Definitions containing the research փու : 1559 results

Հպաւորութիւն, ութեան

s.

proximity, vicinity, neighbourhood;
touch;
intimacy;
habit.

· Calfa

NBHL (1)

Հպաւորն գոլ, եւ հպաւորիլն. հպումն, մերձաւորութիւն յո՛ր եւ է կարգի. եւ Շօշափումն. կցումն. մօտիկ՝ կիպ ըլլալը, դպչիլը.


Հրահան, ի

s.

steel (for striking fire).

· Calfa

NBHL (1)

Հրահանս ի միջի դնիցէ, որով հրդեհել կամիցի ... հրահանքն առանց բղխելոյ կայծականցն անհնարին է կիզել զփուշն։ Ոչ խոստովանութիւնն առանց գործոց բարեաց, որպէս եւ ոչ կայծոստս հրահանաց աբեթի վառել եւ գործել զյստակումն փշոյն. (Նար. խրատ.։)


Հրահոսան

adj.

fire spreading, shedding fire on.

· Calfa

NBHL (1)

(Շապուհ) հրահոսանօք նամակ յղեալ, զսուրբն սարգիս փութով կոչեալ. (Գանձ.։)


Հրապարակեմ, եցի

va.

to publish, to make public, to promulgate, to divulge;
to declare, to disclose, to report.

· Calfa


Հրասախաչափ

s.

distance of a league.

· Calfa

NBHL (1)

Տարաւ հեռի որպէս պարսկաւ միով հրասախաչափու. (Փարպ.։)


Հրեշտակական, ի, աց

cf. Հրեշտակային.

· Calfa

NBHL (1)

Առ հրեշտակականն թափուր տեղի ստորանկելոց. (Նար. ՟Լ՟Դ։)


Հիւսում, սի

va.

cf. Հիւսեմ.

· Calfa


Հնար, ի, ից

s. rhet.

means, way, expedient;
way, egress;
resource;
solicitude, utmost diligence;
industry, invention, ingenuity;
deceit, artifice, insidiousness, fraud, trick, intrigue;
style, method;
—ք պատերազմի, stratagem;
—ք հայթայթանաց, remedy, means, way;
—ք բժշկութեան, remedy, cure, medicament, medicine, physic;
չարարուեստ, չարիմաց, ճարտարիմաց or խորամանկ —ք, artfulness, craft, shuffling, artifice, cunning, dodge, intrigue, wiles and shifts;
—ս հնարել, խորհել, իմանալ, ի —ս հայթայթանաց մտանել, to bethink oneself of a device or expedient, to tax one's ingenuity, to contrive, to adopt or employ means to;
հնարել ումեք —ս, to deceive, to cheat, to dwindle, to defraud;
to plot, to machinate;
իմանալ զամենայն —ս, to be fertile in expedients;
յանհնար —ս մտանել, to be wavering, irresolute, to vacillate, to hesitate;
to know not which way to turn oneself;
զամենայն —ս հնարել, ի զանազան —ս մտանել, to bend all one's mind to, to task all one's powers of ingenuity and application, to do one's utmost, to use one's utmost endeavours, to do all or any thing one can, to strive with might and main, to try every art, to leave nothing untried, to leave no stone unturned, to move heaven and earth;
որպէսի —ս եւ իմանայցէ ոք, whatever artifice one may employ;
բիւր ազգի ազգի —ս հնարէր, he used a thousand stratagems;
—իւք իմն ուղղեցի, I found means to rectify;
enthymeme;
v. imp. — է, — ինչ իցէ, it is possible, it can be done, it may be;
չէ —, չիք —, չիք ինչ —, it is impossible, it can't be;
it is done;
եթէ գոյր —, if it were possible;
որքան — է, as much as possible, as much as one can;
— էր նմա, he could have done it;
որ —դ ես անհնարից, Thou, to whom nothing is impossible.

· Calfa


Հնարագիտութիւն, ութեան

s.

ingenuity, cleverness, dexterity;
industry, manufacture, art;
չարարուեստ —, machination, plot, contrivance, intrigue.

· Calfa

NBHL (1)

Յամենայն հնարագիտութիւնս պատահէ նոցա։ Զաղփաղփունք՝ հնարագիտութիւնք մեր։ Սկիզբն պոռնկութեան հնարագիտութիւն կռոց է։ Մարդկան չարարուեստ հնարագիտութիւն. (Իմ. ՟Զ. 17։ ՟Թ. 14։ ՟Ժ՟Դ. 12։ ՟Ժ՟Ե. 4։)


Հնձեմ, եցի

va.

to cut down, to reap, to mow;
to gather, to get in.

· Calfa


Հոգաբարձու, աց

adj. s. guardian, trustee;
intendant, steward, agent, purveyor;
inspector, overseer, surveyor;
— լինել, to care, to take care of.

· Calfa

NBHL (1)

κηδεμών curator ἑπιμελής qui curam gerit, sollicitus, diligens. որ եւ ՀՈԳԱԲԱՐՁ. Յանձին բերօղ կամ ըստանձնօղ զհոգս այլոց. խնամատար. վերակացու. առաջնորդ. եւ Փոյթ. փութկոտ.


Հոգաբարձութիւն, ութեան

s.

guardianship, trusteeship;
charge, custody, inspection, superintendence;
administration, direction;
watchful care, solicitude.

· Calfa

NBHL (1)

Մեծաւ փութով, եւ բազոմւ հոգաբարձութեամբ. (Վեցօր. ՟Ա։)


Հոգեշահութիւն, ութեան

s.

winning souls, spiritual gain.

· Calfa

NBHL (1)

Աւարտէ զյղփութիւն իւր ... հոգէշահութիւն կոչելով. (Վրք. հց. ՟Բ։)


Հաւասարութիւն, ութեան

s.

equality, parity;
uniformity, conformity;
comparison, likening;
equalization;
participation, sharing;
union, concord, agreement;
գալ ի — ընդ, to equal;
cf. Հաւասարումն.

· Calfa

NBHL (1)

ἱσότης aequalitas Որպէս Հաւասար գոլն. համաչափութիւն. հաւսարութիւն .... Տե՛ս (Յոբ. ՟Լ՟Զ. 29։ Զաք. ՟Դ. 7։ ՟Բ. Կոր. ՟Ը. 14։ Կող. ՟Դ. 1։)


Հաւաքումն, ման

s.

collection, gathering, receipt;
congestion;
assemblage, set, body;
argument, reasoning;
concentration;
compilation.

· Calfa

NBHL (1)

Հաւաքելն, իլն. գումարումն. ամփոփումն.


Հեղգութիւն, ութեան

s.

idleness, laziness, supineness, slowness, tardiness, listlessness, negligence, lukewarmness, indifference.

· Calfa

NBHL (1)

Վերաբերեալ ի հեղգութենէ՝ յառաքինութեան վարս փութասցուք միշտ. (Յճխ. ՟Դ։)


Հեղձուցանեմ, ուցի

va.

to suffocate, to choke, to strangle, to drown;
to oppress.

· Calfa

NBHL (1)

Ելին փուշքն եւ հեղձուցին զնա։ Հոգք աշխարհիս եւ պատրանք մեծութեան հեղձուցանեն զբանն. (Մտթ. ՟Ժ՟Գ. 7. 22։)


Հեղձուցիչ, չի, չաց

adj.

suffocating, choking.

· Calfa

NBHL (1)

Հեղձուցիչ ջուրք, կամ փուշք, կամ մեծութիւն. (Ագաթ.։ Սարգ.։ Լմբ.։)


Հեղուած, ոց

s.

cast, casting;
impasting.

· Calfa

NBHL (1)

χύσις fusio. Հեղումն, ըստ որում Հալումն, ձուլումն. թափուածք.


Հեղուկ, ի

cf. Հեղկի.

· Calfa

NBHL (1)

Զխոնաւուտն (զըմպելի՝ նշանակ իմա՛) հեղկին համանգամայն եւ յամենեսեան յառաջ գալ փութացելոյն հոսման. (Դիոն. թղթ.։)


Հեղք, ղից

s.

cottage, hut.

· Calfa

NBHL (1)

Յորժամ պտուղն քաղի, հեղքն անպիտանանայ։ Առաջնորդաց վերակացութիւն հեղք եւ պահապան է ի վերայ ժողովրդեան զանազան պտղոց։ Մնաց հեղք վերակացութեանն ունայն եւ թափուր ի գործոյն. (Լմբ. սղ.։)


Հեշտոց, աց

s.

soft or downy place of repose;
stuffed chair;
spring sofa, feather bed.

· Calfa

NBHL (1)

Տեղի կամ գործի հեշտութեան, փափկութեան, հանգստեան. որպէս փափուկ անկողին եւ այլն. (լծ. խշտի)


Հեռ, իւ

s. adj.

discord, strife, wrangling;
hate, spite, ill-will, rancour;
spiteful, rancorous, quarrelsome;
stubborn.

· Calfa

NBHL (1)

Զի՞նչ է հեռ, եւ զի՞նչ է գրգռութիւն. Հեռ է, յորժամ ոք վասն ոչ նուազ երեւելոյ քան զոքն՝ փութայ առնել ինչ. Գրգռութիւն՝ յորժամ առնէ ոք ի ցոյցս, եւ փառասիրութեամբ յառաջ կոչել եւ գրգռել զայլսն նմանապէս. (Բրս. հց.։)


Հետ, ոյ, ոց

s.

trace, track, print, foot-mark;
vestige, footstep;
pace, step;
way, path;
—ք, iron rail, rail;
ի —ոյ, from behind, from the rear;
—ք նաւու, track of a ship;
—ք կառաց, cart-rut, wheel-rut;
—ք ամպոց, traces of cloud;
—ք գազանաց, trail, track or scent of animals;
—ք վիրաց, cicatrix, scar;
վաղվաղակի կամ զ—, quick ! come on ! courage !
կորուսանել զ—ս, to lose the traces of;
զ— լինել, to apply oneself, to give or addict oneself;
ընդունայն զ— եղեն, they have attempted or tried in vain.

· Calfa

NBHL (1)

ՀԵՏ ԸՆԴ ՀԵՏ. մ. εὑθέως statim, continuo. որ եւ ԵՏ ԸՆԴ ԵՏ. Նոյն հետայն. վաղվաղակի հետ. փութանակի.


Հետընթաց

adj.

pursuing hotly.

· Calfa

NBHL (1)

Որ զհետ ընթանայ փութով եւ սակաւ.


Հօրուտ, ի

s. bot. tuberose.

· Calfa

NBHL (1)

ՀՕՐՈՒՏ կամ ՀՕՐՈՏ. Նոյն եւ ռմկ. Ծաղիկ գեղեցիկ եւ անուշահոտ իբրեւ զկանթեղաշար փունջ մանրիկ շուշանաց, հանգոյն սըմպուլի, է՛ որ կապուտակ, եւ է՛ որ սպիտակ.


Ձգտումն, ման

s.

tension, extension, tendency;
distension, lengthening, erection, expansion;
— ջղաց, tension of the nerves, convulsion.

· Calfa

NBHL (1)

Թօթափումն, եւ ձկտումն եւ սոսկումն սրտի. (Նաւում. ՟Բ. 10։)


Ձեռնկալիմ, եցայ

vn.

to be helped, succoured, to find aid or assistance.

· Calfa

NBHL (1)

Եթէ ի կանգնումն՝ անկեալ՝ փութասցի, ի նմանէ ձեռնկալեսցի. (Սկեւռ. լմբ.։)


Ձիավարժ, ից

s.

horse-breaker;
horseman, rider.

· Calfa

NBHL (1)

Ձիավարժք դժուարերասանս ձիոցն փութով խեղդեն սանձօքն. (Բրս. յուդիտ.։)


Ձիգ

s. adj. adv.

shooting, act of shooting;
texture;
stretched, well tight;
extended, vast;
long, prolix;
long, a long while or time;
ի — արկանել, to prolong, to protract, to lengthen;
to flag, to droop;
— դնել, to bend the bow;
— արշաւել or զհետ մտանել, to run or pursue far;
ամիսս —ս, for months together.

· Calfa

NBHL (1)

Ի ձիգ արկանէր գեղեցիկ փութով զճշմարիտ կրօնսն. (Աթ. անտ.) այսինքն յերկարեալ հանապազորդէր։


Ձիւնածաղիկ, ղկան

s.

snow-ball-tree.

· Calfa

NBHL (2)

Եղեւ հարսանիս արեգական. եւ լուեալ ձիւնածաղկի եւ այլոց այսպիսեաց՝ փութացան քան զբազումս ժամանել. եւ ի ժողովիլն այլոց՝ զի ի միասին վայելեսցեն, ոչ երեւէր նա. զի խորշակահար եղեալ ցամաքեցաւ. (Մխ. առակ. ՟Լ՟Բ։)

Ա՛յլ է եւ ծաղիկ թփոյ ձիւնագոյն գնտակաձեւ. ռմկ. գառ թօփու։


Ձոյլ, ձուլոյ

adj. s.

smelted, cast, founded;
massive, heavy;
pure, fine;
font, cast;
mass, ingot, wedge;
weight, heaviness.

· Calfa

NBHL (1)

ՁՈՅԼ. գ. χώνευμα conflatile χώνευσις conflatio χωνευτήριον conflatorium. Ձուլեալ ինչ, ձուլումն, ձուլարան. հալոց. ծանրութիւն. կշիռ. թափուածք.


Ձու, ոց

s.

egg;
— լողակաց, eggs, spawn, roe;
—ի միջուկ, դեղնուց —ոյ, yolk of an egg;
սպիտակուց —ոյ, white of an egg;
— բոյնկալ, nest egg;
— վաղահաս, rath -;
— հնացեալ, stale -;
— անծնունդ, փուտ, addled, rotten -;
խեճեպ —ոյ, egg-shell;
միզն —ոյ, the membrane of an -;
թերխորով —, boiled eggs;
պինդ —, hard -;
— ի տապակի, poached eggs;
fried-s;
— ածել, արկանել, ծրդել, to lay eggs;
ի —ս նստել, տածել զ—ս, to hatch, to sit on, to brood on.

· Calfa


Ձուլած, ոյ

s.

font, cast.

· Calfa

NBHL (1)

cf. ՁՈՅԼ. գ. χώνευσις conflatio, fusio. թափուածք.


Մտառու, աց

adj.

of good comprehension, intelligent.

· Calfa

NBHL (1)

Բազում մտառու եւ յօժարական փութով զնորին աղօթսն յօգնականութիւն կոչեսցուք. (Պրոկղ. ոսկ.։)


Մտերմութիւն, ութեան

s.

intimacy, cordiality, confidence, familiarity, strict, close or fraternal friendship;
faithfulness, sincerity;
մտերմութեամբ, cf. Մտերմաբար.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն այլոց փութոյ, եւ վասն ձերոյ սիրոյ՝ զմտերմութիւնդ փորձեմ. (՟Բ. Կոր. ՟Ը. 8։)


Մտրակ, աց

s. fig.

whip;
spur;
stimulus;
— չուանեայ, whip-cord;
— հեծելոց, riding-whip;
հարուածք —աց, lash, cut, stroke of a whip;
cf. Կուշտ.

· Calfa

NBHL (1)

Որ միաբանեցելոց ձիոցն իցէ երասանակակալ, ոչ զարագն փութացուցանէ մտրկաւն. զոմն ուղղէ, զոմն արգելու, եւ զոմն վարէ մտրկաւն. Նիւս. կուս. (որ է հոլով որպէս ռամկական. քաղաք, քաղքի. դանակ, դանկի. ականջ, ակնջի, եւ այլն։


Մրագիր

adj.

written with ink.

· Calfa

NBHL (1)

Գրելով իւրով արեամբն մեզ կատկ, ո՛չ մրագիր՝ որպէս ուխտն կտակի հրէիցն։ Քան զմրագիր ինչ փութով ջնջեցաւ. (Տօնակ.։ Բրսղ. մրկ.։)


Մրափ

cf. Նիրհ.

· Calfa

NBHL (1)

Բառ ռմկ. որպէս Նիրհ. քնափութիւն. յորմէ


Յահուր

cf. Յախուռն.

· Calfa

NBHL (1)

Առ ոչինչ համարեալ զյահռնաբար գործսն՝ զոր գործեաց, փութացաւ ետ ողջոյն արքայի. (Արծր. ՟Ա. 7։)


Յաղթումն, ման

s.

cf. Յաղթութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Պա՛րտ է ձեզ փութալ ի յաղթումն. (Նիւս. մկ. բեթղ.։)


Յաճախումն, ման

s.

cf. Յաճախութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Զոր փութային առնել ի նենգութիւն փառաց փրկչին, այս լինէր առ ի յաճախումն եւ յայտնութիւն նորա. (Իսիւք.։)


Յամ, ոյ

s. adv.

delay;
late.

· Calfa

NBHL (1)

Ոմանց փութով, եւ ոմանց յամով սաղմոսք եւ աղօթք գոն. (Կլիմաք.։)


Յամբոյր

adv.

out of the way, unseasonably, beside the question.

· Calfa

NBHL (1)

ՅԱՄԲՈՅՐ գրի եւ ՅԱՆԲՈՅՐ. որպէս ռմկ. եամփուրի՛. Խոտորնակի. խոտորեալ. տարադէպ. վայրապար կամ անհամբոյր, օտար.


Յամեմ, եցի

vn. va.

cf. Յամենամ;
cf. Յամեցուցանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Յայսպիսի բանս ոչ վայրապար յամեսցի։ Դարձեալ նովին բանիւք զնոյն միտս նշանակէ, եւ յամէ ի բանին։ Ոչ անցանէ փութով, այլ յամէ եւս ի բանն. (Ոսկ. ես. գծ։)


Յամր

adj. adv.

tardy, slow, long;
sluggish, dull;
slowly, tardily, leisurely;
sluggishly.

· Calfa

NBHL (2)

Յա՛մր հաւատասցես, եւ փութո՛վ հաւատացուսցես. (Վրք. հց. ՟Բ։)

Որոց յամր է ստացումնն, փութալի է վայելումնն. (Բրս. պհ.։)


Յայտնատեսիլ

adj.

apparent, evident, public, visible to all.

· Calfa

NBHL (1)

Զխորութեա՞ն զանչափութիւն, թէ զամենածախն յայտնատեսիլ. (Նար. ՟Ի՟Ը։)


Յանգ, աց

cf. Յանկ.

· Calfa

NBHL (1)

Այլ նորա աղօթքն յանկ ելանէին, վասն զի փութայր վաղվաղակի ելանել յաշխարհէ. (Ճ. ՟Գ.։)


Յանգեմ, եցի

vn. va.

to be ended, finished, bounded;
to drive at, to tend to, to come to, to be reduced, to dwindle, to result;
to discharge, to flow or to fall into, to empty itself. cf. Յանգեցուցանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Ի նոյն վախճան երկոցունց անչափութիւն յանգի։ Տօնքս այս մի՛ զկայ առեալ յանգեսցին. (Նիւս. կուս. եւ Նիւս. թէոդոր.։)


Յանգուցանեմ, ուցի

va.

to draw on, to win, to attract, to charm, to captivate, to reconcile, to conciliate, to appease, to calm;
to conclude, to terminate, to finish;
յինքն — զսիրտս, to steal hearts, to win, to conciliate;
յինքն — զոք, to win or bring over.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդէ՞ր ոչ զիջուցանելովն յանգուցանեմք զանձինս։ Զփուք հպարտութեանն յանգուցանել. (Լմբ. ատ.։)