Definitions containing the research տար : 6174 results

Խառնավար

adj.

ill-used, ill-treated;
— առնեմ, to abuse, to misuse, to make a bad or ill use of.

· Calfa

NBHL (1)

Անխայեսցուք եղբարք ի մարմինս մեր, եւ մի՛ իբրեւ զօտարոտիս խառնավարս արասցուք. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ.) յն. παραχράομαι abutor, negligo.


Խառնափնդոր

adj. adv.

embroiled, disordered, intricate, confused;
confusedly, disorderly, pell-mell.

· Calfa

NBHL (2)

Յետ աշտարակին եւ խառնաբնդոր լեզուացն. (Կաղանկտ.։)

Ի ձեռն անկատարից խառնափնդորաց նոցա (այսինքն առ նոսա) օրէնքն առասպելագործին. (Նիւս. կազմ.։)


Խառնեմ, եցի

va.

to mix, to mingle, to blend;
to join, to incorporate, to unite;
to combine, to amalgamate;
to confound, to confuse, to perplex;
to mix up, to season;
to intermix, to intermingle;
to intertwine, to interweave;
to adulterate, to taint, to tinge;
— բարեկամութիւն, to knit in friendship;
սէր —, to fall in love with;
— զկերակուրս, to lay the cloth, to spread the table, to serve up;
— զօղս ընդ ճարմանդս, to button;
to buckle;
to unite;
— զձեռն իւր ընդ ձեռն ընկերի, to take one another by the hand;
խելս —, to exert all one's powers of ingenuity;
— ի ծով, to sail in the open sea;
զխորս —, to swim in the sea;
— զանձն, to meddle, to intermeddle, to interfere, to interpose, to intrude.

· Calfa

NBHL (3)

Խառնեսցես զփեղկսն ի միասին։ Խառնեսցես զօղսն ընդ ճարմանդսն։ Չափ երկրորդ պարսպին. որ ելանէր եւ խառնէր յանկիւնս աշտարակին։ Թեւք խառնեալ ընդ միմեանս։ Չափեաց զկողմանստանն խառնեալ։ Յաշխարհամար խառնել։ Զայն աւուրս եւս խառնել ի տօն տարեկանաց. եւ այլն։

Սքանչելիս ընդ սքանչելիս խառնէ, նշան ընդ նշանս խառնէ (աւետարանիչն), զի հաւատք աճեսցեն առ մարդիկ. (Երզն. մտթ.։)

Մարդոյ մարմին ի չորից տարերց խառնեալ է. (Եզնիկ.։)


Խառնուած, ոց

s.

mixture, composition, compound;
temper or tempering;
paste, luting;
complexion, constitution, temperament, nature;
junction;
consanguinity, relationship;
conjunction, union;
the sense of feeling, touch;
tie, bond;
concert, harmony

· Calfa

NBHL (2)

Չորեակ տարերցս խառնուածոցս լինել հմուտք. (Պիտ.։)

Չորք՝ որ ասին տարերք, խառնուածք են առաւել՝ քան տարերք. (Փիլ. լին. ՟Գ. 6։)


Խառնումն, ման

s.

cf. Խառնուած;
— զօրաց, engagement, conflict;
— գետոց, confluence of rivers.

· Calfa

NBHL (1)

Տարերաց խառնմունքն։ Զբնութիւն չորից տարերաց խառնմանց. (Լմբ. ժղ. եւ Լմբ. իմ.։)


Խարազնազգեստ, ի, ից, ուց

cf. Խարազնազգեաց.

· Calfa

NBHL (1)

Առնոյր զմազեղէն զգեստ նորա զաղտեկեալ, եւ զգենոյր զայն ի մերկուց ի ծածուկ ... ոչ ումեք յայտարարեալ զխարազնազգեստն. (Աբր. մամիկ.։)


Խարակաձեւ

adj.

steep, cragged, rocky.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ օրինակի գազանեղէն աշտարակաց խարակաձեւ հաստատեալ կան. (Վեցօր. ՟Թ։)


Խարդաւանք

s.

cf. Խարդաւանութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Առաջնորդ մեղսամակարդս խարդաւանաց (առ ի մահ)։ Զտարօրէնութեանցն պղծութեան առնել խարդաւանս. (Պիտ.։)


Խարեմ, եցի

va. fig.

to cauterize;
to brand;
to blind with hot irons;
to stigmatize, to afflict, to distress, to cut to the heart.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ իմաստուն եւ ճարտար բժշկաց՝երբեմն հատանէ եւ խարէ, եւ երբեմն կակուղ սպեղանիս ի վերայ դնէ։ Որ հիւանդն է՝ ոչ է հեշտեաւ կամ հատանել կամխարել. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. գաղ.։ Վրք. հց. ձ։ Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)


Խարշեմ, եցի

va.

to boil, to stew;
to scald;
to scorch, to burn.

· Calfa

NBHL (1)

Յազգի ազգի ցաւս եւ ի տառապանս եւ ի տարակուսանս խարշիմք։ Որպէս ի սովոյխարշին եւ ապականինոգիքն. (որպես լծ. ընդ Հաշիլ). (Ի գիրս խոսր.։)


Խաւարազգած

adj.

dark, gloomy, dismal, sad;
— լինել, to become darkened, or obscured;
— խափնուլ, to become blind.

· Calfa

NBHL (1)

Զանդունդս համատարածս խաւարազգածս. (Ագաթ.։)


Խաւարային, յնոյ, ոց

adj.

cf. Խաւարին.

· Calfa

NBHL (1)

Զխաւարարնյինսն կատարելով զծանակութիւնս. () այսինքն զմեղանչական կամ սատանայական Յհ. իմ. պաւլ.։


Խաւարիմ, եցայ

vn.

to be darkened, obscured, eclipsed;
to be blinded;
խաւարեցաւ արեգակն ընդ ժամս երիս, the sun remained eclipsed three hours.

· Calfa

NBHL (2)

Խաւարեսցին աստեղք, կամ երկինք, կամ աչք։ Խաւարեսցի արեգակն, կամ լուսին, կամ լոյս, կամ տիւ։ Եղեւ թագաւորութիւն նորա խաւեարեալ։ Դրունք նորաթափուր եղեն, խաւարեցան ի վերայ երկրի։ Մինչչեւ խաւարեալ եւ գայթագղեալ ոտից ձերոց։ Խաւարեցայ տարակուսանօք։ Խաւարեցաւ դուստր սիոնի։ Խաւարեցան անմտութեամբ սիրք նոցա.եւ այլն։

Խաւարեցաւ մտօք, եւ տարակուսեցաւ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 23։)


Խաւարին

adj.

obscure, gloomy, dark.

· Calfa

NBHL (1)

Երկիր խաւարին եւ մթին։ Էր օրն խաւարին եւ մթին։ Եւ ո՛չ ի տեղւոջ խաւարին երկրի։ Խաւարին լերինք, կամ ճաանապարհք, կամ գանձք։ Ապա ակն քո չար է, ամենայն մարմինդ խաւարին եղիցի։ Չգուցէ մասն ինչ խաւարին։ Ահ խաւարին հասանէր ի վերայ նորա։ Խաւարին կապանօքն արկեալ ի տարտարոսն.եւ այլն։


Ղամբարափայլ

cf. Ղամբարանշոյլ.

· Calfa

NBHL (1)

Ղամպարափայլ ի ձեւ լուսոյ բոցատեսակ՝ յօտար լեզուս տայր բարբառել ընտրեալ հօտին. (Տաղ.։)


Ղարիկոն, աց

s. bot. agaric.

· Calfa


Ղեկավար, աց

s. fig.

steersman, helmsman;
director, governor, chief.

· Calfa

NBHL (1)

Ղեկավար ճարտարապետ։ Ղեկավար ճարտարք։ Ճարտար ղեկավարք. (Շար.։ Ժմ.։ Սարգ. յկ. ՟Ե։)


Ղեւտական, ի, աց

adj. s.

levitical;
Leviticus.

· Calfa

NBHL (1)

Ղեւտականն կարապետային անկատարագործ. (Նար. ՟Ժ՟Դ։)


Ղեւտացի, ցւոյ, ցւոց

s.

levite.

· Calfa

NBHL (1)

Եթէ կատարումնն ի ձեռն ղեւտացւոց քահանայութեանն էր. (Եբր. ՟Է. 11.) յն. ղեւտական։


Ղօղանջեմ, եցի

vn. fig.

to toll, to ring, to sound;
to bark, to yelp, to howl, to bay, to growl;
to cry out, to snarl.

· Calfa

NBHL (1)

րէայք ոչ հաջէին յօտարս, եւ ի դեւս չարս, այլ ընդդէմ տեառն իւրեանց ղօղանջէին օկամ ղօղաջէին). (Գէ. ես.։)


Ղօղիմ, եցայ

vn.

to hide, to conceal oneself;
to lurk, to crouch, to squat;
to creep into;
to swim.

· Calfa

NBHL (1)

Ղամպարամբ լուսոյ՝ ղեկավար ճարտար՝ ղօղեալս ամրացո՛. (Ժմ.։)


Ճախարակեմ, եցի

va. fig.

to turn, to fashion in a turning lathe;
to turn elegantly, to round, to pollish, to beautify.

· Calfa

NBHL (2)

Բոլորատեսակ զսա ճախարակեաց, ամենեցուն կատարելագոյն սորա ձեւ յօրինեալ. (Պղատ. տիմ.։)

Ընդ ճարտարապտես՝ ոչ միայն յորժամ բազում սիւնս ճախարակիցեն, այլ յորժամ կանգնել եւ հաստատել կարիցեն, եւ յայնժամ զարմանամք. (Ոսկ. ես.։)


Ճակատ, ուց

s.

forehead;
— շինուածոց, face, front, frontispiece, elevation;
— գրոց, frontispiece, title-page;
եռանկիւնի —, fronton, pediment;
— զօրու, բանակի, army drawn up in order of battle, troops in battle-array;
rank, file, order;
— առ —, face to face, vis-à-vis, front to front;
— լայն ցցուեալ, ճաղատ, խորշոմեալ, սպառնալից, large, protruding, bold, wrinkled, threatening -;
զ— հարկանել, to strike oneʼs -;
յորինել, յարդարել կազմել, վառել զ—ն, to draw up in line of battle, to put in battle array, to offer battle, to face;
— տալ, ի — մը տանել, —ս դնել, to attack the enemy in front, to fight, to combat;
ելանել ի —, to engage in conflict, to attack, to assault;
անկանել ի —ու, to be left dead on the spot;
ի — եհան ընդդէմ նոցա, he opposed them with;
յառաջնում անդ —ու, in the first action or combat;
— նորա նսեմանայ, his countenance becomes gloomy.

· Calfa

NBHL (1)

Զճակատս կոզակացն ի նմանութիւն լեռանց յարդարէր։ Խնդրեսցես զնա ի ճակատ կանոնին, ընդ որ կարմրագրովն ... իջուցանիցէ. (Եւս. քր. ՟Ա. եւ Եւս. նախադր. աւետար.։)


Ճակատագիր, գրաց

s.

destiny, predestination, fate, fatality;
doom, star, fortune;
դառն, վեհ —, fatal, high destiny.

· Calfa

NBHL (1)

Ի բաշխս բախտից, ճակատարգաց, եւ կապելոց հրամանաց։ Եւ ո՞ւր իցէ այն՝ զոր ասենն, եթէ որ ինչ ի ճակատագրին գրեալ է հրամանացն, այնմ չէ հնար վրիպել. ո՜ հրաման տկար, եւ անզօր սահման, զոր եւ գողքն եւ աւազակքն կարեն խախտել. (Եզնիկ.։)


Ճակնդեղ, աց

s.

beet, beet-root;
cf. Բազուկ.

· Calfa

NBHL (1)

Ի լեզուաց ոմանց ճարտարաց ի ճահ ճեմութեանց։ Անդէն՝ ընդ նմին կարգի ի ճահ փոխադրութեանց. (Նար. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. խչ.։)


Ճահ

adj. s. adv.

fit, proper, decorous, suitable, becoming, seemly, decent, befitting, convenient;
fitness;
ի —, properly, fitty, suitably, opportunely, conveniently, to the purpose;
v. imp. ի — է, it is fit, expedient, suitable, becoming;
ի — լինել, գալ, պատահել, to suit, to be proper and suitable, to become, to be beseeming or seemly, right, proper, advisable;
ի — առնուլ, to avail oneself of, to profit by;
to improve, to turn to account, to the best account;
չիցէ՞ի —, is it not suitable ?
ի — թուէր նմա, ի — համարէր, he thought fit to;
առաւել ի — գայ, it would be better, it would be more suitable, expedient, convenient;
ոչ ի — թուեցաւ, it did not seem fitting or becoming;
ոչ ի — պատահէին ակնկալութեան նորա ելք գործոյն, his success did not answer his expectations, he was disappointed in his hopes.

· Calfa

NBHL (1)

Ի լեզուաց ոմանց ճարտարաց ի ճահ ճեմութեանց։ Անդէն՝ ընդ նմին կարգի ի ճահ փոխադրութեանց. (Նար. ՂԳ. եւ խչ։)


Ճահաւորեմ

va.

cf. Ճահեմ;
— զգոյնս, to match colours.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ զի՞նչ յոքունցն ... բերել ի նորոց այժմ՝ ճահաւորել տարացոյց. (Մագ. ՟Ծ՟Ե։)


Ճանաչողութիւն, ութեան

s.

knowledge;
recognition.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ ճարտարագէտ ճանաչութեան ստուգահմուտ բժշկացն։ Եւ զձեր ճանաչութիւնդ կամիմ գիտել։ Գիտել ճանաչութեամբ որոշել զիմաստունն յանմտէն. (Փարպ.։)


Ճանաչումն, ման

s.

cf. Ճանաչողութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ ճարտարագէտ ճանաչութեան ստուգահմուտ բժշկացն։ Եւ զձեր ճանաչութիւնդ կամիմ գիտել։ Գիտել ճանաչութեամբ որոշել զիմաստունն յանմտէն. (Փարպ.։)


Ճանապարհորդ, աց

s.

traveller, passenger, wayfarer.

· Calfa

NBHL (1)

Աղքատք եւ տնանկք իբրեւ ճանապարհորդք տարաշխարհիկք. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)


Ճանապարհորդութիւն, ութեան

s.

journey, way;
— ընդ ծով, voyage;
ծախք ճանապարհորդութեան, travelling expenses;
— ընդ ծով եւ ընդ ցամաք, travels and voyages.

· Calfa

NBHL (2)

Զճանապարհորդութիւն հրամայեսցէ (այնմ), որ կարօղն է առանց վնասու կատարել. (Բրս. հց.։)

Անտարակոյս ճանապարհորդութեամբ անարատապէս առ քեզ հետեւել. (Նար. մծբ.։)


Ճաշ, ոյ, ոց

s.

dinner, noon-day meal;
repast, entertainment, feast;
—ոյ ժամ, the three canonical hours, Third, Sixth and Ninth;
cf. Ճաշաժամ;
սպասք, սեղան, զանգակ —ոյ, dinner-service, dinner-table, dinner-bell;
— անպաճոյճ;
frugal meal or table;
— գործել, to get dinner ready;
— առնել, to give a dinner;
— մեծ գործել, to give a grand dinner-party;
պատրաստ է —ն, dinner is on the table;
—ք զ—ս մղեն եւ ընթրիք զընթրեօք անցանեն, dinners follow dinners and suppers follow hard on suppers;
cf. Ժամ.

· Calfa

NBHL (1)

ՃԱՇՈՅ ԺԱՄ. որ եւ ՃԱՇԱԺԱՄ. ὦρα ἁρίστου hora prandii. Ժամանակ ճաշելոյ, որպէս երրորդ եւ վեցերորդ ժամ տուընջեան. ուստի եւ Ժամերգութիւնն որ յայնմ պահու՝ զնոյն անուն կրէ. որպէս եւ գիրքն ընթերցուածոց պատարագի՝ որ առ նախնեօք Տօնամակ կոչէր, առ մեօք Ճաշոց ասի.


Ճապկտիմ, եցայ

vn.

to streth oneself in yawning or awaking.

· Calfa

NBHL (1)

Ցաւք գլխոյն շատանայ եւ ճապկտի. (Ախտարք.։)


Ճարակեմ, եցի

va. fig. vn.

to lead the flocks out to pasture, to feed, to pasture;
to remedy, to cure;
to attack, to corrupt, to waste, to devour, to consume;
to pasture, to graze, to browse, to feed, to bait, to feed or live upon, to eat;
to expand, to extend, to dilate, to propagate, to diffuse, to spread;
to take root, to get rooted;
to be cured;
— զանձն, to fatten oneself;
բոցն հողմավար ծաւալեաւ —կէր, the flames, driven by the wind, continued to spread;
յանհնարինս —կէր ի սիրտս նոցա, a deep wound rankled in their hearts;
ցաւն որ յոսկերս նորա —կէր, a pain which penetrated to the very marrow of his bones.

· Calfa

NBHL (1)

Ես ինձէն ճարակեցից զխաշինս իմ. (Եփր. աւետար.։)


Ճարտասանութիւն, ութեան

s.

rhetoric, oratory, oratorical art;
eloquence, fecundity of expression, fluency of speech, richness of style.

· Calfa

NBHL (2)

ἠ ῤητορική rhetorica, ars oratoria. որ եւ ՀՌԵՏՈՐՈՒԹԻՒՆ. Ճարտասանական արհեստ. փաստաբանութիւն. ճարտարախօսութիւն

Կամ Պերճախօսութիւն. ճոռոմութիւն. պաճուճանք բանից. բան ճարտար եւ շարժիչ.


Ճարտրուկ

s. bot. wild parsley.

· Calfa


Ճգնասէր

adj.

inclined to an austere life.

· Calfa

NBHL (1)

Սիրօղ ճգանց. սիրով վշտակիր. համբերօղ. համբերատար.


Ճիւաղաբարոյ, ից

adj.

wild, ferocious, savage, inhuman;
boorish, awkward.

· Calfa

NBHL (1)

Հրամանատար ճուաղաբարոյ ազգացն այնոցիկ ուտի գաւառի. (Յհ. կթ.։)


Ճնճղուկ, ղկաց

s.

sparrow;
— ճճուէ, ճռուողէ, the sparrow chirps, chirrups, pips.

· Calfa

NBHL (1)

Որոգայթս ունի առ ի պարզամիտ ճնճղկացն կորուստ. (Եփր. աւետար.։)


Ճնշութիւն, ութեան

s.

cf. Ճնշումն.

· Calfa

NBHL (1)

Ապականութիւն զբնութիւնս մարմնոյն ընդ ճնշութեան կրթէր. (Եփր. աւետար.։)


Ճնշումն, ման

s.

compression, straining, pressing, squeezing;
— մարմնոյ, mortification, maceration.

· Calfa

NBHL (1)

Ապականութիւն զբնութիւնս մարմնոյն ընդ ճնշութեան կրթէր. (Եփր. աւետար.։)


Ճշգրիտ, րտի

adj. adv.

exact, just, punctual, precise, categorical, strict, effective;
—, ճշգրտիւ, cf. Ճշդիւ;
— ասել or ասելով, properly speaking.

· Calfa

NBHL (1)

Տեսանես զայսոցիկ ճշգրիտ պատկերս քահանայաբար կատարեցելովքն։ Ո՞ւր է ապա ճշգրիտն՝ որ ճշմարիտ որդւոյն է բաժանելն եւ որոշելն յարարածոց. (Դիոն. եկեղ. ՟Բ։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 45։)


Ճշգրտագործեմ

va.

to paint to life.

· Calfa

NBHL (1)

Ճշգրտագործեալ զչորից աւետարանչացն պատկերս. (Արծր. ՟Ե. 8։)


Ճշմարտաբանեմ, եցի

va.

to speak or tell the truth, to verify, to confirm.

· Calfa

NBHL (1)

Զայս անօրէնութեան տեառն ճշմարտաբանեցին հարքն սուրբ հաւատ։ Բազում եւս տէրն ի կենսատու աւետարանին ճշմարտաբանէ. (Լմբ. հանգ.։)


Ճշմարտաբանութիւն, ութեան

s.

truthfulness, veracity.

· Calfa

NBHL (1)

Աւետարանն՝ ինքնախօս ճշմարտաբանութիւն տէրունի։ Առաքելական ճշմարտաբանութիւն. (Տօնակ.։)


Ճշմարտահաւատ, ից

adj.

orthodox, having a true belief, believing, faithful;
of sound mind.

· Calfa

NBHL (1)

Ողջամիտ, եւ Հաւատարիմ.


Ճշմարտապաշտ, ից

adj.

worshipping truth.

· Calfa

NBHL (1)

Ղեւոնդիոս այր հաւատարիմ եւ ճշմարտապաշտ. (Կորիւն։)


Ճշմարտապատում

adj.

relating or narrating the truth;
faithfully and truly reporting or reported, veridical, true, veritable.

· Calfa

NBHL (1)

Աշակերտ վարդապետասէր եւ ճշմարտապատում։ Ո՛վ ճշմարտապատում աւետարանիչ. (Կորիւն.։ Նանայ.։)


Ճշմարտեմ, եցի

va.

cf. Ճշմարտեցուցանեմ.

· Calfa

NBHL (2)

ἁληθεύω, ἑπαληθεύω verum reddo, probo, confirmo, certifico, -or ἑξακριβάζω exacte perscrutor μανθάνω disco. Ստուգել. ճշգրտել. քննել եւ իմանալ զճշմարիտն. կր. Ճշմարիտ գտանիլ. հաւատարիմ լինել.

Կամ Ճշմարիտ գոլ ցուցանել. հաւատարմացուցանել. հաստատել. յայտ առնել. եւ Վերածել ի ճշմարտութիւն. եւ Ճշմարտախօսել.


Ճշմարտութիւն, ութեան

s.

truth;
veracity;
reality;
sincerity;
բուն —, plain truth;
— իրաց, the bottom or basis of things;
անպատրուակ ասել զ—, to tell the whole truth;
աղարտել զ—, to offend against truth;
ճշմարտութեամբ, cf. Ճշմարտիւ.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ զի եկն դառն ճշմարտութեան (այսինքն ճշմարիտ), խափանեցան՝ որ նմանութիւնք էին. (Եփր. աւետար.։)