Definitions containing the research տար : 6174 results

Հարիւրաւոր, աց

adj. adv. s.

a hundred, centenary;
centuple;
by hundreds, in great numbers;
centurion.

· Calfa

NBHL (1)

Հարիւրաւորն կատարումն է ամենայն ընտրութեան. եւ կնիք՝ վկայ լինելն վասն քրիստոսի եւ մեռանել. (Մեկն. ղկ.։)


Հարիւրեակ, եկի, կաց

s.

a hundred;
century.

· Calfa

NBHL (1)

Հարիւրեակն թիւ կատարեալ. (Վանակ. յոբ.։)


Հարկանեմ, հարի

va. mus.

to beat, to strike, to give or deal a blow;
to strike or sweep the chords of the lyre, to vibrate, to touch, to play or perform on;
to ring;
to knock, to thump;
to prick, to bite;
to wound, to hurt, to harm;
to knock down, to beat to death, to kill;
to spoil, to taint, to gnaw, to eat away;
to ill-treat, to punish, to abuse;
to strike against, to shock;
to feel remorse;
to pay tribute;
to write down, to put into writing, to set down;
— զքաղց եւ զծառաւ, to stay hunger;
to quench, slake or allay thirst;
— այսոյն պղծոյ, to possess with a devil;
ի շամփուր —, to spit, to put on the spit;
— զոք ի ցից, to empale;
— ի մահ, — զոք յոգի, to give the death-blow, to despatch, to slay, to kill;
— ի գլուխն, to cause a headache;
— գինւոյ ի գլուխն, to mount to the head;
to intoxicate;
տաւիղ կամ ջութակ —, to harp, to play on the harp or violin;
խորան —, to set up a pavilion;
— զմիմեանս, to strike one another, to knock against each other;
to come in collision, to collide, to come into contact with;
— ընդ միմեանս, ընդ միմեանս — համեմատութեամբ, to compare, to confront with;
— զճանապարհս, to go, to be on a journey, to travel;
մարտ ընդ միմեանս —, to fight, to combat, to make war;
— զպատերազմ, to gain the battle, to conquer;
— զթշնամին, to beat the enemy, to discomfit, to defeat, to rout;
— հուր զտամբ, to set a house on fire;
— գաւազանաւ, to cudgel, to cane, to whip, to thrash, to belabour;
խրախոյս խընդութեան —, to shout with joy;
— զպէտս ուրուք, to supply the needs of, to provide or furnish the needful;
— զմիտս, to strike, to impress;
— զամանակ, to beat the measure;
զծայրս —, to dawn, to rise;
— զանձն, to be afflicted, grieved, mournful, desperate;
ընդ միտ —, to think, to reflect;
—նէ զդաւիթ սիրտն իւր, հարեալ գտանի ի խղճէ մտաց, David is struck by or eaten up by remorse;
ընդէ՞ր —նէ զքեզ սիրտ քո, why is your conscience afflicted and why is your heart heavy within you ?
արեւն ընդ ծայրս —նէր, the sun gilded the mountain tops;
ժանգն —նէ զերկաթ, rust consumes iron;
կօշիկ իմ —նէ զոտս, my shoe pinches.

· Calfa

NBHL (2)

Թռչունքն դիւրաւ հարկանեն զտարաշխարհական ճանապարհս։ Տար աշխարհս հարկանիցես։ Տարաշխարհ եհար. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Է։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 9։ Ոսկ. եփես. ՟Ի։)

ՀԱՐԿԱՆԵԼ. ի բառէ անտի Հարկ, ըստ ՟Բ նշ. որպէս Սպասահարկել. ծառայել. պաշտել. առնել. կատարել. վարել.


Հարկատրութիւն, ութեան

s.

act of paying tribute;
thraldom, servitude.

· Calfa

NBHL (1)

Եղեւ տունն առանց երկաթոյն շինեալ ի հարկատրութիւն աստուծոյ. (Եփր. աւետար.։)


Հարկաւոր, աց

adj. s.

necessary, important, essential;
intimate;
ministering, serving;
necessaries.

· Calfa

NBHL (1)

Ոգի հարկաւոր, որ է հնազանդ եւ կամակատար. (Եզնիկ.։)


Հարկաւորաբար

adv.

cf. Հարկաւորապէս.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՛չ կամաւորաբար, այլ հարկաւորաբար։ Պարտ եւ արժան է մեզ հարկաւորաբար կատարել. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Թ։)


Հարկեմ, եցի

va.

cf. Հարկեցուցանեմ.

· Calfa

NBHL (4)

Աստուծոյ՝ ո՛չ հարկեցեալն է սիրիելի, այլ որ յառաքինութենէն կատարի. (Բրս. յղ. չար.։)

Զտարեւորական զհարկս հարկէին. (Փիլ. իմաստն.։)

Հարկել աստուածոց օտարաց. (Բար. ՟Ա. 22։)

Ոչ եւս կայցեն նոքա ի հարկի օտարաց, այլ հարկեսցին տեառն աստուծոյ իւրեանց. յն. գործեսցեն. (Երեմ. ՟Լ. 9։)


Հարուստ, րստաց

adj.

powerful, potent;
strong, vigorous;
monied, rich, opulent, fortunate;
much, abundant;
numerous;
long since, remote, old;
— մի, enough, sufficient, much;
— մի ժամ, ժամանակ, log, a long while or time, a great while;
ի — դարուց, many centuries since;
— մի յառաջ, long time before;
յետ — ժամանակաց, long time after;
— միտք, ingenious;
գունդ —, a strong force;
— ձգմամբ, for a long time;
— ինչ ամաց ի վերայ անցելոց, after many years.

· Calfa

NBHL (2)

Թողաք ճարտարաց եւ հարուստ մտաց. (Լաստ. ՟Ի՟Ե։)

Համբարձեալ զսուրբ ձեռս իւր տարածմամբ հարուստ մի ժամ։ Հարուստ մի ժամ մնացին գալստեան նորա. (Ճ. ՟Բ. վրք. ներս.։)


Հարսնանամ, ացայ

vn.

to become a bride, to marry, to wed, to be or get married.

· Calfa

NBHL (1)

Ամուսնութիւնն ընդ ուղիղ հարսնացեալն սուրբ է, եւ ընդ օտարն՝ պոռնկութիւն. (Լմբ. իմ.։)


Հարցն, ցին, ցիցն

s.

the Song of the Three Children.

· Calfa

NBHL (1)

Հարց հանգստեան։ Յասելն զհարցն։ Յընթեռնուլն զհարցի սաղմոսն։ Ի կատարման հարցի սաղմոսին. եւ այլն. (Տօնաց.։)


Հաց, ից

s.

bread;
food, victuals, livelihood;
meal, repast, table;
— առաջաւորութեան, առաջադրութեան or երեսաց, show-bread;
— կենաց, երկնաւոր —, the bread of life;
the Eucharist;
— սգոյ, նեղութեան, the bread of pain, of affliction;
թարմ, կակուղ, քաջեփ or կսկուծ, ջերմ —, new, soft, well baked, hot bread;
օթեկ՝ գահ or քարտու, կարծր, անեփ —, stale, hard, half-baked bread;
սպիտակ, սեաւ or թուխ —, white, brown bread;
տան, հացագործի —, household, baker's bread;
— համեմաւոր, gingerbread;
անխմոր —, unleavened bread;
գետնոյ —, hog's-wort, sow-bread;
կեղեւ —ի (կողինձ), bread-crust;
ներքին կամ վերին կեղեւ, under-crust or upper-crust;
միջուկ —ի, crumb;
շերտ —ի կոգեզանդ, slice of bread and butter;
կոտոր —ի, a morsel of bread;
փշրանք —ի, crumbs;
— յարգանակի, sopped bread, panado;
— խորովեալ, toast, slice of toast;
քրտամբք երեսաց իւրոց գտանել զ— իւր, to get one's bread by the sweat of one's brow;
— թրել, գործել, to make, to bake bread;
— ունել, to have bread;
առանց —ի լինել, not to have bread to eat;
չոր — ուտել, to eat dry bread;
թանալ զ— իւր արտասուօք, to eat the bread of affliction;
—ի բերան վարձու գործել, to serve for his bread;
ի — կոչել զոք, to invite to dinner;
— մեծ գործել, to give a grand dinner;
հաղորդլ ընդ ումեք —իւ, to eat with one;
արկանել —, to serve up;
to give to eat;
— կտրել, բեկանել, բրդել, to cut or break bread;
to crumble, to crum;
կեղեւել զ—, to cut off the crust, to chip it off;
հատանել զ— քաղցելոց, to keep the bread from the hungry;
անարժան է —ին զոր ուտէ, he is not worth his salt.

· Calfa

NBHL (1)

Հաց դատարկութեան ոչ եկեր. (Առակ. ՟Լ՟Ա. 27։)


Հացալից

adj.

abounding in bread, in victuals;
sated.

· Calfa


Հացաշատ

cf. Հացամոլ.

· Calfa

NBHL (1)

Թուի ինձ թէ հացաշատ իմն լինելոց էր տարին, զի երկրորդ տարւոյն բաւական լիցի. (Գէ. ես.։)


Հաւանաբար

adv.

consentingly, willingly.

· Calfa

NBHL (1)

Եթէ ոք յաղագս վկայից աստուծոյ տարակուսեսցի, լուիցէ հաւանաբար. (Կանոն.։)


Հաւանական, ի, աց

adj.

persuasible, likely, probable, plausible;
— է, չէ —, it is likely;
unlikely.

· Calfa

NBHL (1)

Աղաւնին միամտութեամբ եւ հաւանականաւն պատարագեալ տեառն. (Բրս. տեառնընդառաջ.։)


Հաւանականութիւն, ութեան

s. math.

probability, likelihood, plausibility;
—ականութեանց հաշիւք, calculation of probabilities.

· Calfa

NBHL (1)

Հաւանողական բան. հաւանեցուցանելն. եւ Հաւատարմութիւն. πειθώ, -οος persuasio, fides, ratione inductio.


Հաւասարաբաշխ

adj.

equally distributing.

· Calfa

NBHL (1)

Նոյ՝ արդար, հաւասարաբաշխ՝ աստուծոյ, երկրի, հոգւոյ եւ մարմնոյ, իւրոցն եւ օտարաց. (Վրդն. ծն.։)


Հաւասարակից, կցի, կցաց

s.

companion, fellow, comrade, mate, partner.

· Calfa

NBHL (1)

Հաւասարակից են բանք նորա՝ գրոյն. (Եփր. աւետար.։)


Հաւասարակշիռ

adj.

of the same weight;
equivalent, equal;
— լինել, to counterbalance, to countervail;
կատարելութիւնք նորա — ախտիցն են, his good qualities compensate his vices.

· Calfa


Հաւասարապէս

adv.

equally.

· Calfa

NBHL (1)

Երեքեան նոքա հաւասարապէս ի կատարածի անդ եդին. (Իգն.։)


Խաբուսիկ

cf. Խաբու.

· Calfa

NBHL (1)

խաբու. խաբիչ. խաբող. (գտանի գրեալ եւ խաբուսակ). Իբրեւ զխաբուսիկն (կամ խաբողիկն) յակոբ. Կոչ. ՟Է։ Խաբուսիկ եւ զամենայն մարդ խաբէ։ Հակառակաբան, ոխակալ, եւ խաբուսիկ. (Ախտարք.։)


Խակութիւն, ութեան

s. fig.

unripeness, crudity;
sourness, harshness, cruelty;
sedition, rebellion.

· Calfa

NBHL (4)

Առ թերի խակութիւն հողոյս, եւ կատարելութիւն հաստողիդ։ Համբակսգ խակակութ պորտոյն խակութեան. (Նար. ՟Լ՟Է. ՟Ծ՟Դ։)

Մնաանկականի քոց տիոց , եւ անհասութեան խակութեանդ լեալ տարփանք. (Խոր. ՟Ա. 32։)

Ի տարացոյց խակութեան մտաց յանցաւորին։ Մտօք խակութեան թերի խորհրդոց. (Նար. խչ. եւ ՟Հ՟Թ։)

ὡμότης cruditas ἁπειρία imperitia Խակն գոլ. հասութիւն պտղոյ. կամ հասակի, կամ մտաց. անկատարութիւն. անհմտութիւն.


Խաղալիք, լեաց

s. anat.

plaything, toy, knick-knack, trinket;
trifle, trash, thing of nought;
game, play;
touch, feeling;
վաճառող —լեաց, toy-man;
մի ժամավաճառ լինիր ի —լիս, do not waste your time with trifles. joint, articulation, socket.

· Calfa

NBHL (2)

Այսմիկ խաղալեաց սկիզբն, զի բնութեամբ վազել սովորեալ է ամենայն կենդանի. իսկ մարդկայինս ծնաւ զկաքաւսն. եւ ի միմեանց իսկ հաղորդեալ՝ յորժամ ի միասին եկեսցեն, ինքեանք գրեթէ (մանկունք) վերստին գտանեն։ Սակաւ ինչ առնել օրինադրեն զխաղալիսն ինչ, զ՝ի հուր գզելն, եւ բազումս այլս այսպիսիս անկատար գործեալս. (Պղատ. օրին. Բ. Է. Զ։ Իսկ անդ. Ը.)

Ամենայն մարմինն յօդեալ եւ պատշաճեալ ամենայն խաղալեօք տարբերութեան։ Ամենայն մարմինն յօդիւք եւ խաղալեօք տարբերեալ. (Եփես. Դ. 16։ Կողոս. Բ. 19։)


Խաղաղ

adj. adv.

calm, tranquil, serene, peaceful, undisturbed, quiet;
— միտք, serene mind;
—, —աբար, placidly, peacefully, calmly, quietly, serenely.

· Calfa

NBHL (1)

Զմկանուսն պի ներքոյ նաւացն խաղաղաբար տարածելով։ Խաղաղաբար պատասխանեալ ասէր. (ՃՃ.։)


Խաղաղական, ի, աց

adj. s.

cf. Խաղաղ;
supplimentary vesper service;
certificate of poverty;
— Ովկիանոս, the Pacific Ocean;
— զոհ, peace-offering.

· Calfa

NBHL (1)

ԽԱՂԱՂԱԿԱՆ կամ ԽԱՂԱՂԱԿԱՆՔ. ա.գ. Հաշտարար զոհ փրկութեան՝ վասն խաղաղութեան եւ առողջութեան.


Խաղաղարար, աց

adj. s.

peace-making, pacifying, conciliating;
peace-maker, pacifier, reconciler.

· Calfa

NBHL (1)

Έιρηνοποιὸς, ἐιρηνιϰὸς. Pacificus. Որ առնէ զխաղաղութիւն. խաղաղացուցիչ. հաշտարար. եւ Տուօղ խաղաղութեան.


Խամանամ, ացայ

vn.

to be unskilful or inexpert;
to leave off a habit, to break a custom.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ թողուցուցանէ դրժօղ դատարկութեամբն խամանալ զիւրսն։ անվարժիցն եւ խամացելոց լսելեաց դժնդակալուր սրայն է պատմութիւն. (Պիտ.։)


Խայթուած, ոց

s.

sting, prick, insect-bite;
bite;
— վիրաբուժական, puncture.

· Calfa

NBHL (1)

Առ մեղս ծածուկ խայթուածովքն սատարութիւնս. (Լմբ. պտրգ.։)


Խայթումն, ման

s.

stinging, tingling, prickling;
quilting, stitching, pinking.

· Calfa

NBHL (1)

Առ մեղս ծածուկ խայթուածովքն սատարութիւնս. (Լմբ. պտրգ.։)


Խայտապիսակ

cf. Խայտախարիւ.

· Calfa

NBHL (1)

Ամենայն ոչխար որ ... Խայտապիսակ իցէ, այն յակոբու եղիցի. (Եփր. աւետար.։)


Խայրի, րւոյ, րեաց

s.

fruit, production;
offering, oblation.

· Calfa

NBHL (1)

պտարագ եւ խայրիք։ Զնախնիս, եւ զխայրիս. (Նիւս. երգ.։ Եպիփ. սղ.։)


Խանդաղատական, ի, աց

cf. Խանդաղատագին.

· Calfa

NBHL (1)

Բանիւք եւ երդօք եւ խանդաղատական (յն. երկրաւոր յոյժ) յօդաւորութեամբ ի միասին տարածելով զլսողացն հոգիս. (Պղատ. օրին. ՟Է։)


Խանդաղատանք, նաց

s.

tenderness, affection, emotion, compassion, pity;
ի խանդաղատանս ածել, to move, to affect;
to touch;
խանդաղատանօք, tenderly, affectionately.

· Calfa

NBHL (1)

Աճեցուցեալ զտարփանս նոցա խանդաղատանօխ. (Լմբ. պտրգ.։)


Խանութ, նթից

s.

shop;
manufactory;
treasure;
store, warehouse, magazine.

· Calfa

NBHL (1)

Գանձն ի խեցեղէն ամանի դնի, զի ագարակն բրտին է խանութ. (Եփր. աւետար.։)


Խանչեմ, եցի

vn.

to roar, to bellow;
to bray;
to grunt.

· Calfa

NBHL (1)

Միթէ տարապարտու՞ց խանչիցէ ցիռ. (Յոբ. ՟Զ. 5։)


Խանչիւն

s.

roaring, bellow-ing;
hraying;
grunting.

· Calfa

NBHL (2)

ԽԱՆՉՈՒՄՆ. ὅγκημα, ὅγκος, οἵδημα tumor, inflatio, moles, fastus. Խանչանալն կամ խանչացումն. այսինքն փքումն. փքացումն. այտումն. ուռոյց. տարածումն. կուտոց. մեծութիւն. ծանրութիւն.

տարած եւ սփիռ խանչումն լուսոյ. (Փիլ. ի ՟գ. մանկ.։) (որ բերի եւ ի յաջորդ նշ։)


Խանչումն, ման

s. fig.

cf. Խանչիւն;
inflation, distension;
swelling, puffing up, pride;
inclination, propensity.

· Calfa

NBHL (2)

ԽԱՆՉՈՒՄՆ 2 Խանչանալն կամ խանչացումն. այսինքն փքումն. փքացումն. այտումն. ուռոյց. տարածումն. կուտոց. մեծութիւն. ծանրութիւն.

տարած եւ սփիռ խանչումն լուսոյ. (Փիլ. ի գ. մանկ.։) (որ բերի եւ ի յաջորդ նշ։) ԽԱՆՉՈՒՄՆ (լծ. խանձումն.) Բորբոք հրոյ. եւ ախտի, բարկութեան եւ այլն. καῦσις ustio, crematio, ardor φλεγμόνη inflammatio.


Խաչ, ի

s. fig.

cross;
crucifix;
cross, sorrows, tribulation;
սուրբ —, the Cross, the Holy Rood;
ի — հանել, կախել զ—է, to crucify;
ի — ելանել, to be crucified;
— առնել, հանել, to make the sign of the cross, to cross one's self.

· Calfa

NBHL (2)

Փոխանակ կաթին եւ մեղու տղայոց՝ բեւեռք եւ խաչ կատարելոց. (Եփր. համաբ.։)

Սուրբ խաչիւս եւ սուրբ աւետարանովս. (Ժմ.։)


Խաչական, ի, աց

adj.

crucial, that appertains to the cross.

· Calfa

NBHL (1)

Զտեառն զխաչական զփրկութեանն զպատարագն. (Բուզ. 3։)


Խաչակնքեմ, եցի

va.

to make the sign of the cross, to cross.

· Calfa

NBHL (1)

Սուրբ խաչիւս տեառնագրեսցուք, զարեւմտեան կողմանս օրհնեսցուք. զաւետարանս ի վեր ամբարձցուք, սորին բանիւ խաչակնքեսցուք։ Զհարաւային գաւառս այս օրհնեա՛, քոյին շնորհիւ զսա խաչակնքեա՛։ Զքրիստոս յիշէ, յօգըն կոչէ, զդէմս երեսաց խաչակնքէ. (Գանձ.։)


Խաչահանութիւն, ութեան

s.

crucifixion.

· Calfa

NBHL (1)

Ի վախճան կատարածի աւուրցն խաչահանութեան նորա։ Ոմն զխաչահանութիւն նորա եցոյց ի վերայ նորա. (Եփր. համաբ.։)


Խաչաձեւ

adj. adv.

cruciform, crossed;
cross-wise;
— դնել, to place across.

· Calfa

NBHL (1)

Եբեկ՝ ի չորս մասունս արարեալ. որ եւ զարիւնն ի հաշտարանն խաչաձեւդ տրամադրէր. եւ զի այնպէս բեկանէր տէրն. (Տօնակ.։)


Խաչանման

adj.

cross-like.

· Calfa

NBHL (1)

Խաչանման տար ածել զձեռս, կամ դնել ի վերայ կրծիցն. (Վրք. հց. ՟Բ։ Հ=Յ. սեպտ. ՟Ի.։ Հ. կիլիկ.։)


Խաչապէս

adv.

in form of a cross, crosswise;
— դնել առ իրեարս զձեռս, to cross the arms.

· Calfa

NBHL (1)

Զհաց պատարագին եփեսցեն, խաչապէս դրոշմամբ (կամ դրոմաւ). (Կանոն.։)


Խաչափայտ, ի

s. bot.

wood of the cross, cross;
crucifix;
peony;
anemone.

· Calfa

NBHL (1)

Փոխանակ աշտարակին ինքնին տէրն կանգնեաց զխաչափայտն. (Ագաթ.։)


Խառն, ից

adj. adv. s.

mixed, compound;
confused, in disorder;
complicated, indistinct;
impure, obscene, lewd;
confusedly, indistinctly;
together, conjointly;
mixture, conjunction;
coition, copulation, coupling, pairing, rut, rutting;
ի խառնս լինել, to be in rut, on heat, in pairing time;
ի —ս գալ, to pair, to couple, to leap, to mount, to cover;
ածել ի —ս, to yoke, to match, to pair, to couple, to join together.

· Calfa

NBHL (2)

Զաներեւոյթ զխառն տեսման աւետարանումն հրեշտակացն առ հովիւս. (Ագաթ.։)

Եւ բանն ի խառն սովորութենէ անտի հաւատարիմ ցուցանել։ Զի այնպէս էր խառն եւ խոնարհ տեսիլ նորա, զի եւ սամարացի կանայք, եւ մաքսաւորք մատչել եւ խօսել կարէին. (Ոսկ. յհ. ՟ա. 11. 12։)


Խառնախուժ

cf. Խաժամուժ.

· Calfa

NBHL (1)

Որ է ի խառնակ եւ ի խաժադուժ ազգէ. օտար. օտարական.


Խառնախօսութիւն, ութեան

s.

idle talk, prating;
buffoonery, scurrility;
confused or impure language, barbarism;
obscene discourse.

· Calfa

NBHL (1)

Խառնախօսութիւն է՝ ըստ քաղաքականութեան եւ պատրանց յառաջ բերեալ։ Դիոգինեայ խառնախօսութիւն, որով զօտարսն ապշեցուցանէր։ Մի վարկանիմ զխառնախօսութեան, եւ զկարասին պատմութիւն. (Նոննոս.։)


Խառնակեմ, եցի

va.

to mix, to blend;
to confuse, to perplex, to embarrass, to confound;
to intrigue;
to disturb, to embroil;
to twist;
to couple or pair.

· Calfa

NBHL (1)

Խառնակեցար ընդ դիակունս. Իմա՛, պիղծգտար։


Խառնակութիւն, ութեան

s. ast.

medley, confusion, disorder, chaos;
disturbance, perturbation, tumult;
profanation;
coition, copulation;
conjunction.

· Calfa

NBHL (3)

Կամ եղեւ ստուծոյ չտալ խառնակել յօտար ցեղ ամուսնութեամբ, զի մի՛ վիճակացն խառնակութիւնք լինիցին. (Կիւրղ. թուոց.։)

Անարժան, կամ անկարգ, կամ տարօրէն խառնակութիւն. (Եզնիկ.։ Խոր. ՟Բ. 34։ Պիտ.։)

ԽԱՌՆԱԿՈՒԹԻՒՆՔ ԱՍՏԵՂԱՑ. որպէս Զուգընթացութիւն, կամ խառնախաղտութիւն ըստ ախտարաց։ (Կոչ. ՟դ։)