Definitions containing the research փու : 1559 results

Չնչին, չենոյ, չենոց

adj.

of nothing, of little value, puny, light, feeble, low, despicable, frivolous, futile, vain;
very little, small.

· Calfa

NBHL (1)

εὑτελής (դիւրածախ, դիւրագին) εὑτελέστατος , ἑλάχιστος, σμικρότατος tenuis, vilis, frivolus, vilissius, exiguus, minimus οὑδαμός nihil. (ի բառէս Չինչ, այսինքն ոչինչ) Համարեալն իբրու ոչինչ, դոյզն. կարի փոքրիկ, տկար. անպիտան. սին. սնոտի, եւ այլն. փուճ, ցած, պզտըտիկ.


Շամբշիմ, եցայ

vn.

to become mad, to play the fool, to commit folly;
to rage, to be in a fury, to be mad for, to eagerly long for, to fall madly in love, to be desperately in love, to be agitated by violent transports for, to love to distraction, to dote upon;
to be wanton, lustful;
— ի կանայս, to woo, to court, to rave, to be in love to extremity.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ արդ ընդէ՞ր շամշիցիս զուր ջանալ՝ փուշ սնուցանել։ Ընդմանկտի շամշէին (սոդոմացիք). (Ոսկ. մ. ՟Գ. 3։ Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Ը։)


Շամբշութիւն, ութեան

s. fig.

folly, fury, mania, rage;
violent passion, love, fury, transport, gallantry, love intrigue;
debauchery, lewdness.

· Calfa

NBHL (1)

Կերակուր եւ ըմպելի, որոյ ամենայն կենդանի ի բնութեան ունելով տռփումն՝ լի շամբշութեամբ. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)


Շամփրեմ, եցի

va.

to spit, to put upon the spit;
to run or to pierce through and through, to transpierce.

· Calfa

NBHL (1)

Ի շամփուր հարկանել. իբրեւ ի շամփուր անցուցանել. շիշէ սանճմագ, սափլմագ.


Շաչիւն

cf. Շաչումն.

· Calfa

NBHL (1)

Փախուցեալ փութանակի յահաւոր շաչմանէն. (Պիտառ.։)


Շառաւիղ, աց

s. fig. geom.

shoot, sprout, twig, sucker, sprig;
offspring, scion, sons, descendants, posterity;
beam of light, gleam, ray;
branch, part, member of body;
cf. Ճառագայթ;
— արմատոյ, root-tips;
— անուոյ, spoke of wheel;
— օրհնութեան, blessed offspring;
— դառնութեան, accursed progeny.

· Calfa

NBHL (1)

Զշառաւիղ արմատոյ դորա թողէ՛ք յերկրի։ Յընտիր ընտիր մայրից, ի գլխոյ շառաւիղացն նորց։ Մինչեւ ի գետս են շառաւեղք նորա։ Ի շառաւեղէ ելեր որդեա՛կ իմ։ Արձակեաց շառաւիղ, եւ ծաղկեաց ծաղիկ։ Ն նեխութենէ նորա ելցէ շառաւիղ իւր։ Թէպէտեւ կտրեսցի, միւսանգամ ծաղկեսցէ, եւ շառաւիղ նորա մի՛ պակասեսցէ։ Ի փուտ շառաւեղաց մի՛ տայցէ արմատս ի խոր։ Շառաւիղք թերակատթարք։ Գեղեցիկ շառաւիղօք.եւ այլն։


Շառաւիղեմ, եցի

va.

to send forth shoots, to throw out suckers, to sprout, to shoot, to bud, to put forth buds, to germinate;
to generate, to procreate;
to emit rays, to beam.

· Calfa

NBHL (1)

Մնացեր յինէն խաղողոյ, եւ ես ընդ այնորիկ փուշ շառաւիղեցի. (Նար. ՟Ե։)


Շատածախ

adj.

costly, dear, expensive.

· Calfa

NBHL (1)

Վիմատաշ կոփուածովք, շատածախ գանձիւբ. (Ուռպ. այսինքն ծախելով գանձս բազումս։)


Շատխօսութիւն, ութեան

s.

cf. Շատախօսութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Շատխօսութիւն աստ զցոփութիւնն կոչէ, յորժամ ոչ զպատշաճսն խնդրիցեմք յաստուծոյ։ Համարին՝ եթէ ի շատխօսութենէն ինչ լսելի լինին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 19։)


Շատծլու

s. bot. thistle.

· Calfa

NBHL (1)

ի Բժշկարանի դնի որպէս Ըղտափուշ.


Շատութիւն, ութեան

s.

great number of, great quantity, great deal, multitude, abundance, plenty.

· Calfa

NBHL (1)

Բազմութիւնք անհունք անչափութեամբ՝ անհնարին շատութիւնք ժողովեալք ի հռչակէն տեսանել եւ լսել. (Ագաթ.։)


Շար, ից

s.

string, file, line, range, row, rank, order, long string, concatenation, chain, series, suite, train;
multitude, great number;
composition;
—ք մարգարտաց, string of pearls;
ոսկի —, gold chain;
—ք լերանց, mountain-chain;
— ճանճից, swarm or lot of flies;
— մրջմանց, swarm of ants;
anthill;
— շանց, pack, number of dogs;
— ազգաբանութեան, genealogy;
ի —ի հարկանել, to register, to record, to set or write down;
ի —ի արկանել, to string, to range, to rank;
ի — արկեալ թուել, to enumerate, to number, to count;
ի միում —ի հարեալ ընդ մի համարել, to be enumerated in the same series;
յանտեղեաց —ին է այս, it is very far from the purpose.

· Calfa

NBHL (1)

իբր յն. սա՛րօս. σάρος. որ է փունջ եւ կապոց որպէս աւել. իսկ նմանութեամբ՝ Դար մեծ, կամ շրջան ամաց բազմաց անհեթեթ դրութեամբ.


Շարադրական, ի, աց

adj.

compound;
composed;
arranged, put in order;
prosaic.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ իբր Արձակ՝ հետեւակ՝ առանց տաղաչափութեան.


Շարժումն, ման

s. fig. ast.

movement, motion, stir, stirring, nod, shake, toss;
fluctuation, staggering;
excitation, provocation;
agitation, motion, impulse, commotion, emotion;
gesture, action;
earthquake;
movement;
զշարժմունս երակաց զննել, to feel the pulse;
cf. Ընդոստ.

· Calfa

NBHL (1)

κίνησις, σάλος, σεισμός, ταραχή motio, motus, commotio, jactatio, fluctuatio, turbatio. որ եւ ՇԱՐԺ, ՇԱՐԺՈՒԹԻՒՆ. Շարժիլն ո՛ր եւ է օրինակաւ. յեղափոխիլն. փոփոխումն. ծփումն. տատանումն. յուղումն. ամբոխումն.


Շեղջեմ, եցի

va.

cf. Շեղջակուտեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Անցաւորիս փութով զարկածս յոլովաբար շեղջեն յոգիս. (Համամ առակ.։)


Շեփոր

cf. Շեփորայ.

· Calfa

NBHL (1)

ՇԵՓՈՐ կամ ՇԻՓՈՐ. ՇԵՓՈՐԱՅ, կամ ՇԻՓՈՐԱՅ. σάλπιγξ tuba. Փող. ըստ եբր. զօֆար. պ. շէփուր, շէյպուր, շիպուր. պօռու, սուռ, զուռնա.


Շէն, շինից

s. adj.

inhabited place;
village, hamlet;
inhabitation;
edifice;
peopled, inhabited;
in good state, prosperous;
fertile, fruitful;
happy, gay;
ոչ միայն —ս, այլեւ յանշէնս, not only in inhabited but also in desert places;
եւ որ —ն մնասցէ, and that which shall not be destroyed.

· Calfa

NBHL (1)

Զշէն երկիրն ամենայն թափուր եւ աւերակ թողոյր. (Ագաթ.։)


Շիւ, շւոյ

s.

husks or grapes, grounds or dregs of pressed grapes.

· Calfa

NBHL (1)

Խաղողի շիվ։ Յեռալն՝ ա՛ռ զշիւն, եւ զփրփուրն. (Վստկ. ՟Ձ՟Է. ՟Ժ՟Բ. ՟Մ՟Ի՟Ա։)


Շիւ

s.

warp-staff.

· Calfa

NBHL (1)

Խաղողի շիվ։ Յեռալն՝ ա՛ռ զշիւն, եւ զփրփուրն. (Վստկ. ՟Ձ՟Է. ՟Ժ՟Բ. ՟Մ՟Ի՟Ա։)


Ուղեղ, ուղղոյ

s.

brain, brains;
marrow;
cf. Թափեալ;
սենեակ ուղղոյ, skull;
— ի գլուխ ունել, to be judicious, in one's right senses;
մինչեւ ց— ոսկերաց, to the very marrow of the bones.

· Calfa

NBHL (2)

ՈՒՂԵՂ 2. μυελός, ἑγκέφαλος cerebrum. իտ. cervello. (գրի եւ ՈՒՂԻՒՂ, եւ ՈՒՂԻՂ, ուղղի, ից. ռմկ. ըղեղ ). որ եւ ԽԵԼՔ ասի. Ծուծ գլխոյ. օթարան մտաց. փափուկ եւ ոգելից հիւթ սպիտակ իւղաւոր՝ փակեալ ի խելապատակի, ուստի ծորի ոյժ եւ պարարտութիւն ընդ ամենայն խողովակս մարմնոյ ոսկերաց.

Գլուխն, յոր ուղեղն է գանձեալ։ Ուղեղն վարդապետէ անձինն եւ խելացն զգործս եւ զբանս։ Իմաստ ուղղին ի գլուխ մարդոյն է։ Իմաստիցն՝ որ յուղղոյն։ Թափուրս ի հոգւոյն ուղղոց. (Նար. երգ.։)


Ունականամ, ացայ

vn.

to habituate, to accustom oneself.

· Calfa

NBHL (1)

Ունական ջերմութիւն կորուսանէ զենթակայն։ Ունական ջերմն՝ անչափութիւն է. (Անյաղթ պորփ.։)


Ունայնաբան

cf. Ընդունայնաբան.

· Calfa

NBHL (1)

ματαιολόγος, κενολογῶν vaniloquus, inaniloquus, inanis. Ընդունայն խօսօղ, եւ խօսեցեալ. փճախօս, փուճ.


Ունայնանամ, ացայ

vn.

to become empty, to be emptied;
to vanish, to vanish or pass away, to go off in smoke, to disappear;
to be deprived of, to remain without;
to be debased, humbled.

· Calfa

NBHL (1)

κενόομαι evacuor, evanesco եւ այլն. Ունայն եւ թափուր մնալ. զրկիլ. անզաւակիլ, եղծանիլ. պարպիլ, փճանալ, փուճը երթալ, զրկուիլ.


Ունայնացուցանեմ, ուցի

va.

to empty;
to render vain or useless, to do away with;
— զանձն, to be annihilated, to bow down to the dust, to debase or humble oneself.

· Calfa

NBHL (1)

κενόω evacuo, exinanio. Թափուր իմն կացուցանել. նուաստացուցանել. կամ ծածկել զփառս.


Ունողութիւն, ութեան

s.

possession;
power, authority;
շուրջ —, circuit, circumference.

· Calfa

NBHL (1)

Հինգ հարիւր չափուց ասպարիզաց մերձ՝ շուրջ ունողութեամբ (այսինքն շրջապատաւ) (Խոր.աշխարհ.։)


Ունջ, ընջոց, աց

s.

the inner side;
bottom;
earth;
root;
յ— բերդին, under the castle walls;
յ— լերին, at the foot of the mountain;
ընդ — տանել զոք, to drag a person along the ground;
ընդ — տանել զլերինս, to raze the mountains to the ground, to level with the earth;
բրել զ—ս այգւոյ, պատառել զ—ս որթոյ, to dig about the roots of vines.

· Calfa

NBHL (1)

(լծ. թ. ուճ ). πυθμήν (որ ի սուրբ գիրս թարգմանի՝ փունջ, եւ ուռ) fundum, -us (լծ. ընդ փունջ) radix, ima pars եւ ramus, culmus. Ծայր. ծագ. մանաւանդ Ստորին կողմն. ստորոտ. յատակ. արմատ. փունճ, ծարը, տակը.


Ուռնում, եայ

vn. fig.

to be swollen, to swell, to puff up, to stuff out, to rise up;
to bloat;
to be swollen or puffed up, to be inflated, to grow proud.

· Calfa

NBHL (1)

Էջ մրրիկ հողմոյ ի ծովակն, եւ ուռնոյր։ Իբրեւ զփուքս դարբնաց ուռուցեալ։ Պայթուսցէ զնոսա անշշունչս ուռուցեալս։ Ուռուցեալ հերձաւ ընդ մէջ.եւ այլն։


Ուռուցիկ

adj. fig.

swelled out, puffed up, bloated, turgent;
swelling, puffing;
proud, fastuous, pompous;
— հողմն, tempestuous or stormy wind, gust;
— ոճ, turgid, inflated or fustian style;
— հերք, wavy hair.

· Calfa

NBHL (2)

ՈՒՌՈՒՑԻԿ որ եւ ՈՒՌՈՒՑՈՒԿ. Ուռուցեալ. այտուցեալ. ըստ յն. եւ մրրկեալ. փոթորկային. ... եւ Փափուկ. ... τυφωνικός procellosus եւ ἀπαλός tener, mollis.

Եւ ընդէ՞ր զոպայիւ. քանզի խիտ է եւ ուռուցիկ (յն. փափուկ). (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Զ։)


Որոմն, ման

fig.

s. bot. aira, hair-grass, kockle;
darnel, zizania, tares;
weeds;
— ցանել, to sow dissension, to create differences.

· Calfa

NBHL (1)

ζιζάνια zizania, -ium. Բոյս վնասակար գտեալ յարտ ցորենոյ՝ գնտաձեւ սեւորակ հատիւք, կամ ցորենակերպ ածխագոյն փուտ. եւ ամենայն մոլախոտ հեղձուցիչ ցորենոյ. որոմ.


Որոմնացան

s. fig.

sower of tares;
devil, sower of strife.

· Calfa

NBHL (1)

Ասես, որոմնացան մշակացն է զայդ սերմանեալ։ Զխռիւ եւ զփուշ որոմնացան մշակին աստուածային հրովն մաքրել։ Մշակն որոմնացան։ Մի՛ զորոմնացանին ընկալցուք սերմ. (Յհ. իմ. երեւ.։ Լմբ. պտրգ.։ Սկեւռ. ի լմբ. եւ Սկեւռ. յար.։)


Որպէս

adv. int.

as, the same as, like, almost, according to, conformably, how;
when;
how ! what ! indeed !
— զի, in order that, that, to the end that, so that;
because, for;
— թէ, as if, as though;
— զիարդ եւ իցէ, at all events, no matter what happens;
— զիարդ եւ կամք իցեն, however they may wish, in whatever way one may wish it;
մարդոյ — խոտոյ են աւուրք իւր, the days of man are like grass;
որպէս, որպէս զի, — առանց քննելոյ են դատաստանք նորա, how unsearchable are His judgments !
—, մեռա՜ւ ուրեմն, what! he is dead!.

· Calfa

NBHL (1)

Արդ զսա ակնունիմ արձակել, որպէս նոյն հետայն զանձնէ ստուգեցից։ Ի ժամանակի՝ որպէս (կամ յորժամ) բորբոքեսցի բարկութիւն նորա։ Վկայութիւնն յովսեփու՝ զոր եդ ընդ նմա, որպէս ելանէր նա յերկրէն եգիպտացւոց (յն. յելանելն)։ Խոստովան եղէց ... որպէս ուսայց զիրաւունս արդարութեան քո (յն. յուսանելն)։ Նստէաք, եւ լայաք, որպէս յիշեցաք մեք (յն. ընդ յիշել մեր) անդ զսիովն. եւ այլն։


Որսատենչ

adj.

fond of the chase, sportsman.

· Calfa

NBHL (1)

Սնուցանէ զառաւելութիւն հաւուրցն յուրախութիւն եւ ի սթափումն որսատենչ ազատացն. (Փարպ.։)


Որսափոխ լինիմ

sv.

to charge the hunting-field, or the fishing-place.

· Calfa

NBHL (1)

Զուռկանս առեալ փութային երթալ յայնկոյս ծովուն՝ որսափոխ լինելով. (Ճ. ՟Ա.։)


Ութանիստ

s.

octahedron.

· Calfa

NBHL (1)

Ի զուգակողմանցն երեքանկիւնիցն երեք տառք (տարերք) բաղկանան։ Հուր եւ փուղձ եւ ութանիստն. քանզի է որ հրոյ ձեւ է, եւ է որ օդոյ, եւ է որ ջրոյ. իսկ ի չորեքանկիւնեացն քուեայն է. եւ սա է ձեւ երկրի. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Հապճեպեմ, եցի

vn. va. cf. Հապճեպ տալ.

· Calfa

NBHL (1)

եւ չ. ՀԱՊՃԵՊԵԼ. Ճեպել. փութացուցանել, եւ փութալ.


Հասուն

adj.

ripe, mature, grown up;
wise, prudent, judicious;
— հասակ, ripe or advanced age;
— այր, man of mature age, a discreet sober-minded man;
— օրիորդ, marriageable young lady;
— խորհուրդ, միտք, mature judgment;
— խաղաւարտ, ripe imposthume;
— գործել, to ripen, to make ripe, to mature, to bring to maturity.

· Calfa

NBHL (1)

ՀԱՍՈՒՆ. ὤριμος tempestivus. Հասեալ, հասունացեալ, եփուն. ատոք. հասած, եղած.


Հասուցանեմ, ուցի

va.

to cause to arrive, reach or attain;
to bring, to refer;
to cook, to dress, to get ready, to prepare;
to ripen, to mature;
հասոյց ինձ անբաւ աշխատութիան այս բառգիրք, this dictionary has cost much labour.

· Calfa

NBHL (2)

Առ որթ մի մատաղ, եւ փութացոյց հասուցանել։ Որ ինչ հասուցանելոց էք, հասուցէ՛ք։ Հասոյց զնոսա, եւ կերան։ Հասուցանիցեն զզենլիս։ Հինգ ոչխար հասուցեալ.եւ այլն։

ՀԱՍՈՒՑԱՆԵԼ. πέσσω pinso, elisco ποιέω facio եւ այլն. որպէս Հասուն եփուն առնել. եփել.


Հաստ, ից

adj. s.

solid, stable, firm;
strong, robust;
thick, coarse, large;
—, —ք, stability, firmness, hardness, steadiness;
կալ ի —ի, to stand firm;
ի —ոջ պահել, to hold fast;
ի —ոջ ունել, to preserve, to keep.

· Calfa

NBHL (1)

Երեւի հաստ՝ փուտն. (Սեբեր. ՟Դ։)


Հաստաջով

cf. Հաստաստեղն.

· Calfa

NBHL (1)

Բոյս հաստաջով քառասնահասկ, հաստածեղ, ատոքահատ, պարարտացեալ անփուտ ցորենոյ. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)


Հաստաստեղն

adj.

flourishing, well branched.

· Calfa

NBHL (1)

Բոյս հաստաջով քառասնահասկ, հաստածեղ, ատոքահատ, պարարտացեալ անփուտ ցորենոյ. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)


Հաստատութիւն, ութեան

s. chem. adv.

stability, firmness, solidity, fixedness, consistence;
constancy, resolution;
strengthening, consolidation, confirmation;
prop, stay, support, base;
affirmation, assertion, acknowledgment, authorization, certifying, approbation, ratification;
solidification;
— երկնից, the firmament;
— մտաց, constancy, firmness of purpose;
— առնուլ, to be vouched for, of a certainty, to prove true, to be confirmed, attested, certified;
հաստատութեամբ, cf. Հաստատ;
հաստատութեամբ եդեալ էր ի մտի, he was resolved, he has taken a resolution, he decided to.

· Calfa

NBHL (1)

ՀԱՍՏԱՏՈՒԹԵԱՄԲ իբր մ. βεβαίως, ἁσφαλῶς, ἱσχυρῶς firmiter, diligenter, fortiter, vehementer. Հաստատապէս. հաւաստեաւ. փութով պնդութեան։ ՟(Ա. Մակ. ՟Բ. 27։ ՟Ժ՟Դ. 34։ Առակ. ՟Ի՟Բ. 3։ ՟Լ՟Ա. 17։ Իմ. ՟Ժ՟Ը. 6։ Եւս. քր. եւ այլն։)


Հաստատուն, տնոց

adj. adv.

firm, solid, stable, fixed;
certain, sure, positive;
immovable, constant;
permanent, persevering;
determined;
s. geom. solid;
cf. Հաստատ;
— կերակուր, solid food.

· Calfa

NBHL (1)

ՀԱՍՏԱՏՈՒՆ՝ ըստ երկրաչափութեան. στερός solidus.


Հարհար

s. mus. an Armenian note.

· Calfa

NBHL (1)

Անուն խազի առ երաժիշտս, որ եւ փուշ (հարկանօղ). (Ոսկիփոր.։)


Հացագործ

cf. Հացարար.

· Calfa

NBHL (1)

Ետ զմանուկն ի տուն հացագործին (ուր էր ջեռեալ փուռն). (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ե։)


Հացանոց

cf. Հացարարոց.

· Calfa


Հացարարոց, աց

s.

baker's shop;
bake-house;
— զօրաց, army bakery.

· Calfa

NBHL (1)

ՀԱՑԱՐԱՐՈՑ ἁρτοπτεῖον, ἁρτοκοπικός officina pistoris. որ եւ ՀԱՑԱՆՈՑ. Տուն կամ կրպակ եւ փուռն հացագորցած. հաց շինելու եւ ծախելու տեղը.


Խախուտ

adj. s.

unstable, ill-built, weak, frail;
inconstant, mutable;
emigration;
— լինել, to emigrate, to quit one's country.

· Calfa

NBHL (1)

σαθρός, σαθρότατος, σαθροσθείς putidus, putris, fragilis Քակտելի դիւրաւ. խարխուլ. զաղփաղփուն. անհաստատ. փուտ.


Խաղաղիկ

adv.

peacefully, calmly, quietly, softly, gently.

· Calfa

NBHL (1)

Ήσυχῆ. quiete, placide. Խաղաղ. խաղաղութեամբ. հանդարտիկ. հեզիկ. րահաթ, սուս փուս.


Խաղողենի, նւոյ

s. bot. vine.

· Calfa

NBHL (1)

Տայ զհովութիւն քափուրի, որ ի հնդիկս ի մէջ խաղողենւոյ հանեն. (Ոսկիփոր.։)


Խայթահար, ի

adj.

pungent, stinging, sharp;
s. bot. dwarf holly.

· Calfa

NBHL (1)

Դժնիկն, խայթահարն, ժանդափուչն. (Ագաթ.։)