Entries' title containing տար : 653 results

Տարորոշեմ, եցի

va.

to distinguish, to separate, to divide.

· Calfa

NBHL (6)

Զյիշատակ ծննդոց նորա բանիւ տարորոշել, թէ որո՛վ կամ ուստի կամ զիա՛րդ, կամ ոյք ոմանք տիրեցին աշխարհիս հայոց. (Յհ. կթ.։)

Ըստ արիստոտելական բացորոշութեանց զհոմանունութիւն տարորոշեսցուք. (Անյաղթ պորփ.։)

Ըստ երեսաց տարորոշեալ, բնութեամբ անքակ յոյժ միացեալ. (Շ. վիպ.։)

Գաւազան տարորոշօղ՝ աւազանին ջրով զանմեղ գառինս եկեղեցւոյ. (Տօնակ.։)

Յերիս տարորոշել բնութիւնս զմարդ ոչ ոք կամի. (Սարկ. հանգ.։)

διορίζω distermino, discerno, distinguo. Որոշել ի բաց կամ մանրամասն. զատանել. զանազանել. տարբերել. զատել. որոշել.


Տարորոշութիւն, ութեան

s.

distinction, separation, division.

· Calfa

NBHL (3)

Պէտս ունիլ առ տարորոշութեան մի մի ի զանազանութեանցն։ Առ տարորոշութիւն մի՛ առցես զսեռ ըստ այլում իրի տեսակ, եւ զտեսակ սեռ, այլ նոյնպէս։ Առ տարորոշութեան՝ թէ յառաջագոյն է սեռ քան զտեսակ. (Անյաղթ պորփ.։)

Ոչ է այս փոխարկութիւն, այլ տարորոշումն խառնեցելոցն. (Նիւս. բն. ՟Է։)

Ելն ադամայ եւ տարորոշումն ի տենչալի դրախտէն. (Զքր. կթ.։)


Տարորոշումն, ման

s. med. secretion.

· Calfa

NBHL (3)

Պէտս ունիլ առ տարորոշութեան մի մի ի զանազանութեանցն։ Առ տարորոշութիւն մի՛ առցես զսեռ ըստ այլում իրի տեսակ, եւ զտեսակ սեռ, այլ նոյնպէս։ Առ տարորոշութեան՝ թէ յառաջագոյն է սեռ քան զտեսակ. (Անյաղթ պորփ.։)

Ոչ է այս փոխարկութիւն, այլ տարորոշումն խառնեցելոցն. (Նիւս. բն. ՟Է։)

Ելն ադամայ եւ տարորոշումն ի տենչալի դրախտէն. (Զքր. կթ.։)


Տարուբեր, աց

adj. s.

agitated, tossed about, driven here and there;
carrying or bringing merchandise;
agitation;
— բանից, messenger.

· Calfa

NBHL (5)

Զելեւէջս տարուբեր (կամ տարաբեր) անդադար սահանացն։ Ի տարուբեր երթեւեկութեանց նոցա կոհակաց ի կոհակս. (Ագաթ.։ Յհ. կթ.։)

Անդ ապա դեսպանք զկնի դեսպանաց տարուբերբ առնէին. (Յհ. կթ.։)

Կորեան, եւ այլ ոչ եկեսցեն յերկրէ կիտացւոցն (այսինքն) ի տանէ տարուբերին։ Որ գերեցանն ի տանէ տարուբերին։ Տուն զնաւահանգիստն կոչէ, եւ տարուբեր զնաւսն թարշշի. (Գէ. ես. ՟Ի՟Գ. 1.)

Ի տանէ տարուբերին։

Իբրեւ բազում տարուբեր եւ խորհուրդ ի մէջ լինէին. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 20.) (յն. ἑπίσκεψις . դիտողութիւն կամ այցելութիւն)։


Տարուբերեմ, եցի

va.

to agitate, to toss about, to stir, to drive here and there;
to repeat.

· Calfa

NBHL (5)

Յաճախապէս զսպանողական բարս նոցա տարուբերէր։ Յամենայն ուրեք զնշանն տարուբերէ։ Յուշ առնէր զտարուբերեալ ի բազմաց զբանն. (Ոսկ. յհ.։)

Տարուբերեալ եւ համոզեալ ի մէջ նոցա։ Այսր անդր յամուրս աշխարհի տէրութեան իւրոյ տարուբերէր. (Յհ. կթ.։)

Հոգին տարուբերէր գթայր՝ ի յիւր ստեղծեալ ի յարարածս. (Տաղ.։)

Թիկունքս եւ արմունկս յորժամ շարժել կամիցիմ, ոչ որպէս կամիմ՝ տարուբերիմ։ Կասկածանօք տարուբերէր ի միտս. (Ճ. ՟Ա.։ Արծր. ՟Ա. 15։)

Որ ընդ աստուած եւ ընդ մարդիկ ոչ միայն վասն անցաւորիս, այլեւ վասն անանց կենացն տարուբերին, բանիւք եւ արդեամբք զգուշութիւն պիտի. (Խոսր.։)


Տարուբերիմ

vn.

to hesitate, to vacillate, to be in suspense;
to carry messages, to negotiate, to parley;
to trade, to carry on commerce.

· Calfa


Տարումն, ման

s.

cf. Տարողութիւն;
յանտեղի —, carrying to absurdity.

· Calfa

NBHL (2)

Ի տարումն եւ յընդունելութիւն մեղանաց։ Տեսանել կարել ըստ տարման, զորս որքան ինչ լինիցին յաղագս աստուծոյ բանք. (Փիլ. լին. ՟Դ. 9։ Պրպմ. ձ։)

Յանտեղի տարմամբ ունելով զյանկումն։ Ի ձառն յանտեղի տարման։ Ացռ այս լուծումն որպէս յանտեղի տարմամբ. (Կիւրղ. գանձ.։)


Տարտամ, աց

s.

unsteady, irresolute, perplexed, wavering, indeterminate, uncertain, cowardly, slothful, sluggish, idle;
— տագնապի տարակուսանաց, painful thoughts, mental anguish.

· Calfa

Etymologies (3) · Adjarian

(ի, ի-ա հլ. ըստ ՆՀԲ, բայց ա-ռանց վկայութեան) «դանդաղ, յամրաշարժ, ծոյլ» Ոսկ. յհ. Փիլ. ել. Կիւրղ. գնձ. Սրգ. Երզն. երկն. Տօնակ. «վարանիլը» Նար. «վա-րանոտ» Շնորհ. որից տարտամութիւն «թու-լութիւն, ծուլութիւն» Առ որս. Խոսր. տար-տամիլ Վրք. հց. Մագ. տարտամագոյն Պիտ.։ Արդի գրականում տարտամ նշանակում է «անորոշ»։

= Թերևս բնիկ հայ բառ՝ կրկնուած հնխ. drem-«քնել, ննջել» արմատից, իբր *տատ-բամ, *տատարմ >տարտամ. հմմտ. ւա-dormio «քնել. 2. անգործ՝ դատարկ լինել». հսլ. drêmati, լեհ. drzemac, ռուս. дремать «նիրհել, թմրիլ, անհոգ լինել»։ Այս արմատը աճած է -m-աճականով՝ պարզական dre-«քնել» արմատից, որից ունինք սանս. drálί dráyati «քնել» և ni նախամասնիկով ni-drá «քուն» (որի իրանեան համապատասխան ձևից է փոխառեալ հյ. նիրհ, որով նիրհ և տարտամ միևնոյն բառերն են լինում)։ Նոյն արմատից -dh-աճականով կազմուած է յն. ὄαρϑάνω «քնել» (Pokorny 1, 821, Berneker 223, Walde 243)։ Կազմութեան համար տե՛ս նաև տրտում։

ՆՀԲ լծ. լտ. tardum «ծոյլ, դանդաղ» բառի հետ։ Justi, Dict. Kurde 96 քրդ. tertilin «տատանիլ, երերալ» և արաբ. [arabic word] tartara։ Canini, Et. étym. 142 ռանս. dardha «հաստատուն»։ Հիւնք. տարմ բառից։ Bugge, Beitr. 33 ցե-ղակից լտ. tardus «դանդաղ» բառին, որ չի ընդունում Walde 764։ Աճառ. ՀԱ 1899. 235 համարում է կրկնուած տարմ պարզական արմատից, որի հետ նոյն է տարմ «երամ» (նշանակութեան տար-բերութիւնը չի թոյլ տալիս այսպիսի նոյնացում)։ Վերի մեկնութիւնը տուաւ Pedersen, Հայ. դր. լեզ. 132, որ ըն-դունում են Walde 243 և Pokorny 1, 821։

NBHL (5)

Ծոյլ եւ տարտամ գտանիմք։ Ի հոգեւորացն տարտամք եւ դանդաղկոտք էին։ Տարտամն մտօք։ Որոց վատ եւ տարտամ են բնութիւնքն. (Ոսկ. յհ.։ Կիւրղ. գանձ.։ Փիլ. ել.։)

Տարտամ են յըթեռնուլն եւ յուսանելն։ Բայց դու ընդ իմ տարտամ անձին՝ մարտի՛ր ընդդէմ ախոյանին։ Տարտամ է կրթութեան. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Զ։ Յիսուս որդի.։ Երզն. երկն.։)

Էշն աննուիրական է, եւ տարտամ ի գնացս. (Տօնակ.։)

Մերժէ ի բաց զախտըս տարտամ, գործովք բարեաց առնէ փարթամ. (Շ. յիշ. առակ.։)

Տարտամ տագնապի տարակուսանաց ելից գերելոյս. (Նար. ՟Լ՟Թ։)


Տարտամիմ, եցայ

vn.

to be irresolute, undecided, uncertain;
to grow slothful, lazy;
to move slowly.

· Calfa

NBHL (1)

Ի ծերութենէ տարտամեալ՝ մոռացայ զպատկեր աւուրն։ Գետնախշտի տարտամեալ, եւ սովու եւ ծարաւոյ համբերեալ. (Վրք. հց. ՟Բ։ Մագ. ՟Ի՟Ե։)


Տարտամութիւն, ութեան

s.

want of determination, irresolution, indecision, uncertainty, embarrassment, perplexity;
cowardice, poltroonery;
sloth, idleness.

· Calfa

NBHL (5)

Տարտամութիւն՝ քնոյ է լծակից. (որ ոք սխալէն, ամենայն իրօք մտրակի կարօտանայ յաղագս տարտամութեան. Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)

Մերում տարտամութեանս եպերանք։ Տարտամութեամբ եւ խեցբեկ բարբառով զբանսն արձակեն։ Առ տարտամութեան մտաց. (Խոսր.։)

Զտարտամութիւն տարակուսանացս։ Ի խշտին տարտամութեան. (Նար. ՟Ի՟Զ. ՟Կ՟Ե։)

Չի՛ք ինչ՝ որ այնպէս զմիտսն ուրախացուցանէ, որպէս ի հոգոց եւ ի տարտամութեանց փարատել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 7. (գրեալ էր, ի տարտամսութեանց)։)

νωθρία tarditas, segnities, pigritia եւ μέριμνη sollicitudo, cura. Տարտամ գոլն. տարտամելն. յամրութիւն. դանդաղկոտութիւն. պղերգութիւն. յուլութիւն. թուլութիւն մարմնոյ կամ մտաց.


Տարտարոս, աց

s.

Tartarus, hell;
մշտագիշեր —, the gloomy Tartarus.

· Calfa

NBHL (9)

Դժոխք եւ կորուստ, եւ տարտարոսն։ Արկանել ի տարտարոսն։ Արար խնդութիւն չորքոտանեաց ի տարտարոսն. (Առակ. ՟Լ. 16։ ՟Բ. Պետ. ՟Բ. 4։ Յոբ. ՟Խ. 15։)

Ի յաղցից եւ ի բոցոյ հրկիզեալ ի ցանկութեանցն. քանզի սոքա են ճշմարիտ տարտարոսն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 234։)

Տարտարոսն՝՝ որ էն մէջ ամենայնի, տեղի ինչ է յոմանց ջուրց, եւ ստորախմբումն եղանի մինչեւ ցտիղմն. ((որպէս մրուր աղտեղութեանց) Նոննոս.։)

Ի տարտարոսս ներքինս։ Զժահահոտ տարտարոսաց զխորութիւնսն։ Զգուբն ապականութեան զտարտարոս գեհենին. (Մանդ.։)

Ոմն ի հուր գեհենին մատնեսցի, ոմն ի տարտարոսն դատապարտեսցի. (Խոսր.։)

Զանհնարին դառնութիւն դժոխոց տարտարոսի. (Յհ. կթ.։)

Բանտ անուանէ զտեղի ինչ անդնդային եւ սանդարամետական՝ զհներքին տարտարոսն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ը։)

Զգունդս դիւացն ի տարտարոսն ընկղմեցեր. (Ճ. ՟Բ.։)

Ի տարտարոսի. ի գեհենոյն ի սառնամանիսն. (Լծ. նար.։)


Տարտարոսական, ի, աց

adj.

tartarean, hellish, infernal.

· Calfa

NBHL (3)

Տարտարոսական վհին։ Զմեզ ի ստորին եւ ի տարտարոսական եգիպտոսէ ի վեր կորզեաց. (Սարկ. քհ.։)

Դեւք տարտարոսականք նմանեալ սամուէլի երեւեցուցին զինքեանս վհկին, եւ ապստամբին սաւուղայ. (Ճ. ՟Գ.։)

ταρτάρειος tartareus. Որ ինչ անկ է տարտարոսի. դժոխային. անդնդային.


Տարր, րեր, րերաց

s.

element, elementary substance or matter;
տարերք, elements;
rudiments;
տարերք կենաց, the elements of life;
ըստ տարերց աշխարհի, according to the worldly maxims.

· Calfa

Etymologies (2) · Adjarian

. ր հլ. (յետնաբար նաև ի, ո հլ.) նախանիւթ» ՍԳր. Եզն. Վեցօր. Ագաթ «յօդ, տառ» Եզն. որից տարրական Ագաթ. կամ տարերական Նար. խչ. տարրապաշտ Նխ. իմ. Յհ. իմ. պաւլ. տարրաւր Ագաթ. տարրեղէն Եղիշ. տարրանալ «արմատանալ. հաստա-տուիլ» Փիլ. Սոկր. թուլատարր Վեցօր. կարծ-րատարր Պիտ. (գրուած է կարծրատորր), ողորկատարր Պիտ. միատարր Վեցօր. մեծա-տարր Վեցօր. մերկատարր Ոսկ. ես. 180. անտարր Ոսե. լհ. ա. 14. Ագաթ. ևն։ Բառիս երկու ր-երը միանալով՝ ձևացել է յետնաբար տառ «նախանիւթ» Փիլ. Պիտ. Երզն. Նար. «գիր» Փիլ. իմաստ. Սարգ. «գրութիւն, գրու-ածք, գիրք, Աստուածաշունչ» Պիտ. խոսր. Մագ. որից տառանալ «տարրանալ» Անյ. հց. իմ. տառատիպ Յիշատ. ևն։ Նոր գրա-կան լեզուն զանազանութիւն դնելով երկու-սի մէջ՝ ընդունում է տարր «նախանիւթ» և տառ «գիր»։ Նոր բառեր են տարերային, տարրաբանութիւն, տարրագիտութիւն, տար-րաւուծութիւն, տարրալուծել, տառական, տառտզի, տառակեր, տառակերութիւն, նա-խատառ, սկզբնատառ, վերջատառ, մեծա-տառ, փոքրատառ, մանրատառ, գլխատառ, շեղատառ ևն։

Հնեռեո Թր. քեր. 4 ստուգաբանում է «Տառք կոչին, վասն զի ունին տարրումն իմն և դասութիւն»։ Հիւնք. արաբ. օა δarra «հիւլէ» բառից։ Nyberg, Hilfsb. 2, 202 փոխառեալ է դնում իրանեանից. իբր

NBHL (13)

Ըստ մարդկան աւանդութեան, եւ ըստ տարերց (այսինքն սկզբանց) աշխարհիս։ Մինչ տղայքն էաք, ընդ տարերք աշխարհիս ի ծառայութեան կայաք։ Զիա՞րդ դառնայք միւսանգամ ի տարերս տկարս եւ յաղքատս.եւ այլն։

Մարդոյ մարմին ի չորից տարերց խառնեալ է, ի խոնաւութենէ, ի ցամաքութենէ, ի ցրտութենէ, եւ ի ջերմութենէ. (Եզնիկ.։)

Տարր կոչէ՝ որ ի չորից ունին զգոյութիւնս. յայսոցիւ չորից տարերց տարերք մարմնոցն. (Շ. բարձր.։)

Տարր մրգոյն։ Արեգական տարրն։ Տարրն երկնի։ Տարերն լուսնի։ Ըստ տարերց բարձր լերանց. (Եզնիկ.։ Շ. բարձր.։ Ագաթ.։ Լմբ. էր ընդ եղբ.։ Վեցօր.։ Շիր.։ Խոր.։)

Մեղուն ինքն նուազ է ի տարրին, եւ փառաւորեալ ի վաստակս. (Համամ առակ.։)

Տարր ժամանակիս։ Տարր գոյից կամ արարածոց։ Տարր արկածից։ Ի փոքուէ տարրէ. (Նար.։)

Ոչ եթէ ի տարրն հայի կամ ի նիւթն՝ աննիւթ բնութիւնն, այլ ի հոգին եւ ի սէրն՝ որով տարրնլ ընծայի։ յայլ իմն էուեւիւն յեղաշրջին կցորդակից տարերաւն. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. պտրգ.։)

Կրօղ զտարրաստուածեղէն (այսինքն խաչն զմարմին աստուածորդւոյն), զայն որ մեռաւ մեզ փոխարէն. (Շ. ոտ. բարձր.։)

Տարից ի միասին ածելոց։ Միւսն իսկ ի տարրիցն։ Զերկաքանչիւրից տարրիցն պատճառելով զբաղկացութիւն. (Պղատ. տիմ.։)

Նախեղակ վեհից իմանալեացըն խումբ՝ ստորակաց տարրիցը քառիւք. (Շ. տաղ.։ Գոյիցս տածիչ՝ տարրից ու անտարրից սուրբ հոգիդ. Տաղ յհ. եղբ. հեթմ.։)

Ի տածումն օգտաբեր տարրոյս յորդորամիտք. (Պիտ.։)

Չորից տարեարցս։ Երից տարեարցդ։ Տարեարքս չորս են. (Վրդն. ծն.։)

Յասորի լեզու ասէ, ի սկզբանէ արար աստուած զյաթն երկինս, եւ զյաթն երկիր. յաթն ասելով՝ որ է տարր (եզակի), իբրեւ զմիոջէ տարերէ միոյ երկնի յայտ առնէ թարգմանութիւնն. (Եզնիկ.։)


Տարրաբան

s.

chemist.

· Calfa


Տարրաբանական, ի, աց

adj.

chemical.

· Calfa


Տարրաբանութիւն, ութեան

s.

chemistry.

· Calfa


Տարրաբաշխութիւն, ութեան

s.

decomposition.

· Calfa


Տարրաբար

adv.

in an elementary state or form, elementally, rudimentally;
materially.

· Calfa

NBHL (3)

στοιχειωδῶς per elementa, simpliciter. Նիւթապէս. զգալապէս. պարզապէս. մանրամասնաբար. Այսքանւոյ զարդուս եւ ընդ սորայն մասանց տարրաբար առ ամենայն գոյութիւն առաջի արկելոց. (Նիւս. կազմ. ՟Դ։)

Զոր լեզուով ազդմամբ՝ լսելեաց մատուցանէ զբանն, զնոյն սա տարրաբար տեսանելեաց առաջի դնէ. (Յհ. իմ. ատ.։)

Տարերք անուանին, տարրաբար խառնին. (Գանձ.։)


Տարրագէտ

cf. Տարրաբան.

· Calfa


Տարրալոյծ, ուծի

cf. Տարրաբան.

· Calfa


Տարրալուծութիւն, ութեան

s.

decomposition.

· Calfa


Տարրական, ի, աց

adj.

elemental, elementary, uncompounded.

· Calfa

NBHL (3)

Տարրական օրէնքն (առ մովսեսիւ)։ Տարրական անցաւոր արարածք։ Առանց տարրական օդոց. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։ Ագաթ.։ Նար. ՟Ժ՟Դ։)

Ամենայն տարրականացս նիւթք։ Մարմինք տարրականաց. (Ճ. ՟Ա.։ Երզն. երկն.։)

Եկն եհաս աւետաւորս տառ՝ տարրական իմն նուիրաձիր (իբր անձրեւ զովացուցիչ). (Մագ. ՟Ի՟Դ։)


Տարրանամ, ացայ

vn.

to be compounded of elements, to be reduced to elements, to be produced, formed, to exist, to be;
to incorporate, to adhere, to be united, attached;
to be inculcated, impressed or imprinted;
բանիւ տարրացեալ մարմինք, created beings furnished with reasoning faculties;
սողոմոն տարրանայր ի խորս էակաց, Solomon penetrated the secrets of nature;
յերկիւղի նորա տարրասցուք, let us keep his fear in our hearts;
տարրացեալ են ի սիրտ իմ, they have penetrated to my inmost soul;
տարրացաւ խաւարն ի վերայ երկրի, darkness covered the face of the earth;
տարրացեալ առ աստուած սիրով, bound to God by love.

· Calfa

NBHL (5)

Ունակութիւն եղեալ ի նմա տարրասցի։ Յորմէ տարրացեալք ամենայն մարմինք ... բանիւ տարրացեալք մարմինք։ Յորում տարրացեալ է զօրութիւնն աստըուծոյ։ Թանձրացեալ տարրացաւ խաւարն ի վերայ երկրի։ Հանդերձն տարրանայր իբրեւ զանկողին ինչ ի խորութեան. (Անյաղթ ստորոգ.։ Փիլ.։ Լմբ. պտրգ.։ Եղիշ. խաչել.։ Լմբ. էր ընդ եղբ.։)

Տարրանալ ի հանդէս բարեպաշտութեան։ Յամենայն վարս բարեգործութեան տարրանայր։ Տարրացելոցն առ աստուած սիրով։ Ըստ նորին սրբութեան տարրանամք, հաղորդեալք իրերաց, եւ միացեալք ի քրիստոս։ Յեղկեղի նորա տարրասցուք. (Սոկր.։ Ճ. ՟Ա.։ Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։ Տօնակ.։)

Որ եւ յոյժ անվայելուչ էր իմոյս լրբանաց՝ ի վեր տարրանալ առ այդքան բարձրագոյն եւ երկնային իհրողութիւնսն. (Նանայ. յռջբ։)

Սողոմովն իմաստնացեալ, որքան առաւել տարրանայր ի խորսն (յն. , միջամուխ լինել), այնքան յաճախագոյնս ցնորէր. (Առ որս. ՟Է։)

Հաստատիլ իբր տարր բնական. բնաւորիլ. սերտ միանալ. ապաւորիլ՝ դրոշմիլ որպէս տառ. խորամուխ լինել. ընդմտանել. ծաւալիլ. զօրանալ. արմատանալ։ Իսկ յն. στοιχέω մեկնիլ ի լտ. incedo, sequor aliquid mente, animo, factis.


Տարրապաշտ, ից

s.

fetish;
fetish-worshipper.

· Calfa

NBHL (1)

Բամբասէ զանմտութիւն տարրապաշտիցն։ Ոչ միայն տարրապաշտք, այլեւ դիւապաշտք. (Նախ. իմ.։ Յհ. իմ. պաւլ.։)


Տարրապաշտութիւն, ութեան

s.

fetishism;
object-worship.

· Calfa


Տարրապէս

adv.

cf. Տարրաբար.

· Calfa

NBHL (1)

Րամեալ ի քե՛րըս տարրապէս, զանազանեալտառիւ հանդէս. (Շ. այբուբ.։)


Տարրատռփութիւն, ութեան

s.

immoderate love or desire of terrestrial things;
idolatry.

· Calfa

NBHL (2)

Տռփումն ի տարերս. սէր նիւթականաց. տարրապաշտութիւն.

Տարրատռփութեան դեւն ստիպէ՝ բարեքաձեւաց տարերց երկիրպագանել. (Յհ. իմ. պաւլ.։)


Տարրացուցանեմ, ուցի

va.

to element, to compound of elements, to constitute, to produce, to form, to give being to;
to incorporate, to attach together, to mix, to unite;
to inculcate, to impress.

· Calfa

NBHL (3)

Տալ տարրանալ (ըստ ամենայն առման).

Զանտարրն տարրացուցին (զբանն նշանագրովք). (Ճ. ՟Ը.։)

Ի մի էութիւն զիւրաքանչիւրոցն նուէր տարրացոյց։ Տարրացուցանէ զնոսա մի աստուած եւ մարմին աստուծոյ։ Հոգին տարրացուցանէ զմեզ ի քրիստոս իբր զկենդանութիւն։ Հանդերձն՝ զոր տարրացոյց անկողին ի խորափտին. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. էր ընդ եղբ.։)


Տարրաւոր

adj.

cf. Տարրական;
material, corporeal.

· Calfa

NBHL (1)

Թէ էին տարրաւորք (հրեշտթակաք), ապա երեւելիք, եւ ոչ աներեւոյթք։ Ի մեզ գոլ տարրաւորացն (չորից հիւթոց) յաշխարհիս տեսեցելոց մասին. (Ագաթ.։ Նիւս. կազմ.։)


Տարրաւորութիւն, ութեան

s.

materiality, corporeity.

· Calfa

NBHL (1)

Ի տարրաւորութենէ եղեալ անսուրբ կենդանի. (Մամբր.։)


Տարրեղէն, ղինի, նաց

adj.

cf. Տարրաւոր.

· Calfa

NBHL (4)

Եղեալն ի տարերաց. տարրաւոր. տարրեղէն. նիւթեղէն. հիւթաւոր. հողեղէն. երկրաւոր. զգալի.

Ոչ ձեւանայ ի տեսիլ տարրեղէն։ Տարրեղէն փայտակերտն սուրբ քառաթեւն։ Էութիւնք իմանալեաց եւ տարրեղինաց։ Հրեղինաց եւ տարրեղինաց ստեղծօղ. (Եղիշ. ՟Բ։ Շար.։ Շ. գանձ.։)

Բնութիւնք տարրեղէն արարածոցս։ Տարրեղէն նիւթովն. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Զ։ Լմբ. սղ.։)

Որպէս զի ի տարրեղինաց եւ հոգեղինաց, ի հրեղինաց եւ հողեղինաց փառաւորեսցի քո սուրբ անունդ. (Ժմ. յն.։)


Տարրիչ

adj.

creating, producing, making.

· Calfa

NBHL (1)

Երեւեցուցիչ երեկորի, տարրիչ խաւարի. (Նար. ՟Ձ՟Գ։)


Տարրութիւն, ութեան

s.

elementariness, elementarity, substance, existence;
elements, rudiments.

· Calfa

NBHL (3)

Աստղ սահմանիչ երկակշիռ տարրութեանց (տուընջեան եւ գիշերոյ, այսինքն արուսեակն՝ որ լինի եւ գիշերավար). (Նար. ՟Ղ՟Գ։)

Սրբոյն յռեթէոսի յաղագս աստուածաբանականաց տարրութեանց։ Ըստ աստուածաբանականացն նորա տարրութեանց։ Զայս ինչ ասէ յաղագս յիսուսի ի ժողովեալսն իւր աստուածաբանականսն տարրութիւնս. (Դիոն. ածայ.։)

στοιχείωσις q.d. elementatio, elementum. Տարրումն. ինչ մի տարրացեալ. բաղկացութիւն տարրեղէն.


Տարրումն, ման

s.

incorporation, union, constitution.

· Calfa

NBHL (3)

cf. ՏԱՐՐՈՒԹԻՒՆ. որպէս Տարրացումն. բաղկացութիւն, եւ տպաւորութիւն. դրոշմ տառից եւ զօդումն տառի ընդ տառի. դասաւորութիւն. Գիր ... նոյն իսկ տառք կոչին. վասն զի ունին տարրումն ինչ եւ դասութիւն. (Թր. քեր.։)

Կրկին յիշեաց զտառս. ցուցանէ զտարրումն եւ զմիաբանութիւն գրոյ եւ ձայնի հանգոյն տարերց երկրի։ Տարրումն. զի միաբանին գիր եւ ձայն հանգոյն տարերացդ. (Երզն. քեր.։)

Զտարրումն շաղապատեալ շաղաշարի գրիւք տրամաբանեսցես. (Մագ. ՟Ժ՟Զ։)


Տարփ, ոյ

s.

ardent desire;
love.

· Calfa

Etymologies (2) · Adjarian

«սէր» Գնձ. Նար. տաղ. որիս տար-փալ «սրտով փափագիլ» Շար. Շնըրհ. տար-փացուցանել Անյ. հց. իմ. տարփաւր Խոր. Պիտ. տարփածու Խոր. տարփանք Փիլ. Խոր. նիրատարփ Շնորհ. տաղ. գեղեցկատարփելի Պիտ. ծաղկատարփակ Պիտ. ևն։ Անշուշա նոյն բառերն են տարփել «խնդամտեւ» և տարփնօղ «սքանչելի» Բառ. երեմ. էջ 309, Արմատիս միւս ձևերն են՝ ՏՐԻՓ «սէր, ցան-կութիւն» Տաղ. որից տրփող Ագաթ. տրփանք Պիտ. Արծր. տրփութիւն Խոր. տրփումն Վրք. հց. ՏՌԻՓ «կրքոտ սէր» Փիլ. որից տռփիլ Աուտ-Սեբ. 5, Բուզ. 99. տռփալ, տռփանալ Պտմ. աղէքս. Լմբ. տռփումն Շնորհ. Մադ. Մխ. առակ. տռփանք Բուզ. տռփական Փիլ. Յհ. իմ. մանկատռիփ Փիլ. տարրատռփութիւն Յհ. իմ. պաւլ. պատանեկատոփին Փիլ. դըժ-ուարատռփական Բրս. թղթ. ևն։ (Այս բոլորը, ևնչպէս տեսնւում է, Ոսկեդարում շատ սա-կաւ գործածութիւն ունէր. այս մասին տե՛ս Նորայր, Կորիսն վրդ. էջ 211-213 և Մէնէ-վիշեան ՀԱ 1911, էջ 550)։

«գօտիի մէջտեղի զարդարուն կա-առ». նորագիւտ բառ, որ մէկ անգամ գըտ-նում եմ գործածուած Այրիվ. 8ա. «Սա մա-տանի քում կնքոյ և գինդ զեղոյ ականջոյ, Սա տարփ գօտոյ քոյդ միջոյ և շաղք հերաց քում հիւսոյ»։

NBHL (2)

Չեւ հասեալ ի տարփ՝ խնկաբերից բուրման պայման։ Տարիփ եղբօրորդւոյն՝ կանայք օրիորդք սիրեցեալք. (Նար. տաղ.։)

Քաջն արտակ դիմեալ յասպարէզ տարփով, եւ սուրբ հաւատով. (Գանձ.։)


Տարփալի, լւոյ, լեաց

adj.

desirable, wishful;
kind, dear, beloved.

· Calfa

NBHL (1)

Արժանի նշոյլ տարփալի։ Սիրասնունդ սիրամարգ սխրալի, նրբափայլ ոսկեթել տարփալի։ Փողէր կանաց տարփալին։ Տարփալիլ վերնականզ վեհիցն. (Նար. կուս.։ Շ. տաղ.։ Երզն. լս.։)


Տարփածու, աց

s.

lover, wooer, sweetheart, beau, gallant, fop;
lover, mistress, sweetheart.

· Calfa

NBHL (2)

Որ ածէ տարփումն առ այլ, կամ ձգէ զայլոց առ ինքն տարփումն.

Զըղձալին իւր իբրեւ զտարփածուն. (Խոր. ՟Ա. 14։)


Տարփական, ի, աց

adj.

relating to love, erotic.

· Calfa

NBHL (2)

Յայտարարօղ տարփման. տենչողական.

Թաղծական, ծիծաղական, տարփական. (Վրդն. սղ.։)


Տարփամ, ացայ

vn.

to wish for ardently, to long or sigh for, to covet eagerly;
to burn with desire or passion, to be in love.

· Calfa

NBHL (1)

Ծարաւեցայ բանիցս անբիծ, եւ տարփացայ դրոշմել ի գիծ. (Շ. յիշ. առակ.։)


Տարփանք, նաց

s.

love, passion, ardent desire, over-eagerness;
բայց զի՞նչ — քեզ առասպելքն իցեն, why are you so fond of fables?.

· Calfa

NBHL (4)

Աստուածային տարփանօք մղեալ։ Որ ի հեշտ ցանկութիւն տանին տարփանքն, զամենեսեան ի բացհատանել. (Փիլ. իմաստն.։)

Ոչ վայելիցն տարփանօք հեծեմ, այլ հանդերձողին տենչանօք յերիկամանց աստի կականիմ։ Խրախացի՛ր համայն տարփանօք բերկրեալդ ի կանայս. (Նար. ՟Ժ՟Բ. եւ Նար. կուս.։)

Զի՞նչ արդեօք տարփանք քեզ առասպելքն իցեն. (Խոր. ՟Ա. 31։)

Յայս կշիռ ժողովել զիմաստիցս ծայր տարփանաց, եւ արժանի գովելոյ իմաստունս. (Համամ առակ.։)


Տարփատենչ

adj.

ardently longing for, sighing after, very desirous.

· Calfa

NBHL (1)

Յօրինուածով յարդարել ... տարփատենչ տեսողացն. (Ասող. ՟Գ. 47։)


Տարփաւոր

cf. Տարփող.

· Calfa

NBHL (4)

Զափրոդիտեայ պատկերն իբրեւ երակլեայ տարփաւորի. (Խոր. ՟Բ. 13։)

Պահէ զտարփաւոր ծառոյն կենաց պողոտայ. (Պիտ.։)

Տարփածու. տարփացօղ, եւ տարփալի.

Բարեպաշտութեան եւ իմաստութեան տիրապէս տարփաւորն՝ աստուածասէր թագաւորն հայոց հեթում. (Երզն. քեր. յիշատ.։)


Տարփող

adj.

amorous, loving, fond;
desirous, covetous.

· Calfa

NBHL (1)

Որ լաւաբարութեանն էր տարփօղ։ Հրավառէ զտարփողս անթիւրելի հաւատոյն։ Սէրն՝ տարփողին օտարանայր յաչաց. (Փիլ. իմաստն.։ Խոր. վրդվռ.։ Շ. տաղ յար.։ Որպէս եւ Նեղոս. ձ։ Մխ. առակ. ՟Ճ՟Գ. ՟Ճ՟Ի։)


Տարփողեմ, եցի

va.

to announce loudly, with shouts and cries, to cry aloud, to shout;
to celebrate, to publish.

· Calfa

NBHL (3)

Տեսեալ զքերոբէն ... տարփողելով սրբուհւոյն. (Շար.։)

Ձայնէր ի վիմին հրեշտակապետն այսօր, տարփողէր կանանցն զուարթ, յարեաւ խաչելեալն. (Շ. տաղ.։)

ներգործական բայ չէզոքական բայ Իբր յն. διασαλπίζω divulgo, pervulgo (velut tuba). Ի տար փողել. քաջահնչօղ ձայնիւ ազդել. քարոզել. աւետարանել. հռչակել իբրու փողով.


Տարփութիւն, ութեան

s.

cf. Տարփանք.

· Calfa

NBHL (2)

Տարփանք. տարփումն. տրփումն. տռփումն.

Զկին իւր ի մեծ նեղութիւն արգել սակս տարփութեան (կամ տրփութեան) երանելւոյն գլափիւղայ. (Խոր. ՟Բ. 85։)


Տարփումն, ման

s.

cf. Տարփանք.

· Calfa

NBHL (7)

Տարփալն. տարփանք. տենչ. փափաք.

Հարկաւորեալ յայնժամ լնուլ զտարփումն եղբօրն, բացեալ զգերեզմանն. (Դիոն. թղթ.։)

Պարեմք հոգեպէս տարփմամբ ... Ստացար քեզ օրհնաբանս անձկով տարփման։ Զտարփումն անյագ սիրոյն որ առ նտ. (Նար. կուս. եւ Նար. երգ.։)

Բորբոքեալ անձկակարօտ տարփմամբ սիրոյ. (Շ. տաղ որոտմ.։)

Լնուլ զաստուածահաճոյ տարփումն սիրոյ՝ թագաւորին. (Ճ. ՟Ա.։)

Զիղձ տարփման տոչորման հոգւոյն։ Յառ քրիստոս տարփմանէն եւ սիրոյն բոցակիզեալ. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)

Իմաստութեան տարփումն։ Եռայր յիս տարփումն բաղձանաց. (Երզն. մտթ.։ Ուռպ.։)


Տարօրէն

adj. adv.

unreasonable, unlawful, illicit, iniquitous, wicked;
unlawfully, illegally, unjustly, contrary to equity, iniquitously, wickedly.

· Calfa

NBHL (6)

Զտարօրէն հեշտ ցանկութիւն։ Տարօրէն չարութեամբ ... Յայնպիսի մտաբերէր տարօրէն խառնակութիւնսն. (Փիլ. յովն.։ Պիտ.։)

Զտարօրէն հեշտութիւնս ուսայք. (Լմբ. յովն.։)

Նոր օրէնսդրութեան, եւ տարօրէն հանճարոյ գիւտ. (Սարկ. հանգ.։)

Է՞ր վասն զրկես զորդին քո ի խնամոց արարչին քո՝ տարօրէն հոգալովդ. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)

παράνομος contrarius legi, illegitimus, improbus. Օտար յօրինաց. անօրէն. անկարգ. եւ Տարօրինակ.

Կամ մ. παρανόμως contra leges, illicite. Արտաքոյ կարգի եւ օրինաց. անկարգաբար. տարօրինապէս.


Տարօրինակ

adj.

unlike, dissimilar, unequal, extraordinary, strange, eccentric, odd, singular, uncouth, outlandish.

· Calfa

NBHL (1)

Անունակն նիւթոյ յանցանաց, տարօրինակն մարմնաւորաց. (Նար. մծբ.։)


Տարօրինութիւն, ութեան

s.

injustice, wrong, iniquity, improbity, wickedness.

· Calfa

NBHL (1)

Իսկ դու ի տարօրինութեանդ գոլով՝ զամենեսեան թիւրես. (Երզն. մտթ.։)


Ցանկակատար

adj.

high-built (wall).

· Calfa

NBHL (2)

Ոյր կատարն է որպէս բարձր ցանկոյ.

Արծարծեա՛ զօրութեամբ քո զթեւս հոգւոյս, զի հնար լիցի ընդ ցանկակատար հրեղէն պարիսպն անցանել ի կեանս սիրողաց քոց. (Բենիկ.։)


Definitions containing the research տար : 6174 results

Այտի

adv.

thence, from that place.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ վրիպեսցի այտի բան, մինչեւ կատարեսցի ամենայն. (Փարպ.։)


Այրաբար

adv.

manfully, vigorously;
valiantly, bravely, courageously.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՅՐԱԲԱՐ որ եւ ԱՅՐԱՊԷՍ. իբրեւ այր մարդ. որպէս մարդ կատարեալ. մեզի պէս ճշմարիտ մարդ. ինսան կիպի. ἁνδρικῶς. humaniter, ut homo


Այրական, ի, աց

adj.

virile, manly.

· Calfa

NBHL (1)

Ասելովն այրական՝ յայտնելով թէ կատարեալ մարդ եղեւ. եւ աստուածագործութեամբն, թէ Աստուած է եւ մարդ՝ նոյն ինքն զաստուածայինսն նշանագործեալ. (Մաքս.։)


Այրութիւն, ութեան

s.

virile age, age of manhood, virility, manhood;
widow-hood.

· Calfa

NBHL (2)

Ոմանք ի մանկութիւն, կէսք ի կատարեալ այրութիւն. (Երզն. մտթ.։)

Առանց մարդկային օգնականութեանց է այրութիւնն։ Քան զամենայն կանանց եւ աղջկանց տարաժամ հասեալ յայրութիւն։ Չեմք յայրութեան, զի զփեսայն ընկալաք. (Ոսկ.։)


Այց

s.

visit;
search;
inspection;
— առնել, յայց ելանել, to visit, to go to see, to make a visit;
— եւ խնդիր առնել, յայց եւ ի խնդիր ելանել, to search, to examine, to observe.

· Calfa

NBHL (1)

Այցելութեամբ այց արասցէ ձեզ Աստուած, եւ հանցէ զձեզ յերկրէս յայսմանէ։ Յայցելութեան՝ յորում այց արասցէ ձեզ Աստուած, հանջիք եւ զիմ ոսկերս։ Ուրախ եղեւ, զի արար Աստուած այց որդւոցն Իսրայէլի։ Եւ այց արար Տէր Աննայի, եւ յղացաւ։ Ո՞վ է որդի մարդոյ, թէ այց ինչ արասցես դու նմա։ Ա՛յց արա այգւոյս այսմիկ, եւ դարմա՛ն տար սմա։ Ա՛յց արա մեզ ի փրկութեան քում։ Այց արար Աստուած ժողովրդեան իւրում ի բարութիւն. եւ այլն։


Այցելութիւն, ութեան

s.

visit;
visitation;
search;
inspection;
examine.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ զայցելութիւն նորա զայն այլ տարցի. (Սղ. ՃԸ. 8. (որ եւ թարգմանի),)


Անագ, ի, ոյ

s.

tin;
օծանել՝ գրուագել անագաւ, to tin, to cover with tin;
օծումն անագաւ, act or employment of tinning.

· Calfa

NBHL (1)

Ասեն, եթէ հայելի ի պղնձոյ եւ յանագոյ լինի. (Եփր. յաւետար.։)


Անագանի

adv.

late, late in the evening, at a late hour.

· Calfa

NBHL (1)

Անագան, իբր ի տարաժամել աւուրն. ընդ երեկս. յերեկոյի. ἐσπέρας, ἑν ἐσπέρᾳ. verspere. իրիկուն եղած, ուշկեկ. ագշամլայըն.


Անազատութիւն, ութեան

s.

want of nobility;
niggardliness, lowness.

· Calfa

NBHL (1)

Անազատութիւն եւ տարագրութիւն Քանանու. (Փիլ. լին.։)


Անազգակցութիւն, ութեան

s.

want of affinity;
dissimilarity.

· Calfa

NBHL (1)

Օտարութիւն յազգակցութենէ. անհարազատութիւն.


Անազգի, զգւոյ, ազգեաց

adj.

ignoble, vulgar, of low extraction, of mean birth.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ օտարազգի, կամ վատատոհմիկ. դրսի կամ ցած ազգէ.


Անախտութիւն, ութեան

s.

apathy, dispassion;
integrity, purity;
good constitution, health.

· Calfa

NBHL (1)

Զանախտութիւնն զգեղեցիկ համբարեալ ընկալցի. քանզի եթէ անախտութիւն ըմբռնեսցէ զանձն, կատարելապէս բարեբախտիկ լիցի։ Որ առաքինութեանն է ցանկացեալ, ոգիքն նորա միշտ յանախտութեան կան մնան. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. նխ. ՟ա.։)


Անակնառութիւն, ութեան

s.

cf. Անաչառութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Տե՛ս եւ զաւետարանչին անակնառութիւն, որ ոչ խորշեցաւ ի պատմելոյն. (Նանայ.։)


Անակնունելի, լւոյ, լեաց

adj.

cf. Անակնկալ.

· Calfa

NBHL (2)

Մի՛ անակնունելի (գոլով՝) գայցէ մահն։ Կարի օտար էր բանն, եւ անկարծելի եւ անակնունելի ասացեալքն. (Ոսկ. յհ.։)

Ես նոյնպէս զանակնունելին յինէն կատարեցի. (ՃՃ.։)


Անահ

adj.

fearless.

· Calfa


Անաճական, ի, աց

adj.

cf. Անաճ.

· Calfa

NBHL (1)

Մի՛ աճեցուցաներ զկատարեալ եւ զանաճական թիւն. (Սարկ. հանգ.։)


Անաճելի, լւոյ, լեաց

adj.

cf. Անաճ.

· Calfa

NBHL (1)

Կատարեալ դարձեալ ասի որպէս անաճելի, եւ միշտ կատարեալ։ Անաճելի եւ անեղծանելի՝ միշտ կատարեալ. (Դիոն. ածայ. ԺԳ. յորմէ եւ Երզն. մտթ.։)


Անայլայլելի, լւոյ, լեաց

adj.

cf. Անայլայլակ.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ այլ ինչ նշանակել կամի հաւատարիմն, բայց ճշմարիտ եւ անայլայլելի. (Կիւրղ. գանձ.։)


Անանձն

adj.

inanimate, lifeless;
impersonal.

· Calfa

NBHL (2)

Անանձանց եւ անձնաւորաց, անասնոցս եւ ասնոց ... այսպէս եւ յոգւոջն՝ եւ անանձունքն եւ անկատարքն եւ հիւանդոտքն. (Փիլ. այլաբ.։)

Բանն Աստուած ոչ միայն բան ինչ անանձն, այլ եւ բան անձնական, եւ մարդ կատարեալ. (Ոսկ. ես.։)


Անանջատելի, լւոյ, լեաց

cf. Անանջատ.

· Calfa

NBHL (1)

Անանջատելի պատահումն՝ խաժակնութիւն։ Ի տարբերութեանցն են ոմանք անջատականք, եւ ոմանք անանջատելիք. (Պորփ.։)


Անաշխատ

adj. adv.

unfatigued, fresh;
easy, not difficult;
easily, without fatigue or trouble.

· Calfa

NBHL (1)

Անաշխատ կատարել, կերակրել, հնչել, ընդունել. (Պիտ.։ Արշ.։ Լմբ.։ Լծ. կոչ.։)


Անաշխարհիկ

adj.

banished or driven from his country;
captive, enslaved;
strange, foreign.

· Calfa

NBHL (3)

Հանեալն ի քաղաքակցութենէ. գերի վարեալ յօտար աշխարհ. վտարանդի, ստրուկ. ἁνδράποδον, mancipium.

Որ չէ ի նոյն աշխարհէ կամ գաւառէ. տարաշխարհիկ. օտարական. նժդեհ. պանդուխտ. դրսեցի. տաշրալը, եճնեպի, զարիպ, եապանճը.

Այր մի օտարական եւ անաշխարհիկ եկիր յարեցար ի մեզ. (Ագաթ.։)


Անապատանամ, ացայ

vn.

to become a desert, to be deserted;
to fall, to decay.

· Calfa

NBHL (1)

Զրկիլ. որբանալ. հեռի գտանիլ. ամայանալ. օտարանալ. ազատանալ. մահրում գալմագ, թէրք օլունմագ, խալի գալմագ. ἑρημόομαι, deseror, orbor.


Անառիկ

adj.

impregnable, inexpugnable

· Calfa

NBHL (1)

Իբրեւ աշտարակ հզօր, կամ ամրոց անառիկ է արդարութիւն. (Լծ. կոչ.։)


Անասնաբարոյ, ից

adj.

brutal, rude, ill-mannered.

· Calfa

NBHL (1)

Անասնաբարոյք լինելով դատարկութեամբն. (Պիտ.։)


Անասնական, ի, աց

cf. Անասնախառն.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ ըստ անասնական գառինն որ յԵգիպտոսն երբեմն էր պատարագեալ. (Կիւր. Ղկ.։)

Ես եղէ պատարագ վասն քո, եւ ազատեցի զքեզ յանասնական պատարագէն՝ որ ոչ ունէր զփրկութիւն. (Եփր. քրզ.։)


Անաստուած, ից

adj.

atheistic, atheist;
ungodly, irreligious.

· Calfa

NBHL (1)

Իբր անաստուածական. հեթանոսական. օտար յԱստուծոյ.


Անաստուածութիւն, ութեան

s.

atheism;
ungodliness, irreligion.

· Calfa

NBHL (1)

ἁθεότης, ἁθεία, atheismus, impietas in deum. Ուրանալն զԱստուած՝ գոնէ գործովք հեթանոսութեան. օտարութիւն յԱստուծոյ. ամպարշտութիւն. տինսիզլիք, իլհատ, քեաֆիրլիք.


Անարատութիւն, ութեան

s.

purity, uprightness, integrity, entire state.

· Calfa

NBHL (2)

Անարատն գոլ ըստ ամենայն առման. ամբծութիւն. ամբողջութիւն. մաքրութիւն. կատարելութիւն. սրբութիւն. անեղծութիւն. լէքէսիզլիք, փաքլըգ, սատագաթ, թէմամիյէթ.

Զամենայն մասունս առաքինութեանցն անարատութեամբ ի կատարումն հասուցանիցէ. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)


Անարար, աց

adj.

increate.

· Calfa

NBHL (1)

Զերկիր ... զանդունդս համատարածս ... անկազմս, անարարս. (Ագաթ.։)


Անարգ, աց

adj.

worthless, contemptible, vile, abject, despicable, ignoble.

· Calfa

NBHL (2)

Դիւրին է Աստուծոյ՝ անարգօք զմեծամեծ իրս կատարել. (Եղիշ.։)

Ի փոքուէ տարրէ անարգէ։ Անարգ ձայն, կամ մոխիր։ Քարինս անարգս։ Յանդամոցս անարգացս. (Նար.։)


Անարգել

adj. adv. free, unembarrassed;
without obstacle, freely.

· Calfa

NBHL (1)

Անարգել տարփաւոր. (Խոր. ՟Բ. 60։)


Անարգութիւն, ութեան

s.

offence, slight, refusal, reprobation;
humiliation;
vileness, meanness, worthlessness;
յ— իջանել, to demean, to degrade one's self.

· Calfa

NBHL (1)

Յանարգութիւն մեղաց իւրով պատարագաւն՝ յայտնեալ է. իմա՛ մերժումն, եղծումն. իսկ (Օրին. ԻԴ. 1. եւ ԻԵ. 3.)


Անարդիւն

adj.

unproductive, fruitless, useless;
worthless.

· Calfa

NBHL (1)

Անարդ. անհեթեթ. իբր տարադէպ. դժպատեհ. անվայել. անշնորհք, ամօ՛թ բան. այըպ. իբր ἁσχήμων, tupre.


Անարեւ

adj.

without sun, dark, cloudy.

· Calfa

NBHL (1)

Անարեւ միգով յամենայն մասանց պարփակեալ։ Յոյժ անարեւ եւ անվերարկու ի տարտարոսի. (Նար. ԻԳ. ԻԶ։)


Անարժան, ի, ից, աց

adj.

unworthy, unfit, improper;
condemnable, blamable, illegal, dishonest;
— համարել, to disdain.

· Calfa

NBHL (2)

Յարժանաւորս եւ յանարժանս տարածանի. (Լմբ.։)

Վասն անարժան պատարագաց. (Մանդ. ՟Ա։)


Անարժանութիւն, ութեան

s.

unworthiness.

· Calfa

NBHL (1)

Կատարեցին զգործն անարժանութեան. (Ագաթ.։)


Անարիւն, րեան, րեանց

adj.

that has no blood, bloodless;
that does not bleed.

· Calfa

NBHL (1)

Իբրու զանարիւն զենումն կատարելով. (Փիլ. ել.։)


Անարուեստ, ից

adj.

of no trade, or profession;
artless;
guileless;
immaterial, simple, natural;
rough, rude.

· Calfa

NBHL (2)

ἅτεχνος, arte carens, imperitus. Որպէս անգէտ արուեստի. անտեղեակ. անվարժ. եւ ո՛չ ճարտար ոք. արհեստ չգիտցօղ. սէնաաթ պիլմէզ. աճէմի. խամտէսթ.

Որպէս անարուեստական. օտար յարհեստէ. անիմաստ. անդէպ. անշնորհք. պիչիմսիզ, պէթ. ἅτεχνον. ab arte alienum


Արծռունգն

adj.

that has an aquiline nose.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ պատահման եւ տարբերութեան արծռունգն կերպարանօք. (Արծր. ՟Ա 8։)


Արկած

adj.

endorsed, cloathed.

· Calfa

NBHL (1)

շուն ի վերայ ընթանայ (օտարի) Զամենայն զի վերայ արկածս քամահելովն. (Փիլ. լիւս.։)


Արկած, ից

s.

misfortune, disaster, calamity, mischance, mishap, danger, peril, risk, hazard, chance, adversity, storm, tempest, evil.

· Calfa

NBHL (1)

շուն ի վերայ ընթանայ (օտարի) Զամենայն զի վերայ արկածս քամահելովն. (Փիլ. լիւս.։)


Արհամարհեմ, եցի

va.

to despise, to repulse, to disdain;
to aggrieve, to offend;
to vex;
to debase.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ նորա արհամարհեալ լինէր զտանջանօքն. (Ճ. ՟Ժ.։ Ասի անխտիր եւ արհամարհել զոք կամ զիմն, զոր օրինակ զկեանս, զամօը, զբան կամ զճարտարօք, զներելովն եւ զերկայնմտութեամբ։ Իսկ կր. Արհամարհեալ է առաջի նորա, կամ նմա. փոխանակ ասելոյ՝ ի նմանէ։)


Արհամարհոտ

cf. Արհամարհիչ.

· Calfa

NBHL (1)

Արհամարհող. անարգու ապախտարար. անսաստ.


Արձակ, աց

adj.

free, loose, untied;
open, unsealed;
vast, spacious;
ample;
licentious, rash, dissolute, debauched, unbridled;
prosaic;
— բան, prose;
— համարձակ, boldly, frankly;
— —, freely.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդէ՞ր յարձակ աւուրսն յիշատակի բարեխօսութիւն մարիամայ աստուածածնին եւ ի խորհրդականս ոչ։ Յարձակ աւուրսն Քրիստոսեանն ոչ մատչի պատարագ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)


Արձակեմ, եցի

va.

to untie, to loosen, to detach, to break;
to unchain, to slacken;
to unpack, to unfold;
to unload, to deliver;
to dispatch, to expedite, to send;
to release, to let go;
to relax;
to throw, to thrust, to fling, to shoot;
to discharge, to disband, to dismiss;
— ի մեղաց, to absolve;
— քարինս պարսատկաւ, to sling;
ձայն —, to scream, to cry;
աչս —, to ogle, to cast eyes on;
— ճառագայթս, to cast a brilliancy, to shine;
բոցս, կայծակունս —, to sparkle;
կիցս —, to fling, to yerk;
նետս —, to draw the bow;
հրացան —, to let off a gun;
հրետ —, to fire a cannon;
— զկին, to divorce;
— զատեան, to dismiss the session;
— զոք, to dismiss a person;
փուք —, to fart, to break wind.

· Calfa

NBHL (1)

βάλλω, ἑξάγω, φύω, ἑπιφαίνω, mitto, produco, educo, pullulo եւ այլն. Ի վեր կամ ի դուրս հանել. բողբոջել. տարածել. ծաւալել. սփռել. յորդել. կր. Ելանել. ծագել. բուսաիլ. ծաւալիլ.


Արձակումն, ման

s.

deliverance;
shoot;
disbanding troops;
dismission;
—ի մեղաց, absolution;
— հրացանի, discharge;
— կնոջ, divorce.

· Calfa

NBHL (1)

Յետ արձակման պատարգին. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)


Արմատագէտ

s.

botanist.

· Calfa

NBHL (1)

Չիք ճարտարութիւն արմատաէտ, եւ ոչ փորձ իմաստնոց. (Վեցօր. ՟Թ։)


Արմատանամ, ացայ

vn.

to take root, to take hold, to grow.

· Calfa

NBHL (1)

ῤιζόομαι, ἑκρίζομαι radices ago, radicor Արմատս արձակել կամ ձկտել, կամ տարածանել, կամ առնել. հաստատիլ արմատովք. զօրանալ. ուռճանալ. (իրօք, կամ նմանութեամբ). արմատ կապել՝ բռնել.


Արմտիք, տեաց

s.

corn, corn-crops;
production, fruit, product.

· Calfa

NBHL (1)

Մշակն լինի սերմ, եւ ստացողը՝ արմտի։ Որթն իբրեւ տնկի, ոչ եթէ յարմտիս նորա երթան բրել տեսանել եթէ գուցէ կռուեալ կցեալ իցէ. այլ առ ամին ցուցանէ վկայութիւն տերեւոյն ի ծայրս իւր. (Եփր. ասիտար։)