Entries' title containing նա : 6571 results

Կենդանացուցիչ, չի, չաց

adj.

vivifying, reviving.

· Calfa

NBHL (5)

ζωοποιών vivificans. Որ կենդանացուցանէ. կենդանարար. կենսատու.

Կտակարանս կենդանացուցիչ. (Ճ. ՟Ա.։)

Կեանք է, եւ կենդանացուցիչ ամենայն կենդանեաց. (Յճխ.։)

Զկենդանացուցիչ եւ ամենազօր հոգիդ քո սուրբ։ Ի փառս եւ ի պատիւ կենդանացուցիչ անուան իւրոյ. (Ժմ.։)

Ամենայն բնութեան մարդկան ներգործօղ եւ կենդանացուցիչ. (Ճշ.։)


Կենդանաքար

s.

zoolite.

· Calfa


Կենդինար, աց

s.

hundredweight, quintal.

· Calfa

NBHL (2)

Բառ լտ. չենդինարիում. centinarium. այս ինքն հարիւրեակ, եւս եւ հարիւր լիտր ոսկի կամ արծաթ. եւս եւ Հարիւրնոց դրամ. (լծ. ռմկ. գանթար, գընթար. որ եւ ՔԱՆՔԱՐ, եւ եիւղլիւք ).

Կենդինարն հարիւր լիտր է։ Կենդինար անուանեցաւ ըստ հռոմայեցւոց լեզուին. (զի կենդում հարիւր լսի. Շիր. կշռ.։ որպէս եւ Վրդն. պտմ.։ եւ Վրք. հց. ՟Բ. եւ ՟Ժ՟Դ։)


Կենդոնառ

s.

rag, tatter.

· Calfa

NBHL (1)

զգեցաւ զկենդոնառն իւր, եւ առեալ հաց եւ պանիր ի ձեռսն՝ նստեալ ի վերայ դրանն կերակրէր. (Վրք. հց. ձ։)


Կենդրոնախոյս

adj.

centrifugal.

· Calfa


Կենդրոնական, ի, աց

adj.

central.

· Calfa


Կենդրոնականութիւն, ութեան

s.

centrality.

· Calfa


Կենդրոնակից

adj.

concentric.

· Calfa


Կենդրոնաձիգ

adj.

centripetal.

· Calfa


Կենդրոնացումն, ման

s.

concentration.

· Calfa


Կենդրոնացուցանեմ, ուցի

va.

to concentrate.

· Calfa


Կենդրոնաւորեմ, եցի

va.

to centralize, to centre.

· Calfa


Կենդրոնաւորիչ

adj.

centralizing.

· Calfa


Կենդրոնաւորութիւն, ութեան

s.

centralization.

· Calfa


Կենսաբանական, ի, աց

adj.

biological.

· Calfa


Կենսունակ

adj.

life containing.

· Calfa

NBHL (5)

Ունօղ զկեանս. կենսակիր. կենդանի. կենդանաւէտ.

Կենսունակ տախտակ անխորտակելի. (Նար. գանձ խչ.։)

Մարմնով կամաւ բեւեռեալ ի կենսունակ փայտին. (Շ. տաղ խչ.։)

Ի վերայ կենսունակն փայտի։ Ի կենսունակն լրոյ աստուածային պատուիրանին. (Սկեւռ. ես. եւ Սկեւռ. աղ.։ Լմբ.։)

Զսրբագոյն մատուռն կենսունակ գերեզմանին քրիստոսի. (Հ. կիլիկ.։)


Հանքաբանական, ի, աց

adj.

mineralogical.

· Calfa


Պառնաս

s.

Parnassus;
Muse.

· Calfa


Պառնասոս

cf. Պառնաս.

· Calfa


Պասքանամ, ացայ

vn.

cf. Պասքիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Ոռոգանել զպասքացեալ միտս մարդկային բնութեանս. (Նանայ.։)


Պատանագործ, աց

s.

truss-maker.

· Calfa


Պատանեկանամ, ացայ

vn. fig.

to be adolescent;
to grow young again.

· Calfa

NBHL (2)

ἠβάω, ἁνηβάω pubesco, repubesco. Պատանեակ լինել. յարբունս հասանել. եւ Դառնալ ի պատանեկութիւն.

Զիա՞րդ հնացեալն եւ ապականեալն ի մոլար ցանկութենէ՝ պնդի դարձեալ, եւ պատանեկանայ. (Բրս. գորդ.։)


Պատասխանական, ի, աց

adj.

responsive.

· Calfa

NBHL (1)

Գրեցեր ի պատասխանականին քո թղթի. (Խոսրովիկ.։)


Պատասխանատու, աց

adj. s.

responsible, answerable, accountable;
apologetical, exculpatory;
respondent;
apologist.

· Calfa

NBHL (2)

Խորհուրդ՝ խորհրդոց յանդիմանիչ լինի, եւ երեւմամբ գաղտնեացն՝ որպէս թէ պատասխանատու լինի. (Խոսր.։)

Պատասխանատու մեծին՝ ըմբռնեալ անհրաժարելի. (Նար. ՟Ի՟Զ։)


Պատասխանատուութիւն, ութեան

s.

answering, answer;
defence, apology, excuse;
responsibility.

· Calfa

NBHL (7)

Խա ղաղական պատասխանատուութեամբ ասէր ցամենեսեան. (Փարպ.։)

Եթէ հար ցումն տրամաբանական՝ պատասխանատուութեան է խնդիր։ Ոչ եղիցի պատաս խանատուութիւն մու առ այսս. (Պերիարմ.։)

Կամ որպէս Համարատուութիւն. հարկիլն տալ պատասխանի առ անաչառ քննողն.

Առ որ մեծ է պատասխանատուութիւնս՝ քան առ համօրէն աւետարանին՝ զարմանս, հիացմունս. (Նար. ՟Ի՟Է։)

Զի մի՜ ընդ խոտանս գտանի ցիմք յաւուրն պատասխանատուութեան։ Օր պատասխանատուութեան՝ օր դատաստանին. (Խոսր.) (որ բերի եւ ի յաջորդ նշանակութ)։

Որք ուսան զնոսա, գտցեն զպատասխանատուութիւն։ Լուարո՜ւք ինձ այժմ առ ձեզ պատասխանատուութեանս. (Իմ. ՟Զ. 11։ Գժ. ՟Ի՟Բ. 1։ Տե՜ս եւ Փիլիպ. ՟Ա. 7. 16։)

Զո՜ր պատասխանատուութիւն ունիցիմք։ Յամենայն պատասխանատուութենէ զրկեցին զանձինս։ Պակասեցաք յամենայն պա տասխանատուութեանց։ Գտանել տեղի պատասխանատուութեան երանելի՜ է. (Ոսկ. յհ. եւ Ոսկ. հռ.։ Ճաշոց։ Իսիւք.։)


Պատասխանատրութիւն, ութեան

s.

cf. Պատասխանատուութիւն.

· Calfa

NBHL (5)

cf. ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՈՒՈՒԹԻՒՆ՝ ըստ ամենայն առման. ἁπόκρισις, λύσις, ἁπολογία.

Ոչ ըստ կնոջն բանիցն զպատասխանատրութիւնն առնէ (փրկիչն)։ Լուաւ զընդդէմ պատասխանատրութիւնն. (Նանայ.։ Արծր. ՟Գ. 10։)

Առ ի պա տասխանատրութիւն՝ որպէս կարող եմք՝ ստուգաբար գնասցուք. (Դիոն. ածայ.։)

Հիւանդական է պատասխանատրութիւնդ. (Սահմ. ՟Գ. իմա՛, տկար է լուծումնդ։)

Ընդէ՞ր զրկեմք զանձինս յամենայն պատասխանատրութենէ։ Զո՞ր պատաս խանատրութիւն ունիցիմք։ Ոչ համարէին թէ ի նախնեացն առաքինութենէ՝ պատասխանատրութիւն ինչ ոչ ունիցին։ Կամէր ածել զնա ի պատասխանատրութիւն. եւ նա լուռ կայր. զի չէր ինչ օգուտ պատասխանատրութիւնն. զի չէր ոք՝ որ լսէր. (Ոսկ. յհ. եւ Ոսկ. մտթ.։)


Պատասխանատրեմ, եցի

vn. va. to answer, to make answer, to reply, to give answers or an answer;
to defend, to apologize, to excuse;
այլ ընդ այլոց —, to reply evasively;
— իսկ ծանրացաւ, he hardly deigned or condescended to reply.

· Calfa

NBHL (7)

Հարցեալք, թէ զի՞նչ է Սոկրատէս, ասեմք թէ մարդ. զտեսակն պատասխանատրեմք։ Որք՝ եթէ ոք հարցանիցէ, կամ տարա կուսեսցի, կարողք գոն պատասխանատրեալ։ Եկեսցուք եւ պատասխանատրեսցուք յաղագս ուսումնականին եւ բնաբանականին։ Յաղագս բնաբանականին պատասխանատրեցաք. (Անյաղթ պորփ. եւ Անյաղթ սահմ.։)

Ոչ այնպէս աստուածապաշտութեամբ պատասխանատրեցին, որչափ բժշկապէս. (Ճ. ՟Գ.։)

Առ այս Քրիստոս պատասխանատրէ ապա կարգաւ, եւ ասէ, հանդերձ զօրութեամբ. (Աթ. համբ.։)

Որոց կարճ բանիւ եւ ճշմարտագունիւ պատասխանատրեսցուք. (Շ. մտթ.։)

Ոչ կարացեալ ըստ արժանւոյն պատասխանատրել. (Երզն. քեր.։)

Դու հա՜րց, եւ ես պատասխանատրեցից առ քեզ. (Եփր. զղջ.։)

Յորժամ միայն համարձակել պիտոյ էր, պատասխանատրեն։ Յաղագս նոցա պատասխանատրէ հանդարտօրէն՝ թէ ոչ գիտացին զնա։ Միայն յաղագս իւր պատասխանատրէ. (Ոսկ. գծ.։)


Պատգամագնաց

s.

parliamentarian, negotiator;
— լինել, to parley, to negotiate.

· Calfa

NBHL (1)

Պատգամագնաց լինէր, դաշինս կռէր. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Պատգամագնացութիւն, ութեան

s.

cf. Պատգամաւորութիւն.

· Calfa

NBHL (2)

Պատգամագնացն լինել. բանագնացն լինել.

Պատգամագնացութեամբ գաղտ խօսեցան ընդ իւրաքանչիւր ոք սիրելիս զօրացըն պարսից. (Փարպ.։)


Պատենագործ, աց

s.

sheath-maker.

· Calfa


Պատենագործութիւն, ութեան

s.

sheath-making;
sheath-works.

· Calfa


Պատենազէն, զինաց

adj.

cuirassed, furnished with armour;
— նաւ, armoured ship.

· Calfa

NBHL (5)

Զինեալ պատենիւք եւ պահպանակօք.

Ի զրահաւոր պատենազէն պղնձապատ վահանացն նշոյլքն զլերամբքն փայլատակէին. (՟Ա. Մակ. ՟Զ. 39.) (յն. ոսկի եւ պղնձի վահանք)։

Ո՜վ նահատակք, մտեալք ի պատերազմ պատենազէն զինուն կազմութեան. (Եփր. վկ. արեւ.։)

Պատենազէն զրահիւքդ։ Խողխողեա՜ պատենազէն սուսերաւդ։ Պահանգք պատենազէնք՝ անգծելի երկաթոյ. (Եղիշ. ՟Ե։ Ճ. ՟Ա.։ Թղթ. դաշ.։)

Զրահաւորք, որ պատենազէնք, սաղաւարտաւորք։ Ի փայլումն պատենազէն վառելոց իբրեւ նշոյլք ճառագայթից արեգական հատանէին։ Ճեղքէր ռազմ արանց քաջաց պատենազինաց. (Բուզ. ՟Դ. 20։ Եղիշ. ՟Զ։ Մեսր. երէց.։)


Պատենաթեւ

adj.

coleopterous.

· Calfa

NBHL (1)

Անուանեցին զկէսն պատենաթեւս. այսինքն (զ)խաղողեփեացս եւ բզէզս, եւ որ սոցին նման են. որ իբրու ի պատեանս ունիցին զթեւսն. (Վեցօր. ՟Ը։)


Պատենաւոր

adj. bot.

testaceous;
podded, husked.

· Calfa

NBHL (3)

Ցորենոյ եւ կամ կորեկան, եւ կամ ի պատենաւոր եւ ի խորխաւոր սերմանցն. (Նիւս. կազմ.։)

ՊԱՏԵՆԱՒՈՐ. որպէս Պատենաթեւ (թռչուն).

Ոչ միայն հերձաթեւքն անուանեալ, այլ եւ յանօսրաթեւացն բազումք, եւ ի պատենաւորացն անուանակոչեցելոցն. (Սարկ. հանգ.։)


Պատժանակ, աց

s.

glass, calyx, cup.

· Calfa

Etymologies (2) · Adjarian

«բաժակ, գաւաթ» Նորագիւտ բ. մնաց. դ. 22. Փիլ. տեսակ. էջ 19։-Ամա-տունի, Հայոց բառ ու բան, էջ 552 առաջին վկայութեան մէջ հասկանում է «խնկաման», որովհետև միւս թարգմանութեան համապա-տասխան տեղը դրուած է «խնկաման»։

Հներից Լծ. փիլ. մեկնում էր պատիժ բառով. «Առաջի դնեն թէ կամ խմես կամ ի բաց գնա, որպէս պատիժ զայն հատուցանեն»։ ՆՀԲ «Թերևս իբրու րա-ժանակ կամ առեալ ի բաժակէ նեռու-թեանց»։ Ըստ ձևի երևում է որ եռան-եան փոխառութիւն է։

NBHL (2)

Ափսէք եւ տաշտք, եւ ըմպիկք եւ պատժանակք. ուր յն. ի տեղի վերջնոցս՝ մի բառ. κύλιξ calix. (Փիլ. տեսական.։)

Բաժակ. (թերեւս իբրու բաժանակ, կամ առեալ ի բաժակէ նեղութեանց)


Պատկանաւոր

cf. Պատշաճ.

· Calfa

NBHL (8)

Երաժշտականութիւն՝ ցոյց մարդկան արուեստի է, ի ձեռն որոյ պատկանաւորն նուագ ձայնի կենդանեաց եւ շնչաւոր գործեաց կազմին հնարիւք հանճարոյ. (Փիլ. լին. ՟Բ. 3։)

Յայսպիսիս դնիլ պատկանաւոր յարձանագրութիւնս բանից։ Ոչ ունիմք ասել իմաստուն կամ անհանճար աստանօր լինել մեզ հիւսն պատկանաւոր. (Խոր. ՟Ա. 31։)

Կոյս, եւ առն խօսեցեալ, պատկանաւորք առ տնօրէնութեանն սպասաւորութիւն։ Կուսութիւն՝ որ պատկանաւոր առ սրբութիւնն՝ ընտրեցաւ. (Բրս. ծն.։)

Հայցեմք յիշատակել զմեզ ... ի պատկանաւոր խնդրուածս։ Այր երագամիտ, եւ ըստ կարգաբանութեան խօսից յոյժ պատկանաւոր. (Նար. յիշ. եւ Նար. խչ.։)

Իբրու զանդամոցն պատկանաւոր ախից ի միմեանս յօդումն. (Մագ. լ։)

Հանապազ իրաւացի եւ պատկանաւոր է զոսոխին դարանակալութենէ զեկուցանել. (Սարկ. քհ.։)

Օրինակ ինչ պատկանաւոր ոչ ունիմք. (Սկեւռ. ես.։)

Պատկանաւորք (են) ամենայն գործարանքն բանի. (Տօնակ.։)


Պատկանաւորութիւն, ութեան

s.

convenience, suitableness, decency.

· Calfa

NBHL (3)

Անշփոթ սէրք եւ պատկանաւորութիւնք ամենայնի՝ անլոյծ շարունակութիւնք էիցս։ Անլոյծ պատկանաւորութեան եւ կարգի ամենայնի պատճառ. (Դիոն. ածայ.։)

Որպէս մասանց (մարմնոյ) ի միասին պատկանաւորութիւնք. (Սկեւռ. յար.։)

Գեղեցկայարմար պատկանաւորութեամբ ուղղեցաք զանձնական առաքինութիւնսն. (Մաշկ.։)


Պատկերանամ, ացայ

vn. fig.

to be reflected in, to be the picture of, to take the form, to be formed, printed, impressed, represented;
to make oneself conformable, like.

· Calfa

NBHL (7)

μορφοῦμαι formor. Կերպարանիլ. զգենուլ զպատկեր այլոյ. տիրապէս ձեւանալ. նմանիլ. եւ Տպանալ.

Զի՞նչ՝ վերջին պատկերանալս, եւ կատարումնս։ Նովիմբ պատկերանալ հաւատովն, եւ առաջին մերով յուսովն. (Առ որս. ՟Է եւ ՟Ժ՟Գ։)

Թէ իմանայր զինքն պատկեր Աստուծոյ. զբաղեցուցանէ՞ր զսիրտ արտաքոյ կրօնիցն՝ յոր պատկերացաւ. (Շ. յկ. ՟Ժ՟Թ։)

Գեղեցկամասնութիւն (գիտեմ սրբոց) զպատկերանալն ի կերպարան սկզբնատպին. (Սկեւռ. լմբ.։)

Սիրոյն պատուիրանի լրումն, որով պատկերանայ աշակերտութիւն (Քրիստոսի). (Գէ. ես.։)

Ի սուրբ յարութենէն (քրիստոսի) մինչեւ ցմեծագոյն փողոյն հնչումն, յեօթներեակ դար շաբաթուն պատկերանայ. (Տօնակ. այսինքն օրինակ լինի նմանութեամբ։)

Սովորիս եւ մեղկիս, եւ խորհուրդքն պատկերանան եւ տեղի առնեն եւ բոյն դնեն ի սիրտդ. (Եփր. մաքր. այսինքն տպաւորին իբր պատկեր։)


Պատմուճանակիր

s.

portmanteau.

· Calfa


Պատմուճանապատառ լինիմ

sv.

to tear one's clothes.

· Calfa

NBHL (1)

Ամենայն արարածք անզգայք՝ քրձազգածք եղեալ եւ պատմուճանապատառք՝ զերեր հարեալ տատանին. (Սանահն.։)


Պատմուճանասփած առնեմ

sv.

to dress, to clothe.

· Calfa

NBHL (1)

Առանց վերարկուի էի, եւ պատմուճանասփած արարէք զիս. (Զքր. կթ.։)


Պատուականագիւտ

adj.

rare, excellent, very precious.

· Calfa

NBHL (2)

Երկու քարինքն ի վերայ գլխոյ ուսոցն զմրխտին պատուականագիւտ նիւթք են։ Ոսկւով՝ առաջին նիւթով՝ պատուականագիւտ յամենեցունց։ Ոսկին նշանակ է պատական էութեան՝ պատուականագիւտին. (Փիլ. քհ. Փիլ. ել. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Մերկ եւ կողոպուտ ի պատուականագիւտն լեալ թագաւորական զարդուց. (Պիտ.։)


Պատուականագոյն

adj.

most honourable;
most precious.

· Calfa

NBHL (8)

τιμιώτερος, ἑντιμιώτερος , προστιμώτερος, ἑνδοξότατος, τιμιώτατος homoratior, -tissimus, pretiosior, -sissimus. Առաւել կամ յոյժ պատուական. ազնուական, եւ մեծագին. լաւագոյն, նախապատիւ.

(պատանին) էր պատուականագոյն քան զամենեսեան՝ որ ի տան հօր նորա էին։ Յաւել առաքել բտղակ իշխանս բազումս եւ պատուականագոյնս քան զնոսա։ Պատուականագոյն է նա քան զականս պատուականս. (Ծծն. ՟Լ՟Դ. 19 ։ Թուոց . ՟Ի՟Բ. 15։ Առակ. ՟Գ. 15. եւ ՟Լ՟Ա. 10։ Տե՛ս եւ Ղկ. ՟Ծ՟Դ. 8։)

Բազումք զպատուականագոյնսն եւ գյաւէտ սիրեցիալսն ինքեանց՝ նախկինս (առաջի) իւրեանց ասեն լինել. (Արիստ. նախկին.։)

Զայսպէս կեալն, եւ ոչ զգոլն միայն մարդկան՝ պատուականագոյն վարկանելով. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)

Հոգւոյ զմարմին պատուականագոյն ասէ գոլ բանս այս՝ ստելով. զի ոչինչ է երկրածին՝ երկնայնոյն պատուականագոյն. (անդ. ՟Է։)

Ի ծառայս իսկ՝ որ պատուականագոյնքն՝ առնթերակացք են տեառն. (Իսիւք.։)

պատուականագունացն վայելմամբք զվատթարագունիցն յիշատակ ի բաց մերժէ. (Նիւս. երգ.։)

Եւ ոչ ի կարի չար դատաւորացն եւ յախմարդունից հաստատի, թո՛ղ թէ ի պատուականագունաց. (Պիտ.։)


Պատուականամ, ացայ

vn.

to become precious or excellent.

· Calfa


Պատուիրանագիր

s.

mandate, order;
warrant, writ.

· Calfa


Պատուիրանադիր, դրաց

adj.

commanding, ordering, disposing.

· Calfa

NBHL (1)

Դնօղ կամացն կան պահեալ ընդ հրամանաւ պատուիրանադին։ Գիտելով (բանսարկուին) զաստուած պատուիրանադիր, եւ զադամ պատուիրեալ. (Ագաթ.։)


Պատուիրանազանց, ից

s.

transgressor, infringer, prevaricator;
sinner.

· Calfa

NBHL (2)

παραβάτης praevaricator, transgressor, violator legis. Որ զանցանէ զպատուիրանաւ. օրինազաց. յանցաւոր.

Զոր ունէր՝ եհան ի պատուիրանազանցէն։ Զպատուիրանազանցին զպարտիս յինէն պահանջեաց. (Իսիւք.։)


Պատուիրանազանցութիւն, ութեան

s.

transgression, infraction, prevarication;
disobedience, sinning.

· Calfa

NBHL (3)

παράβασις praevaricatio, transgressio. որ եւ ՊԱՏՈՒԻՐԱՀԱՏՈՒԹԻՒՆ. Զանցումն զպատուիրանաւ. յանցաւորութիւն ընդդէմ պատուիրանի. հրամանը անցնիլը՝ կոտրելը.

Ի պատուիրանազանցութեան գտեալ առաջինն ի մարդկանէ։ Զնախաստեղծին պատուիրանազանցութիւն՝ պտղոյն ճաշակման։ Յորմէ վրիպեցաւ բնութիւնս պատուիրանազանցութեամբն։ Կթեաց զփայտն մահու, եւ զպտուղ պատուիրանազանցութեանն. (Խոր. ՟Ա. 3։ Ժմ.։ Խոսր.։ Իսիւք.։)

Ոչ եւս վասն շաբաթուն պատուիրանազանցութեան հոգ տանէին. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 41։)


Պատուիրանակատար

cf. Պատուիրանապահ.

· Calfa

NBHL (2)

Կառավարիչ պատուիրանի. պատուիրանապահ.

Վասն պատուիրանակատար մշտակիր հանապազոր. (դրութեան նորա. Բուզ. ՟Դ. 7։)


Պատուիրանահատութիւն, ութեան

s.

cf. Պատուիրանազանցութիւն.

· Calfa

NBHL (2)

cf. Պատուիրանազանցութիւն.

որ գողանայ ոք զոսկի, նոյն գողութիւն է եւ պատուիրանահատութիւն՝ եւ որ զկապարն գողանայ։ Զվրէժ պատուիրանահատութեան պահանջէ. (Մանդ. ՟Ժ՟Դ. եւ ցանկ։)


Definitions containing the research նա : 10000 results

Ապստամբող, ի, աց

adj.

cf. Ապստամբ.

· Calfa

NBHL (1)

Ի ձեռս թշնամեաց մերոց անօրինաց, խստաց, եւ ապստամբողաց. (Դան. ՟Գ. 32։)


Ապստամբութիւն, ութեան

s.

rebellion, revolt, mutiny, sedition, faction, revolution.

· Calfa

NBHL (4)

ἁποστασία, ἁπόστασις, ἁποστροφή. defectio, rebellio, aversio. Ապստամբն լինել. ապստամբելն. վտարանջութիւն. անհնազանդութիւն իշխանի կամ օրինաց. զօրպալըգ, ասիլիք, պաշ գալտըրմասը.

Եթէ վասն ապստամբութեան ինչ յանցեաք առաջի տեառն։ Ստիպաւ տագնապէին զապստամբութիւնն։ Զօրացան յապստամբութեան իւրեանց։ Զհետ ապստամբութեանց մերոց գնասցուք. եւ այլն։

Եթէ ոչ նախ եկեսցէ ապստամբութիւնն. (՟Բ. Թես. ՟Բ. 3.)

Եւ զի՞նչ իցէ ապստամբութիւնն. (Ոսկ.) զնա կոչէ ապստամբ, որպէս թէ զբազումս կորուսանիցէ, եւ ապստամբ առնիցէ։


Ապտակատու, ի

adj.

that gives box on the ear.

· Calfa


Ապտակեմ, եցի

va.

to box, to slap, to cuff.

· Calfa

NBHL (2)

Որոց ապտակենն՝ ոչ զայրանալ. (Իգն.։)

Զոր սիրէ տէր՝ խրատէ, ապտակէ զամենայն որդի՝ զոր ընդունի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 34.) իմա՛ որպէս գան հարկանել, տանջել։


Ապրեցուցանեմ, ուցի

va.

to deliver, to set at liberty;
to save, to preserve.

· Calfa

NBHL (2)

Ապրեցոյց զիսրայէլ ի ձեռաց եգիպտացւոց։ Ապրեցո՛ զիս ի կաւոյ, կամ ի մարդոյ չարէ։ Ապրեցուսցէ զիս ի անապարհիս յայսմիկ։ Զկախարդս մի՛ ապրեցուցանիցէք։ Սպանանիցեն զիս, եւ զքեզ ապրեցուցանիցեն։ Հարցե՛ս զամաղէկ, եւ մի՛ ապրեցուցանիցես ի նմանէ։ Ապրեցո՛ զիս տէր արքայ. ուստի՞ (այսինքն ի՞ւ) ապրեցուցից զքեզ, ի կալո՞յ, թէ ի հնձանէ. եւ այլն։

Թէպէտեւ բռնադատեցաւ, չկարաց ապրեցուցանել զմիտս. (Կիւրղ. ծն.) իմա՛, ողջ պահել զմիտս բանին, քաջ բացատրել։


Ապրեցուցիչ, չի, չաց

adj.

that saves, preserves, delivers.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ ծնար զնա մարմնով ապրեցուցիչ՝ աստուածածին. (Շար.։)


Ապրիմ, եցայ

vn.

to live;
to obtain freedom, to escape, to fly.

· Calfa

NBHL (6)

σώζομαι, διασώζομαι, ἁνασώζομαι , ἑκφεύγω. salvor, servor, vivo եւ այլն. որ եւ ԱՊՐԵՄ. չ. (ի ձայնէս Ապուր, ապրանք, եւ այլն։) Զերծանիլ. ճողոպրիլ, ազատիլ. փրկիլ. կենդանի պահիլ՝ մնալ. կեալ. ապրիլ, խալըսիլ.

Ապրեցան ի հրոյն հնոցէ, կամ ի սրոյ, ի մահուանէ, ի ծովէ։ Եւ ապրեալք՝ յայնժամ գիտացաք, եւ այլն։ Ապրեսջիք ի ձեռաց թշնամեաց, կամ ապրեսցուք յանօրինաց։ Ապրեցարուք յազգէ աստի խոտորելոյ. եւ այլն։ Տէր, եթէ ննջեաց, ապա ապրի. եւ այլն։

Դու ասէ կամիս զապրիլն (մեր), եւ նոքա զսպանանելն. (Լմբ. սղ.։)

Իմաստասիրութիւն է խոկումն մահու յապրիլ կենդանոյն։ Տղայք ծնանելով վեցամսայք եւ ութամսայք ոչ ապրին, իսկ եօթնամսայքն ապրին. (Սահմ. ՟Ը. ՟Ժ՟Դ։)

Չքնաղ ապրեցեալ. (Նար. ՟Հ՟Ա. ՟Հ՟Ե։)

Պահիլ՝ մնալ (բանից կամ իրաց).


Ապրուստ

s.

livelihood, subsistence, maintenance, provision.

· Calfa

NBHL (4)

Ի հաշտութիւն աստուծոյ, եւ ի յապրուստ մեր ի բարկութենէն՝ որ գալոցն է. (Տօնակ.։)

Ջանան զապրուստս անձանց փրկութեան։ Անվնաս խնամով զապրուստ ներգործեալ. (Ագաթ.։ Անան. եկեղ.։ (որք հային եւ ի յաջորդ նշ)։)

Իբր ապրանաց. կերակուր. հանդերձ. ապրուստ.

Գտանել զապրուստ իւրեանց. (Անան. եկեղ։)


Ապրսամ

s.

cf. Բաղսամոն.

· Calfa

NBHL (1)

Զաղանդ բառնայ զերակղացւոյն, որ ապրսամ եղով եւ ջրով ասեն միշտ մկրտիլ։ Հերակլանոսք լուանան ապրսամ իւղով եւ ջրով. (Տօնակ.։) (Ոսկիփոր.։)


Աջակից, կցի, կցաց

adj. s. coadjutor;
assistant, helper;
confederate.

· Calfa

NBHL (1)

Բազկակից. նիզակակից. գործակից. օգնական.


Աջակողմ, ման

s.

cf. Աջակողմն.

· Calfa

NBHL (1)

Աւետէր աջակողմ աւազակաւն բոլոր բնութեանս. (Տօնակ.։)


Աջակցիմ, եցայ

vn.

to aid, to assist, to succour;
to league, to confederate.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՋԱԿՑԻՄ կամ ԱՋԱԿՑԵՄ, Աջակից լինել, այսինքն գործակից, նիզակակից, օգնական.


Աջող, աց, ից

cf. Յաջող.

· Calfa

NBHL (3)

Ասէք, թէ ոչ աջող է ճանապարհ տեառն. միթէ ի՞մ ճանապարհ իցէ աջող. ո՞չ ապաքէն ձեր ճանապարհքն չեն աջող. (Եզեկ. ՟Ժ՟Ը. 28։)

Մի՛ խոտորիցիս յաջ, մի՛ յահեակ ... եւ սակայն զբնութեամբ աջողն գովէ. քանզի զճանապարհս ասէ՝ որք յաջմէ են, գիտէ տէր ... Եւ զիա՞րդ գովէ զաջողն, եւ բաց տանի դարձեալ յաջողէն յայնմանէ. յա՛յտ է, յերեւելոյն աջողէ, եւ յոչն եղելոյ. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)

Եթէ հարեալք ի դիմի՝ օգնականութեամբն աստուծոյ զօրեմք, այն աջող իսկ է, եւ բարի։ Յորժամ այս ամենայն այսպէս լինի, ամենայն իրք արեաց աշխարհիս աջող լինի եւ անսխալ. (Փարպ.։)


Աջողակ

cf. Յաջողակ.

· Calfa

NBHL (3)

ἑπιτυγχάνων, δεξιός, ἑλαφρός. fortunatus, commodus, agilis. որ եւ ԱՋՈՂ, եւ ՅԱՋՈՂԱԿ. Աջողաձեռն. ճարտար. քաջ. քաջայարմար ի գործ. հնարիմաց. արագ եւ հմուտ. բարեբախտ. ճարպիկ, բանուկ, վարպետ, չուստ. իշկիւզար. եէթիկ. չէվիք.

Ամենայն տեսանող մտաց երեւէին աջողակք։ Աջողակ ի գիւտ խոհականութեան։ Աջողակ խորհրդականութիւն. (Փարպ.։)

Այս երկիրս ամենայն բարութեամբ լի է, եւ աջողակ եւ առողջ. (Զենոբ.։)


Աջողակութիւն, ութեան

s.

cf. Յաջողակութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Յառն վահանայ ի լաւութիւն հայելով եւ յաջողակութիւն. (Փարպ.։)


Առ

prep.

at;
near;
among;
in comparison of;
with regard to;
relatively to;
during, in, under;
against;
with;
towards;
next to;
by;
for;
on;
in presence of, before;
առ իս է յամենայն ժամ, he is always near me;
արգարացուսջիք զնա առ հօր իւրում, make excuses for him to his father;
աղէտք քո ոչինչ են առ իմովս, your misfortune is nothing in comparison of mine;
գնաց առ դուքսն, he is gone to the duke;
առ Հայս եւ առ Յոյնս, among the Armenians and Greeks;
ոչ է նոյնպէս առ Անգղիացիս, it is not even among the English;
սակաւ ինչ է այդ առ պարտեօքս՝ զոր ունիմ առ քեզ, it is little in comparison of what I owe you;
յարդոյ՝ մեծարու է առ ամենեսին, he is respected by all men;
կայթել or խայտալ առ խնդութեան, to leap for joy;
պարտ է լինել ազնուաբարոյ առ անձն եւ առ այլս, it is right to respect one's self as well as others;
առ բարեկամս ունիմ զնա, I keep him for my friend;
նստել, բազմել առ ումեմն or առ ումեք, to sit down near any one;
առ թագաւորութեամբ, under the reign of Tiridates;
առ ի տեսանել զնա, to see him;
առ արտաքս, on the outside;
առ երի, near, towards;
առ երկրաւ, on the ground;
առ այր, to each person, a piece;
առ չարութեան, for malice, through malice;
առ ահի, երկիւղի, for or through fear;
առ նովին ժամանակաւ, at that time, then.

· Calfa


Առագաստ, ից, աց

s.

curtain, veil, net;
pretext;
nuptial couch;
gynaeceum;
bed-curtain;
pavilion, sail of a ship;
մտնկունք —ի, young persons that accompany the bridegroom, paranymphs;
— պարզել՝ վերացուցանել, to sail;
իջուցանել զ—, to strike sail.

· Calfa

NBHL (8)

παστός, νυμφών. thalamus. Ներքին սենեակ հարսին եւ փեսայի. եւ Հարսնարանն գլխովին. ... Տե՛ս (Սղ. ՟Ժ՟Ը. 5։ Յովէլ. ՟Բ. 16։ Տոբ. ՟Զ. 14. 18։ ՟Գ. Մակ. ՟Դ. 5։) Ուստի ՄԱՆԿՈՒՆՔ կամ ՈՐԴԻՔ ԱՌԱԳԱՍՏԻ, իբր Մերձաւորք փեսային, կամ հրաւիրեալքն ի հարսանիս. հարսնեւորք, այլախճիք։ (Մտթ. ՟Թ. 15։ Մրկ. ՟Բ. 19։ Ղկ. ՟Ե. 34։)

ἰστίον, ἁρτέμων. velum, artemo. Կտաւ նաւաց պարզեալ ընդդէմ հողմոյ առ յարաջ վարելոյ.

διάφραγμα (իբր միջնացանկ) intersepimentum, diaphragma, praecordia, membrum etc. Մաշկն մզնատեսակ՝ որ անջրպետէ զսիրտն եւ զթոքս ի լերդէ եւ ի փայծեղանէ. (ըստ յետնոց՝ Ստոծանի)

Ի շղախատեռ առագաստից զնա պճնեալ. այսինքն զտաճարն. (Յհ. կթ.։)

Օտար է ի մարմնական հարսանեաց առագաստէ տրտմական ձայնք. (Լմբ. սղ.։)

Առագաստ անմահ փեսային։ Երկնային առագաստ։ Առագաստ հրափայլ ծագմամբ, եւ այլն. (Շար.։)

Յերկնայնոյն պարփակիլ փեսայի առագաստ. (Յհ. իմ. ատ.։)

Ձգմամբ չուանացն փոփոխել զառագաստն ըստ ընթացից օդոյն։ Ի յառագաստ նաւացն պշուցեալ հային։ Յօրինեալ կազմածովք, առագաստիւք եւ այլն. (Պիտ.։)


Առագաստաձեւ

adj.

in the shape of a sail.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ ձեւոյ առագաստի նաւաց, վարագուրաց, կամ թաղանթաց եւ այլն.


Առագաստանուէր

adj.

given to the nuptial couch.

· Calfa


Առագաստասպաս

adj.

for the service of the nuptial room.

· Calfa


Առագաստեմ, եցի

va.

to veil, to cover with a veil or curtain;
to cloak under a pretence, to mask;
to set sail, to make sail, to sail.

· Calfa

NBHL (8)

καλύπτω. velo, περικλείω, circumcludo, եւ այլն. Ընդ առագաստիւ վարագուրի կամ հարսնարանի առնուլ պարփակել, իրօք կամ նմանութեամբ.

Դարձեալ յինքն զփեսայն առագաստեալ՝ նորոգապէս պայծառանայր. (Յհ. կթ.։)

Հուրն խորանաձեւ առագաստէր զմարմնով սրբուհւոյն. (Ճ. ՟Ա.։)

Առագաստեաց զաչս նոցա՝ զի մի՛ ծանիցեն զնա. (Իգն.։)

Առագաստեաց ի վերայ աչաց նոցա. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։) (Նանայ.։)

Առագաստեալ էին սիրտք նոցա, եւ ոչ իմանային. (Եփր. ծն.։)

Բանալ զառագաստ նաւու.

Փոյթ ընդ փոյթ առագաստեաց զնաւն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)


Առադրեմ, եցի

va.

to attribute, to ascribe;
to prefix, to put before;
to set, to apply, to put, to join, to add;
to establish, to appoint, to make.

· Calfa

NBHL (3)

Բազումս եւ յոլովք ոչ գոն կատարեալք. վասն այդորիկ առադրեցաք (զձայնքս՝) զբազումս եւ յոլովս, վասն զի, եւ այլն։ Առադրեսցուք ի սահմանն եւ զնոյն նշանակ. (Սահմ. ՟Դ. ՟Ը. ՟Ժ՟Ա։)

Լռել ապա մանաւանդ յաղագս այսոցիկ, եւ ոչինչ առադրել պարտ է. (Աթ. ՟Ժ՟Բ։)

Բազումս եւ ամենազանս առադրեաց բանս աստուածային գիրն. (Նիւս. կազմ.։)


Առաթուր՞՞՞հարկանել

sv.

cf. Առաթուր՞՞՞կոխել.

· Calfa

NBHL (2)

Կոխեցին զնա առաթուր։ Առ աթուր կոխեալս անհնարին գազանացն։ Զբազումս ի նոցանէ առ աթուր հարեալ. (՟Դ. Թագ. ՟Թ. 33։ ՟Գ. Մակ. ՟Ե. 23։ ՟Զ. 15։)

Կերպարանն աստուծոյ թշնամանի՝ առաթուր անկեալ չարին. (Լծ. ածաբ.։)


Առած, ից

s.

adage, proverb, saying, aphorism, sentence, apophthegm;
axiom, maxim, general proposition, rule, principle;
oracle.

· Calfa

NBHL (4)

λῆμμα. lemma, sumtum, propositio, apophthegma. Առեալ ի մէջ բան ինչ. որպէս առակ, վճիռ, զրոյց հասարակաց իբրեւ սկիզբն ըստ ինքեան ծանուցեալ, կամ որպէս առակ եղեալ սովորական. եւ ի սուրբ գիրս ՝ Պատգամ տեառն, սպառնալիք. յայտնութիւն. գուշակութիւն. տեսիլ.

Ունիմք աստուստ երկուս առածս. մի՝ թէ սեռականագոյն սեռն ոչ սահմանի. եւ այլն։ Ի ձեռն երկուցս այսոցիկ առածից. (Սահմ. ՟Ի՟Բ. ՟Ի՟Դ։)

Բժշկեցան ի մեզ առածք կամակոր թշնամւոյն. (Հին մաշտ. եւ Լաստ. ՟Ի՟Գ։)

Ինձ պարտ է քեզ նայիլ, զի ի քէն եմ առած. (ՃՃ.։)


Առակ, աց

s.

proverb, adage;
figure, enigma;
parable, simile, allegory;
apologue, fable;
spectacle;
—աւ, proverbially;
առ —է, to be exposed to public laughter or contempt;
յ—ս տալ, to expose to public attention or censure;
յ—ս, — նշաւակի լինել, to be exposed to public view, to lay open to public contempt;
ըստ —ին, according to the proverb;
— արկանել, —օք խօսել, to tell a proverb, parable, fables;
to proverb;
to give an enigma or charade to guess or divine;
յ— ածել, to give an example, to quote;
յ— գալ, յ—ս լինել, to become proverbial or a proverb.

· Calfa

NBHL (15)

παραβολή, πρόβλημα. parabola, similitudo, proverbium, adagium. Առած նմանաբանական, կամ այլաբանական. բան ինչ ի մէջ առեալ ի նշանակել զայլ ինչ. խորհրդաւոր նմաութիւն. եւ Պատմութիւն, առեղծուած կամ առասպել յարմարեալ ի խրատ, կամ ի զարթուցանել զլսելիս առ ի քննել զգաղտնութիւն իրաց.

որպէս ὐπόδειγμα, τύπος. exemplum, typus, figura. Օրինակ. ձեւ. յարացոյց. եղանակ. տիպ.

Առակք սողոմոնի։ Բացից առակօք զբերան իմ։ Խօսեա՛ց առակ առ տունն իսրայէլի. արծուին մեծ եւ այլն։ Ո՞չ ապաքէն առակ է այդ՝ որ ասիդ։ Յաւուր յայնմիկ առից ի վերայ ձեր առակ։ Խօսէր ընդ նոսա բազումս առակօք, եւ ասէր. ահա ել սերմնացան։ Այլ առակ արկ առ նոսա. եւ այլն։

Քանզի ասի իսկ առակօքն, սկիզբն կէս գոլ ամենայն գրոծոյ. ինձ երեւի յոլովագոյն քան զկէսն. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)

որպէս αἵνιγμα. aenigma, obscurus sermo. Առեղծանելիք. մթին ասացուած, որպէս հանելուկք. Տե՛ս (Թուոց. ՟Ժ՟Բ. 8։ Օր. ՟Ի՟Ը. 27։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ. 1։ ՟Բ. Մնաց. ՟Թ. 1։ Իմ. ՟Ը. 8։)

Առակ մի կամիմ ասել բանիցս ասացելոց։ Զի՞նչ այն է, որ երեւի յաշխարհի, եթէ առակ մարթ է լինել աստուածութեանն զօրութեան։ Զարմացեալ եմ ճշմարտիւ վասն ճշդութեան առակիդ. (որ եւ ստէպ ասի) Առակ օրինակի. (Կոչ. ՟Ժ՟Ա. 25։)

Այսու վարուք իմաստութեամբ առակ օրինակի լինէր տեսողացն. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 3։)

Հնազանդեցայք ի սրտէ, որում աւանդեցայք յառակ (այսինքն ի տիպ) վարդապետութեան. (Հռ. ՟Զ. 17. յն. յոր աւանդեցայք ի տիպ։)

Այսու առակաւ (այսինքն օրինակաւ)։ Ցնդեցան ջրոյն առակաւ։ Ձիթոյ առակաւ ընդ ոսկերս բաշխի. (Նար.։)

որպէս Առակ նշաւակի. նշաւակ. ծանականք. դսրովանք. նախատինք. խայտառակութիւն. եւ Խայտառակ.

Առ առակէ շրջեցուցանէին։ Առակ խայտառակութեան յետնոց թողեալ. (՟Բ. Մակ. ՟Զ. 10։ ՟Գ. Մակ. ՟Բ. 3։ Տե՛ս ըստ իմիք եւ Օր. ՟Ի՟Ը. 37։ ՟Բ. Մնաց. ՟Է. 20։ Սղ. ՟Խ՟Գ. 15։)

Յառակս նախատանաց. (Իմ. ՟Ե. 3։)

Զի մի՛ ծանակ եւ առակ լինիցիմք։ Առակ եւ ծանակ արար. (Ոսկ. ես.։)

Յառակն ամենեքեան զարմացմամբ հային. որպէս փարաւոն առակ եղեւ ամենայն երկրի անօրէնութեամբն իւրով. (Լմբ. սղ.։)

Զկապեալսն մեղօք զմեղաւորսն ... յաշխարհատես հրապարակին ցուցանիցեն առա՛կ եւ ծանակ՝ անտանելի ամօթով. (Մանդ. ՟Ե։ (որպէս եւ թ. ա՛ռ, է ամօթ)։)


Առակաբան

adj.

that speaks in proverbs;
fabulist.

· Calfa


Առակաբանութիւն, ութեան

s.

figurative discourse, parable;
enigma.

· Calfa

NBHL (1)

Է՞ր աղագաւ առակաբանութեամբ խօսէր զայսոսիկ. (Նանայ.։)


Առակագրութիւն, ութեան

s.

book of proverbs or moral fables;
the act of writing fables.

· Calfa

NBHL (2)

Բանապաճոյճ առակագրութիւն։ Հենգնաւոր առակագրութիւն. (Նար. ՟Խ՟Ը. ՟Ղ՟Գ։)

Մեկնիչք հին եւ նոր կտակարանաց, եւ որ ի նոսին առակագրութեանց. (Լմբ. իմաստ.։)


Առակախօս

adj.

cf. Առակաբան.

· Calfa

NBHL (1)

Առակախօս բանիւք իմաստնացուցեալ. (Ագաթ.։)


Առակախօսեմ, եցի

va.

cf. Առակաբանեմ.

· Calfa

NBHL (3)

ԱՌԱԿԱԽՕՍԵԼ Առակաւ եւ օրինակաւ խօսել. առակաբանել.

Ոչ առակախօսէր, այլ յայտնապէս ասելով. (Մամբր.։)

Յովհաննէս իւրոցն սկսեալ առակախօսէր աշակերտացն. (Անան. եկեղ։)


Առակախօսութիւն, ութեան

s.

cf. Առակաբանութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Խրատտուութիւն առակախօսութեան. մի՛ նախանձիր ընդ չարս. (Աթ. սղ. (տպ. առատախօսութեան)։)


Առակական, ի, աց

adj.

proverbial;
enigmatical.

· Calfa

NBHL (2)

Զսոյն եւ առակական բանն ասէ. զի թէ անկցի թշնամի քո, մի՛ ոտնհար լինիցիս. (Ոսկ. ես.։)

Ըստ առակական աստուածախօսն բարբառոյ. (Անան. եկեղ։)


Առականեմ, եցի

va.

to expose to public notice;
to conceal, to hide;
to dissemble, to play the hypocrite.

· Calfa

NBHL (48)

նախդիր. πρός. ad, ar- որ եւ Առ ի. ի. յ. ց. դէպ ի. մերձ ի, ընդ. դէպ ի, քովը. (լտ. եւս՝ ըստ նախնեաց՝ առ. որ եւ սովորաբար ասի ատ).

ԱՌ ԺԱՄԱՆԱԿ, ԱՌ ԺԱՄԱՆԱԿՆ. ԱՌ ԺԱՄԱՆԱԿ ՄԻ. πρὸς καίρον, ἁχρί καιροῦ, πρός ὤραν. ad tempus, usque ad tempus, ad horam. Ի նմին եւեթ ներկայ ժամանակի. ի մահու անդ. առժամն. եւ Մինչեւ ցժամանակ ինչ. սուղ ինչ.

Ած զնա առ ադամ։ Առ այր քո դարձ քո։ Մտին առ նոյ ի տապան անդր։ Դարձաւ անդրէն առ նա ի տապան անդր։ Առ զնա անդրէն առ իւր (այսինքն առ ինքն) ի տապան անդր։ Եկին առ նա։ Մատեան առ նա եւ այլն.

Առ յոբ բարի արար տէր իւր, զի առաքինասցի նովաւ. (Եփր. ծն.։)

Կայցէ առ եզր գետոյ։ Առ ափն յորդանանու ձուլեաց։ Առ երեկս։ Առ վաղիւ. եւ այլն։

Իսկ ԱՌ ԱՉՍ. cf. ԱՉՔ։ ԱՌ. նախադրութիւն. Առընթեր ուղղականի կամ անորոշ հայցականի՝ նախդիր կարծեցեալ, որպէս Վասն, յաղագս, ունելով եւ զզօրութիւն բացառականի կամ գործիականի. զոր օրինակ.

Առ քինալ հարկանիցէ. (Թուոց. ԼԵ. 21.) յն. քինոտ, կամ վասն քինու։

Առ հեռ եւ առ նախանձ ծնկեալ նենգաւ գնայր ընդ դաւթի։ Առ կին հպարտանալ, եւ առ իւր նախնիս. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. մ. ԻԱ. 5։)

Ոմանք ոչ առ ատել զառաքինութիւնն փախչին ի նմանէ, այլ առ ամօթոյ պատկառանաց. (Փիլ. լին. Գ. 29։)

Առ սէր իւր եկն մարմնացաւ։ Եւ այլոցն առ յոյս խոստացաւ յամն վեցերորդ միանգամայն արձակել. (Եղիշ. Ը։)

սեռ. խնդրով, է Վասն, յաղագս, տալով եւ զզօրութիւն բացառականի. զոր օրինակ.,

Առ նշանակէ յետս ընդդէմ ընթացելոյ (արեգական)։ Առնուլ պաշար առ հերեսիովտացն հակառակութենէ։ Նզովեաց զթզենին առ օրինակէ. (Կոչ. Բ. Դ. ԺԳ։)

Առ առակէ շրջեցուցանէին։ Դաւթի արձանագիր առ ուսմանէ. (Բ. Մակ. Ը։ Սղ. ԾԹ. 1։)

Կամ Ի ժամանակս. յաւուրս. ի կենդանութեան.

Եթէ առցես զկանայս առ դստերօք իմովք. (Ծն. ԼԱ. 50։)

Մատուցանէին աստուածորդւոյն առ ճանապարհաւն. (Շար.։)

Այսպէս հանապազ զառաւուրն ի ցանկութիւն վարէ, եւ զյոյսն յապա առնէ ի մէնջ. (Սեբեր. Ժ։)

Ի վերայ նոցա ոչ էր յաւիտեան ողորմութիւնն աստուծոյ, այլ առ ժամանակ. (Լմբ. սղ.։)

Ամենայն խրատ առ ժամանակն ոչ ուրախութեան թուի. (Եբր. ԺԲ. 11։)

Առ ժամանակ մի պարարէ, կամ պակեսցէ։ Ցնծալ առ ժամանակ մի։ Ի բաց եկաց ի նմանէ առ ժամանակ մի։ (Առակ. Է. 3։ Իմ. Դ. 4։ Յհ. Ի. 35։ Ղկ. Դ. 13։)

ԱՌ ԺԱՄ ՄԻ. Առ ժամանակ մի. եւ Առ այժմ.

Առ ժամ մի վշտանայ ցաւօքն։ Զառժամ մի նորին լուծումնն է ուսանել. (ՃՃ.։ Լմբ. յայտն.։)

Առ ժամ մի յանձն առնումք պատճառանօք զհրամայեալս։ Առ ժամ մի ջանայր խաբանօք. (Լաստ. ԺԸ։ նախդիր.)

ԱՌ Ի. նախդիր. որ եւ ԱՌ Ի Յ. ԱՌ Յ. Նոյն ընդ առ. ի. յ. կազմելով զնախդիր տրական.

Արագ առ ի լսել, եւ ծանր առ ի խօսել, եւ ծանր առ ի բարկանալ։ Առ ի կեանս եւ յաստուածպաշտութիւն մեզ շնորհեալ. (Յկ. Ա. 19։ Բ. Պետ. Ա. 3։)

Ետու տան հօր քո զամենայն զառ ի հրոյն որդւոցն իսրայէլի. իմա՛, զմասն՝ որ ի զոհից։

Առ ի յօրինացն։ Առ յընկերէ։ Առ ի յոյժ բազմութենէն. (Ագաթ.։ Կորիւն.։ Եղիշ.։)

Զառ ի մարտին հանդիսէ զփախուստ։ Զառ ի յեկնուստ ընծայեալ զգեղդ կենաց. (Նար.։)

Արտասուօք խնդրեցին զօգնութիւն զառ ի թշնամեաց. այսինքն յերեսաց թշնամեաց. (Ճ. Բ.։)

Ծանուցեալ զառ ի ծածուկ նետս թշնամւոյն. (Փարպ.։)

Չկարացեալք հանդուրժել առ ի յերկարս. այսինքն ընդ երկար, այլ եւս. (Փարպ.։) նախադր. սեռական խնդրով.

ԱՌ Ի. նախադր. սեռական խնդրով. իբր Վասն. առ. աղագաւ. ի պէտս.

Առ ի չգիտելոյ զանցսս նորա։ Առ ի խնդրելոյ զվրէժս ի թշնամեաց. (Իմ. Ե. 12. 18։)

Նոյն իմաստ պահի եւ ի վարիլն իբր նախդիր. կամ յառնուլն զուղղական խնդիր փոխանակ սեռականի.

Չցաւէ ինչ բնաւ (ընդ բեկումն անօթոյն) առ ի գութ մանկանն. (Վրք. հց. ԻԶ։)

Առ ի յապրուստ։ Առ ի յանշուշտ մնացականութեամբ պահիլ. (Յհ. կթ.։)

Յամենայն զոհից նոցա, եւ յամենայնէ առ ի յանցանաց նոցա, եւ յամենայնէ առ ի մեղաց նոցա. (Թուոց. ԺԸ. 9։)

Վասն առ ի խրատուէ պարգեւացն ընծայեալք. (Իմ. Ե. 14.) (այսինքն վասն պարգեւաց յառաջ եկելոց ի պատճառս խարտուն։ Գտանի եւ գործիական փոխանակ սեռականի. cf. ՎԱՍՆ։

Առ ի զբարեբախտագոյնսն ի նոցանէն ընդունելով վայելս։ Առ ի յոքնապատիկն վերաբերելով հանդէս։ Առ ի գազանակուր լինելով։ Առ ի հասարակաբար զամենայն սերմանիսն համանգամայն բուսուցանելով. (Պիտ.։)

Եթէ ի տանջանաց կասկած չիցէ, ապաշխարութիւն առ ի՞մ իցէ. (Եզնիկ.։)

Որ յաղթութեան եւ դիւրին առի նշանակ է. (Ոսկ. ես.։)

Ասպատակելով՝ յառի եւ յաւարի հարկանէին զամենայն քրիստոնեայս. (Արծր. վջ։)

Առին զառն եւ զամենայն աւարն, եւ դարձուցին զամենայն գերութիւնն։ Թափեցին զամենայն առն եւ զգերութիւնն. (Ուռհ.։)

Այս են ժամանակք գերութեանց, առից. (Ասող. Բ. 2։)

Միայն ի ձի ապաստան փախուցեալքն զերծան, եւ պաղանաւորք առ եւ ապուրք լերանց վերայ կորեան. (Մովս. կաղնկտ.։)

Առականեցից զճանապարհս նորա. (Ովս. ՟Բ. 6.)

Յորոց վերայ հասեալ անօրինացն, եւ առականեցին զամուրս նորա. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա. որ ի ՟Ժ՟Ը. գրի.)

Յորոց վերայ հասեալ թշնամեացն՝ առակեցին զամուրս նորա։


Առականք, անաց

s. pl. ignominy;
private parts, nakedness.

· Calfa

NBHL (5)

αἱσχύνη, αἵσχιδον, παραδειγματισμός. pudor, ignomina, traductio. որ եւ ԱՌԱԿ ՆՇԱՒԱԿԻ. Խայտառականք. ամօթանք. խայտառակութիւն, ծանականք. նշաւակութիւն. յամօթ առնելն, եւ լինելն. ամօթ.

Ոչ առականաց միայն պարտ էր, այլեւ տանջանաց ըստ օրինացն։ Ես զմահ եւս յանձին կալայ, որ քան զամենայն մահս առականա՛ց էր. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։ ՟Բ. 18։)

Տեսանես՞ս զմեղացն զամօթ, տեսանե՞ս զյանցանացն զառականսն։ Տեսին զառականս իւրեանց. (Ոսկ. ես.։)

Յիշեցէք զառականս ամօթագեղ ամուսնացելոյ՝ ոչ ինչ նուազ եւ կուսից։ Յետոյ զգացեալ զառականս՝ կնոջն, զայրանայր ցասմամբ. (Պիտ.։)

Ծածկեա՛ զնախատինս զազրալի առականաց իմոց. (Բենիկ.։)


Առակարկու, աց

adj.

who propounds enigmas;
who talks in proverbs.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն այնորիկ ասեն ամենայն առակարկուք. (Թուոց. ՟Ի՟Ա. 27։)


Առակաւոր, ի, աց

adj.

cf. Առակական.

· Calfa

NBHL (3)

παραβολικός, αἱνιγματώδης. parabolicus, aenigmaticus. Առակական. ուր կայցէ առակ կամ օրինակ ինչ. խորհրդաւոր։ նմանաբանական. այլաբանական.

Ի ձեռն առակաւոր նշանացս այսոցիկ յայտնութիւնք ճառիցդ որ լինին. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)

Առակաւոր բանաստեղծութիւն, կամ զոհք. (Նար. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. խչ.։)


Առակեմ, եցի

va.

to allegorize, to make use of parables;
to confront, to compare, to resemble;
to expbse to public censure.

· Calfa

NBHL (11)

παραβάλλω, ὐπαινίσσομαι. parabolis expono, etc. Առակս ի մէջ առնուլ. առակաւորել. առակախօսիլ. առակաւ նշանակել. նմանութեամբ յայտնել. նմանեցուցանել. յարմարել. այլաբանել.

παραδειγματίζω, ἁποκαλύπτω. ignominiae expono, gtarduco. Խայտառակել. մերկանալ զամօթալիս. նշաւակել յանդիման առնել ի նշաւակ.

Առակեսցես տանն դառնացողաց զառակս զայս։ Ո՞չ ապաքէն զայս ամենայն առակ զնմանէ առակեսցեն։ Որո՞վ առակաւ առակեսցուք զնա. (Եզեկ. ՟Ի՟Դ. 3։ Ամբ. ՟Բ. 6։ Մրկ. ՟Դ. 30։)

Առակս ասէ առցես ի սրտի քում, եւ այնու ածցես զնա ի հաւանութիւն արդար լինելոյ։ (Լմբ.)

Վասն նոցա իսկ առակեաց ամենագէտն զլինելոցն իրս. (Ագաթ.։)

Ի սատանայ առակեցին զվիշապն. (Եզնիկ.։)

Առակեաց նա զաշակերտսն իւր ի ղազար, եւ զնոսա ի մեծատունն. (Իգն.։)

Ի գարեղէն նկանակ առակեցան նոքա։ (Որոց ծ)

Կամ որպէս Նշանակել. յայտ առնել.

Ոչ կամէր առակել զնա. (Մտթ. ՟Ա. 19։)

Որոց առակեալ իցեն ճանապարհք իւրեանց. (Սղ. ՟Լ՟Զ. 7.) իմա՛ ըստ յն. բացեալ եւ յաջողեալ, կամ ընդարձակեալ. բայց Լմբ. իմանայ՝ նշաւակեալ, նախատեալ ի բերան ամենեցուն։


Առակումն, ման

s.

simile, allegory, parable;
public censure.

· Calfa

NBHL (1)

Խոնարհեցուցից յառակումն զունկն իմ։ Առակումն ասացի ի մարդ. (Սղ. ՟Խ՟Ը. 5։ ՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Գ. 3։)


Առակռունք

s.

counterpoise.

· Calfa

NBHL (2)

Բառ անյայտ. իբր Առ կռունս, առ կռան. (ի բառէս Կուռն) ի թիկանց. կռնակը, գլխուն վրայ կեցած. եւ կամ Առ կիրս.

Ընդէ՞ր բնաւ, յորժամ իշխանք զմեզ զզուեն ինչ եւ կամ թշնամանեն ինչ, չբարկանամք. զի չիշխեմք յայնմ սաստից, որ հաւասար եւ առաւել եւս կամ առակունս (կամ առ կրունս) մեր քան զսրտմտութիւն բարկութեան. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3. յն. ո՞չ ապաքէն, զի երկիւղ զուգակշիռ կայ կրիցս, զմեզ ահացուցիչ։)


Առամսեայք

s.

menses.

· Calfa

NBHL (2)

Ամսականն կանանց. դաշտան.

Որպէս զառամսեայս կանանց՝ ծննդականութիւն մարդկան (կարգեաց). (Ղեւոնդ.։)


Առանձին

adj. adv.

peculiar, singular, special;
insulated;
solitary, lonely, obscure;
specific;
— յատկութիւն, speciality;
particularly, especially, expressly;
singularly, specifically, narrowly;
apart, in reserve, secretly, aside, separately, solitarily.

· Calfa

NBHL (11)

καθ’ ἐαυτόν, -την, καθ’ ἱδίαν, καταμόνας. solus, solum, seorsum, privatim, distincte, singulatim. Զատաբար. ուրոյն. մեկուսի. միայնակ. միայն ընդ միայն. զատ, զատ զատ, մինակուկ, ինքնիրեն.

Որ է յատուկ եւ առանձինն նմանամասնեայց. (Սահմ. ՟Ժ՟Թ։)

Կանանց առանձինն է (այս ինչ)։ Իմաստասիրական կրթութիւն՝ առանձինն բանականին գոյակաց։ Մանաւանդ ինձ առանձինն. (Պիտ.։)

ԱՌԱՆՁԻՆ կամ ԱՌԱՆՁԻՆՆ ἵδιος. proprius, ἱδίως. proprie. Որպէս թէ Առ անձին եւեթ. ինքեան միայնոյ. Անձին իւրում սեպհական. յատուկ. իւրական. մասնաւոր.

Ոչ է նա առանձին սուրբ յստակ լուսով, այլ ի ձեռն օդոյ. (Եղիշ. ՟Ը։)

Ամենայն այր առանձին գրեթէ ըստ դաւթայ զինքն զինեալ ի նահատակութիւն. (Յհ. կթ.։)

Զամենայն ընտրութիւնս նշանագրոյն, զառանձինն եւ զկրկնաւորն միանգամայն յօրինեալ. (Կորիւն.։)

Որոշեալ. զանազանեալ. որիշ.

Զատանէ իւր հօտ առանձինն, եւ ոչ խառնէր զնոսա ի խաշինս լաբանու։ Արկին (հաց) իւրաքանչիւր առանձինն։ Կոծեսցի երկիր ըստ ազգս ազգաց առանձինն. ազգ տանն դաւթի առանձինն, եւ կանայք նոցա առանձինն։ Մեք առանձինն էաք։ Իբրեւ եղեւ առանձինն։ Խուսեաց ի տեղի անապատ առանձինն եւ այլն։ Որպէս զգինի ոք առանձինն ըմպիցէ, եւ դարձեալ զջուր առանձինն. եւ այլն։

Թացեալ (զպատառն՝) նշանակէր զգողն մատնիչ. յայս խորհուրդ ոմանք ի քրիստոնէից ոչ մկրտեն զնշխարն ի բաժակն, այլ առանձին առանձին ճաշակեն. (Երզն. մտթ.։)

Հանդարտի առանձին յանապատի. (Վրք. հց. ՟Գ։)


Առանձնոց

s.

solitude, monastery.

· Calfa

NBHL (1)

Միայնանոց. մենաստան։ (Մխ. դտ.։)


Առանձնութիւն, ութեան

s.

solitude, retreat.

· Calfa

NBHL (2)

Առանձնանալն. միայնութիւն։ (Ոսկիփոր.։)

Եւ Առանձնաւորութիւն. յատկութիւն. զանազանութիւն.


Առանց

prep.

without, except, save;
— իմ, without me.

· Calfa

NBHL (2)

Առանց իմ ոչինչ կարէք առնել։ Առանց թագաւորի, առանց իշխանի, կամ պատարագաց, յայտնութեանց։ Առանց երկիւղի, կամ նենգութեան։ Առանց մեղաց, եւ առանց գայթագղութեան։ Այր առանց պաճուճանաց (այսինքն անպաճոյճ)։ Առանց թագաւորի է մարախ. (յն. անթագաւոր)։ Քսակս առանց հնանալոյ (այսինքն անհնանալի)։ Մշակ առանց ամօթոյ։ Առանց անցանելոյ ունի զքահանայութիւնն։ Առանց ողորմութեան մեռանէր։ Ամենայն ոգիք՝ Առանց կանանց (այսինքն թո՛ղ զկանայս)։ Առանց արանցն կարգեցելոց. կամ առանց ընծայից ձերոց (այսինքն բաց ի) եւ այլն.

Արար զնա գլուխ խօսուն ի վերայ այնոցիկ՝ որ առանց բանից են (այսինքն անբանից). (Եփր. ծն.։ Չի՛ք սահման առանց քո. այսինքն թափուր ի քէն. Նար. ՟Ի՟Գ։)


Առանցանեմ, ցի

vn.

to lose ones head, to rave, to talk nonsense;
to surpass, to go to extremes.

· Calfa

NBHL (2)

ԱՌԱՆՑԱՆԵՄ կամ ԻՄ Քաջիկ անցանել ըստ ժամանակ, ըստ չափ, ըստ տեղի. զանցանել. հնանալ. ծերանալ. զառամիլ. խռուիլ ալեօք. շատ անցնիլ, առնել քալել կամ անցնիլ.

Զանցեալ զառանցեալ ժամանակն ցուցանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)


Առանցք, ցից

s. pl. axis;
pivot;
passage.

· Calfa

NBHL (3)

Ըստ առանցից կողմանց որմոցն առ ի վերին կողմն, որոց ելանիցեն ի վերնայարկսն։ Առանցք ի մէջ կողմանց տանն։ Առանցիւքն եւ խորշիւքն ընդդէմ հիւսիսոյ. (Եզեկ. ՟Խ՟Ա. 7. 9. 11. 12։ ՟Խ՟Բ. 1։)

Զօրէն գաւազանաց իմն առանցիւք, եւ բազմօրինակ ըստ ձեւոյն մանուածովք. (Նիւս. կազմ. ՟Լ՟Բ։)

Զյարկն, եւ զամենայն զկահ նորա, եւ զառանցսն, եւ զտախտակս նորա. (Ել. ՟Լ՟Թ. 32։)


Առաջադրութիւն, ութեան

s.

proposition, object;
purpose, resolution.

· Calfa

NBHL (3)

Ի վերայ հացին առաջադրութեան։ Ծխել առաջի նորա խունկս եւ առաջադրութիւնս։ Սեղան առաջադրութեան. (՟Ա. Մնաց. ՟Թ. 32։ ՟Բ. Մնաց. ՟Բ. 4։ ՟Ի՟Թ. 18։)

Մանաւանդ զի առաջադրութիւնս ո՛չ եթէ վարդապետութիւն է, այլ օրինադրութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)

Յառաջոյ դրութիւն. նախադասութիւն.


Առաջակայ

s.

joint, commissioner, assessor;
cf. Առաջիկայ.

· Calfa

NBHL (6)

Մանաւանդ իբր Առաջիկայ. παρών, ὐπάρχων, ὐποκείμενος. presens, subjectus. Ներկայ. առաջի արկեալ. ենթակայ. եւ Հանդերձեալ, որ առաջի՛ կայ առ լինել.

Որպէս Առաջակաց. յանդիմանակաց. մերձակաց. կամ առաջին յառաջի կացելոց. որպէս գլխաւոր պաշտօնեայ, խորհրդական, ատենակալ, վերակացու, տնտես.

Ըղձականացն եւ գուշակելոցն մերձաւորք եւ առաջակայք. (Նար. առաք.։)

Հաճոյ թուէր բանն առաջի թագաւորին, եւ ամենայն մեծամեծացն, մանաւանդ որ էին առաջակայք օրինացն. (Եղիշ. ՟Բ։)

Թեւոցն սլացմամբ զառաջակայս բոցեղէն դիմացն ծածկելով. (Անան. եկեղ։)

Յառաջակայ ժամանակսն առնէ ապաստան։ Որ յառաջակայ ամսն լինելոց էր. (Լմբ. սղ.։)


Առաջակաց

cf. Առաջակայ.

· Calfa

NBHL (1)

Խոյ հօտից հեղինակ, եւ ի վայրենի ջոլիրս մի իմն ի թագաւորականացն առաջակաց եղեալ. (Փիլ. լիւս.։)


Առաջակացութիւն, ութեան

s.

assistance, joint commission;
cf. Առաջիկայութիւն.

· Calfa

NBHL (2)

Ի պարս մեղուաց յաներկբայս կացեալ լինին թագաւոր. որ խնամութիւն առաջակացութեանն ընկալեալ, երկնչին ի նմանէ. (Փիլ. լիւս.։)

Եւ իբր Առաջարկութիւն. նախադասութիւն տրամաբանական.