Definitions containing the research տար : 6174 results

Կերպակից

adj.

conformable;
like, resembling, similar.

· Calfa

NBHL (1)

Անարատ աղիցի պ՛ատարագն ասէ, քանզի կերպակից են միշտ սուրբք աստուծոյ. (Մեկն. ծն. եւ Մեկն. ղեւտ.։)


Կերպառութիւն, ութեան

s.

assuming a form, shape, similarity or likeness.

· Calfa

NBHL (1)

որ զանկենդան ցուպ գաւազանին՝ ի կերպառութիւն առ ի զքոյդ մերովս նկարագրիլ, այլ եւ յօտարազնիցն ընտրութիւն, ի տիպն ապաթոյն կերպիւ վիշապի նմանեալ ցուցեր. (Նար. ՟Կ՟Գ։)


Կերպարան, ի, աց

s.

form, figure, visage, countenance, face, aspect, look;
presence, appearance, mien, bearing, deportment;
attitude, posture;
image, effigy;
semblance, representation;
state, condition;
character, temper, comportment;
rudiment, first element, idea;
idle fancy, whim, crotchet;
feint, pretext;
coat, dress;
cf. Կենդանագիր;
—ք բանից, sense, meaning or interpretation of a word;
անպաճոյճ —ք, a simple exterior;
անյողդողդ, աղաչաւոր —, firm countenance;
supplicating posture;
մեղկ —, an effeminate manner;
— լուրջ անժպիտ, cold, frigid, reserved, constrained air;
լուրջ եւ խիստ —, serious air, severe manner;
— սէգ եւ սպառնական, haughty, disdainful, proud, threatening air or manner;
ի —ս ծառայի, in the form of a servant;
առնուլ զ—ս ուրուք, to counterfeit the character of;
ունել զ—, զ—ս իրիք բերել յանձին, to appear like, to seem, to resemble;
ածել ի —ս, to shape, to form;
to figure;
զկերպարանս ճշմարտութեան ի ներքս բերել, to be probable, to have some truth in it;
կերպարանս տալ մտացածինս, to give false a idea of, to create an erroneous or exaggerated impression;
ընդունել զ—ս վանականութեան, to take the crowl.

· Calfa

NBHL (2)

Եւ առ այսոսիկ կերպարանաւ, նաւուղիղ ոք հաւատարիմ եւ այլն. (Բրս. թղթ.։)

Համեմատի նիւթոյ՝ սեռ, իսկ տեսակի՝ այսինքն կերպարանի՝ տարբերութիւն։ Ի վերայ նիւթոյ կերպարանք գոլով՝ անհատեն զնիւթն։ Համեմատի տարբերութիւն՝ կերպարանի. իսկ կերպարան՝ որպիսի ինչ է՛ է, որպէս ասէ արիստոտէլ. (Անյաղթ պորփ.։)


Կերպարանեմ, եցի

va.

to give form to, to form, to figure, to shape, to fashion, to model;
to represent.

· Calfa

NBHL (1)

Տեսակարար տարբերութիւն եղուտ գալով՝ զմեր գոյացութիւնս կերպարանէ. (Անյաղթ պորփ.։)


Կերպարանիմ, եցայ

vn.

to conform;
to take the form, to put on or assume a look, state, manner or appearance, to give oneself airs;
to affect, to pretend, to simulate, to feign, to counterfeit, to give oneself out for, to set up as, to pass oneself off for;
զառաքինութիւն —, to simulate virtue or probity, to affect a sanctimonious exterior;
— զանմեղութիւն, զտղայութիւն, to put on a look of innocence;
to play the child;
զխլութիւն՝ զառատաձեռնութիւն —, to give a deaf ear to;
to pretend to be generous, liberal;
cf. Խելք.

· Calfa

NBHL (2)

Որովք կերպարանի աստուածային, նոքիմբք կերպարանի եւ կատարեալ իմաստասէրն. (Սահմ. ՟Ժ։)

Կարպարանիմ զդաւթին (առաքինութիւն), եւգործք զսաւուղայն կատարեմ։ Որ վասն իմ ի փորձ եկիր անիծից, կերպարանեալ զիմ նմանութիւն. (Նար. ՟Հ՟Ա. ՟Զ՟Ե։)


Կերպաւոր

adj.

formed, figured;
resembling, like, conformable.

· Calfa

NBHL (1)

կերպացեալ. ձեւացեալ. ձեւաւոր. եւ Նմանօղ. եւ Կատարեալ բնութեամբ կամ անձնաւորութեամբ.


Կերտ

s.

building, construction.

· Calfa

NBHL (1)

Սարդիցդ եւ մեղուացդ եւ ծածեացդ ճարտարութիւն անդր եւս քան զամենայն ճարտարապետցն անցուցանէանէ կերտս. (Անյաղթ հց. իմ.։)


Կեցուցիչ, չի, չաց

adj. s.

giving life;
saviour, deliverer.

· Calfa

NBHL (1)

σωτήρ salvator, servator. Կեցուցանօղ. փրկիչ. փրկագործ. կենարար. ազատարար. փրկական.


Կին, կնոջ, կնաւ, կանամբ

s.

woman;
wife, spouse;
ազգ կանանց, womankind, women, the fair sex;
թշնամի կանանց, woman-hater;
cf. Կնատեաց;
— առնակին, married woman, wife;
մանկահասակ — գեղեցիկ, a young beauty;
— այրասիրտ, heroine, courageous woman, championess;
գեղեցիկ՝ նազելի՝ առաքինի՝ բարեպաշտ՝ ամօթխած՝ ողչջախոհ՝ հաւատարիմ —, pretty, charming, virtuous, pious, modest or bashful, chaste, faithful -;
տգեղ՝ սոսկալի՝ զարդասէր՝ թեթեւամիտ՝ կամագնաց՝ փոփոխամիտ՝ անհաւատարիմ՝ լկտի՝ տռփոտ —, ugly, frightful, coquette, giddy or volatile, capricious, fickle, faithless, immodest, lewd -;
հարկանիլ ի սէր կնոջ, to be enamoured, smitten, in love with a -;
— առնել՝ առնուլ, to take a, wife, to wed, to marry, to take in marriage;
— լինել ումեք, to get married, to be spouse of;
— ածել զդուստր ուրուք, to marry the daughter of;
կեալ ընդ կնոջ, to live with a —;
պատրել՝ մոլորեցուցանել զկին, to deceive or seduce a -;
բռնադատել, ապականել զ—, to force, to dishonour a -;
ծանր նստել կնոջ, to be with child, pregnant, in the family way;
եւ առ նմա մայր նորա — յերկրէն եգիպտացւոց, & her mother gave him an Egyptian wife;
եւ եղեւ ինձ —, & I took her to wife;
կամաց տուն cf. Կանանոց.

· Calfa


Կիսաբաժին

adj.

divided in halves;

· Calfa

NBHL (2)

ԿԻՍԱԲԱԺ ԿԻՍԱԲԱԺԻՆ. Կիսամասնեայ. կիսակատար. թերակատար. Կիսաբաժ, եւ ո՛չ կատարեալ զմերս ասացինբնութիւն առեալ բանին ի կուսէն. (Յհ. իմ. երեւ.։)

ԿԻՍԱԲԱԺ ԿԻՍԱԲԱԺԻՆ. Կիսամասնեայ. կիսակատար. թերակատար. Կիսաբաժ, եւ ո՛չ կատարեալ զմերս ասացինբնութիւն առեալ բանին ի կուսէն. (Յհ. իմ. երեւ.։)


Կիսաբաց

adj.

half open.

· Calfa

NBHL (1)

կիսով չափ բացեալ. անկատար բացմամբ.


Կիսագործ

adj.

half done, imperfect.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ մասին եւ թերապէս գործեալ, կամ մշակեալ. անկատար. պակասաւոր.


Կիսակենդան

adj.

half alive;
half dead.

· Calfa

NBHL (1)

ἠμίζωος semivivus. Անկատար ի կենդանութեան, եւ կիսամահ. կիսամեռ.


Կիսակտուր

adj.

cut in two, in half;
cut off at the middle, divided in halves or in two, bipartite.

· Calfa

NBHL (1)

ἠμίτομος, ἠμιτμήτος dimidiatus. Կարեալ կիսով չափ. ընդ մէջ հատեալ. եւ Անկատար. թերատ. խեղ.


Կիսահասակ

adj.

young.

· Calfa

NBHL (1)

Անկատար տիօք. Ծաղկահասակ, մանուկ հասակաւ.


Կիսաձայն, ից

s. mus.

half-tone;
semi-vowel;
diesis, semi-tone;
flat.

· Calfa

NBHL (1)

Գրաւորական ձայնի տառիցն երեք են զանազանութիւնք. են որ ձեյնաւորք են, եւ են որ կիսաձայնք, եւ են որ անձինք։ Կիսաձայնքն բարբառս գործեն կաղս եւ անկատարս. (Փիլ. լին. ՟Դ. 117։)


Կիսամասնեայ

adj.

half, in part, imperfect.

· Calfa

NBHL (2)

ἠμερινής dimidiae partis Կիսաբաժ. թերի. անկատար. դոյզն. մասն մասն.

Աստուած ոչ է կիսամասնեայ, այլ կատարեալ յամենայնի. (Սարգ. յկ. ՟Թ։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ը։)


Կիսամարդ, ոյ

s.

monster, half-human;
eunuch.

· Calfa

NBHL (1)

Կէս մարդ. անկատար ի մարդկութեան.


Կիսայր

cf. Կիսամարդ.

· Calfa

NBHL (1)

ἠμιάνηρ, ἠμιάνθρωπος semivir, semihomo. Կէս այր. անկատար մարդ. (որպէս ներքինի, եւ ճիվաղ՝ գազան մարդակերպ)


Կիսապատկեր, ի

cf. Կիսանկար.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ ամենակատար իբրեւ զնա, այլ կիսպատկեր եւ պակաս. (Վրդն. ել.։)


Կիսաստուած

cf. Կիսադիք.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս թէ Անկատար աստուածութեամբ.


Կիսասեռ

adj.

epicene.

· Calfa

NBHL (1)

ἠμιγενής semigenitus, imperfectum genus habens. Անկատար ըստ սեռի. ըստ իմիք ի նոյն սեռէ. Հոտոցն ամենայն կիսասեռ է. եւ տեսակի եւ ոչ միոյ պատահեալ է զուգաչափութիւն առ ի ունել զիմն հոտ. (Պղատ. տիմ.։)


Կիսենթամնայ

s. gr. division.

· Calfa

NBHL (2)

Կէս կամ փոքրիկ ենթամնայ՝ դնելի ի վերջ տողին, ուր անկատար մնայ, բառն. զոր օրինակ. ա-ռա-ւօտ. առ-նել, ա-սել. ե-ղեւ. ճա-նա-պարհ եւ այլն։ Իսկ մեծ կամ կատարեալ ենթամնայն դնի ի ձեռագիրս՝ ի ներքոյ բարդ բառից, որոյ մասունքն են նշանական. զոր օրինակ, բարձ--ընտիր, նոր--ընծայ. եւ այլն։

Ի վերջո տողին պարտ է կիսենթամնայ դնել ի ներքոյ։ Օրինակ եւ ձեւ կիսենթամնային։ Կիսենթամնայս զտառսն ի հոգսն կցէ. որպէս կատարեալ ենթամնայն զկատարեալ բառսն. (Երզն. քեր. եւ Նչ. քեր.։)


Կիրթ

adj.

well-bred, well-educated, versed, expert, experienced, practised;
— ախորժակ, exquisite taste;
ընդ — անցանել, to exercise, to practise, to experience;
ընդ — անցուցանել, to instruct, to teach, to educate, to bring or train up;
ի — անկանել զհետ իրիք, to devote, to dedicate oneself to;
ի — ձգեալ հասանել ումեք, to gain or close up with one running;
cf. Կիրթք.

· Calfa

NBHL (1)

Կատարելոցն ... ճեշակելիքն կիրթ են ընտրութեան բարւոյ եւ չարի. (Եբր. ՟Ե. 14։)


Կծու

adj. fig.

sharp to the taste, sour, acid, tart;
pungent, biting, piquant, slandering, rude, satirical.

· Calfa

NBHL (1)

Հատն մանանախոյ փոքր, վասն սաստկութեանն կծու. (Եփր. աւետար.։)


Կղկղեմ, եցի

va.

to strain or pass through a filter or strainer;
to defecate, to clear from dregs, to purge of lees or impurities;
to fine, to filter, to refine, to clarify.

· Calfa

NBHL (1)

Բազում տարժանմամբ ի հողոյ կղկղել զոսկին, եւ դարձեալ անդրէն ի նոյն խառնակել։ Ըստ օրինի ոսկեհանաց, որք յոլով տաժանմամբ կղկղեն ի հողոյ զզուտն եւ զմաքուրն. (Երզն. մտթ.։)


Կնդրկեայ

adj.

of oliban.

· Calfa

NBHL (1)

Կատարեաց զտաճարն ի փայտս կնդրկեալս. (Եփր. մն.։)


Կնդրուկ, դրկաց

s.

olibanum, frankincense;
benzoin;
— երեւելի, pure —.

· Calfa

NBHL (1)

Կնդրուկք. եւ օտարական խունկք. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)


Կնտութիւն, ութեան

s. chem.

baldness, depilation;
chondrine.

· Calfa


Կնքաւորութիւն, ութեան

s.

baptism;
spiritual affinity.

· Calfa

NBHL (1)

Մի՛ զուխտս կամ զընծայս աստուծոյ ... ի կնքաւորութիւն տղայոց կատարեսցուք. (Մանդ. ՟Զ։)


Կնքեմ, եցի

va.

to seal, to close with a seal, to affix a seal, to seal up;
to mark, to stamp, to sign;
to hide, to cover, to close, to shut up;
to confirm, to ratify, to verify;
to conclude, to decide;
to prbnounce sentence;
to seal, to complete, to terminate, to finish;
to baptize, to confer baptism;
to sign with sign of the cross, to make the sign of the cross;
դաշն հաշտութեան —, to conclude a treaty of peace.

· Calfa

NBHL (2)

Հաւաստել. վկայել հաւաստեաւ. հաւատարմեցուցանել. վճռել. եւ Աւարտել. լրացուցանել. կատարել

Զայս կատարեալ, եւ կնքեալ զպտուղն նոցա, անցից առ ձեօք ի սպանիա. (Հռ. ԺԵ. 28։)


Կշայ, ից

s.

pitch, bitumen.

· Calfa

NBHL (1)

Նաւթիւ ծեփեսցես, որ է նա ինքն կշայ։ (Շինէին զաշտարակն) խորովեալ հրով աղիւսօք, եւ կշայիւք ծեփօք. (Վրդն. ծն.։)


Կշիռ, կշռոց

s. adj. adv. ast.

balance;
steel-yard, weighing machine;
weight, heaviness, ponder-ousness;
equilibrium, poise;
equivalent, equal value, counterpoise;
proportion;
parallel, comparison, likening;
trial examination, ponderation, judgment;
equal, just, tantamount, equivalent, proportional;
equally, justly, exactly, proportionately;
perpendicularly, directly over, vertically;
ծանրոցք կշռոյ, counterpoise, the weights of a steel-yard or beam;
— դահեկանաց, money-scales;
— անօթոց, tare, tare & tret;
— հաւասարութեան, equilibrium, counterpoise;
— տեսակարար, յարաբերական, բացարձակ, specific, relative, absolute weight;
— քաղաքական, balance of power;
— տաղաչափական, the scan or measure of verses, prosody;
— գտակաւ, exactly, precisely;
— վերուստ ի վայր, in equilibrium;
perpendicularly, vertically;
կշռով, by weight;
զնոյն կշռով, as much, equally, of like measure or weight;
պաշտօնեայ կարգեալ յուղղութիւն կշռոց, officer appointed to mark weights & measures;
սահմանել զ—ս, to stamp with the public mark;
— արդար, correct balance, scales;
just weight;
— նենգութեան, false weight;
— ստութեան առնել, to falsify weights or scales;
զմէտ կշռոյն անայլայլակ ունել, to hold the balance evenly;
to counter-balance, to counter-poise, to counter-vail, to equipoise, to equilibrate;
դնել ինչ ի — ոսկւոյ, to pay exceedingly dear for, or at an extravagant rate;
դնել զգլուխ իւր ի կշիռս, to risk oneself, to incur danger, to run into jeopardy, to expose oneself to death, to carry one's life in ones hand, to encounter danger or death;
ի — մտանել, to be weighed, carefully pondered or considered;
ի — դնել զոք ընդ ումեք, ի — ընդ միմեանս արկանել, to compare with;
ի — բերեալ համեմատել, ի — համեմատութեան բերել ընդ ումե, to be compared with, to compare oneself with;
զ—ն ընդունել, առնուլ անդրէն զ—ն, to receive the equivalent, or in exchange;
կորուսանել զ— կայից, to lose the balance or equilibrium;
— հաշուի, balance, balance-sheet;
առնել զ— հաշիւ, to strike the balance;
— առնել զհաշիւ, to balance or settle an account;
Libra, the Balance.

· Calfa

NBHL (1)

Զերկուս աւուրս յամենայն տարւոջ ի միջորեայ ժամանակի առանց ստուերի լինի. քանզի կշիռ ի վերայ գլխոց ամենեցուն կան ճառագայթք արեգական. (Շիր. ըստ Վեցօր. ՟Զ)


Կշռեմ, եցի

va. fig.

to weigh, to measure;
to weigh, to calculate, to examine, to ponder on, to take into, consideration;
to compare, to confront;
to shoot, to dart, to take good aim at, to hit the mark;
քաջ —, to weigh well, to ponder, to reflect with mature consideration, to pause;
— զխօսս իւր, to be cautious in one's words;
— զփոխարէն, to return like for like, to recompense, to reward, to renumerate;
— զհարուածն, to strike, to adjust one's blow;
— զամենայն աշխարհս, to be worth the whole world;
ըստ կշռելոյ ական, judged by eyesight;
եւ ոչ կշռեսցի արծաթ ընդ գնոց նորա, neither shall silver be weighed for the price therof.

· Calfa

NBHL (1)

Յորժամ կշռեսցես դու ի գիրս աւետարանի խելամուտ լինիս։ Յամենեցունց ընդ միմեանս կշռեալ համեմատութենէն ճշմարիտ գիւտն հասանիցի։ Կշռիցէ զհռոմայեցւոց ժամանակսն ընդ յունաց։ Առ նինեաւ կշռի եգիպտացւոց ՟Ժ՟Զ հարստութիւնն. (Եւս. պտմ. եւ Եւս. քր.։)


Կոթողեմ, եցի

va.

to set up, to erect an -.

· Calfa

NBHL (1)

Աշտարակ իմն բարձր անհնարին կոթողեցին ի դաշտն սենտար. (Ագաթ.։)


Ճռուեմ, եցի

vn.

cf. Ճռուողեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս ճուաղանց է ճարակ ճռուողել ի գիշերի յանկողինսն։ Ի փողսն տրոհեալ՝ զօրէն ճարտարականն ճռուողել. (Մագ. ՟Ի՟Դ. ՟Հ՟Ա։)


Ճռուողեմ, եցի

vn.

to chirp, to cheep, to pip, to twitter, to chirrup, to warble, to sing.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս ճուաղանց է ճարակ ճռուողել ի գիշերի յանկողինսն։ Ի փողսն տրոհեալ՝ զօրէն ճարտարականն ճռուողել. (Մագ. ՟Ի՟Դ. ՟Հ՟Ա։)


Մ (mèn)

s.

the twentieth letter of the alphabet, and the fifteenth of the consonants;
two hundred, two hundredth.

· Calfa

NBHL (1)

Մ. Ունի ազգակցութիւն եւ ընդ այլ տառս, իբր ի զարդ կամ թարմատար եդեալ. որպէս է տեսանել ի բառսդ՝ հաշել, մաշել. հալել, մալել. հաստ, մաստ. ոյն, մոյն. հոյք, մուզ. վարժել, մարզել. աղօթել, մաղթել. աղխամաղխ. եւ այլն։


Մակաբնակ

adj.

foreign, stranger.

· Calfa

NBHL (1)

ἕποικος advena, inquilinus. Որ չէ՛ բուն բնակ, այլ՝ եկ. օտարական եկեալ եւ բնակեալ.


Մակալեզու

adj.

epiglottis.

· Calfa

NBHL (1)

Ձայն է բացակատարումն գանչեցելոյ ի մեզ հագագի... եւ տեսակ արարելոյ լեզուաւ եւ մակալեզուաւ. (Սահմ. ԺԱ։)


Մակաղատեղ, ի, ից

s.

fold, sheep-fold;
pen, sheep-cot.

· Calfa

NBHL (1)

κοίτη cubile. (որ եւ խշտիք) Տեղի մակաղելոյ. հանգստարան եւ դադարք խաշանց. ոչխրներու պառկելու տեղ, բակ.


Մական, ի, աց

s.

stick.

· Calfa

NBHL (1)

Ի ճախոյճրս մականի յակոբ հօտս բազում ստացաւ։ Մականաւ ծայրիւ հարեալ՝ զհամատարած ծովն վիմատառեաց. (Եղիշ. ՟Դ։)


Մակացութիւն, ութեան

s.

knowledge, erudition, science.

· Calfa

NBHL (1)

Քոյով իմաստասիրական մակացութեամբդ հրատարակել. (Մագ. ՟Խ՟Ե։)


Մահահրաւէր

adj.

inviting, provoking or causing death.

· Calfa

NBHL (1)

Կամ տարաբերեալ ի մահիճս մահահրաւէր. (Կեչառ. աղեքս.։)


Մահաշունչ

adj.

pernicious, exhaling death, malignant, deathly.

· Calfa

NBHL (1)

Այս չարամիտ եւ մահաշունչ այր։ Արբոյց փոխանակ կենսականի զմահաշունչն դեղ։ Մահաշունչ ատելութեամբ վարեն զօտարս եւ զթշնամիս. (Պիտ.։)


Մահարձան, աց

s.

monument, tomb;
tower, turret;
castle-keep, keep, donjon;
bulwark, bastion.

· Calfa

NBHL (1)

ἕπαλξις, ἁνάλημμα, χάραξ , προτείχισμα propugnaculum, altitudo, agger, antemurale եւ այլն. Արձան՝ այսինքն սիւն կամ կոթող կանգնեալ ի վերայ գերեզմանի մեռելոց. ... եւ ամենայն բուրգն, ամբարտակ, աշտարակ ի պարիսպ եւ յապարանս՝ իբրեւ մարտկոց կամ իբրեւ զարդ եւ յիշատակ.


Մաղատեսակ

adj.

cellular.

· Calfa

NBHL (1)

Ի մաղատեսակացն արդեօք տարածեաց իբրեւ լարս շրջանակաւ ամենայնի առ ստորինսն հիւսմանն. (Պղատ. տիմ.։)


Մաղեմ, եցի

va.

to bolt, to sift, to riddle;
cf. Միտ.

· Calfa

NBHL (1)

κοσκινίζω cribro. Անցուցանել ընդ մաղ. խարբալել. հոսել. տարուբերել. ցնդել. ցնցղկել.


Մաղզմայ, ից

s.

patine;
plate, dish.

· Calfa

NBHL (1)

Օրհնութիւն սկհւոյ եւ մաղզմայի։ Զմաղզմայն եւ զսկիհն։ Հացն յաջոյ ձեռին մաղզմայիւ։ Դնեմք զհացն ի հիւսիս՝ մեզ ի ձախմէ՝ մաղըզմայիւն. զի խոնարհ է մաղըզմայն. (Մաշտ.։ Մխ. դտ.։ Վանակ. հց.։ Վրդն. աւետար.։)


Մաղթեմ, եցի

va.

to pray, to supplicate, to implore, to beseech;
to wish, to desire;
բարիս — ումեք, to wish one well.

· Calfa

NBHL (2)

Վասն ի թիկունս հասանելոյ՝ տարակուսելոյն մաղթէ. (Իմ. ՟Ժ՟Գ. 18։)

Բարեխօս ոք կամ քարոզ ստելով զքաղաքէն՝ զօտարոտիս ինչ մաղթէ առ քաղաքի ուրեմն. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)