conformable;
like, resembling, similar.
· Calfa
Անարատ աղիցի պ՛ատարագն ասէ, քանզի կերպակից են միշտ սուրբք աստուծոյ. (Մեկն. ծն. եւ Մեկն. ղեւտ.։)
assuming a form, shape, similarity or likeness.
· Calfa
որ զանկենդան ցուպ գաւազանին՝ ի կերպառութիւն առ ի զքոյդ մերովս նկարագրիլ, այլ եւ յօտարազնիցն ընտրութիւն, ի տիպն ապաթոյն կերպիւ վիշապի նմանեալ ցուցեր. (Նար. ՟Կ՟Գ։)
form, figure, visage, countenance, face, aspect, look;
presence, appearance, mien, bearing, deportment;
attitude, posture;
image, effigy;
semblance, representation;
state, condition;
character, temper, comportment;
rudiment, first element, idea;
idle fancy, whim, crotchet;
feint, pretext;
coat, dress;
cf. Կենդանագիր;
—ք բանից, sense, meaning or interpretation of a word;
անպաճոյճ —ք, a simple exterior;
անյողդողդ, աղաչաւոր —, firm countenance;
supplicating posture;
մեղկ —, an effeminate manner;
— լուրջ անժպիտ, cold, frigid, reserved, constrained air;
լուրջ եւ խիստ —, serious air, severe manner;
— սէգ եւ սպառնական, haughty, disdainful, proud, threatening air or manner;
ի —ս ծառայի, in the form of a servant;
առնուլ զ—ս ուրուք, to counterfeit the character of;
ունել զ—, զ—ս իրիք բերել յանձին, to appear like, to seem, to resemble;
ածել ի —ս, to shape, to form;
to figure;
զկերպարանս ճշմարտութեան ի ներքս բերել, to be probable, to have some truth in it;
կերպարանս տալ մտացածինս, to give false a idea of, to create an erroneous or exaggerated impression;
ընդունել զ—ս վանականութեան, to take the crowl.
· Calfa
Եւ առ այսոսիկ կերպարանաւ, նաւուղիղ ոք հաւատարիմ եւ այլն. (Բրս. թղթ.։)
Համեմատի նիւթոյ՝ սեռ, իսկ տեսակի՝ այսինքն կերպարանի՝ տարբերութիւն։ Ի վերայ նիւթոյ կերպարանք գոլով՝ անհատեն զնիւթն։ Համեմատի տարբերութիւն՝ կերպարանի. իսկ կերպարան՝ որպիսի ինչ է՛ է, որպէս ասէ արիստոտէլ. (Անյաղթ պորփ.։)
to give form to, to form, to figure, to shape, to fashion, to model;
to represent.
· Calfa
Տեսակարար տարբերութիւն եղուտ գալով՝ զմեր գոյացութիւնս կերպարանէ. (Անյաղթ պորփ.։)
to conform;
to take the form, to put on or assume a look, state, manner or appearance, to give oneself airs;
to affect, to pretend, to simulate, to feign, to counterfeit, to give oneself out for, to set up as, to pass oneself off for;
զառաքինութիւն —, to simulate virtue or probity, to affect a sanctimonious exterior;
— զանմեղութիւն, զտղայութիւն, to put on a look of innocence;
to play the child;
զխլութիւն՝ զառատաձեռնութիւն —, to give a deaf ear to;
to pretend to be generous, liberal;
cf. Խելք.
· Calfa
Որովք կերպարանի աստուածային, նոքիմբք կերպարանի եւ կատարեալ իմաստասէրն. (Սահմ. ՟Ժ։)
Կարպարանիմ զդաւթին (առաքինութիւն), եւգործք զսաւուղայն կատարեմ։ Որ վասն իմ ի փորձ եկիր անիծից, կերպարանեալ զիմ նմանութիւն. (Նար. ՟Հ՟Ա. ՟Զ՟Ե։)
formed, figured;
resembling, like, conformable.
· Calfa
կերպացեալ. ձեւացեալ. ձեւաւոր. եւ Նմանօղ. եւ Կատարեալ բնութեամբ կամ անձնաւորութեամբ.
building, construction.
· Calfa
Սարդիցդ եւ մեղուացդ եւ ծածեացդ ճարտարութիւն անդր եւս քան զամենայն ճարտարապետցն անցուցանէանէ կերտս. (Անյաղթ հց. իմ.։)
giving life;
saviour, deliverer.
· Calfa
σωτήρ salvator, servator. Կեցուցանօղ. փրկիչ. փրկագործ. կենարար. ազատարար. փրկական.
woman;
wife, spouse;
ազգ կանանց, womankind, women, the fair sex;
թշնամի կանանց, woman-hater;
cf. Կնատեաց;
— առնակին, married woman, wife;
մանկահասակ — գեղեցիկ, a young beauty;
— այրասիրտ, heroine, courageous woman, championess;
գեղեցիկ՝ նազելի՝ առաքինի՝ բարեպաշտ՝ ամօթխած՝ ողչջախոհ՝ հաւատարիմ —, pretty, charming, virtuous, pious, modest or bashful, chaste, faithful -;
տգեղ՝ սոսկալի՝ զարդասէր՝ թեթեւամիտ՝ կամագնաց՝ փոփոխամիտ՝ անհաւատարիմ՝ լկտի՝ տռփոտ —, ugly, frightful, coquette, giddy or volatile, capricious, fickle, faithless, immodest, lewd -;
հարկանիլ ի սէր կնոջ, to be enamoured, smitten, in love with a -;
— առնել՝ առնուլ, to take a, wife, to wed, to marry, to take in marriage;
— լինել ումեք, to get married, to be spouse of;
— ածել զդուստր ուրուք, to marry the daughter of;
կեալ ընդ կնոջ, to live with a —;
պատրել՝ մոլորեցուցանել զկին, to deceive or seduce a -;
բռնադատել, ապականել զ—, to force, to dishonour a -;
ծանր նստել կնոջ, to be with child, pregnant, in the family way;
եւ առ նմա մայր նորա — յերկրէն եգիպտացւոց, & her mother gave him an Egyptian wife;
եւ եղեւ ինձ —, & I took her to wife;
կամաց տուն cf. Կանանոց.
· Calfa
divided in halves;
· Calfa
ԿԻՍԱԲԱԺ ԿԻՍԱԲԱԺԻՆ. Կիսամասնեայ. կիսակատար. թերակատար. Կիսաբաժ, եւ ո՛չ կատարեալ զմերս ասացինբնութիւն առեալ բանին ի կուսէն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
ԿԻՍԱԲԱԺ ԿԻՍԱԲԱԺԻՆ. Կիսամասնեայ. կիսակատար. թերակատար. Կիսաբաժ, եւ ո՛չ կատարեալ զմերս ասացինբնութիւն առեալ բանին ի կուսէն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
half done, imperfect.
· Calfa
Ըստ մասին եւ թերապէս գործեալ, կամ մշակեալ. անկատար. պակասաւոր.
half alive;
half dead.
· Calfa
ἠμίζωος semivivus. Անկատար ի կենդանութեան, եւ կիսամահ. կիսամեռ.
cut in two, in half;
cut off at the middle, divided in halves or in two, bipartite.
· Calfa
ἠμίτομος, ἠμιτμήτος dimidiatus. Կարեալ կիսով չափ. ընդ մէջ հատեալ. եւ Անկատար. թերատ. խեղ.
half-tone;
semi-vowel;
diesis, semi-tone;
flat.
· Calfa
Գրաւորական ձայնի տառիցն երեք են զանազանութիւնք. են որ ձեյնաւորք են, եւ են որ կիսաձայնք, եւ են որ անձինք։ Կիսաձայնքն բարբառս գործեն կաղս եւ անկատարս. (Փիլ. լին. ՟Դ. 117։)
half, in part, imperfect.
· Calfa
ἠμερινής dimidiae partis Կիսաբաժ. թերի. անկատար. դոյզն. մասն մասն.
Աստուած ոչ է կիսամասնեայ, այլ կատարեալ յամենայնի. (Սարգ. յկ. ՟Թ։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ը։)
cf. Կիսամարդ.
· Calfa
ἠμιάνηρ, ἠμιάνθρωπος semivir, semihomo. Կէս այր. անկատար մարդ. (որպէս ներքինի, եւ ճիվաղ՝ գազան մարդակերպ)
cf. Կիսանկար.
· Calfa
Ոչ ամենակատար իբրեւ զնա, այլ կիսպատկեր եւ պակաս. (Վրդն. ել.։)
epicene.
· Calfa
ἠμιγενής semigenitus, imperfectum genus habens. Անկատար ըստ սեռի. ըստ իմիք ի նոյն սեռէ. Հոտոցն ամենայն կիսասեռ է. եւ տեսակի եւ ոչ միոյ պատահեալ է զուգաչափութիւն առ ի ունել զիմն հոտ. (Պղատ. տիմ.։)
s. gr. division.
· Calfa
Կէս կամ փոքրիկ ենթամնայ՝ դնելի ի վերջ տողին, ուր անկատար մնայ, բառն. զոր օրինակ. ա-ռա-ւօտ. առ-նել, ա-սել. ե-ղեւ. ճա-նա-պարհ եւ այլն։ Իսկ մեծ կամ կատարեալ ենթամնայն դնի ի ձեռագիրս՝ ի ներքոյ բարդ բառից, որոյ մասունքն են նշանական. զոր օրինակ, բարձ--ընտիր, նոր--ընծայ. եւ այլն։
Ի վերջո տողին պարտ է կիսենթամնայ դնել ի ներքոյ։ Օրինակ եւ ձեւ կիսենթամնային։ Կիսենթամնայս զտառսն ի հոգսն կցէ. որպէս կատարեալ ենթամնայն զկատարեալ բառսն. (Երզն. քեր. եւ Նչ. քեր.։)
well-bred, well-educated, versed, expert, experienced, practised;
— ախորժակ, exquisite taste;
ընդ — անցանել, to exercise, to practise, to experience;
ընդ — անցուցանել, to instruct, to teach, to educate, to bring or train up;
ի — անկանել զհետ իրիք, to devote, to dedicate oneself to;
ի — ձգեալ հասանել ումեք, to gain or close up with one running;
cf. Կիրթք.
· Calfa
Կատարելոցն ... ճեշակելիքն կիրթ են ընտրութեան բարւոյ եւ չարի. (Եբր. ՟Ե. 14։)
sharp to the taste, sour, acid, tart;
pungent, biting, piquant, slandering, rude, satirical.
· Calfa
Հատն մանանախոյ փոքր, վասն սաստկութեանն կծու. (Եփր. աւետար.։)
to strain or pass through a filter or strainer;
to defecate, to clear from dregs, to purge of lees or impurities;
to fine, to filter, to refine, to clarify.
· Calfa
Բազում տարժանմամբ ի հողոյ կղկղել զոսկին, եւ դարձեալ անդրէն ի նոյն խառնակել։ Ըստ օրինի ոսկեհանաց, որք յոլով տաժանմամբ կղկղեն ի հողոյ զզուտն եւ զմաքուրն. (Երզն. մտթ.։)
olibanum, frankincense;
benzoin;
— երեւելի, pure —.
· Calfa
Կնդրուկք. եւ օտարական խունկք. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
baptism;
spiritual affinity.
· Calfa
Մի՛ զուխտս կամ զընծայս աստուծոյ ... ի կնքաւորութիւն տղայոց կատարեսցուք. (Մանդ. ՟Զ։)
to seal, to close with a seal, to affix a seal, to seal up;
to mark, to stamp, to sign;
to hide, to cover, to close, to shut up;
to confirm, to ratify, to verify;
to conclude, to decide;
to prbnounce sentence;
to seal, to complete, to terminate, to finish;
to baptize, to confer baptism;
to sign with sign of the cross, to make the sign of the cross;
դաշն հաշտութեան —, to conclude a treaty of peace.
· Calfa
Հաւաստել. վկայել հաւաստեաւ. հաւատարմեցուցանել. վճռել. եւ Աւարտել. լրացուցանել. կատարել
Զայս կատարեալ, եւ կնքեալ զպտուղն նոցա, անցից առ ձեօք ի սպանիա. (Հռ. ԺԵ. 28։)
pitch, bitumen.
· Calfa
Նաւթիւ ծեփեսցես, որ է նա ինքն կշայ։ (Շինէին զաշտարակն) խորովեալ հրով աղիւսօք, եւ կշայիւք ծեփօք. (Վրդն. ծն.։)
balance;
steel-yard, weighing machine;
weight, heaviness, ponder-ousness;
equilibrium, poise;
equivalent, equal value, counterpoise;
proportion;
parallel, comparison, likening;
trial examination, ponderation, judgment;
equal, just, tantamount, equivalent, proportional;
equally, justly, exactly, proportionately;
perpendicularly, directly over, vertically;
ծանրոցք կշռոյ, counterpoise, the weights of a steel-yard or beam;
— դահեկանաց, money-scales;
— անօթոց, tare, tare & tret;
— հաւասարութեան, equilibrium, counterpoise;
— տեսակարար, յարաբերական, բացարձակ, specific, relative, absolute weight;
— քաղաքական, balance of power;
— տաղաչափական, the scan or measure of verses, prosody;
— գտակաւ, exactly, precisely;
— վերուստ ի վայր, in equilibrium;
perpendicularly, vertically;
կշռով, by weight;
զնոյն կշռով, as much, equally, of like measure or weight;
պաշտօնեայ կարգեալ յուղղութիւն կշռոց, officer appointed to mark weights & measures;
սահմանել զ—ս, to stamp with the public mark;
— արդար, correct balance, scales;
just weight;
— նենգութեան, false weight;
— ստութեան առնել, to falsify weights or scales;
զմէտ կշռոյն անայլայլակ ունել, to hold the balance evenly;
to counter-balance, to counter-poise, to counter-vail, to equipoise, to equilibrate;
դնել ինչ ի — ոսկւոյ, to pay exceedingly dear for, or at an extravagant rate;
դնել զգլուխ իւր ի կշիռս, to risk oneself, to incur danger, to run into jeopardy, to expose oneself to death, to carry one's life in ones hand, to encounter danger or death;
ի — մտանել, to be weighed, carefully pondered or considered;
ի — դնել զոք ընդ ումեք, ի — ընդ միմեանս արկանել, to compare with;
ի — բերեալ համեմատել, ի — համեմատութեան բերել ընդ ումե, to be compared with, to compare oneself with;
զ—ն ընդունել, առնուլ անդրէն զ—ն, to receive the equivalent, or in exchange;
կորուսանել զ— կայից, to lose the balance or equilibrium;
— հաշուի, balance, balance-sheet;
առնել զ— հաշիւ, to strike the balance;
— առնել զհաշիւ, to balance or settle an account;
Libra, the Balance.
· Calfa
Զերկուս աւուրս յամենայն տարւոջ ի միջորեայ ժամանակի առանց ստուերի լինի. քանզի կշիռ ի վերայ գլխոց ամենեցուն կան ճառագայթք արեգական. (Շիր. ըստ Վեցօր. ՟Զ)
to weigh, to measure;
to weigh, to calculate, to examine, to ponder on, to take into, consideration;
to compare, to confront;
to shoot, to dart, to take good aim at, to hit the mark;
քաջ —, to weigh well, to ponder, to reflect with mature consideration, to pause;
— զխօսս իւր, to be cautious in one's words;
— զփոխարէն, to return like for like, to recompense, to reward, to renumerate;
— զհարուածն, to strike, to adjust one's blow;
— զամենայն աշխարհս, to be worth the whole world;
ըստ կշռելոյ ական, judged by eyesight;
եւ ոչ կշռեսցի արծաթ ընդ գնոց նորա, neither shall silver be weighed for the price therof.
· Calfa
Յորժամ կշռեսցես դու ի գիրս աւետարանի խելամուտ լինիս։ Յամենեցունց ընդ միմեանս կշռեալ համեմատութենէն ճշմարիտ գիւտն հասանիցի։ Կշռիցէ զհռոմայեցւոց ժամանակսն ընդ յունաց։ Առ նինեաւ կշռի եգիպտացւոց ՟Ժ՟Զ հարստութիւնն. (Եւս. պտմ. եւ Եւս. քր.։)
to set up, to erect an -.
· Calfa
Աշտարակ իմն բարձր անհնարին կոթողեցին ի դաշտն սենտար. (Ագաթ.։)
cf. Ճռուողեմ.
· Calfa
Որպէս ճուաղանց է ճարակ ճռուողել ի գիշերի յանկողինսն։ Ի փողսն տրոհեալ՝ զօրէն ճարտարականն ճռուողել. (Մագ. ՟Ի՟Դ. ՟Հ՟Ա։)
to chirp, to cheep, to pip, to twitter, to chirrup, to warble, to sing.
· Calfa
Որպէս ճուաղանց է ճարակ ճռուողել ի գիշերի յանկողինսն։ Ի փողսն տրոհեալ՝ զօրէն ճարտարականն ճռուողել. (Մագ. ՟Ի՟Դ. ՟Հ՟Ա։)
the twentieth letter of the alphabet, and the fifteenth of the consonants;
two hundred, two hundredth.
· Calfa
Մ. Ունի ազգակցութիւն եւ ընդ այլ տառս, իբր ի զարդ կամ թարմատար եդեալ. որպէս է տեսանել ի բառսդ՝ հաշել, մաշել. հալել, մալել. հաստ, մաստ. ոյն, մոյն. հոյք, մուզ. վարժել, մարզել. աղօթել, մաղթել. աղխամաղխ. եւ այլն։
foreign, stranger.
· Calfa
ἕποικος advena, inquilinus. Որ չէ՛ բուն բնակ, այլ՝ եկ. օտարական եկեալ եւ բնակեալ.
epiglottis.
· Calfa
Ձայն է բացակատարումն գանչեցելոյ ի մեզ հագագի... եւ տեսակ արարելոյ լեզուաւ եւ մակալեզուաւ. (Սահմ. ԺԱ։)
fold, sheep-fold;
pen, sheep-cot.
· Calfa
κοίτη cubile. (որ եւ խշտիք) Տեղի մակաղելոյ. հանգստարան եւ դադարք խաշանց. ոչխրներու պառկելու տեղ, բակ.
stick.
· Calfa
Ի ճախոյճրս մականի յակոբ հօտս բազում ստացաւ։ Մականաւ ծայրիւ հարեալ՝ զհամատարած ծովն վիմատառեաց. (Եղիշ. ՟Դ։)
knowledge, erudition, science.
· Calfa
Քոյով իմաստասիրական մակացութեամբդ հրատարակել. (Մագ. ՟Խ՟Ե։)
inviting, provoking or causing death.
· Calfa
Կամ տարաբերեալ ի մահիճս մահահրաւէր. (Կեչառ. աղեքս.։)
pernicious, exhaling death, malignant, deathly.
· Calfa
Այս չարամիտ եւ մահաշունչ այր։ Արբոյց փոխանակ կենսականի զմահաշունչն դեղ։ Մահաշունչ ատելութեամբ վարեն զօտարս եւ զթշնամիս. (Պիտ.։)
monument, tomb;
tower, turret;
castle-keep, keep, donjon;
bulwark, bastion.
· Calfa
ἕπαλξις, ἁνάλημμα, χάραξ , προτείχισμα propugnaculum, altitudo, agger, antemurale եւ այլն. Արձան՝ այսինքն սիւն կամ կոթող կանգնեալ ի վերայ գերեզմանի մեռելոց. ... եւ ամենայն բուրգն, ամբարտակ, աշտարակ ի պարիսպ եւ յապարանս՝ իբրեւ մարտկոց կամ իբրեւ զարդ եւ յիշատակ.
cellular.
· Calfa
Ի մաղատեսակացն արդեօք տարածեաց իբրեւ լարս շրջանակաւ ամենայնի առ ստորինսն հիւսմանն. (Պղատ. տիմ.։)
to bolt, to sift, to riddle;
cf. Միտ.
· Calfa
κοσκινίζω cribro. Անցուցանել ընդ մաղ. խարբալել. հոսել. տարուբերել. ցնդել. ցնցղկել.
patine;
plate, dish.
· Calfa
Օրհնութիւն սկհւոյ եւ մաղզմայի։ Զմաղզմայն եւ զսկիհն։ Հացն յաջոյ ձեռին մաղզմայիւ։ Դնեմք զհացն ի հիւսիս՝ մեզ ի ձախմէ՝ մաղըզմայիւն. զի խոնարհ է մաղըզմայն. (Մաշտ.։ Մխ. դտ.։ Վանակ. հց.։ Վրդն. աւետար.։)
to pray, to supplicate, to implore, to beseech;
to wish, to desire;
բարիս — ումեք, to wish one well.
· Calfa
Վասն ի թիկունս հասանելոյ՝ տարակուսելոյն մաղթէ. (Իմ. ՟Ժ՟Գ. 18։)
Բարեխօս ոք կամ քարոզ ստելով զքաղաքէն՝ զօտարոտիս ինչ մաղթէ առ քաղաքի ուրեմն. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)