to thrust down, to drive in, to fix, to plant, to set up, to erect, to raise.
Հմուտ մշակք այգւոյ ձողս մերձ ցցեն, եւ զորթն ի վեր կապեն, զի անվնաս պահեսցի պտուղն. այսպէս Աստուած օրինօքն ձողաբարձ արար զիմանալի այգին. (Գէ. ես.։)
mildewed, blasted.
Ի ժամանակ գարնայնոյն անձրեւաբախք, ցօղահարք, առատաբուղխք, ամարասունք. (Ագաթ.։)
stalk, stem, blade;
straw;
rinsing;
dewy, dew-besprent.
Ոգւոյ իմաստութեամբ լի է վայրն, եւ ցօղուն առաքինութեամբ. եւ պտուղք մի ըստ միոջէ գործքն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 214։)
the thirty fourth letter of the alphabet and the seventh of the vowels;
seven thousand;
seven thousandth;
It is used both as a vowel & as a consonant. As a vowel for example in the words իւրաքանչիւր, ուխտ, etc., and as a consonant in the words հաւատ, սեաւ, հիւանդ, etc.;
It is only used as a medial final letter, sometimes serves for the consonant վ, for instance : օթեւան — օթեվան, երիւար — երիվար, վաւաշ — վավաշ, etc, or for the diphthong u, as, հւսւտ instead of հիւսիւս;
There is no proper word beginning with this letter, but on account of its affinity with the letter հ, it is sometimes substituted for it;
Joined with ի (իւ), it is generally pronounced like the French u as : դիւր, հիւր, դիւթ, & preceding the ո (ու) is pronounced like the English ou. Preceded also by ա (աւ), was anciently pronounced o as : աւրհնեմ — օրհնեմ, աւր — օր;
It is sometimes used instead of the suffixes ի & յ as : ւայդմանէ — յայդմանէ, ւիւրաքանչիւր — յիւրաքանչիւր;
In poetry, it is sometimes used instead of the conjunction եւ or ու.
Իբրու բաղաձայն՝ ի մեզ լծորդ է ընդ վ. զի անխտիր գրի, վաւաշ, վավաշ. օթեվան, օթեւան. իջեվան, իջեվան, իջեւան, իջաւան, իջավան, եւ այլն. եւս եւ ու եւ ո, լծորդ գտանին. զոր օրինակ լուաղակ, լուղել. կամ լողակ, լողալ. կցուրդ, կամ կցորդ. եւ այլն։
իսկ ի հին քերականութեան յն. եւ հյ. ի բաց ձգի մերս տառ բաղաձայն վ, եւ դնի միայն բ. զի β տառն յն. փոխադրի ի բ. զոր օրինակ վասիլիոս՝ է ըստ մեզ բասիլիոս կամ բարսեղ. եւ ի կարգի ձայնաւորաց միայն դնի υ , ւ, որպէս սուղ, եւ ստորադաս. ուր առաջադիր անուանին ա, ե, է, ը, ի, ո. պատճառն ի վերայ բերի ըստ համեմատութեան յունին՝ այսպէս.
syllable.
Յաղագս վանգի (յն. փաղառութեան)։ Փաղառութիւն է իսկապէս պարառութիւն ձայնորդաց (այսինքն բաղաձայնից) ձայնաւորաւ կամ ձայնաւորօք. որպիսի, կար, գութ։ Յաղագս երկար վանգի. Երկար փաղառութիւն լինի ըստ յեղանակս ութ. . . Յաղագս սուղ վանգի. Սուղ փաղառութիւն լինի ըստ երկուս յեղանակս. (Թր. քեր.։)
endearments, caresses, wheedling, coaxing;
flattery, adulation, palaver.
ὐποκορισμός blandior appellatio, extenuatio κολακεία illecebrae πωπείω adsentatio, adulatio, blanditiae. Գդուանք. գորով գթոյ. շողոքորթութիւն. շողոմք. ողոքանք. հրապոյրք. գուրգուրալը, կակուղ ու անուշ խօսք, խըլընմիշ ըլլալը.
to caress, to fondle, to coax, to wheedle, to cajole, to flatter, to fawn, to adulate.
չ. ՓԱՂԱՔՇԵՄ ՓԱՂԱՔՇԻՄ. ὐποκορίζω, -ομαι subblandior, blandis verbis compello κολακεύω adulor, assentor. Փաղաքուշ լինել. (ի փաղ, եւ ի քշել, քսել, քսուըտիլ, քծնիլ. ) Գգուել, գրգել. փայփայել. գորովիլ. խանդաղատիլ. եւ Մարդահաճել. մարդելուղել. շողոմել. շողոքորթել. ողոքել, ամոքել. քաղցրաբանութեամբ ջանալ որսալ, հրապուրել. պատրել.
Պատճառս իմն կարկատէ սաւուղ, եւ փաղաքշէ եւս. (Նախ. ՟ա. թագ.։)
cf. Փաղփաղիմ.
Փարիք զկակուղ եւ զփաղփեալ պատմուճանօք։ Փափկացուցանեմք զմեզ ինքեանս կակուղ զգեստիւք, եւ շուրջ փաղփեցելովք. (Ածաբ. կարկտ. եւ Ածաբ. աղք.։)
Անկողին կակուղ, կամ վերարկու փաղփեալ. (Իգն.։)
pyramid.
Եղիցի արդ ըստ ուղիղ եւ վայելչական բանին՝ փայլականին հաստատուն եղեալ տեսակ՝ հրոյ տարր եւ սերմ. (Պղատ. տիմ.։)
spleen, milt.
σπλήν splen, lien. Մասն փորոտեաց՝ թխագոյն, կակուղ, սպնգային, ընդունարան սեւամաղձին. փածեղ.
woodsman, wood-cutter, wood-cleaver, feller;
axe, hatchet.
Մինն ի բանապահացն առեալ փայտահար՝ ուժգին եհար զգագաթն, եւ հեղաւ ուղեղն. (Հ. կիլիկ.։)
planked, covered with wood, wainscotted.
Ունելով փոխանակ փայտամած տախտակացն զհիմն ուղղափառ հաւատոյ. (Փարպ.։)
wooden roofed;
wooden roof.
Քակեալ սորա զփայտայարկ գմբէթ սրբոյ կաթուղիկէին՝ շինէ զնա կոփածոյ քարամբք. (Յհ. կթ.։)
Զսուրբ կաթուղիկէին փայտայարկսն վերացուցեալ՝ քարայարկ շինեաց. (Ասող. ՟Բ. 3։)
to laud, to praise, to glorify.
Եթէ ախորժեսցուք ուղղակի փառաբանել, կարեւոր է ասել, թէ ո՛չ յետոյ Աստուծոյ լինելն հայր, այլ էր միշտ հայր. (Կիւրղ. գանձ.։)
laud, praise, glory, honour.
δοξολογία collaudatio, glorificatio. Բան փառաւորութեան ուղղեալ առ Աստուած. օրհնաբանութիւն. գովաբանութիւն.
glorious, illustrious;
— առնել, to pay honours to, to glorify, to praise, to celebrate, to extol;
— լինել, to be glorious, glorified, honoured, extolled.
Քաղաք փառաւոր։ Տունս՝ զոր ես շինեմ, է մեծ եւ փառաւոր։ Զի կացուսցէ։ Զի ընդ վաստակոց բարեաց պտուղ փառաւոր է. եւ այլն։
glory;
honour, praise, fame, renown, celebrity;
majesty, splendour, magnificence.
ՓԱՌՔ. δόξα, δόκησις existimatio, opinio. Կարծիք, ճանաչումն, դաւանութիւն. (յն. ոճով. ուստի եւ ի մեզ յունական բարդութիւնքս ուղղափառ, այլափառ. եւ այլն. ) cf. ՓԱՌԱԲԱՆԵՄ.
Աստուածածին անուանելով զսուրբ կոյսն, եւ ուղիղ փառս ունելով (ըստ ուղղափառ դաւանութեան). (Գերմ. թղթ.։)
gloriously, with glory, pompously, splendidly;
ճշմարիտ, անարատ or անստգիւտ, անեղծ, անկապուտ, շքեղ, յաւերժական —, true, spotless, solid, real, great, imperishable glory;
սուտ, փախստական, սնոտի, կորստական —, false, fleeting, vain, perishable glory;
սիրել զփառս, to love glory;
փառս ստանալ, to acquire fame or glory;
փառաց ի փառս բարձրանալ, to be raised or exalted to the highest pitch of glory;
ընթանալ ի փառս, to be in a fair way the glory;
անկապուտ փառս անձին համարել, to put one's chief glory in;
ուղիղ փառս ունել, to be of an orthodox belief or profession, to have a catholic sense;
տալ փառս աստուծոյ, to glorify God, to give or render glory to God, to thank God;
վասն փառաց մեռանել, to die for glory;
անկանել փառօք, to fall gloriously;
յաւերժացուցանել զփառս իւր, to make one's glory eternal;
կնիք տալ փառաց, to put the seal to one's fame;
տենչալ փառաց, զակատիլ զհետ փառաց, to aim at glory, to pursue glory;
աղարտել զփառս իւր, to tarnish one's glory, to stain one's reputation;
աղօտացուցանել, նսեմացուցանել զփառս իւր, obscure, darken or efface one's glory;
անկանել ի փառաց, to abase, degrade or dishonour oneself;
առանց փառաց, inglorious;
փառաւորեալ փառօք, covered with glory, with laurels, renowned, famous;
շքեղապանծ փառօք, with extraordinary splendour;
փառս քեզ համարեսջիր, make it your aim and glory to;
տեսէք, մի գուցէ քակտեսջիք ի փառացդ, take care not to lose your renown;
անմահական փառս յաւելցէ քեզ այս, this will bring you immortal glory;
նսեմացեալ անհետանայր գոգցես եւ — նորա զոյգ ընդ բաղդին, his glory seemed to be eclipsed with his fortune;
ի փառս աստուծոյ, to the glory of God;
— հօր, the Gloria Patri;
— տեառն, — աստուծոյ, glory to God ! God be praised! thank God !
— քեզ, տէր, glory to Thee, o God;
— ի բարձունս աստուծոյ, glory to God in the highest;
որում միայնոյ վայելեն —, to Whom alone glory belongs.
argumentation, reasoning, pleading;
advocacy, bar.
Թերեւս եւ սուղ ինչ բաղբաղեալ գտցէ տեղի փաստաբանութեան. (Պիտ.։)
to comfort, to console, to solace, to cheer, to amuse.
Մի ի զուր ինչ փարաւազս անձանց տացուք այսպիսի անօգուտ բանիւք։ Աղքատն փարաւաղել(իլ) կամի. եթէ կամիս, տո՛ւր. եւ եթէ ոչ կամիս, բարեաւ յուղարկեա՛. (Ոսկ. եփես. ՟Դ։ Եբր. ՟Ժ՟Ա։)
Մի ի զուր ինչ փարաւազս անձանց տացուք այսպիսի անօգուտ բանիւք։ Աղքատն փարաւաղել(իլ) կամի. եթէ կամիս, տո՛ւր. եւ եթէ ոչ կամիս, բարեաւ յուղարկեա՛. (Ոսկ. եփես. ՟Դ։ Եբր. ՟Ժ՟Ա։)
cf. Փերեւետեմ.
Սուղ փաղփեալ փանաքիմաց փարաւարթեալ գոս. (Մագ. ՟Ժ՟Զ։)
sheepskin with the wool on;
sheepskin, of sheepskin.
ասու հանդերձիցն նմանել, որք յոլովակի մեռեալ օդենացն են պտուղք. (Մեկն. ղեւտ.։)
inn, hostelry;
dwelling, lodging, habitation, convent;
a day's journey;
երանաւէտ — արդարոց, the happy abode of the just;
օթեւանս առնել՝ առնուլ՝ ունել, to lodge in, to dwell in, to reside in, to live in, to inhabit;
ո՞ւր են —ք քո, where do you live ? հեռի երեսուն —օք, thirty days journey distant.
Կամ Չափ միվոցի ի մէջ օթեւանաց. ուղի յայգու ցերեկոյ.
marriage-portion, dowry, endowment;
gift, present.
ՕԺԻՏ. φερνή dos, munos, donum. գրի եւ ՈՒԺԻՏ, ՈԺԻՏ. ուղերձ. ձիրք. որպէս վարձանք, պաշտատական.
deceived by the serpent.
Օձապատիր քաբմանց նախնոյն իմոյ։ Վրիպմամբ օձապատիր խաբէութեանն։ Ճաշակեաց նախահայրն զօձապատիր պտուղն։
assistance, favour, protection, goodness, grace;
առնուլ —, to gain one's cause.
Մեծաւ պատուով եւ բարի օճանաւ ընդունի զնա։ Բարեզգեաց բանիւք եւ բարի օճանաւ զնոսա ածել յուղղութիւն։ Զօրութեանց եւ քաջութեանց, եւ բազում բարի օճանից. (Յհ. կթ.։)
heterogeneous, dissimilar;
cf. Օտարազգի.
Օտարասեռ սուղոբոյից. (Ճ. ՟Ը.։)
cf. Օտարասեռ.
Օտարասեռ սուղոբոյից. (Ճ. ՟Ը.։)
of another kind, form or manner, diverse, different.
Են ղուղակք ի ծովու ... օտարատեսակ այլազան զարմից. (Նար. խչ.։)
legislative.
Օրէնսդրականն՝ որոյ անունն է դէպուղիղ սատակիչ։ Զօրէնսդրականն եւ զսատակիչ զօրութիւնն. (Փիլ.։)
cf. Օրէնսդիր.
Նախ ի սկզբան՝ մտացն խնդրէ զուղղութիւնն օրինադիր բանն. (Յճխ. ՟Է։)
cf. Օրինաւոր.
Ո՞չ ապաքէն զայն իսկ՝ որ ուղիղն իցէ, օրինական զսա ասասցուք գոլ. (Պղատ. մինովս.։)
to sing hymns, to bless, to exalt, to give praises.
Եղիսաբէթ զծնունդ սրբոյ կուսին՝ պտուղ որովայն նորա օրհնաբանէր. (Վահր. հմբ.։)
blessed;
holy;
consecrated;
— դու ի Տեառնէ, God bless you;
— է Աստուած, Heaven be praised.
Եղիցի ամենայն պտուղ նորա սուրբ օրհնեալ տեառն. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Թ։)
Իբր ազդումն բանիւ. բան բերանոյ. խօսք ուղղեալ առ լսելիս.
Իբր մարգարէական ակամբ հայեցեալ։ Հոգւոյ ակամբն նայի ... Ոչ յառեցի զակն ոգւոյս ի գլուխն իմ կենաց Քրիստոս։ Սուղ ինչ զմտաց ակն ի ներքս հայեցուցանելով. (Խոր.։ Նար.։ Պիտ.։)
Մինչեւ ի գերեզմանին յուղարկեմք ակն. (Պիտ.։)
Զսպասաւորն յուղի առաքելով՝ նեղիմ յոյժ՝ ակն ի ճանապարհ. (Վրք. հց. ձ։)
Սաւուղ ակն ածէր յերեսաց նորա։ Եւ յաւել եւս ակն ածել ի Դաւթէ. (Ա. Թագ. ԺԸ. 15. 29։)
Ընդ ակամբ հայէր Սաւուղ (ի Դաւիթ) յօրէ յայնմանէ եւ առ յապա։ Եւ որ շուրջ զմեօք՝ ընդ ակամբ հայէին ի մեզ։ Ընդ այնոսիկ մի՛ խորհիր դու, որ ընդ ակամբ նայիցին ի քեզ. (Ա. Թագ. ԺԸ. 9։ Բ. Մակ. Թ. 25։ Սիր. ԼԵ. 8։)
Ոչ ամարանից օրհնութիւնս ժամանակին ընծայեն զպտուղս, այլ ի տարաժամու. (Եփր. համաբ.։)
Ի ժամանակ գարնայնի հասեալք՝ առատաբուղխք, ամարասունք. (Ագաթ.։)
high-breasted, broadbreasted, robust, intrepid.
well blossomed, adorned or ornamented with pretty flowers, full-blown, flourishing.
Դալարաբեր լինել քաջածաղիկ եւ յոգնապտուղ վարուց առաքինութեան. (Սկեւռ. աղ.։)
well timbered, abounding in woods.
Քաջածառ եւ պտղովքլի երկիր։ Քաջածառ՝ քաջապտուղ։ Քաջախոտ՝ քաջահասկ՝ քաջածառ է. (Փիլ.։)
very pleasant, most agreeable.
Աճել յուղղութիւնս՝ քաջահաճոյք լինել. (Մխ. երեմ.։)
very suitable, becoming, very fit or proper, apt, appropriate.
Ներքնոցն քաջայարմար իմսատութեամբ ուղղեցելոց, դիւրաւ ապա եւ արտաքնոցն պատսպարել երկայնմտութեամբ. (Պիտ.։)
full of hope, well secured, in good hopes, full of faith or reliance.
Սա քաջայոյս եղեալ ուղղութեամբ հանդերձ՝ կոչէ զԱստուած. (Խոր. ՟Ա. 3։)
to set forth one's value or worth, to make oneself known, to shew one's courage or energy, to exert one's abilities, to excel.
Քաջացարո՛ւրք եւ զօրացարո՛ւք։ Քաջացարո՛ւք, եւ լերո՛ւք յորդիս զօրութեան։ Քաջացարո՛ւք, եւ լերո՛ւք արք։ Քաջացար առնել ուղղութիւն առաջի իմ։ Քաջասցո՛ւք, զհետ ապստամբութեանց մերոց գնասցուք. (եւ այն։)
well nurtured or brought up.
Արմատացեալ այգին (որթն այգւոյ) քաջասնունդ եւ հեշտալի զպտուղն գործէ։ Որ այնպէս քաջասնունդ եւ հեշտալի զպտուղն գործէ. (Նիւս. երգ.։)
shadowy, well shaded, umbrageous.
Ընդ հովանեաւն, զոր ի դդմենւոյն ուղէշքն պատէին՝ դիւրաշուք եւ քաջաստուեր. (Փիլ. յովն.։)
cf. Քաջառողջութիւն.
Պտուղք ծառոյն քան զհացին զօրութիւն ի ճաշակելն առ քաջողջութիւն կերողացն անուժագոյնք են. (Նիւս. երգ.։)
four.
ՔԱՌԱԹՈՒԻ. նոյն ընդ Քառաթիւ, որպէս ուղղ. կամ սեռ.
quadrangular;
tetragone;
— վանաց, cloister.