existence;
hypostasis.
Մի ենթակայութիւն». որ է ուղիղ ըստ հասարակ առման իբր Անձնաւորութիւն. (այլ առ նախնիս յունաց Ենթակայութիւն կամ իբօսդասիս՝ է՛ր զի իբրեւ անձն, եւ է՛ր զի իբրեւ բնութիւն առեալ լինէր)։
cf. Գարգափումն.
Զեղջ եւ ապաշավ լինիցի առ ի գար հայելոյ իւր յուղիղ յարարածսն, զոր աղաւաղեալ կամակորիցէ. (Եզնիկ.։)
to dance prettily;
to advance excellently.
Պանդուխտ է իմաստակութիւն, եւ ի ձեռն ներշրջանակացն գեղապարէ։ Ի ներշրջանական խրատն բազում ինչ գեղապարիցէ այր առաքինի։ Որք ուղիղ խղատուք գեղապարեցին. (Փիլ. լին. ՟Գ. եւ ՟Դ։ Զգեղապարելն ուսեալ ներշրջանակացն. Յհ. իմ. ատ.։)
lawsuit, cause, litigation;
justice;
— վարել, դնել, to proceed, to sue in law, to bring an action;
— առնել, to do justice;
to judge a lawsuit;
— տալ հատուցանել, to judge one's self, to condemn one's self, to be condemned;
ի — կոչել, to summon, to cite.
Առանց պատասխանւոյ է դատն։ Արդար դատ։ Զի՞նչ դատ է իմ։ Ո՛չ ուղիղ է դատդ. (Յճխ. ՟Ժ՟Ը։ Նար. երգ.։ Վրք. հց. ՟Դ. եւ ձ։)
to judge rightly.
Իմաստունն ուղիղ ունի զընթացսն ի կենցաղս, դատակշիռ լինի. (Լմբ. առակ.։)
judgement, discernment, criticism;
sentence, condemnation;
act, arbitration, judgement;
justice;
cause, lawsuit, proceedings;
-աւ, judicially;
կոչել ի —, to summon, to cite before a judge;
— տալ, to be condemned;
— առնել, cf. Դատապարտեմ, cf. Մեղադրեմ.
Որ դատիս զամենայն երկիր, մի՛ արասցես զայն դատաստան։ Ետ նմա իրաւունս եւ դատաստանս։ Անիրաւութիւն ի դատաստանի մի՛ առնիցես։ Արդար ես դու տէր, եւ ուղիղ են դատաստանք քո։ Ուղիղ դատաստան արարէ՛ք.եւ այլն։
judgement.
Ճշմարտապէս դատողութեամբ։ Ի յուղիղ դատողութենէն. (Պիտ.։ Վրդն. ել.։)
that holds the same faith.
Լե՛ր դաւանակից ինձ ուղիղ այսու բառբառով, զոր ուսաք ի տեառնէ. (Սարկ. հանգ.։)
to confess, to avow, to profess, to protest.
Բելիարայ զանձն դաւանեաց։ Ասեմ զիս քեզ դաւանել։ Դաւանեմք ի հաւատ ուղիղ։ Արդար դաւանեցայ ամենայն իրօք ամբարիշտս. (Նար.։)
bravo! o ! oh!
Ուր ոչ ուղիղ գրէ Երզն.
cf. Դէպուղիղ.
traced, sketched;
designer;
draught;
drawing;
sketch;
writing, letter.
Բարիոք գծագիրն յայնժամ առաւել պատուականագոյն գրեսցէ, յորժամ զգրիչն հետեւեցուցանէ ընդ ուղիղ քանոնական գծին. (Մխ. ապար.։)
to go, to walk, to repair;
to abandon;
to behave one's self, to conduct one's self;
to flow, to flow away;
to be in circulation;
to act, to prevail;
to run, to overflow;
— զկնի, զհետ —, to follow, — ճանապարհ, զճանապարհաւ, ընդ ճանապարհ, զկողմամբք, to walk;
— ի վերայ ջրոց, to swim;
— ի չորս, to go on hands and feet, to grope;
որ գնայ ի ձեռս or ի վերայ ձեռաց, that walks on its hands, or who walks on his hands;
յապականութիւն անցեալ —, to be corrupted;
ի բաց —, to go away;
to depart;
— յաշխարհէ, to die;
ոչ ինչ գնան առ նոսա բանք սպառնալեացն, the threats make no impression on them;
ընդդէմ —, to resist;
— արուեստի, to be in use, vogue or fashion;
գործք գնացեալք, things that are past;
ի գնացելում աւուր, yesterday, the other day;
գնացեալ, deceased.
Գնալ նենգանօք, խոտորնակս. ուղիղ մտօք. արժանի աւետարանին. եւ այլն։
round, spherical, orbicular, spheroidal.
Բովանդակութիւնս կոչեաց զնա, եւ ո՛չ վախճա, վասն գնդաձեւ գոլոյն շարժութեան։ Գնդաձեւ գնացք, որպէս օձիցն։ Զգալեացս երիս գոլ ասաց շարժութիւնս. ի շրջագայականն, եւ ի գնդաձեւն, եւ յուղիղն. (Մաքս. ի դիոն.։)
favour, kindness, benefit, service, pleasure;
— առնել, to oblige, to please, to do an act of kindness, to deserve well, to favour.
Ամբիծ երախտեօք, մտերիմ սիրով, եւ ուղիղ հաւատովք։ Ի սիրոյ բազմաշահ երախտիք բարեաց. (Յճխ. ՟Ժ։)
to stumble, to trip;
to commit a fault;
to fail;
cf. Գթեցուցանեմ.
Զուղիղ բանն աստուծոյ նախահօրն ձեր թիւր մեկնեալ՝ գթեցուցի. (Լմբ. ատ.։)
to stumble, to make one stumble, to seduce, to pervert.
Զուղիղ բանն աստուծոյ նախահօրն ձեր թիւր մեկնեալ՝ գթեցուցի. (Լմբ. ատ.։)
coal;
charcoal.
ἅνθραξ carbo, ἁσβόλη fuligo Ըստ կրկին թարգմանութեանցս յայլ լեզուս՝ ուղիղ գրի ի Հին բռ.
infallible, unerring;
— աստեղք, fixed stars.
որ եւ ԱՆՄՈԼՈՐ. ἁπλανής. non erraticus, inerrans. Որ չէ մոլար. ոչ մոլորեալ. անսխալ. անխոտոր. ուղիղ. ողջամիտ. սափմազ. եանըլմազ. խադասըզ.
that cannot rise.
Անյարիր. անյառնելի. (Լծ. ուղիղ դրէ ի ՟Ղ՟Գ.)
not oblique, straight, direct.
ἁρρεπής. non vergens, constans. Ոչ շեղեալ. ոչ թիւրեալ կամ միտեալ եւ խոնարհեալ ի կողմն ինչ. անխոտոր. անմէտ. ուղիղ. ուղղորդ. սեպացեալ. շիտակ. չիծռած. էյիլմէզ. տօս տօզրու, տիք.
inseparable, indivisible.
Որք անարատ, ուղիղ եւ անորիշ հաւատ պահեցին առ նա. (Վրք. հց. ձ։)
incorrigible, perverse.
Անուղիղ. թիւրեալ. խոտորեալ. անխրատ. (անձն)։ եւ թիւր, մոլար, վատթար (իրք). իսլահա կելմէզ. ազղըն. իմլասըզ. էյրի. եանզլըշ.
not deceitful, sincere;
that cannot be deceived.
Իբր ἅδολος. doli expers. Ոչ պատիր. անսուտ. ճշմարիտ. ուղիղ. ուր չիք պատրանք կամ ստութիւն. ալտաթմազ, հիլլէսիզ.
without fault;
infallible, impeccable;
infallibly.
ԱՆՍԽԱԼ գրի եւ ԱՆՍՂԱԼ. ἁπλανής, ἁσφαλής. erroris expers, non erraticus, stabilis, firmus, securus, infallibilis. Ազատ ի սխալանաց. անմոլար. անվրէպ. ուղիղ. զգուշաւոր. ապահով. ստոյգ. աներկբայ. հաստատուն. անյողդողդ. խալատսըզ. եանզլըշսըզ, եանզըլմազ, սահիհ, սազ, էմին.
that does not wander;
straight.
ἁκλινής, ἁδιάστροφος. եւ այլն. inflexus, rectus. չխոտորեալ. ոչ չեղեալ. ուղիղ. անվրէպ. անմոլար. չի ծռած, շիփ շիտակ. սափմազ, տօս տօզրու.
unborn state.
seamless;
not sewed;
incapable, unable, weak, feeble, impotent;
impossible;
— է, it is impossible.
Այսպիսեացս անկար է ուղիղ ընթանալ վասն ինքնիշխան լինելոյ. (Լմբ. բենեդ.։)
sincere, candid, frank, ingenuous;
true, loyal, faithful;
sincerely, ingenuously, candidly.
ԱՆԿԵՂԾ ԱՆԿԵՂԾԱԿԱՆ ԱՆԿԵՂԾԱՒՈՐ. ἁνυπόκριτος. non simulatus, minime fictus. որ եւ ԱՆԿԵՂԾԻԿ. Անմասն ի կեղծեաց եւ ի կեղծաւորութենէ. անխարդախ. պարզ. ուղիղ. հաւատարիմ. անպատրուակ. տօզրու. հագըգէթլի. սատըգ.
crooked, uneven, rough, rugged;
awkward, rude, unpolished, coarse.
ἁνώμαλος, ἁνωμαλής. non planus, inaequalis. Ո՛չ հարթ. ո՛չ յարդարեալ. ո՛չ ուղիղ կամ կոկ. անհաւասար. անկանոն. անկարգ. կոշտուպլոշտ, չկոկած, անշնորք. պիչիմսիզ. եօլսուզ. սարփ.
Յայսպիսի իրս անհարթս՝ առ ոչ ուղիղ հայելոյ՝ կարծեցին թէ չար ինչ բնութեամբ իցէ. (Եզնիկ.։)
ever, since, from that time, thenceforward, thenceforth.
Ի հարկէ յուղիղն այնուհետեւ վարին կարգաւորութիւն. (Պիտ.։)
simplicity;
rudeness.
Խոհակերն՝ որ զանդամսն ոչ ուղիղ յօշիցէ, անարուեստութեամբն ի բազմաց եպերանս կրէ. (Երզն. քեր.։)
unshaken, firm, resolute.
ՅԱստուած փութալով՝ հաստատուն եւ անդեդեւ ճանապարհ ուղիղ վարեն. (Փիլ. իմաստն.։)
cf. Անդեդեւ.
ՅԱստուած փութալով՝ հաստատուն եւ անդեդեւ ճանապարհ ուղիղ վարեն. (Փիլ. իմաստն.։)
to be bereaved of children
Զաւակաց կամեցան յարուցանել, զի աշխարհս մի՛ անզաւակեսցի։ Անզաւակեցան արգանդք նոցա յուղիղ ծննդենէն. (Եփր. ծն.։)
cf. Անընտելութիւն.
Յուղիղ պողոտայէն անընդելութեամբ մոլորեալ. (Լմբ. պտրգ.։)
incapable, unqualified, insufficient.
Առանց ուղիղ հաւատոյ եւ առաքինութեան անընդունակ է պաշտօնն. (Խոսր.։)
indiscretion, imprudence.
Պակասութիւն ընտրողութեան՝ քննութեան եւ ուղիղ դատման. անխոհեմութիւն, տգիտութիւն. անխելքութիւն.
cf. Անդեղայ.
cf. ԱՆԴԵՂԱՅ, (որ է ուղիղ գրչութիւն)։
to wring, to twist;
to bend, to bow, to curve;
to distort, to overstrain a phrase, to strain, to misinterpret;
to pervert, to deprave;
— զարդարութիւն, to pervert justice.
Յուղիղ յարարածսն, զոր աղաւաղեալ կամակորիցէ (Եզնիկ.։)
Կամակորելով զուղիղ դաւանութիւնսն. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Դ։)
Ոչ տան թոյլ ուղիղ գնալ, կամակորեն. (Ոսկ. ես.։)
cubit;
straight, standing, perpendicular, erect, on foot;
firm, stable;
— կալ, to be up or a foot;
to rise, to get up;
գնալ —, to be haughty, proud, vain;
նստաւ —, he sat upright;
եկաց —, he stopped, stayed, or did not pass beyond.
ԿԱՆԳՈՒՆ 2 ա.մ. ὁρθός, ἑγερθείς rectus, erectus ἐστός, ἐστικός, ἁναστάς stans, surgens. եւ ընդ բայի. արմատ Կանգնելոյ. կայուն. որ կայյոտին. ուղղորդ. ուղիղ. ուղղաբերձ. հաստատուն. եւ Անթերի. կանկնած, կանկ առած, եւ կայնած, շիտակ, հաստատ.
Մարդոյս կազմութիւն կանգուն գոլով՝ ի վեր միշտ զհայելն գուշակէ առ աստուած։ Ծառայն փութայ զամենայն աւուր ծառայութիւն ի կանգուն ունել. այսինքն ուղիղ եւ անպակաս վճարել. (Խոսր.։)
curved, bent, crooked, adun-cous;
ի —, bowed, inclined;
down, below, downwards;
ի — կորացեալ, depressed, cast down;
ի — կործանել, to cut down, to overturn, to throw to the ground, to overthrow, to upset;
to dishearten thoroughly, to strike with dismay, to confound, to abash;
ի — կործանիլ, to fall, to break down, to sink, to be overthrown;
to droop, to be disheartened, to give way, to lose heart, to be ashamed, abashed;
— գիծ, curve.
Մի՛ պարծեսցի կորն իբրեւ զուղիղն. (Գ. Թագ. Ի. 11։)
to take careful aim at, to hit the mark;
to obtain ones scope or end;
to weigh accurately or justly, to do justice.
Պինդ ունել կորովութեամբ, անվրէպ պահել (զկշիռն կամ զուղիղն. յորմէ Արդարակորով)
skiff;
boat, barge, bark;
hod, tray;
cf. Կեր.
Նաւուղիղն արտաքսեցաւ ի նաւէն, եւ ոկւրն ոչ ընկղմեցաւ. (Ոսկ. ի մելիտ.։)
regularity, order, method;
arrangement regulation;
— հասարակաց աղօթից, office, divine service.
Կարգաւորութիւն տան, քաղաքի նախարարութեանց։ Կարգաւորութիւն բնական, ամուսնական, յարմարական, ուղիղ. (Սահմ. Խոր. ՟Բ. 65. Պիտ.։)
short, brief, succinct, concise, laconic;
in few words, shortly, succinctly, briefly, concisely, summarily, laconically;
— հատանել, —ս կտրել, to epitomize, to condense, to state briefly.
Այս է հաւատ ուղիղ դաւանութեան կարճառօտ բանիւ. (Գր. հր.։)
life;
being, days, existence;
health;
conduct, behaviour, manners, habits;
subsistence, living, nourishment;
means, circumstances, property, substance, goods, patrimony, inheritance, wealth, possessions, fortune;
the world;
ցկեանս, for -;
ի կեանս իմ, in all my -;
երբէք ի կեանս իմ, never in my -;
զամենայն աւուրս կենաց իմոց, formy whole lifetime;
յաւիտենական, հանդերձեալ —, eternal —, the — to come, the next world;
ընթացք՝ վախճան՝ երկարութիւն կենաց, the course, the duration & the end of -;
մեկին or ամփոփ, անշուք or աննշան —, a. retired -;
obscure —, — of obscurity;
խստամբեր դժոխըմբեր՝ վտանգալից՝ բազմավրդով՝ վատ՝ չարակեաց՝ անգործ՝ ունայն —, an austere, frightful or insupportable, perilous or hazardous, checkered, base, wretched, unoccupied or idle, useless -;
— զերծ ի հոգոց եւ ի կրից, a — free from passion, uneasiness or anxieties;
անպաճոյճ՝ սակաւապետ՝ շինական՝ վաստակասէր՝ ժիր՝ զգաստ —, a simple, frugal, rural, laborious, active, sober -;
անարատ՝ բարեկարգ՝ չափաւոր՝ տեսական՝ անհոգ —, a pure, regular, moderate, contemplative, careless —;
անդորրաւէտ՝ խաղաղաւէտ՝ փափկասուն՝ հեշտալի՝ զուարճալից —, a quiet or tranquil, peaceful, delectable, effeminate or luxurious, agreeable —;
սոսկական՝ անզբօս՝ հովուական վարել կեանս, to lead a private, serious, pastoral -;
վարել, անցուցանել զկեանս, to pass one's life;
հասարակաց վարել կեանս, to live in common;
բելրկրալից վարել կեանս, to lead a happy, comfortable —;
դողալ ի վերայ կենաց ուրուք, to tremble for another's — or days;
կեանս պարգեւել, to grant — to;
շահել զկեանս, to gain one's living;
ի վտանգ արկանել զկեանս, to imperil, to hazard or expose one's — to danger;
ազատել կամ կորուսանել զկեանս, to save or lose the —;
ի կենաց արկանել՝ զրաւել՝ կարճել՝ լուծանել՝ բառնալ, to deprive of —, to put to death, to kill;
ընդ մէջ կենաց եւ մահու լինել, to be a question of — or death;
ի կենաց անկանել՝ պակասել, to lose one' s life, to die;
հրաժարել ի կենաց, to renounce -;
փոխիլ ի կենաց աստի, to make one's exit from this world;
ելանել ի կենաց, to depart this -;
սուղ են —, — is short;
ի վտանգի կան — նորա, his — is in danger;
ընդ կեանս եւ ընդ մահ, half alive & half dead;
տալ տաց զկեանս իմ վասն նորա, I would lay down my — for him or her;
ի կեանս եւ ի մահու, in — & — death;
ժամանակն է ոստայն կենաց or որ հինու զկեանս, time is the stuff that — is made of;
ընդ կենաց եւ վախճանն, people die as they live.
Ի միումն ժամու փոփոխումն առնել բարուց կենաց մարդկան։ Եթէ ոչ նախ հաստատեալ է յանձն իւր զուղիղ կեանս, ոչ մտանէ ի հաւատս։ Կեանս անմաքուրս ունին. (Ոսկ. յհ.։)
life;
conduct, behaviour, custom, manners;
present life;
world;
սոսկական —, private life;
վարել անփառունակ —, to pass life in obscurity;
վճարել ի կենցաղոյս, to depart this life, to die;
cf. Կեանք.
Կենցաղ պայծառագոյն կամ ուղիղցուցանել։ Զքաջանուաստ կենցաղոյ նորա յայտ առնելով։ Ի գիրս զբաղեսցուք ուղիղ աւանդութեամբ, եւ ստոյգ կենցաղաւ. (Ոսկ. յհ.։)
life, tenonr of life;
conduct, manners, behaviour;
good-breeding;
conversation.
to speak, to talk, to discourse, to converse;
to confer, to treat, to negotiate;
to betroth, to affiance;
— լեզուս, or ի լեզուս, to speak many languages;
— — եզակի, to thee-thou;
— ուղիղ, to speak out, distinctly — ի սրտի, to think, to meditate, to ruminate;
— սպառնալեօք, to speak threateningly or sharply;
— զքաղաքականութենէ, to talk politics;
տալ — զանձնէ, to be talked of;
to get a bad name;
— զումեքէ ի մահ, to compass a person's death;
— չարութիւն, to speak ill of, to slander;
— հաւու, to crow;
նա խօսեսցի առ ի քէն, he shall be thy spokesman;
— ումեք զկին, to betroth, to promise or to give in marriage;
— իւր զկին, to espouse, to marry;
կոյս խօսեցեալ առն, a vergin espoused to a man;
խօսեցայց ինձ զքեզ, I will marry you;
cf. Ընդ վայր.