Definitions containing the research ուխ : 1939 results

Թշուառանամ, ացայ

va.

to become miserable;
to be miserable.

· Calfa

NBHL (1)

Թշուառացելումս, կամ թշուառացելոյս։ Ակնս թշուառացեալ։ Զթշուառացեալս գլուխ։ Թշուառացեալ շնձոյս. եւ այլն. (Նար.։)


Թուք, թքոյ

s.

spit, spittle;
— արձակել, to spit;
cf. Թքանեմ;
աման թքոյ, cf. Թքանոց.

· Calfa

NBHL (2)

πτύελος, -ον, πτύσμα, σίαλον, σίελον, -ος sputum, saliva. (լծ. թ. թիւփրիւք ). Աւելորդ հիւթ բերանոյ ի դուրս ձգելի. խուխ, պլղամ. տողուկք. լորձունք.

Թքանէր զխուխի վերայ նորա. եւ զի ակամայ անկանէր թուքն ի վերայ կոչեցեալ եղբօրն. (Վրք. հց. ՟Ե։)


Թռչուն, չնոց

s. adj.

bird, fowl;
— բնութիւն, the winged tribe;
flying, volatile;
—ք, the feathered songsters, the singing birds;
— օձ, winged serpent or dragon;
— բան, word or expression slipped by chance;
— արագութեամբ հասանել, to arrive like lightning;
to fly as swift as a bird.

· Calfa

NBHL (1)

Զծուխն պարզիցէ, եւ թռչո՛ւն զմիտսն գործիցէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2. (որ հայի եւ ի ՟Ա նշ)։)


Կարգապետ, աց

s.

chief, founder or general of an order;
Grand-Master.

· Calfa

NBHL (1)

ταξίαρχος caput ordinis, ordinator. Պետ եւ գլուխ կարգի եւ դասու.


Կարծիք, ծեաց

s. adv.

opinion;
thought, mind, sentiment;
conjecture, hypothesis, supposition;
suspicion, presumption;
fantasy, imagination;
կարծեօք, by conjecture, hypothetically;
հասարակաց —, public or general opinion, common sense;
— ընկալեալ ou բազմագունից ընդունելի, the generally received opinion, the general conviction, the best established opinion;
նախաժաման —, prejudice, prepossession;
ազատամիտ, ձախողակի — free, adverse or contrary opinion;
ի կարծիս լինել, կարծիս ի մտի դնել, to imagine, to fancy, to think, to surmise, to conjecture;
կարծիս բերել զումեմնէ, to suspect a person;
տալ զպատշաճ կարծիս զումեքէ, to have a good opinion of, to think highly, well, much of;
բերել մեծ ինչ կարծիս զումեքէ, to esteem a person highly, to make much of;
զհետ երթալ —ծեաց ուրուք, to incline to another's opinion, to follow the opinions of;
մեծ ինչ —իս բերել զանձնէ, to have a high opinion of oneself;
յամառիլ, խրոխ տալ ի —իս իւր, to be wedded to one's opinions.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ բռնադատեցաւ ի կարծեացն (այս ինքն ի կասկածանաց՝) ձեռնամուխ լինել եւ չարչարել զկոյսն։ եթէ ինձ ասէ չաւատաս, եւ կարծիս ինչ զիմոյ վկայութենէս կարծես, գոնէ առնն հաւատա՛. (Ոսկ. մտթ.։)


Կարմրերփեան

cf. Կարմրերանգ.

· Calfa

NBHL (1)

Կարմրերփեան արեւ ծագեցար՝ ի լերանց ի գլուխ տարածեալ։ Անուշահոտ վարդ կարմրերփան. (Շ. տաղ.։)


Կարօտ, ից

adj. s.

in want of;
needy, necessitous, poor, indigent;
desirous, anxious, eager;
want, need, necessity, poverty, indigence;
desire, wish, longing;
— լինել, to want, to need, to be or stand in want of;
— նմալ, գտանիլ, to be in a state of privation, to be unprovided with, to be without;
— ամենայնիւ, in want of all things, poverty-stricken, destitute;
ոչ իւիք կարօտեմ, I want for nothing.

· Calfa

NBHL (1)

Աստուած չէր կարօտ յուխտս եւ ի պատարագս նոցա. (Մծբ. ՟Ժ՟Ա։)


Կացուցանեմ, ուցի

va.

to establish, to place, to set, to lay, to fix, to put;
to constitute, to institute, to create, to destine;
to render, to make;
to stop, to cause to cease;
իշխան, տէր —, to constitute chief or master, to promote to high dignity;
շնորհապարտ —, to favour, to oblige;
ժառանգ —, to appoint a heir;
հղօր՝ երջանիկ —, to make powerful, happy.

· Calfa

NBHL (1)

Կացուցանել զկամս արարչին։ Կատարեալս կացուցանել։ Պատկառելիս կացուցանել։ Մերկ եւ թափուր կացուցանել։ Ազատ կամ թշնամի կամ գլուխ կացուցանել։ Տեղեկատոյն կամ քաղցրագոյն կացուցանել։ Վկայ կացուցանել։ Յանդիման կամ մերձ կամյոտն կամ յոտին կացուցանել. եւ այլն։


Հակեմ, եցի

va.

to incline, to lean, to bend, to bow.

· Calfa

NBHL (1)

Գլուխդ հակեաց, եւ ընկէց զքեզ. (Մամիկ.։)


Հակոտնեայք, նէից

s.

antipodes.

· Calfa

NBHL (1)

Հակոտնեայք. գլուխ նոցա ի վայր հանապազ ի ներքին կիսագունդն, եւ ոտքն վեր ի մեզ. (Լծ. սահմ.։)


Հաճար, ոյ, ով

s.

rye;
cf. Հայքար.

· Calfa

NBHL (1)

ὁλύρα olyra, siligo եւ far, spelta Արմտիք՝ որպէս վտիտ ցորեան, թուխ որպէս գարի. տարեկան.


Համակիմ, եցայ

vn.

to be affected, filled or covered with, immersed, sunk in;
to array, clothe or invest oneself with, to bury oneself in;
յոսկի — եւ ի քարինս պատուականս, to be completely covered with gold and precious stones;
ի թախծութիւն, ի խոր տրտմութիւն —, to give oneself up to melancholy, to be filled with sadness;
— ի սուգ, to dress in mourning;
cf. Թուխ;
պաճարք —կեալք ի գիրութեան, fatted cattle.

· Calfa


Համաշխարհ, ի

s.

the whole country, the public;
countryman.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ վասն անձին ամենատէրն (հանէր զգիշերն ի գլուխ յաղօթս), այլ համաշխարհի յուսումն զայն գործէր. (Կորիւն.։)


Կրկնաբանութիւն, ութեան

s. rhet.

useless repetition, idle twaddle, tautology;
anaphora.

· Calfa

NBHL (1)

Սրտի այրեցելոյ է ծուխ՝ կրկնաբանութիւնս։ Տաղտկութիւն լսողաց՝ կրկնաբանութիւնն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)


Կրկնեռաց

adj.

boiled up or again.

· Calfa

NBHL (1)

Եղիցի հուրս այս ... մուխ (մխումն) կրկնեռաց եւ բարեփափաք ջերմութեան. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)


Կրօնաւոր, աց

s.

friar, monk, cenobite;
— նորընծայ, novice;
— ուխտեալ, professed monk;
— լինել, to enter a convent, to take the cowl, to turn monk.

· Calfa


Կցեմ, եցի

va. mus.

to join, to unite, to tie, to bind, to fasten;
to reunite, to tie again, to rejoin;
to insert, to annex, to add;
to proceed, to repeat;
եւ ես կցէի զամէնն, amen I replied;
— զվէրս, to close, to cicatrize;
to accompany.

· Calfa

NBHL (1)

Բերին կարս պարանաց. եւ կցեցին։ Յուսոյն ձգարան կցեսցի դարձեալ պատուաստեալ։ Բարձրութիւն խշաչին, ուր կցի գլուխն. (Ագաթ.։ Նար.։ Բրսղ. մրկ.։)


Կցկցեմ, եցի

va. fig.

to conjoin, to bind together, to tie up;
to affect, to invent, to forge, to shuffle, to quibble, to quirk, to trump up, to borrow.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ ոչ իսկ դիտէիք կանուխ. այլ այժմ յիրացս կցկցէք։


Հագներգութիւն, ութեան

s.

rhapsody;
passage or extract from, part of a poem, canto;
book, chapter.

· Calfa

NBHL (1)

ՀԱԳՆԵՐԳՈՒԹԻՒՆ. որպէս Գիրք պատմութեանց. եւ Բաժանումն մատենին յայլ եւ այլ գիրս եւ ի գլուխս. ճառ. բան. դպրութիւն.


Հազամ, ացի

vn.

to cough;
անդադար —, to do nothing but cough;
հազաց զգիշերն ողջոյն, he coughed all night.

· Calfa

NBHL (2)

ՀԱԶԱՄ կամ ՀԱԶԵՄ. βήττω, χελόττω tussis. Գրգռիլ փողոյ կամ թոքոց, եւ ի դուրս տալ թնդմամբ զշունչ կամ զխուխ.

Եթէ հազայ ի վերայ սեղանոյն ... ի ձգել զխուխ. (Վրք. հց. ՟Բ։)


Հալական, ի, աց

adj.

apt to be melted, fusible;
dissoluble.

· Calfa

NBHL (1)

Յոսկի գլուխ. զի ի հալական նիւթս այն է պատուական։ Զհալական նիւթս, զոսկի եւ այլն. (Վրդն. դան. եւ Վրդն. պտմ.։)


Կենդանաբեր, աց

adj. s.

life-bringing, vital, vivifying;
zodiac.

· Calfa

NBHL (2)

Գլուխ կենդանաբերին կոչեն զխոյն։ Կենդանաբերն եղեալ գոյացաւ երկոտասան կենդանաց։ Ըստ կենդանաբերն ի դուրս ելեալ արեգակն՝ գնայ ընդ ծիրսն. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. նխ.։)

Ի գլուխ կենդանաբեր խոյին. (Պիտ.։)


Կենսաբուղխ

cf. Կենսաբեր.

· Calfa

NBHL (1)

Քար յասպիս սառնատեսակ եւ կենդանի, որպէս մշտասաղարթ՝ կենսաբուխ եւ մաքուր. (Լմբ. յայտն.։)


Կեռ

s.

tusk, tooth, fangs.

· Calfa

NBHL (1)

Զետ կըռընկու է վիզն ու կեռ. (Շ. առակք. (ուխտ)։)


Հանուր, նրոց, նուրց

adj.

each, every, all, general, universal;
ընդ —, every where;
—ց ազանց, to all peoples.

· Calfa

NBHL (1)

Աստուած հանուրց։ Հանուրց չարութիւն։ Որ հանուրց է առիթ։ Նեցուկ ամրութեան հանուրցս լինէր։ Առ գլուխս հանուրց պատկանեալ։ Գիտութիւն հանուրց. (Նար.։ Շ. մտթ.։ Լմբ. ատ.։ Եւկղիդ)


Հանքային, այնոյ, ոց

adj.

mineral;
— ջուր, աղ —, water;
rock-salt;
— ածուխ, cf. Հանքածուխ.

· Calfa


Պատագրոս

cf. Պոտագրոս.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ կարաց ընդոստախօս պատագրոսն այն համբառնալ զգլուխն իւր. (Ղեւոնդ.։)


Պատատուկ, տկի, տկաց

s. bot. American bindweed, liane;
— կարմրածաղիկ, quamoclit, scarlet convolvulus, red jasmine.

· Calfa

NBHL (1)

Պատատուկ. բաղեղն, լապլապ, սարմաշուխն. (Բժշկարան.։)


Պատերազմակից, կցի, կցաց

s.

fellow-soldier, comrade, companion in arms;
ally;
— լինել, to fight together.

· Calfa

NBHL (1)

Պատերազմակից լինել ուխտին քրիստոնէութեան։ Պատերազմակից ընկերօքն իւրովք. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Է։)


Պատկանեմ, եցի

va.

cf. Պատշաճեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Պատկանէին զնոսա ի նիւթ խորանին։ Առ գլուխս հանուրց (այսինքն առ հայրապետն) պատկանեալ։ Որք ի մի գլուխն Քրիստոս պատկանեցան. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. պտրգ.։)


Պատկանութիւն, ութեան

s.

cf. Պատկանաւորութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Յաղագս ամենայն անդամոցն (ի գլուխն) պատկանութեանն. (Տօնակ.։)


Պատկառոտ, աց

adj.

bashful, coy, ashamed, sheepish, timid, shy.

· Calfa

NBHL (1)

Պատկառոտն (շուշան) լուռ եղեալ՝ մնայր հաւատարիմ վկային, որոյ առաջի ոչ մեղաւ։ Ծածկէ զգլուխն եւ զդէմսն պատկառոտս եւ պարկեշտ ցուցանելով։ Միայն Յոհան, ասէ պատմութիւնն, պատկառոտն (կամ պատկառոտին) պատեալ (զկոյսն). (Վրդն. դան. եւ Վրդն. երգ. եւ Վրդն. յանթառամն.։)


Պատճէն, ից

cf. Պատճեան.

· Calfa

NBHL (1)

Թարգմանեալ ի նմանէ քսան եւ ութ պատճեան (գլուխ բանի), եւ տասն՝ որ ի գրի առ իս կայր. (Մամիկ.։)


Պատշաճութիւն, ութեան

s.

cf. Պատշաճողութիւն;
building, construction.

· Calfa

NBHL (1)

Իբրեւ ծուխ իմն ի պատշաճութիւն որմոյ մուծեալ. (Նիւս. կազմ.։)


Պատրաստական, ի, աց

adj.

cf. Պատրաստ.

· Calfa

NBHL (1)

Առէ՛ք պատրաստական քարինս երկոտտսան։ իբրեւ զառաւօտ պատրաստական գտցուք զնա։ ուխտ յաւիտենական եդ ինձ պատրաստական յամենայն ժամանակի պահել։ Զպատրաստական հացն յերկնից ետուր նոցա. (Յես. ՟Դ. 3։ Ովս. ՟Ղ. 3։ ՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Գ. 5։ Իմ. ՟Ծ՟Զ. 20։)


Պատրաստիմ, եցայ

vn.

to prepare oneself, to get ready, to put oneself in a condition to, to make preparations, to take one's dispositions;
to beware of, to take care or heed, to mind.

· Calfa

NBHL (1)

Ի գինոյ պատրաստել, մանաւանդ ի հին գինոյ, զի շուտ ելանէ ի վեր ի գլուխն. եւ ի բաղանեաց պատրաստ կալ. (Մխ. բժիշկ.։)


Պարածածկեմ, եցի

va.

to cover on all sides, to envelope, to surround, to wrap up, to bury.

· Calfa

NBHL (1)

Եղիա սքողարկեալ մաշկեկաւն պարածածկէր զգլուխ իւր. (Զքր. կթ.։)


Պարապեմ, եցի

vn. va.

cf. Պարապիմ;
cf. Պարապեցուցանեմ.

· Calfa


Կամակոր, աց

adj. fig. adv.

crooked, bent, curved, tortuous, sinuous;
indirect, crafty;
cf. Յամառ;
— շաւիղ, winding path, crooked way;
crookedly, against the grain.

· Calfa

NBHL (1)

Կամակոր ուխտադրուժք իջանեն յատակս դժոխոց. (Նախ. առակ.։)


Կամրջախելք

s.

bridge-head.

· Calfa

NBHL (1)

Խելք կամրջի. այսինքն գլուխ կամ մուտ կամրջաց.


Կամք, մաց

s.

will, determination, intention, design;
wish, desire;
humour, fantasy, whim, caprice;
ի կամաց, կամօք եւ ախորժիւք, voluntarily, willingly;
կամօք, on purpose, designedly;
ըստ կամի, ըստ կամս, at will, ad libitum, arbitrarily, at pleasure;
at discretion;
յոչ կամաց, unwillingly, in spite of oneself, against one's will, reluctantly, grudgingly;
յօժար —, readiness, inclination, willingness;
յեղյեղուկ —, caprice, fickleness;
ինքնիշխան, բացարձակ —, absolute will, arbitrariness, despotism;
անձնիշխան —, free-will;
անձնահաճ —, humour, whim, caprice, fancy;
ըստ կամս անձին գնալ, to indulge one's fancy or caprice;
փոխել զկամս, to change one's mind;
անձնատուր լինել ի կամս ուրուք, to submit to the guideness of;
to comply with all the whims of;
ի կամս ուրուք դնել զիմն, to depend on another's will;
եթէ Տէառն — իցեն, if God wills, God willing;
Տէռն — լիցին, God's will be done;
եթէ — իցեն քո, if you wish or like;
ըստ հաճոյից կամց քոց, at your will or pleasure;
as well as you could wish;
— էին ինձ, I wished to, I wanted to;
— են ինձ ասել, I would say, I mean;
— եղեն նմա, it pleased him to, he liked to;
— էին նորա, he desired or wished;
հակառակ կամաց նորա, against his will;
որ ինչ ի կամս մեր, as much as we can.

· Calfa

NBHL (1)

Կամաւ ուխտս մատուցանել։ Զկամաւ յօժարութեան, եւ զպատարագս ժողովրդեանն. (Ղեւտ. ՟Է. 16։ Թուոց, ՟Ժ՟Ե. 3։ Եղեկ. ՟Խղ. 12։ Յուդթ. ՟Դ. 16։ Զկամաւ անօրէնութիւնն զեկուցանէ. Ոսկ. յհ. ՟Բ. 1։)


Կայեան, ենից

cf. Կայան.

· Calfa

NBHL (1)

Կայեան բնակութեան։ Զտունս եւ զկայեանս ուխտականացն. (Յհ. կթ.։)


Կայծակն, կան, կունք, կանց

s. med.

lightning, thunder;
thunderbolt;
spark;
live or burning coal, glowing embers;
carbuncle, anthrax;
հրացայտ —կունք, lively sparks;
—կունս արձակել, թօթափել, to emit sparks;
to launch thunderbolts, to blast with lightning.

· Calfa

NBHL (1)

σπινθήρ scintilla ἅνθραξ carbo, pruna. Կայծ՝ մեծ կամ փոքր. շանթ. հուր կամ լոյս փայլատակեալ. եւ Կրակ. ածուխ վառեալ, խարոյկ. կայծ. եւ կրակ վառած.


Կայութիւն, ութեան

s.

stability, firmness.

· Calfa

NBHL (1)

Բանականին կայումն է ի գլուխ. իսկ ցասմնականին կայումն է ի սրտի. (Գր. հր.։) Իսկ ի գիրս Դամասկ. վարի իբր Ենթակայացումն։


Կայումն, ման

s.

cf. Կայութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Բանականին կայումն է ի գլուխ. իսկ ցասմնականին կայումն է ի սրտի. (Գր. հր.։) Իսկ ի գիրս Դամասկ. վարի իբր Ենթակայացումն։


Կանաչ

adj. s.

green, verdant;
verdure;
— բացագոյն, sea-green.

· Calfa

NBHL (1)

Յասպոյ որակութիւն գունոյ կանաչ է, որպէս զմրուխտ։ Զմրուխտ կանաչ է գունովն. (Լմբ. յայտն.։)


Կանաչագոյն

adj.

green;
dark green.

· Calfa

NBHL (1)

(Զմրուխտն) յեսանաւն մաշելով եւ ծախելով, զայն միայն թողուն անծախ, որ ինչ ի նմա տեսանի կանաչագոյն. (Նիւս. երգ.։)


Կանացի, ցւոյ, ցեաց

adj.

female, feminine, womanly, womanish;
effeminate;
— սեր, ազգ —, womankind, the fair sex;
— ձայն, womanish voice;
— զգեստ, woman's garments;
— զարդ, female attire or ornaments;
զգենուլ —, to dress oneself in female attire;
մտանել զմուտ —, ննջել զգործ —, to lie with mankind;
s. pl. —ք, women;
the menses.

· Calfa

NBHL (1)

Մարմին մի, եւ գլուխ երկուս, կանացիս եւ առնիս։ Կանացի բարք։ Արք կանացիք. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Կանգնեմ, եցի

va.

to raise, to lift up, to re-instate, to re-establish;
to raise up, to erect, to set up, to found, to build, to rebuild, to construct.

· Calfa

NBHL (1)

Կանգնել զտաճար, կամ զաթոռ, զթագաւորութիւն. զբան իւր, կամ զբանս ուխտին, զանուն եղբօր իւրոյ ի մէջ իսրայէլի։ Հանճարով կանգնի տուն։ Ոչ եթէ բազում զօրօք յաղթութիւնն կանգնի. եւ այլն։


Կանեփի, փւոյ

adj. s.

cannabine. drill, duck.

· Calfa

NBHL (1)

Զգեցոյց նմա չուխայս (կամ պարեգօտս) հւնս եւ պատառատունս, եւ խոշոր կանեփիս. (Ճ. ՟Դ.։ Հ=Յ. նոյ. ՟Ժ՟Ե.։)