

μονομαχέω singulari certamine pugno. Մենամարտիւ լինել. միայն ընդ միայնոյ մարտնչել. գօտեմարտիլ.


Մենամարտութիւն, ութեան

s.

single combat, duel, monomachy;
wrestling.

· Calfa

NBHL (3)

Էր այր պնդակազմ ուժով զօրութեան, եւ վարէր ըմբշական մենամարտութեամբ. (Ղեւոնդ.։)

Եօթն մարդոցն՝ որ ի մենամարտութեանն ի զօրուէն վրաց մեռան. (Ասող. ՟Գ. 31։)

Այլեւ մենամարտութեամբն իբրեւ զմարդ մրցեալ ընդ հայրապետին (նահապետին յակոբայ). (Կամրջ.։)


Մենամոլ

adj. s. monomaniac.

· Calfa


Մենամոլութիւն, ութեան

s.

monomania.

· Calfa


Մենանամ, ացայ

vn.

to lead a retired or solitary life, to be alone, to live retired.

· Calfa

NBHL (4)

Զիա՞րդ զատաւ՝ նստաւ մենացեալ՝ քաղաքն բազմաժողով. (Ողբ. ՟Ա. 1։)

Որ ճշմարտիւ այրին իցէ, եւ մենացեալ յուսացեալ յաստուած. (՟Ա. Տիմ. ՟Ե. 5։)

Մենացելոց պար շրջական, ճգնաւորաց ժոյժ զօրութեան. (Շ. ոտ. բարձր.։)

μονόομαι solus sum, solitarius sum. Միայնանալ. առանձնանալ.


Մենանոց

s.

small room, cell.

· Calfa

NBHL (1)

Արք եւ կանայք՝ որ բնակեալ են յիւրաքանչիւր մենանոցս. (Եղիշ. ՟Բ. (ըստ մի ձ։))


Մենանուագ

s. mus. solo.

· Calfa


Մենաստան

cf. Մենարան.

· Calfa

NBHL (5)

Առեալ զոմանս յաշակերտացն յիւրաքանչիւր մենաստանաց. (Ագաթ.։)

Շինէ եղբայրանոցս, եւ մենաստանս. (Խոր. ՟Գ. 20։)

Առ կրօնաւորսդ, որք ի վանորայս, եւ ի մենաստանս բնակէք. (Շ. ընդհանր.։)

Առաքեաց ի վերայ մենաստանեաց կուսանացն. կամ գրելի է՝ մենաստանաց, եւ կամ ուղղականն թերեւս իցէ Մենաստանիք, կամ Մենաստանեայք։

μοναστήριον monasterium;
locus, ubi vita solitaria agitur. Մենարան. միայնանոց. վանք միանձանց.


Մենարան, աց

s.

monastery, convent, cloister.

· Calfa

NBHL (1)

Արք եւ կանայք, որ բնակեալ են յիւրաքանչիւր մենարանս. (Եղիշ. ՟Բ։)


Մենավաճառ

s.

monopolist;
— լինել, to monopolize.

· Calfa


Մենավաճառութիւն, ութեան

s.

monopoly.

· Calfa


Մենաւոր, աց

adj. s.

retired, alone, solitary;
solitary, hermit, recluse.

· Calfa

NBHL (3)

Մենաւոր են բարք բուսոյ ծննդեանն, եւ բազմապատիկ են զօրութիւնք ջուրց. (Կոչ. ՟Թ։)

Յաղագս մենաւորաց։ Չոգաւ առ սուրբն յակոբ մենաւոր. (Վրք. հց. ձ։)

μονοειδής unius modi, vel formae μοναχός monachus. որ եւ ՄԻԱՆՒՈՐ. եւ Միայնակեաց. առանձնակեաց.


Մենաւորութիւն, ութեան

s.

solitude.

· Calfa


Մենքենայ

cf. Մեքենայ.

· Calfa


Մեռելաբանական, ի, աց

adj.

necrological.

· Calfa


Մեռինայ

s. bot. (ակոնիտոն) aconite, wolf's bane.

· Calfa


Մեռօրինակ

adj.

deathlike.

· Calfa

NBHL (2)

Որ ինչ լինիցի հանգոյն մեռելութեան. մահահանգոյն. (զոր օրինակ է քունն)

Պահեա՛ ի տեղւոջ հանգստեան մեռօրինակայսր դադարման։ Սթափեցաք ի մեռօրինակս թմբրմանէ. (Նար. ՟Ղ՟Ա. ՟Ղ՟Բ։)


Մետասանամեայ

adj.

eleven years old.

· Calfa


Մետասանանկիւն

adj.

hendecagonals. hendecagon.

· Calfa


Մերազնանամ, ացայ

vn.

to be naturalized among us;
to become a fellow-citizen, to share in our national rights.

· Calfa


Մերկանամ, ացայ

vn. va.

to undress oneself, to strip, to strip naked, to denude, to uncover, to unveil, to pull off, to throw off, to be discovered;
to undress, to unclothe, to strip, to lay bare, to disrobe;
to bereave, to unfurnish;
— զսիրտ, to unbosom oneself to, to pour out one's feelings, to open oneself to;
ի բաց —, to cast, put or leave off;
ի բաց — զամօթ, to cast aside all sense of shame;
— յընչից, to deprive oneself of one's property;
— զսուրն ի պատենաից, to draw, to bare or unsheathe a sword;
— օձից, to cast the skin;
այն ինչ կամէր առաւօտն ի գիշերոյն —, իբրեւ այգն զառաւօտն մարկանայր, at dawn, at day-break, in the grey of the morning, at the peep of day;
յայսմ օրինակի զբանս իւր —նայր, he this expressed, or explained himself.

· Calfa

NBHL (14)

Մերկասցի զպատմուճանն իւր։ Մերկացարո՛ւք զպատմուճանս փառաց ձերոց, եւ զզարդ քո ի քէն։ Մերկացաւ ի տան իւրում։ Զի մի՛ մերկասցին առականք քո։ Մերկանայր զպատրուակն.եւ այլն։

Յո՛րքան բարձրութենէ մերկանալով կողոպտեցին զանձինս իւրեանց. (Իգն.։)

Մերկացի՛ր դու ի քէն զառաջին մեղանչականն զկենացն զբծականութիւն. (Կոչ. ՟Գ։)

Զմտերիմս նորա եւ զկուսակալս գանձիւք ի նմանէ ի բաց մերկանալ. (Խոր. ՟Ա. 26։)

Կողոպտէ զաշխարհ, եւ մերկանայ յընչից եւ յստացուածոց. (Եզնիկ.։)

Մերժեցեր զլոյսն յամբարշտաց. մերկանալն (ի) յուդայէ զառաքելութեան շնորհսն. (Նար. յովէդ.։)

Սոյնպէս Մերկանալ ասի եւ մորթեզերծ առնելն, կեղեւելն եւ այլն. որպէս եւ հանելն զսուր ի պատենից.

Սուր մերկացեալ։ Ի մերկանալոյ սրոյ. (Եզեկ. ՟Ի՟Ա. 28։ ՟Ի՟Զ. 15։)

Եւ թագաւորն յայսմ օրինակի զբանս իւր մերկայնայր. յն. զայսոսիկ ասէր. (՟Գ. Մակ. ՟Զ. 19։)

Զոր ոչ երբէք կամէր իւրոց սիրելեացն յայտնել, ակամայ առաջի ծառայիցն քրիստոսի մերկանայր, եւ դնէր զամենայն կարգաւ։ Մերկացան ամենայն բանք ատենին առաջի նորա. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Ը։)

Այն ինչ կամէր առաւօտն ի գիշերոյն մերկանալ. (՟Ա. Մակ. ՟Ե. 30։)

Իբրեւ ազգն զառաւօտն մերկացաւ, կամ մերկանայր. (Ագաթ.։ Զենոբ.։)

ՄԵՐԿԱՆԱԼ ԱՌԱՒՕՏՈՒ. διαφαύσκω illucesco եւ այլն. Լուսանալ.

ἑκδύνω, ἑκδύω, ἑκδιδύσκω exuo περιαιρέω, ἁφαιρέω aufero, tollo γυμνόω nudo, denudo ἁποκαλύπτω revelo, retego ἑκσπάω detraho, spolio. Մերկ կացուցանել կամ մերկացուցանել զանձն. հանել զզգեստն. բառնալ զծածկոյթ. յայտնել. հանել, հանուիլ, բանալ, բացուիլ


Մծղնագործութիւն, ութեան

s.

cf. Մծղնէութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Մծղնագործութիւն, որ առաւել քան զամենայն մեղս, եւ սոդովմայեցւոց հրոյն արժանաւոր. (Կիր. ՟ը. խհ.։)


Մկնագի

s. bot. mouse-tail, myosurus, holoster.

· Calfa


Մկնագոյն

adj.

mouse-coloured.

· Calfa


Մկնականջ, ի

med.

s. bot. mouse-ear, myosotis, forget-me-not;
mumps;
դեղին —, creeping mouse-ear, pilosella.

· Calfa


Մկնակեր

cf. Մկնաճարակ.

· Calfa

NBHL (2)

Այնքան վնասակար է մկնակեր մեղրն, որ թէ մարդ ուտէ, գոդենայ. (Լծ. նար.։)

Մկնաճարակսն ճողոպրեալ պարառաբար յեղափոխեն. (Մագ. ՟Ծ՟Ա։)


Մկնաճարակ

adj.

gnawed or eaten by rats or mice.

· Calfa

NBHL (2)

Այնքան վնասակար է մկնակեր մեղրն, որ թէ մարդ ուտէ, գոդենայ. (Լծ. նար.։)

Մկնաճարակսն ճողոպրեալ պարառաբար յեղափոխեն. (Մագ. ՟Ծ՟Ա։)


Մկնանկ, աց

adj.

murepollutus, polluted or contaminated by the presence of dead mice.

· Calfa

NBHL (3)

Այն ինչ՝ յոր մուկն անկեալ իցէ, մկնապիղծ.

Ուտել զգազանաբեկ, կամ զմեռելոտի, կամ զմկնանկ. (Մաշկ.։)

Զմկնանկն յանգէտս ուտել կամ ըմպել՝ առանց պատուհասի լինել արժան է։ Առաւելեալ եղիցի իբրեւ մկնանկին։ Ի բաց խոտեսցին առաւել քան զմկնանկին. (Կանոն.։)


Մկնապէս

adv.

like a mouse.

· Calfa

NBHL (1)

Գողք՝ որ տկարք են, մկնապէս որմափոր լինին, գաղտնաբար շորթեն եւ գողանան. (Երզն. մտթ.։)


Մկնապիղծ

adj.

spoiled by mice or rats.

· Calfa

NBHL (2)

Ի մկանց պղծեալ ապականեալ. մկնանկ.

Նոցա մկնապիղծ կերակուրն. (Շ. ընդհանր.։)


Մկնասոխ

s. bot. squill, sea-onion, scilla;
գինի — ի, wine of squills, vinum scilliticum.

· Calfa

NBHL (2)

Ա՛րկ զմզմկնասոխն ի քացախն։ Օշինդրի շարապն, կամ մկնասոխին։ Մկներն գան եւ սատակին (ի սեաւ խարբաբէ). այլ եւ մկնասոխն այնպէս արա՛, եւ օգտէ։ Յաղագս մկնասոխին գինի շինելոյ. ա՛ռ մկնասոխ ի լեռնէն. եւ թէ չգտնուի, ի պաղճաներէն ա՛ռ. քանզի մկնասոխ փռասային ասեն. (Վստկ. ՟Ը. ՟Ճ՟Ժ. ՟Հ՟Ճ՟Թ։)

Մկնասոխ կամ մկնսոխ. եունսէլ. օնսուլ։


Մկնարջ

s.

mus-ursinus.

· Calfa

NBHL (2)

Գտանի անդ եւ մկնարջ գազան. (Բառ. ստեփ. լեհ.։)

ἁρκτομύς mus ursinus. Գազան մկնակերպ, որ կարէ գնալ եւ ի վերայ երկուց ոտից որպէս զարջ.


Մկնաքիս

s.

mus-araneus, shrew-mouse.

· Calfa

NBHL (2)

Աքիս, եւ մուկն, եւ մկնաքիս. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 30։ յն. միղալի՛.)

Միւգաղէ, մկնաքիս։


Մղտանամ, ացայ

vn.

cf. Մթանամ.

· Calfa

NBHL (2)

Մթնանալ. մթագնիլ. մշուշ կապել, մշուշնալ.

Մղտացաւ օդս ընդ ամենայն աշխարհ. (Ժող. հռոմկլ.։)


Մնամ, ացի

vn.

to remain, to stay;
to stop, to wait, to expect;
to hope;
to rest, to be at rest;
to last, to consist, to hold out;
cf. Բարեաւ, cf. Խաղաղութիւն, cf. Կամ.

· Calfa

NBHL (13)

Խորհուրդ տեառնմնայ յաւիտեան։ Ինքն մնաց անդէն ի գալիլեա։ Ի խաւարի մի՛ մնասցէ։ Կալ մնալ ի շնորհսն աստուծոյ։ Առ ձեզ մնացից, եւ կամ ձմերեցից։ Հանին զնոսա եգիպտացիքն, եւ ոչ կարէին մնալ.եւ այլն։

Ետես զնա՝ թէ ոչ մնայ ի խնդրուածոց իւրոց. (Եփր. ել. այսինքն ոչ զետնի, ոչ յետս կայ։)

Ոչ առին նոքա յանձն մնալ ի պատերազմէ անտի. (Եփր. օրին.։)

Մնացի, զի բերցէ խաղող, եւ եբեր փուշ։ Կացից մնացից աստուծոյ, եւ եղէց յուսացեալ ի նա։ Մնալ փրկութեան տեառն։ Մնա՛ ինձ տակաւին սակաւիկ մի, զի ուսուցից քեզ.եւ այլն։

Ոչ եկաց մնաց ամենայն եպիսկոպոսացն։ Որում ոչ եւս մնայաք, եկն երեւեցաւ. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Ը։)

Ամենայն ուրեք աղաչանաց, մնայ, եւ ապա բժշկէ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 7։)

Ջնջեցան յերկրէ, եւ մնաց միայն նոյ, եւ որ ընդ նմա էին ի տապանի անդ։ Ոչ մնաց ի նոցանէ եւ ոչ մի։ Ոչ մնաց կանաչ. որ ինչ իւրեանց մնացեալ էր՝ վաճառէին։ Ուստերքն ձեր եւ դստերք ձեր, որ ի ձէնջ մնացեալ են։ Զնեղեալ եւ զմնացեալն յիսրայէլէ։ Որդիք մնացելոց ժողովրդեան քոյ։ Զմնացելոց տանջանաց լցցեն զպատիժս, եւ այլն։

Ամենեւին խայծ ոչ մնաց ի մարմինս երանելեացն։ Ոչ մնացինզարդք. (Եղիշ. ՟Ը։)

Մնացին ի մրրկեալ բարկութենէն ճարտարապետք. (Մագ.։)

Գիտէ ի միտս իւր՝ թէ մնացելոց է ի կործանումն (այսինքն պահեալ կայ). (Յոբ. ՟Ժ՟Ե. 23։)

Մնացայ ես յառաջին ուղեցոյց անտի. այսինքն լքպալ թողայ. (Եփր. ՟բ. տիմ.։)

Զի՞ այնչափ ծնգիցիմք ընդ չկայսս եւ ընդ չմնալիս. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Ժ։)

ՄՆԱԼ. λείπομαι, καταλείπομαι եւ այլն. linguor, relinquor եւ այլն. Պահիլ, ապրիլ. տեւել, կամ թողեալ լինել որպէս մնացորդ. յաւելեալ լինել. ուստի ՄՆԱՑԵԱԼ ՝ է նոյն ընդ մնացորդ, յաւելուած որպէս նշխար.


Մնացեալ

adj. s. remained, remainder, rest, residue.

· Calfa


Մնայուն

cf. Մնացական.

· Calfa


Մնաս, ի, ից, ու, ուց

s.

mina (weight and money);
pound;
mark.

· Calfa

Etymologies (3) · Adjarian

, ի, ու հլ. «մի տեսակ կշիռ և դը-րամ» ՍԳր. Պղատ. օրին. Շիր. 28. գրուած նաև մնէ Փիլ. ել. 524, մէն Վստկ. 14։

= Յն. μνα, μνας հոմանիշից, սր իբր կշիռ արժէր 100 դրախմի = կէս կիլօգրամ, իսկ իբր դրամ 60 արծաթ մնասը արժէր մէկ տաղանդ, ոսկին վեց անգամ աւելի։ Յոյն բառը ծագած է եբր. [hebrew word] māne բառից, -այս էլ փոխառեալ է բաբել. manū ձևից, որից են նաև եգիպտ. mano, հարամ. ma-nah, արաբ. [arabic word] manā, [arabic word] mann, ասոր. [syriac word] maniā, ինչպէս նաև սանս. mana «կշիռ ոսկւոյ»։ Բուն արմատն է սեմ. manā «հաշուել, թուել»։ Յոյնից են փոխառեալ նաև վրաց. 96ა մնա, მნახი մնասի, լատ. mina, ֆրանս. mine, գերմ. Mine ևն (Gesenius17 436, Boisacq 641). տե՛ս նաև ման, որ պահ-լաւականից է. իսկ մէն՝ յետին արաբական իոխառութիւն։-Հիւբշ. 365։

Հներից Շիր. 28 ասում է թէ «ըստ եբրայեցւոց մնասն արծաթի թարգմա-նի»։ Ուղիղ մեկնեց նախ Աւգերեան, Բցտր. չափ. և կշռ. էջ 132, յետոյ ՆՀԲ։

NBHL (2)

μνᾶ, -ας, μνέω, -ας mina. (վր. մանաս, մնա . որ եւ մնէ, ման, մանէ. ըստ եբր. եւ պ. մէնն, մէնա. յն. մնա՛, սեռ. մնա՛ս, կամ մնէ՛ա, մնէ՛աս. լտ. մինա ). Չափ՝ մեծ կամ փոքր. աման, եւ կշիռ. գումար դրամոյ. քանքար. քսակ. Տե՛ս (՟Ա. Եզր. ՟Դ. 45։ Նեեմ. ՟Է. 71։ Եզեկ. ՟Խ՟Ե. 12։ Ղկ. ՟Ժ՟Թ. 13. եւ այլն։)

Որ մեծագոյն գին ունիցի, չորից իցէ մնասից, երկրորդն՝ երից, երրորդն՝ երու մնասից, եւ մնասի միոյ չորրորդն. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)


Մնաց, ից

s. adj.

rest, halt, stop;
stable, durable;
cf. Կաց՞՞՞մնաց.

· Calfa

NBHL (7)

Շարժութեանց եւ մնացից եւ կայից եւ սերտութեանց պատճառ. (Դիոն. ածայ.։) cf. ԿԱՑ ԵՒ ՄՆԱՑ։

Մինչեւ յե՞րբ ոչ հարկանիցեմք բուռն զկայիցն եւ զմնացիցն. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Ժ։)

եւ գ. ԿԱՑ ՄՆԱՑ. կամ ԿԱՑ ԵՒ ՄՆԱՑ. ա. եւ գ. Յետս կոյս կացեալ մնացեալն. յետնեալն ի գունդս զօրաց. յետամնաց. ետեւ մնացօղը.

Եւ անդ յանձանձէր զկաց մնաց ժողովրդեանն. (՟Ա. Մակ. ՟Ե. 53։)

Անդ յանձանձէր ածէր զօրաւարն զկաց եւ զմնաց զօրականին. (Եղիշ. ՟Գ։)

Կամ ա. μένων manens. Որպէս մնացական.

μονή statio, status. Մնալն. կայք. դադարումն.


Մնացական, ի, աց

adj.

permanent, stable, lasting, durable, solid.

· Calfa

NBHL (10)

Չէ՛ աստ մարդկան ազգ մնացական, այլ հաստատուն է առաքինութիւն. (Նախ. ժող.։)

Մնացականացն յանախտական առողջութեան՝ զգուշութեանտայր պատուէր։ Ընտրին շինուածք գործոց այրելեաց եւ մնացականաց. (Սարկ. քհ. եւ Սարկ. աղ.։)

Լինել հանապազ մնացական եւ անփոփոխելի փառօք։ Երեւէին նոքա ոստք խաչին, եւ պտուղ նոցա մնացական. (Ածազգ. ՟Գ. ՟Ե։)

Փոփոխէ ի կայունսն եւ ի մնացականսն։ Ո՞վ զանց արասցէ զանցաւորօքս, ո՞ յարեսցի ի մնացականն. (Առ որս. ՟Ժ՟Ա. եւ Ածաբ. աղք.։)

Զփոփոխականացն իբրեւ զմնացականաց հոգ յանձն առնումք, եւ զմնացականէն իբրեւ զազացաւորէ անփոյթ առնեմք։ Այնոքիկ ժամանակեայք, եւ այս՝ մնացականք. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Ե։ Նանայ.։)

Մնացական եւ յաւէժական բարեբանութիւն. (Պիտ.։)

Սէր ոչ պարտի անցանել, զի մնացական է. (Արշ.։)

Լաւագոյն եւ մնացական ընչաւետութիւն. (Արծր. ՟Ա. 1։)

Չարիքն իմ մնացական, եւ ես կորստական։ Զաստուած տեսանել, եւ զմնացականացն իմաստասիրել. (Նար. ՟Դ. ՟Խ՟Զ։)

μένων, ἑπιμένων, -ον, μόνιμος, παράμονος manens, permanens, stabilis, constans. Մնացօղ. կայուն. որ կայ եւ մնայ. հաստատուն. տեւողական. մշտնջենաւոր. անանց. անապական.


Մնացականութիւն, ութեան

s.

stability, permanence.

· Calfa

NBHL (1)

Առ ի յանշուշտ մնացականութեամբ պահիլ գանձուն. (Յհ. կթ.։)


Մնացորդ, աց

cf. Մնացուած.

· Calfa

NBHL (7)

Մնացորդք ժողովրդեանն, կամ իսրայէլի, կամ յակոբայ։ Ի մնացորդացդ յուդայ։ Նա մնաց ի մնացորդաց հսկայից։ Ի վերայ մնացորդացս այսոցիկ։ Մնացորդք ոչ եղիցի նոցա։ Կերակրել զձեր մնացորդս մեծամեծս.եւ այլն։

Զմնացորդս թրթրոյ եկեր մարախ, եւ զմնացորդս մարախոյ եկեր ջորեակ։ Մնացորդք բանիցն սողոմոնի կամ յերոբովայ։ Թողի զմնացորդս կենաց իմոց։ Մնացորդաց առաջին կամ երկրորդ (գիրք). եւ այլն։

Իսկ զի կոչի գիրք մնացորդք՝ յիէն առեալ զանունն. զի բազում ինչ զմնացեալսն ի մէջ ածէ. (Նախ. ՟ա. մնաց.։)

Ժառանգել նոցին մնացորդաց։ Կատարեցից առ մնացորդս աշխարհին. (Խոր. ՟Գ. 51։ Եղիշ. ՟Բ։)

Մնացորդով (իբր մնացորդաւ). (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)

Սողոմոն առաւել արտասուս հեղոյր, որպէս եւ գրեալ է ի գիրս մնացորդացն. իմա՛ ի յաւելուածս գրոցն մնացորդաց, ըստ օրինակի իւիք. ուստի առնու եւ Նար. եւ այլն։

παραλειπόμενος, -ον, -ενα, -νων paralipomenon λοιπός , ἑπίλοιπος, ὐπόλοιπος, κατάλοιπος, -ον reliquus, residuus, -a λεῖμμα, κατάλειμμα եւ այլն. reliquum, riliquiae եւ այլն. περισσός, -ον amplior, -us. Մնացեալք (ոք կամ ինչ). մնացուած. նշխար. յաւելեալն. յաւելուած. հետեւորդ. յաջորդ. եւ այլքն. մնացածը, էւելցուքը.


Մնացուած, ոց

s.

rest, remnant, remainder;
residue, relics;
remains, fragments;
—որդք or գիրք —որդաց, Paralipomena.

· Calfa

NBHL (5)

Յագեցան կերակրովք, եւ թողին զմնացուածս տղայոց իւրեանց։ Զի գոն մնացուածք առն խաղաղարարի։ Իբրեւ զստուեր են աւուրք մեր ի վերայ երկրի, եւ ոչ գոն մեր մնացուածք ինչ. (Սղ. ՟Ժ՟Զ. 14։ ՟Լ՟Զ. 37։ ՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Թ. 15։)

Զմնացուած գիշերիս. (Ժմ.։)

Մնացուածք բարի գործոց առաջնոյն՝ առնու լրումն ի վերջնոցս աստի։ Զմնացուածս մարգարէիցն լցին առաքեալք. (Յճխ. ՟Ժ՟Գ։)

Ուր անսպառ պահի մնացուած մթերիցն։ Քամեսցին չարեացն մնացուածք։ Ի ձեռն սակաւ հասողութեանն ճանաչէ զանբաւ մնացուածսն. (Նար. ՟Հ՟Թ. ՟Ձ՟Ը. եւ Նար. երգ.։)

cf. ՄՆԱՑՈՐԴՈՒԹԻՒՆ, cf. ՄՆԱՑՈՐԴ. Որպէս մնացեալ ինչ. յաւելուած. եւ Պակասորդ. իբր յն. κατάλοιπον, ἑγκατάλειμμα, ὐπομονή.


Մնացուցանեմ, ուցի

va. s.

to cause to remain, to stop, to put a stop to;
կաց մնաց, կաց եւ մնաց, remnants of troops, wreck of an army;
cf. Ժողովեմ.

· Calfa

NBHL (7)

Մի՛ ոք ընչասէր լինիցի ի սակս մանկանց, զի փարթամագոյն մնացուսցէ զսոսա. քանզի մանկանց պարտ է բազում պատկառանս, եւ ո՛չ ոսկի մնացուցանել. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)

Տասնապատիկ զգինսն զշարժել իրին հատուսցէ մնացուցողին սորա. (անդ. ՟Ժ՟Ա։)

Բայց եւս մնացոյց անտի դահեկանս տասն. (Վրք. հց. ՟Է։)

Այլ դեռ մանուկ էր իբրեւ ամաց հնգից, մնացուցանէր կատարման ամացն. (Ճ. ՟Ա.։)

Մի՛ զփտութիւն նեխութեան ցաւոցս ինձ տնկակից մահու մնացուսցես. (Նար. ՟Խ՟Ը։)

Աւարտեալ աստանօր զբան պատմութեան իւրոյ՝ մնացուցեալ հանգոյց։ Այսքան միայն ասացեալ՝ մնացուսցուք զբանս. (Փարպ.։)

καταλείπω relinquo. Տալ մնալ. թողուլ. պահել. դադարեցուցանել.


Մնինայ, ից

s.

weevil.

· Calfa

Etymologies (2) · Adjarian

(սեռ. -ի) «մի տեսակ փոքրիկ միջատ է՝ մլակի կամ մնիկի պէս» Շնորհ. եդես. էջ 68, որ և մինինայ Գիր. 241.-սր-խալմամբ 1757 թուի մի Յիշատ. (Դիւան ժ. էջ 196) համարում է թռչուն և գրում է մնի-նոս. «Փոքրիկ թռչունն այն, որ կոչի մնինոս., և ըստ այլազգեաց բարբառոյն ղըմըլ... ծած. կեաց զամենայն արտօրայսն, որ ի միում հասկի գրեթէ ճ և բճ գտանիւր և ծծեցին զամենայն հիւթ հատիցն». (սրանից իմաց-ւում է որ թռչուն չէ, այլ թռչող միջատ, քա-նի որ մի հասկի վրայ 200 են հաւաքուած. ծանօթութեան մէջ դրուած է լտ. calandra)։

ԳՒՌ (dialectal) Չմշ. մինինա «մի տեսակ միջատ է, որ ցորենը հեղի ժամանակ ծծում չորացը-նում է»։

NBHL (2)

Միջատ որպէս մանր մուն. կամ մանրամաղ մժղուկ. մնջեխ. որ ռմկ. ասի մնակ, մլակ.

Կամ անձրեւաց գալ անչափին, կամ դալընկին եւ մնինայ (կամ մինինային). (Շ. եդես.։)


Մշտագնաց

adj.

going or flowing continually.

· Calfa

NBHL (2)

Ակունք մեծամեծք, որք բղխեն յերկրէ՝ անդադար եւ մշտագնաց վտակովք. (Վեցօր. ՟Գ։)

Սահմանեաց զաղբիւրս, եւ զգետս մշտագնացս. (Մխ. այրիվ.։)


Մշտնջենաբար

adv.

perpetually, eternally, to eternity, for ever, without end.

· Calfa

NBHL (2)

Ի ձայն աղիողորմ զայնպիսին մշտնջենաբար ողբային. (Սարգ. յկ. ՟Ա։)

Անմեկնելիք մշտնջենաբար ընդ աստուածն բանում միացեալ մարդկայինքն. (Խոսրովիկ.։)


Մշտնջենաբուխ

cf. Մշտաբուխ.

· Calfa


Definitions containing the research նա : 10000 results

Աւերեմ, եցի

va.

to ruin, to destroy, to demolish, to undo, to overthrow;
to ravage, to desolate, to break, to spoil.

· Calfa

NBHL (1)

ἑξερημόω, καθαιρέω, καταστρέφω desolo, devasto, diruo, destruo, subverto, averto, ἁνασκάπτω effodio Յաւեր դարձւցանել. անապատ անշէն եւ ամայի կացուցանել. քակել. կործանել. քանդել. տապալել. աւրել.


Աւերուած

cf. Աւերած.

· Calfa

NBHL (2)

Յայնչափ աւերուած հասցէ, զի փուշ փոխանակ որթոյն բերիցէ. (Ոսկ. ես.։)

Աւերումն աւանաց. (Խոր. ՟Գ. 68։)


Աւերումն, ման

s.

cf. Աւերած.

· Calfa

NBHL (2)

Յայնչափ աւերուած հասցէ, զի փուշ փոխանակ որթոյն բերիցէ. (Ոսկ. ես.։)

Աւերումն աւանաց. (Խոր. ՟Գ. 68։)


Աւոլոց ելանեմ

sv.

to run away, to vanish, to drop off.

· Calfa

NBHL (1)

Աւոլ. մոռացումն. զլացումն (կամ սլացումն) բռնազբօսութեան։


Աւողական

cf. Տրմուղ.

· Calfa

NBHL (1)

Երինջս աւողական. (Նար. ՟Ի՟Բ։ Գրի եւ ԱՒՈՒՂԱԿԱՆ. ի Լծ. նար. մեկնի, տրմղական։)


Ափիբերանեմ, եցի

va.

to confound, to stop the mouth of some one, to silence;
— լինել, to be confounded, to be unable to answer.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՓԻԲԵՐԱՆ ԱՌՆԵԼ, ԼԻՆԵԼ. ԱՓԻԲԵՐԱՆԵՄ. ἑπιοστίζω os obstruo, silere cogo Ըմբերանել, իլ. զափն ի բերան տալ դնել, կամ դնել. խնուլ զբերանն. կարկել, իլ. լռեցուցանել, լռել. անպատասխանի առնել, եւ մնալ. cf. ԱՓ. պապանծեցնել, պապանծիլ.


Ափշիմ, եցայ

vn.

cf. Ապշիմ.

· Calfa

NBHL (3)

յարեան ամենեքեան ափշուցեալ եւ հայէին. (Ոսկիփոր. (նոր ձ. ի նա պշուցեալ հայէին։))

Ի բարձրութենէ խոնարհեցայ, եւ ափշեցայ։ Լցան տունք ափշելոց յերկրի անիրաւութեամբ. (Սղ. ՟Ձ՟Է. 16։ ՟Հ՟Գ. 20։)

Հիացմամբ ափշեալ ի փայլակնացայտ երեւմանէ առնն. (Փարպ.։)


Ափշութիւն, ութեան

s.

cf. Ապշութիւն.

· Calfa

NBHL (2)

Յափշութենէ աշխարհիս զբօսանաց։ Ի մթագին ափշութիւն ընկենու. (Յճխ. ՟Զ. ՟Ժ՟Ը։)

Յափշութեան լեալ յանհնարին կոտորելոցն. (Տհ. կթ։)


Ափսեայ

s.

plate, dish;
bowl;
tray.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՓՍԵԱՅ մանաւանդ ԱՓՍԷ. լծ. պչ թէփսի, թէփշի. յն. լտ. ափսի՛ս, ա՛փսիս. φιάλη, ἅψις phiala, patena, apsis Տաշտ. եւ սկաւառակ. պնակ. դաշխուրան. ըստ Հին բռ. փարչ. իմա՛ որպէս ռմկ. թաս, քէասէ, թապագ, լէնկէռ, սահան


Ափսինդ

cf. Օշինդր

· Calfa

NBHL (1)

Փոքր մի ափսնդին դառնացուցանէ զմեղեր կարաս. (Վրք. հց. ՟Զ։)


Ափսոսամ, ացի

vn.

to regret.

· Calfa

NBHL (2)

Յուդայ ափսոսայր ընդ կորուստ բազում դենարին. (Գանձ.։)

Աւաղելով ավսոսան զանցեալ ժամանակն. (Ոսկիփոր.։)


Ափսոսեմ, եցի

va.

cf. Ափսոսամ.

· Calfa

NBHL (3)

Աթենացիքն ափսոսէին զնա. (Վրք. դիոնես.։)

Զոր յառաջ ափսոսէին երկնաւորքն՝ փոքրիկ տեսանելով զնա. (Վրդն. երգ.։)

Ետ այնմ ափսոսեալ սրտիւ զղջանալ. (Գանձ.։)


Ափսոսանք

s. pl. regret, repentance, grief.

· Calfa

NBHL (1)

Զափսոսանաց բանս նուիրէ. (Գէ. ես.։)


Ափրոդիսեան

adj.

venereal, syphilitic;
— ախտ, syphilis.

· Calfa

NBHL (1)

Յափրոդիտականաց դիւրին է ի բաց կալ. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)


Աքաղաղ, ի, աց, ոյ, ոց

s.

clock;
գագացել —ի, crowing of a cock.

· Calfa

NBHL (1)

որ եւ լտ, կա՛լլուս. ἁλέκτωρ gallus Որձ հաւ. խօսնակ. որձակ, աքլոր .... գրի եւ ԱԳԱՂԱՂ. եւ պարզապէս Հաւ ասի.


Աքացի

adv.

kicking;
— ծեծել, to kick.

· Calfa

NBHL (1)

Աքացի ծեծես եւ թշնամանես. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10։)


Աքացիք, ցեաց

s. pl. feet, legs.

· Calfa

NBHL (1)

Խթան (ընդդէմ) աքացեացն, որ ինքն ոչինչ վնասի, եւ զոտս աքացողացն ծակոտէ. (Ոսկ. ես.։)


Աքսոտեմ, եցի

va.

to leap, to skip, to bounce;
cf. Աքացեմ.

· Calfa

NBHL (2)

Արգելու զոտս եւ զձեռս մեր, զի մի՛ աքսոտիցեն։ Բժշկք թշնամանիցին, եւ յաքսոտելոյն հարկանիցին յանզգայացելոցն հիւանդաց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 18։)

ԱՔՍՈՏԵՄ որ եւ ԱՔՑՈՏԵԼ. σκευτάω, πηδάω insilio, exsiio, salio, salto , σπαράττομαι, λακτίζομαι agitor, calcibus impeto, calcitro Զաքս կամ զոտս ի վեր առնուլ ստէպ ստէպտագնապաւ իւիք. ընդոստանուլ. ի վեր վազել. օցտել. եւ Կիցս ածել, աքացել. վեր վեր ցաթկել, ոտքը կամ ոտքով թօթվել, զարնել.


Աքսորանք

s.

cf. Աքսոր.

· Calfa

NBHL (3)

Դարձուցանել հրամայեաց յաքսորանացն. (Լաստ. ՟Թ։)

Ասացին, թէ դրեաց յաքսորանաց տումարն։ Եւ ոչ դու հասցես յաքսորանսն քո. (Յայսմաւ.։)

ԱՔՍՈՐ մանաւանդ ԱՔՍՈՐՔ ԱՔՍՈՐԱՆՔ. լծ. յն. էքսօրի՛ա. ἑξορία exilium, exterminatio Արտասահմանութիւն. տարագրութիւն ի հայրենեաց. սիւրկիւն. որ եւ տեղի արտասահմանութեան.


Աքսորեմ, եցի

va.

to exile, to banish, to transport, to send away, to confine, to proscribe.

· Calfa

NBHL (3)

Բազումք աքսորեցան, եւ անարգեցան. (Լմբ. պտրգ.։)

Աքսորէ ակամայ ի դրախտէն զեւայ, եւ զկրօնաւորն կամաւ յիւրոց հայրենեաց. (Կլիմաք.։)

ԱՔՍՈՐԵԼ Ի ԲԱՆՏ. Ստէպ դրի ի Մխ. դտ. յօրէնս թգ. որպէս Ի բանտ արկանել. մանաւանդ ի տեղին աքսորանաց։


Աքցոտեմ, եցի

va.

cf. Աքացեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Յանկարծակի աքցոտեալ թշնամւոյն՝ ցրուեաց վեր ի վայր. (Փարպ.։)


Բա

conj. adv. int.

that;
ասացի բա, I have said that;
truly, indeed, really;
hey! bah!

· Calfa

NBHL (5)

Թշնամանեցեր զնոսա (զդիս), զի ասացեր՝ բա մարդիկ են. (Ագաթ.)

Պարկեշտագոյն եւ նազելի բա երեւեցուցեալ էր ասեն զաշակերտսն Քրիստոսի, եթէ նոքա սկսեալ՝ նա դադարեալ էր։ Եթէ զայս եւս վերադրեալ էր, բազում յամառութեամբ եւ նախանձու բա շարժեալ էր զնոսա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28. 37։)

Նաեւ տէր մեր զայս ասաց, դժուարին բա մտանել, ոչ եթէ՝ ոչ գոյ հնար. (Եփր. համաբ.։)

Այսօր եղիցես, ասէ, յագին դրախտին. բա՜ զի՞նչ ասիցես արդեօք. ի խաչ ելեալ եւ բեւեռեալ ես, եւ զդրախտի՞ն խոստանաս. (Ոսկ. ի խաչել.։)

ԲԱ որ եւ ԲԱՅ, ԲԱՄ. Թէ. եթէ թարմատար. որ. փի, պա, պէ. Սովորաբար յարի ի բայն Ասել. իբր յունարէն. էբա՝ օդի. եւ յօդ յունարէն. τό, ὄτι, τό quod, quia զոր օրինակ.


Բաբախիւն

s.

pulsation, palpitation, irregular beating of the heart.

· Calfa

NBHL (1)

Յօդաւոր ձայն ասի մերս սակս տառիցն զանազանութեան, եւ բաբախման եւ երիւրման ի գոչման ձայնին մերոյ. (Երզն. քեր.։)


Բաբախումն, ման

s.

cf. Բաբախիւն.

· Calfa

NBHL (9)

Առաջինն ի բաղաձայն տառս՝ որք կարօտին ձայնակցութեան միոյ ի ձայնաւորաց առ ի յօդել զհնչիւն. եւ ի բաղաձայնս անդ կոչի անձայն, զի պարզ շրթամբք կազմի՝ որք իսկոյն փակին, եւ հեղձուցանեն զկարծեցեալ ձայնն։

Բ. Լծորդ է ընդ շրթնաձայնս պ, վ, կամ ւ, եւ փ. զոր օրինակ ամբարիշտ, ամպարիշտ. ամպ, ամբ. ըմպել, ըմբել. զամպար, ղամբար. սմբատ, սմպատ. եւղամպէոս, եւղամբէոս. (որք են առ հասարակ զկնի մ տառի), եւ բասիլ, վասիլ, դարբնի, դափնի. դլբին, դլփին. բաղառութիւն, փաղառութիւն։

Բ. Նոյնպէս եւ ի տառադարձութեան յայլոց լեզուաց ի մերս՝ դնի ի մեզ բ, կամ վ, կամ ւ, ուր առ նոսա է պ, կամ վ. զոր օրինակ պետրոս, աբգար, բէլ, բարսեղ կամ բարսիլիոս, կամ վասիլ. բիւզանդիոն, բեկտոր, սեղբեստրոս, բեկար, եւ այլն. ի յույն եւ ի լատին ասի բէդռոս, բեդռուս. ավկարոս, ապկարուս. վասիլիոս, պազիլիուս. վիզանդիոն, պիզանցիում. վիգդօռ. սիլվէսդէռ կամ սիլուէսդռօս, վիդարիուս. եւ այլն. որպէս եւ պարսկերէն. բէրէսդ, ի հայերէն լինի պարիշտ, կամ պաշտ։

Բ. Անուն գրոյս Բեն, ուր նմանաձայնն առ այլս ասի բէ, կամ բի, կամ փէ. իսկ երկրորդ տառ այլոց է պէ, պէթ, վիթա։ Եւ են միջակքն, բենն ի մէջ մենի, պէի, եւ փիւրի. Թր. քեր.։ Բենն, բնութիւն բանի ի քեզ բղխէ, զկաթն իմասից արբուցանէ. ձեւովն իւրով վարդապետէ, ըզխոնարհիլն որդւոյ պատմէ։ Բենըն՝ բանից, ասէ, չարաց, սանձեա զլեզուդ վասն ընկերաց. նաեւ ի բան բամբասանաց դիր պահապան քոյոց շրթանց. Շ. այբուբ.։

Բ. Թարմատար՝ ընդ մէջ մտանէ քանի մի բառից՝ իբր ի զարդ, կամ ի նշանակ ուժգնութեան. զոր օրինակ արմաւ, ամբրաւ. թմրիլ, թմբրիլ. զմրիլ, զմբրիլ։

Բ. Կազմէ երբեմն զհոլով գործիական. զոր օրինակ հուր, հուրբ, կամ հրով. ջուր, ջուրբ, կամ ջրով. հայր, հարբ, հարբք. տարր, տարերբ. աստղ, աստեղբ. հիմն, հիմամբ. գառն, գառամբ. եւ այլն. զի եւ լծորդք տառիս՝ այսինքն են ւ, եւ վ, կազմեն զգործիական. զոր օրինա քաղաքաւ, մարդով եւ այլն։

Բ. Ի սկիզբն այլոց բառից՝ վերածէ զնոսա յայլ իմն առումն նշանակութեան. զոր օրինակ. ոլոր, բոլոր. ողջ, ամբողջ, ուղխ, բուղխ. ողոք, բողոք. ուտ, բուտ. արի, բարի. ողջախոհ, բողջախոհ։

Բ. ՟բ. որպէս նշանակ թուոյ՝ է Երկու, կամ երկրորդ. որպէս եւ Երկոտասանն անխտիր գրի բժ., ժբ. եւ այլն։

Յօդաւոր ձայն ասի մերս սակս տառիցն զանազանութեան, եւ բաբախման եւ երիւրման ի գոչման ձայնին մերոյ. (Երզն. քեր.։)


Բաբելական, ի, աց

adj. s. Babylonian

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս առակ պատկերի աստեղն ռեփանայ բաբելականի. (Նար. ՟Ի։)


Բաբելացի, ցւոյ, ցւոց

cf. Բաբելական.

· Calfa

NBHL (3)

Մի եւ նոյն բաբելոնի հնոցն՝ եւ բաբելացի անօրինացն բոցանայր. (Փարպ.։)

Եթէ իցէ անդ բաբեղացի ոմն հուր, քոյոցն մի կարասցէ վնասել. (Սարկ. հանգ.։)

βαβυλώνιος babylonius Բնակիչ կամ յազգէ բաբելովնի, կամ աշխարհին քաղդեացւոց. պաղտատլը, պապէլլի.


Բաբէական, ի, աց

adj.

admirable, surprising, astonishing.

· Calfa

NBHL (4)

Բա՛բէ ասելոյ արժանի. զարմանալի. հրաշալի.

Բա՛բէ, ո՞րպիսի բարութեամբ լի է ողջոյնս այս։ Բա՛բէ, տե՛ս զմեծազօր տէրութիւնն։ Բա՛բէ, որպիսի ինչ զօրութիւն նորա է՝ որ պատուիրէրն, եւ որպիսի հնազանդութիւն նոցա՝ որք լսէին։ Բա՛բէ, ո՞րչափ իմաստութիւն էր կնոջն այնմիկ (սամարացւոյ)։ Բա՛բէ Աստուծոյ մարդասիրութեանն, եւ մինչեւ յո՞ր վայր խոնարհեցաւ։ (Ոսկ. հռ.։ Ոսկ. ես.։ Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ.։)

Նոյն է եւ լտ. յն. βαβαί papae Ո՜. ո՜վ. ա՛յ, պա՛պէ. նշանակ զարմանաց.

Ո՛վ խաչ բաբէական ... Վերակացու, նորոգիչ, եւ բաբէական. (Եպիփ. խչ.։) (իբր βαβαῖος որ է անսովոր ի յն. թերեւս բնագիրն իցէ βέβαιος , այսինքն հաստատուն. ամրութիւն)։


Բագին, գնաց

s.

altar of an idol;
idol, statue of a false god;
altar;
temple.

· Calfa

NBHL (9)

Յեօթն բագինս մեհենիցն։ Բագին Անահտական պատկերին, կամ դիցն Արամազդայ. (Ագաթ.։)

Ըստ օրինացն՝ անարատք ի կենդանեացն ի բագինսն ելանէին Աստուծոյ նուէր. (Մխ. դտ.։)

Զի եթէ ի բագինս կռոց չէ՛ մարթ քեզ մտանել, ո՞րչափ եւս առաւել ի տօնսն սատանայականս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 31։)

Տապալեսցեն զշինուածս բագնացն։ Ոչ կարացինզդուրս բագնացն գտանել, թէ ի ներքս մտանիցեն. (Ագաթ.։)

Զդագոնականն ընդ յատակս բագնին տապալեալ ցրուէր զկուռս.

Այս յարկ չքնաղ ... ո՛չ կռապաշտութեանն կապաւ բագին, այլ՝ տէրունի բարերարութեանն պարգեւարան. (Նար. ՟Հ՟Ե։)

Ի գիրս մոլութեանց. պիտակաբար դնի ԲԱԳԻՆ փոխանակ Արձանի մարդոյ.

βωμός ara, altare եբր. պամա. յորմէ՝ Բամա (գաբաւոնի). βαμά (լծ. հյ. բեմ) Սեղան զոհից, մանաւանդ՝ հեթանոսաց. զոհարան՝ ցած, կամ բարձր, (ուստի եւ Բարձունք) կանգնեալ ի քարանց, յորոյ վերայ լինէր սովորաբար առ հեթանոսս եւ պատկեր կռոց. կուռքի սեղան.

Խոնարհութիւն՝ բագին ( βωμός , ara ) ոսկեղէն, եւ սեղան ( θυσιαστήριον , altare ) հոգեւոր, զենումն Աստուծոյ ասէ՝ հոգի բեկեալ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 22։)


Բագձաձական, ի, աց

adj. gr. collective.

· Calfa

NBHL (5)

Բակձաձական իմն ձայնիվ զամենայն միանգամայն առ հասարակ առեալ. (Նիւս. կազմ.։)

Իսկ բագձաձականն՝ պարագայ շրջաւորութեամբն ներփակ առեալ ըստ իրին. (Անան. եկեղ։)

Բաժանական է միշտ իւրաքանչիւրն, եւ բագձաձական եւ եզարար՝ հասարակն. (Պորփ.։)

Բագձաձական լսի բացառականն, որ եզական թուով եւ միաւոր անուամբ զբազումս նշանակէ. որպէս Տոհմ, պար, հոյլ, ջոկ, գրոհ, գեհ, անդեայ, պառակ, երամ, կոյտ, գումար, խումբ. (Երզն. քեր.։)

ԲԱԳՁԱՁԱԿԱՆ կամ ԲԱԿՁԱՁԱԿԱՆ. Պարունակական. բովանդակիչ. բոլորական. հանրական. եւ Հաւաքական. կամ ըստ Հին բռ. Շրջաբերական. որ շուրջ առնու. περιληπτικός comprehensivus, συλληπτικός collectivus


Բագձաձեմ, եցի

va.

to amass, to gather, to collect.

· Calfa

NBHL (3)

Յօրինէ կարգս վայելուչս եւ իւրում եւս պաղատանն, որ զի՛նչ օրէն է թագաւորութեան, եւ որ պիտակ է թագաւորութեան, եւ որ բագձաձէ զթագաւորութիւն։ Հաւանեցուցանէր զբագձաձել (կամ եալ) դրացիս իւր։ Իբրեւ զպարիսպ շուրջանակի զնոքօք վաղակաւոր դահիճքն բագձաձեալ։ (Յհ. կթ.։)

Զիւր հօտսն առ ինքն բագձաձեալ՝ դարմանէ. (Տօնակ.։)

Ոչ բագձաձին (տեղեաւ) անմարմինքն։ Ո՛չ տեղական իմն պարագրութեամբ բագձաձել զանմարմին բնութիւնն։ Ամենայն մարդկութիւն յառաջնումն կազմածին (այսինքն յԱդամ) բակձաձեալ է. (Նիւս. կազմ.։)


Բագորդ

cf. Հաղորդ.

· Calfa

NBHL (1)

Բագորդք եւ բաժանորդք լիցուք կենացն յաւիտենից. (Կոչ. ՟Դ։)


Բադրոն

s.

bench;
bedstead;
sofa.

· Calfa

NBHL (2)

Բադրոնակ մի հրամեաց առնել, յերից կանգնոյ զերկայնութիւն նորա, եւ թղաւ եւ կիսաւ զլայնութիւնն, յորոյ վերայ ի ժամ քնոյն զմարմինն իւր հանգուցանէր։ Եկեալ մերձ ի բադրոնն՝ յորոյ վերայ անկեալ դնէր։ Ընկէց զինքն ի գետին ի բադրոնէ անտի։ Անկեալ դնէր ի վերայ բադրոնի միոյ. (Ճ. ՟Ա.։)

ԲԱԴՐՈՆ ԲԱԴՐՈՆԱԿ. որ եւ ԲԱԹՐՈՆ. Բառ յն. վա՛թռօն, վաթռա՛տիոն. βάθρον , եւ βαθράδιον որ նշանակէ՝ Սանդուղք, աստիճան, նստարան, բազմոց. գահ. scamnum, subsellium


Բազէակալ

adj.

that fowls with, carries or has a falcon, falconer.

· Calfa

NBHL (1)

Ասեմ եւ զհաւնունիսդ՝ բազէակիրս եւ բազէակալս՝ յաղագս ի մայրիս բնակելոյ. (Խոր. ՟Բ. 7։)


Բազկակից, կցի, կցաց

adj.

helper, coadjutor.

· Calfa

NBHL (1)

Աջակից, ձեռնտու. օգնական. թեւ թիկունք.


Բազկաձիգ

adj.

that stretches out the arm;
received with open arms.

· Calfa


Բազկամրցութիւն, ութեան

s.

wrestling.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՛չ զօրէն քաջացն ըմբշական բազկամրցութեամբ նահատակին. (Պիտ.։)


Բազկաստածու

adj.

that puts forth branches, ramous (tree), branchy.

· Calfa

NBHL (1)

Տնկեաց ծառս ... մարդադարմանս, բազկաստածուս, աճիւնաճիւղս. (Նար. խչ.։)


Բազկատարած

adj. adv.

that stretches out its arms, spread;
with open arms.

· Calfa

NBHL (1)

Հայցեմք բազկատարած մաղթանաց գոչմամբ հեծութեան. (Նար. ՟Լ՟Գ։)


Բազկատարածութիւն, ութեան

s.

stretching of the arms.

· Calfa

NBHL (2)

Տարածումն բազկաց ի խաչի, կամ յաղօթս. թեւերը բանալը.

Անխոնարհելի բազկատարածութեամբ հանէր զգիշերն ի գլուխ յաղօթսն. (Ճ. ՟Ա.։)


Բազկեմ, եցի

va.

to divide into several branches;
to out, to cut off;
to abridge, to resume in a few words.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս թէ Բազկատել, ծայրատել. որպէս Կարճել ի կենաց.


Բազմաբան

adj.

verbose;
talker.

· Calfa

NBHL (3)

Զքաղաքս մեր (զԱթէնս) ամենեքեան ելլենացիքն կարծեն իբրու բանասէր եւ բազմաբան գոլ. (Պղատ. օրին. ՟Ա։ Զերկայնն եւ բազմաբանն (ի ճառից) ի գովութիւն առնուն. Սարգ. նախերգ.։)

Բազմաբան վարդապետութեամբն ծնաւ զբազումս։ Բազմաբան վարդապետութեամբ (Գրիգորի) լուսաւորեալս. (Վրդն. լս.։ Երզն. լս.։)

Ե՛ւ բազմաբան է բարի պատճառն ամենայնի, ե՛ւ սակաւաբառ, համանդամայն եւ անբան (այսինքն անճառելի). (Դիոն. ածայ. ՟Ա։)


Բազմաբանեմ, եցի

vn.

to talk much, to be verbose.

· Calfa

NBHL (1)

Բռնաւորն ասէ ցՍարգիս, մի՛ բազմաբաներ, այլ երկի՛ր, եւ զոհեա՛ աստուածոցն. (Ճ. ՟Ժ.։)


Բազմաբանութիւն, ութեան

s.

redundancy of words, verbosity, polylogy.

· Calfa

NBHL (4)

Ինքնաշարժ ես ի բազմաբանութիւն. (Շ. թղթ.։)

Բազմամտութեամբ մանաւանդ՝ քան եթէ բազմաբանութեամբ կրթեալ. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)

Ի բազմաբանութենէ հեռանալ. (Վրք. հց. ՟Բ։)

Եւ թէ ջանամք, բազմաբանութեան կարօտիմք. (Լմբ. պտրգ.։)


Բազմաբաշխ

adj.

that distributes, gives much;
that is given abundantly, abundant;
polynomial.

· Calfa

NBHL (3)

Վայելչութիւնք մարդկայինք, եւ կենցաղոյս օգուտք՝ բազմաբաշխ եւ յոքնօրինակք. (Սարկ. քհ.։)

Յուղարկեցաւք յարքայէ բազմաբաշխ եւ երեւելի ընծայիւք։ Բազմաբաշխ ձեռաց ձրիւք, եւ սիրալիր սրտիւք ընկալեալ (զնա). (Յհ. կթ.։)

πολυμερής multis partibus constans, multiplex Ի բազումս բաշխեալ կամ բաշխելի. առատապէս ծաւալեալ. բազմաբաժին. բազմամասնեայ. բազմապատիկ. բազմօրինակ.


Բազմաբեղ

adj.

very fertile, very abundant, fruitful.

· Calfa

NBHL (1)

Իբր Բազմաբեղուն, վարի յոտանաւորս.


Բազմաբեղուն

cf. Բազմաբեղ.

· Calfa

NBHL (6)

Ընդ այլ ամենայն բազմաբեղուն շահից (ձիթենւոյ). (Պիտ.։)

Զանդս եւ զայգիս երկրագործաց բազմաբեղունս արասցէ. (Տօնակ.։)

Բազմաբեղուն է չարութիւն, վասն որոյ եւ բազմաց է ծանօթ։ Սակաւաւոր է բարին, իսկ չարն բազմաբեղուն։ Իմաստունն անսերմն է եւ անպտուղ ի յատկական սերմանէ, եւ բազմաբեղուն եւ բազմասերմ ի սկզբնականէն. (Փիլ.։)

Կարօղ ես յամենայնի թողուլ զմեղանս բազմաբեղունս. (Նար. ՟Ի՟Ը։)

Կաշկանդեալ բազմաբեղուն յօդիւք։ Ի բազմաբեղուն կարասեաց մերոց։ Բազմաբեղուն հնարիւք. (Մագ. ՟Ի՟Ե. Լ. ՟Ձ՟Ա։)

πολύκαρπος, εὕφορος, πολύχοος fertilis, ferax, abundans, copiosus Բեղնաւոր յոյժ. բերրի. բազմապտուղ. բերքը՝ պտուղը շատ.


Բազմաբեր

adj. adv.

cf. Բազմաբեղուն;
fruitfully.

· Calfa

NBHL (2)

cf. ԲԱԶՄԱԲԵՂՈՒՆ. ըստ ամենայ նշ.

Դնէ զօրինակ բարեացն բազմաբեր տեսակ սանդղոց տեսեալ. (Բրս. առ գր.։)


Բազմաբերանեան

adj.

that has many mouths or branches;
ճրագ —, chandelier.

· Calfa

NBHL (1)

Իբր զճրագ բազմաբերանեան ի յաշտանակի մարմնիդ հաստեցաւ գլխոյդ բոլորութիւն. (Նար. ՟Խ՟Զ)


Բազմաբիծ

adj.

that has many stains.

· Calfa

NBHL (1)

Ունօղ բիծ բազում հոգեպէս՝ որպէս Բազմամեղ. եւ մարմնապէս՝ որպէս խայտաբղէտ, նկարէն.


Բազմաբիւր

adj.

very numerous;
that has many forces.

· Calfa

NBHL (3)

Փակօղ յինքեան բազում բիւրս, կամ զբիւրաւորս. յոքնահամար. բազմաթիւ. անբաւ. շատ, շատւոր.

Անուանի եւ բազմաբիւր զարեւելից հիւսիսոյ կողմանն կարգէ կողմնակալութիւն. (Խոր. ՟Բ. 7։)

Բազմաբիւր յոքնաստուածութիւն. (Ճ. ՟Բ.։)