ignoble, vulgar, of low extraction, of mean birth.
Որք միանգամ անազգիք էին ի վաշտս, եւ անձամբ երեւելիք. (Խոր. ՟Բ. 61։)
to lose all shame, to be shameless.
Մոլար ախտիւն (վաշխառուք) անամօթացեալք. (Մանդ. ՟Զ։)
cf. Ամսօրեայ.
Հարիւրաժողովք եւ տասնաժողովք. սարսռելի՛ եւ լսել զանուանս ամսեայք պահանջողք. (Բրս. վաշխ.։)
to cut, to cut off, to lop, to cut down;
to divide, to separate;
to take away, to discontinue, to retrench;
to shear sheep;
to cut hair;
to castrate, to geld;
— ընդ մէջ or յերկուս, to divide in halves;
— ի չորս մասունս, to cut in quarters, to quarter;
— զանդամս մարմնոյ, to cut off, to amputate, to maim, to mutilate.
Պղնձախառն էր քո ոսկին, եւ կտրեալք՝ գահեկանքն. (Բրս. վաշխ.։)
to call, to call aloud, to send forth or utter cries;
to cry to, to call upon, to invoke, to implore;
to call, to name;
to call, to invite;
to raise up, to evoke;
to read;
— զանուն ուրուք, to call on the name of;
— յօգնութիւն, to cry out for help;
— զօգնականութիւն, to implore, to crave the aid of;
երջանիկ — ումեք, to call any one happy;
վաշ վաշ —, to insult, to revile;
աւաղ or ողբս —, to deplore, to lament for.
to press, to squeeze, to compress, to express, to strain;
to macerate, to mortify, to curb, to subdue, to repress, to constrain, to restrain;
to oppress, to trouble;
— զմարմին, to mortify, to macerate, to afflict the flesh.
Ճնշեցուցանեմ զմարմինս իմ, եւ ծառայեցուցանեմ. (Եփր. վաշխ.։)
ease, convenience, comfort, pleasure;
facility;
easy, commodious;
voluptuous;
— պաշտօն, volunteer service;
— ցանկութիւն, voluptuousness, concupiscence, lust;
ըստ —ի, at will, at pleasure, at one's ease;
— եւ համբոյր մտօք, affably, benignly, kindly, condescendingly;
զ— ցանկութեան զհետ անցանել, to give oneself up to pleasures;
ըստ իւրեանց —ի գնալ, to go one's own way, at one's leisure, at one's ease;
to live as one likes, to follow the bent of one's own inclinations.
ՀԵՇՏ ՑԱՆԿՈՒԹԻՒՆ. ἠδονή voluptas, delectatio, cupiditas. Փափկութիւն, հեշտութիւն. հեշտախտութիւն. վավաշոտութիւն.
to beget;
to give birth, being or life to, to bring forth a child, to lie in, to be delivered;
to procreate, to produce;
to be begotten, engendered, produced, born;
to originate, to arise, to spring;
to pullulate, to bloom;
to emanate, to issue, to proceed;
— — կենդանեաց, to engender, to litter, to bring forth;
վերստին —, to be regenerate, born again;
to revive, to come to life again;
— Հօր, to procreate;
վերստին — մկրտութեամբ, to be new-born or regenerated by grace;
որդիս —, to bring forth a child, to be delivered of a child;
ծնաւ որդի or մանուկ արու, she brought forth or was delivered of a male;
գոգցես յայն ծնեալ էր or թուէր իմն յայն ծնեալ he seemed born for;
գետք զխորս ծնանին, the rivers nourish the sea;
երեսք որ ծնանիցին ի հայելւոջ, a figure horn or reflected in a mirror;
այտի ծնաւ քերթուղութիւն, thence poetry was born.
Զքարբսն ասեն զորովայն մօրն ուտելով ծնծնիլ. (Բրս. վաշխ.։)
childbirth, confinement, delivery, lying-in;
birth, nativity, filiation;
origin, rise, source;
generation, race, offspring;
infant or child;
fruit, production;
effect;
horoscope, nativity;
—ք, posterity, children, descendants;
խթումն ծննդեան, Christmas-eve;
— Քրիստոսի, Christmas, nativity of our Lord;
—ք or գիրք ծննդոց, Genesis;
վերստին —, regeneration, renewing;
միւսանգամ —, resurrection;
— մտաց, conception, conceit;
— լուսնի, new moon;
— փոխոյ, interest;
usury;
— կենդանեաց, brood, litter, covey;
մերձ ի —, near lying-in;
about to bring forth young;
կալ ի ծննդոց, to cease from bearing, to become sterile;
օր ծննրոց, anniversary of birth-day;
երկիր ծննդեան իմոյ, my native country or soil, birth-place, home.
Հուր այրիչ եւ սուր սատակիչ են ծնունդք փոխոց։ Իժից ծնունդն զորովայն մօրն ծակեն եւ ելանեն, եւ փոխոց ծնունդքն զոգիս շահողացն ծակեալ պատառեն։ Եւ վաշխիցն վաշխ՝ չար ծննդոց չար թոռունս ծնուցանես. (Մանդ. ՟Ժ՟Զ։)
jay.
Չորրորդ՝ որպէս ռմկ. մարթը. որ է թռչուն ծովաշրջիկ ձկնակեր ի չափ ագռաւուց՝ սպիտակ եւ գորշախայտ. ἑρεδιός (որ ի մեզ թարգմանեալ է Արագիլ) ardea. իտ. airone, aghirone, garza.
to fill to overflowing;
to break, to burst.
Մարմինն սառի եւ պարզոյ հանդիպեալ՝ նախ իսկ լինի բովանդակն կապուտակ՝ մածուցեալ արեան. ապա պարպատէ։ Երակք պարպատեալք՝ ի ներքուստ խռովութենէն բեկեցելոյ չնչոյն. (Բրս. ՟խ. մկ. եւ Բրս. վաշխ.։)
debt, duty, obligation, engagement;
due;
active debt, credit;
tribute, tax, impost;
cause, reason, author;
in debt to, indebted, accountable, responsible;
guilty, culpable;
— բաշխք, tribute due;
—ոյ տէր, creditor;
— է, there must, there ought;
it is right, it is necessary;
— եւ արժան էր, it was necessary;
չէ —, ոչ է —, ոչ է եւ պատշաճ, it must not be, it is not right, just or lawful;
չէ — կենաց, he is unworthy of life;
— վարկանել, to think proper, to deem expedient;
արկանել ընդ —եօք, to cause to run into debt, to get into debt, to be involved in debt;
մտանել ընդ —եօք, to run into debt;
to lay oneself under obligations;
բազում —ս ունել, լի —եօք լինել, to be over head and ears in debt;
— անձին համարել, to assume the obligation;
հատուցանել զ — ս իւր, to discharge or pay a debt;
հատուցանել զ —ս երախտագիտութեան, to discharge a debt of gratitude;
հատուցանել զ— ս իւր առ հայրենիս, to pay one's debt to one's country;
—առնել, to render culpable, to impute, to accuse;
to condemn;
cf. Թոյլ;
cf. Պատշաճ.
Հատուսցուք վաշխիւ զպարտն, Եթէ արդեօք այնչափ քաջառատք երեւեսցուք. (Ածաբ. ի կիպր.։)
to be conquered, to have the worst of it;
յապշութիւն —, to be confounded, astounded, astonished, surprised;
պարտեցաւ պատերազմն, a part was subdued.
Ընչեղ ես, մի՛ առնուր փոխ. աղքատ, մի՛ պարտեսցիս. (Բրս. վաշխ.) իմա՛, մի՛ պարտիցիս պարտս առեալ որպէս ի փոխ. δανίζομαι mutuor.
to owe, to contract debts, to become indebted, to be bound;
to be obliged, beholden to;
ought, must.
Ընչեղ ես, մի՛ առնուր փոխ. աղքատ, մի՛ պարտեսցիս. (Բրս. վաշխ.) իմա՛, մի՛ պարտիցիս պարտս առեալ որպէս ի փոխ. δανίζομαι mutuor.
coppery, cupreous, alloyed with copper.
Պղնձախառն էր քո ոսկին. (Բրս. վաշխ.։)
air-bubble or water-bubble, globule, froath, foam.
իբրեւ պղպջակի ի նոսա պայթեցելոյ շնչեցաւ այտումնն. (Բրս. վաշխ.։)
end, term, extremity;
summit, top.
Եկեալք ի սպառուած բանին. (Բրս. վաշխ.։)
to be frightened at, struck with consternation.
Պախիլ վավաշ հրով. (Տօնակ.) (նովին ոճով վարի եւ յն. πλήσσομαι ardeo )։
money, effects, property, goods;
provisions, victuals;
cattle.
Եթէ աղքատ եւս իցէ փոխապարտն ... երբեմն սուղ ինչ զպախրէն կամի վաճառել, զի հատուսցէ զվաշխիցն տոկոսիս. (Մանդ. ՟Է։)
impudent, salacious, lascivious, libidinous, lewd, lecherous, licentious, libertine, obscene.
ՊԱԿՇՈՏ որ եւ ՊԱԿՇՈՏԵԱԼ. գրի եւ ՊԱԳՇՈՏ. (որպէս պակուցեալ եւ ափշեալ շուայտութեամբ, կամ որ պագանէ զօշոտութեամբ) ἁκόλαστος lascivus ἅσωτος luxuriosus. Խենէշ, ցոփ. անառակ. լկտի. վավաշոտ. գէշ աչք տնկօղ .... շփացած, երեսը պատռած, քեղըրթած, առ սըզ, էտէպսիզ.
to give oneself up to lechery or lasciviousness, to lead a dissolute life, to live in debauchery.
ՊԱԿՇՈՏ որ եւ ՊԱԿՇՈՏԵԱԼ. գրի եւ ՊԱԳՇՈՏ. (որպէս պակուցեալ եւ ափշեալ շուայտութեամբ, կամ որ պագանէ զօշոտութեամբ) Խենէշ, ցոփ. անառակ. լկտի. վավաշոտ. գէշ աչք տնկօղ. շփացած, երեսը պատռած, քեղըրթած, առ սըզ, էտէպսիզ.
cf. Պայթուցանեմ;
to burst, to crack, to split, to shiver, to break, to cleave;
to be transported by pride, to be puffed up.
Իբրեւ պղպջակի ի նոսա բարկութեանն պայթեցելոյ՝ շնչեցաւ այտումնն. (Բրս. վաշխ.։)
bad, wicked;
hurtful, sinister, dangerous;
mischievous, malicious, spiteful, flagitious, iniquitous;
evil, malice, wickedness, iniquity, perversity, impiety;
trouble, affliction, disaster, misfortune;
—, —աւ, —իւ, —եաւ or —ով, ill, badly, wickedly;
ferociously, ruthlessly, without pity;
—, —ն, այս —, demon, evil spirit;
մահ —, plague, pest, pestilence;
օր —, unlucky day;
ժամանակ —, calamitous times;
— ծառ, worthless tree;
— ջուր, unwholesome, polluted, very bad water;
— ամօթ, bashfulness, sheepishness;
—, —իս առնել, գործել, to harm, to hurt or wrong any one;
—աւ կորուսանել, to destroy cruelly, without pity or remorse;
զ—սն —աւ կորուսցէ, he will miserably destroy the wicked men;
արար — առաջի տեառն, he did evil in the sight of the Lord;
եւ որ — քան զամենայն է, այլ որ — եւսն է, the most disagreeable that can be, the worst, the worst is that, that is worse;
զի մի — եւս ինչ լինիցի քեզ, for fear lest something worse should happen.
Զչարն չարիւ բժշկես. (Բրս. վաշխ.։)
intensity, vehemence, impetuosity, rage, violence;
rigour, rigidity, severity, rudeness;
grievousness, enormity, extremity.
Առաւել սաստկութիւն գանձուց զխորհուրդ մարմնոյ ծնանի. (Եփր. վաշխ.։)
tiger;
մատակ —, tigress;
կորիւն վագեր, tiger cub.
τίγρις tigris. Գազան խայտաբղէտ նման ընձու եւ յովազի. գափլան, ելէնկ, վաշագ, վէշագ, պէպր.
to get warm, to warm oneself, to be warmed;
to burn, to grow warm, hot, angry or excited, to chafe;
— յարեւու, to bask in the sun;
ջեռեալ նստել ի վերայ ձուոց, to sit on eggs, to sit brooding, to hatch;
իբրեւ արեւն ջեռնոյր, when the sun spread his beneficent heat.
tardy or late repentance.
Մի՛ տացես զքո կեանս ի յետնախոհութիւն. (Բրս. վաշխ.։)
panther.
ՅՈՎԱԶ πάνθηρ panther, panthera. իտ. pantera, lupo cerviero. գրի եւ ՅԱՒԱԶ. արաբ. եւ պրս. եուզ, վաշագ, փարշ. փէլէնք. եբր. շախալ. Գազան իբր ազգ գայլոյ՝ խայտաբղէտ իբրեւ զինձ. վասն որոյ շփոթի յոմանց ընդ մատակ ինծ.
slowly, softly, easily, leisurely;
softly, gently, mildly;
— գնալ, to go fair and softly;
to walk gravely along.
ռմկ. ուշկեկ. թ. եավաշ ... Հանդարտիկ. մեղմիկ. մեղմով. յամր. ծանր շարժմամբ. կամաց, ծանտր.
cf. Յափրութիւն.
Միտք մոլորեալք ցոփագնացութեամբք եւ յափրանօք վավաշոտութեամբք. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
cf. Մուրանամ.
Այլ տկարութիւն ունիս, մուրա՛ ի ստացողացն. (Բրս. վաշխ.։)
hating mankind, misanthropic;
misanthrope, man-hater.
Ի մարդատեցէ ել մարդասիրութիւն։ Վասն այնորիկ է մարդատեաց, զի աստուածամարտ է. (Բրս. վաշխ. եւ Բրս. չար.։)
airy, well aired.
Եթող պատուհանս լուսանցոյցս, հովաբերս, եւ հովաշունչս. (Ճ. ՟Ա.։)
renunciation, renouncing, relinquishment;
abdication;
resigning, resignation;
denial, refusal;
leave of absence;
dismission, discharge;
permission;
parting, leave;
farewell, adieu, good-bye;
— առնել, տալ, cf. Տալ հրաժարական ողջոյն;
to renounce, to give over, to relinquish, to resign;
to retire from, to leave off;
to bid adieu or farewell;
ի —ի կացուցանել, to dismiss, to discharge, to send or turn away;
առնուլ — անդարձ, to bid an eternal farewell, to bid adieu for ever.
Հրաժեշտ տայ ի վաշխից։ Հրաժեշտ տայ բանիւն՝ բնաւին մի՛ երդնուլ. (Նախ. օրին.։ Երզն. մտթ.։)
burnt, consumed by fire;
burning, consuming by fire.
Իբրեւ զուռնածս՝ որք պատեն զշանթս հրայրեացս։ Ճայթեալք ամպոց երկնից՝ հրայրեաց արարին զվաշտէ. (Մամիկ.։)
place, spot, ground;
public or market-place, market, exchange;
town-hall, town-house;
concourse of people, assembly, the public, crowd;
court, tribunal;
good cheer, feast;
արտաքին —ք դրանց, porch, portico, atrium, vestibule;
տիեզերական, ահեղ —, last judgment;
— մեհենից, gymnasium;
cf. Ըստ, ընթացք, թատր;
ի —ս, ի —ի անդ, —աւ, in the public places, in public, publicly, notoriously, evidently, frankly, plainly, openly;
— դնել, to consult, to deliberate;
— առնել, cf. Հրապարակեմ.
Հրապարակ քաղաքի։ Ընդ հրապարակս քաղաքիս։ Յանկիւնս հրապարակաց։ Ի հրապարակէ մտեալ (ի տուն)։ Ոչ պակասեացի հրապարակաց նոցա վաշխ եւ նենգութիւն։ Կայ ի հրապարակի անդ մեռեալ։ Ձգեցին ի հրապարակն առ իշխանսն։ Խնդրէին ածել ի հրապարակ.եւ այլն։
horse-breeder.
Ոմանք ձիաբոյծք, եւ վաճառականք, եւ վաշխառուք։ Ի ձիս եւ ի ջորիս յօրանալ, ձիաբոյծս լինելով. (Կանոն.։ Տօնակ.։)
cf. Ճաւշ.
ՃՕՇ. որ եւ ՃԱՒՇ, ՋԱՒՇ, ՃՕՇԱՆ կամ ԶԱՒՇԱՆ. պ. ճէվշէն, ճիւշիւշ. յոքն՛՛. ճիւվէզ, ճէվաշին (որ է սիրտ, եւ լանջք) Լանջապանակ. լանջանոց զինուորական. զրահ. վերտ.
to envy, to be envious or jealous of;
to grudge.
Զի՞ մախաս ընդ քո համարձակութիւն կենացդ. (Բրս. վաշխ.։)
biliary.
Որպէս ի մաղձականսն, որք միշտ զյառաջ եկեալսն փսխեն. (Բրս. վաշխ.։)
Mammon, god of riches;
riches, wealth.
μαμωνᾶ, μαμμωνᾶ mammona. Բառ ասոր. Մթերք ընչից. ինչք. մեծութիւն. մանաւանդ ժողովեալ անիրաւութեամբ եւ վաշխիւք.
cf. Նուք;
ի — երիվարի ելանել, նստել, to mount on horseback, to take horse.
Ոչ ի նուս երիվարաց, եւ ոչ ի վաշտս հեծելոց։ Ի նուս երիվարաց նըստեալ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8. եւ Ոսկ. ծաղկզրդ.։)
greedy of gain, grasping;
usurer.
Որ զհետ է շահս ժողովելոյ. օգտածարաւ. զօշաքաղ. վաշխառու.
Ոմանք ձիաբոյծք, եւ վաճառականք, եւ վաշխառուք, փոխանակ կրօնաւորութեան՝ շահաժողովք. (Կանոն.։)
to belch;
to feel inclined to vomit, to retch, to vomit.
Նախ քան զամենեւին մաքրելն՝ զերկրորդ կերակուրն ի վերայ արկանելով՝ դարձեալ ործան հանդերձ ցաւով. (Բրս. վաշխ.։)
hue and cry, hoot, hooting, whoop;
յայ յու առնել, վաշ եւ յայ կարդալ, հայ հուչ առնել, to hoot, to whoop, to ridicule, to scoff;
to treat roughly, to molest, to importune.
to interlace, to interweave, to intertwine, to lace, to join, to unite.
Որ խեղդէ զորբ մանուկ՝ վաշխք հայրենիք շարամանեալք իբրեւ զօձս. (Բրս. պհ. ՟Ա։)
avaricious, covetous, grasping.
Զաղքատացեալսն ի յաճմանէ վաշխիցն եւ տոկոսեացն, եւ ի շինագահ եւ յարծաթաժողով ամպարշտեալ մարդկանէ. (Եպիփ. ծն.։)
commerce, traffic, trade;
interchange, exchange;
conference, communication, correspondence, frequentation, society;
commercial, mercantile, trading;
— շնչոյ, respiration, breath;
— ամուսնութեանց, marriages, weddings;
դադարումն —ից, stagnation of business, of affairs;
ի յետին — շնչոյն, at the last moment or gasp;
— առնել, to trade, to traffic, to negotiate;
ի — գեղարդանցն ճայթիւն որոտման ելանէր, a sound as of thunder proceeded from the clash of the spears;
cf. Թեւակոխեմ.
Որպէս եւ սաղոմովն ասէ, թէ ի մէջ տուրեւառ վաճառացն մխի առակն մեղաց։ Շրթամբք ասես (զաղօթս), եւ միտքդ թուեն զվաշխս եւ զհանգանակս, զտուրեւառ վաճառումն. (Ոսկ. ապաշխ. եւ Ոսկ. ի քանան.։)
concupiscible, sensual, libidinous, amorous.
Տռփականն այն եւ վավաշ. (Մագ. ՟Ժ՟Ա։)
amours, amorous desire, concupiscence;
cupidity, strong desire, ardent wish;
եղանակ —նաց անասնոց, rutting-season, rutting-time.
Ցանկացաւ նմա ի գործ տռփանաց։ Չարավավաշ տռփանօք։ Այնքան անկղիտանայր ի տռփանացն։ Առ տռփանս կանանց։ Զվայրապար տռփանս առակս յանդիմանէ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Յհ. կթ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։ Լմբ. ժղ.։ Մխ. առակ.։)