Entries' title containing լի : 1343 Results

Ոստակոտոր լինիմ

sv.

to have the branches broken.

· Calfa


Ոստայարձակ լինիմ

sv.

cf. Ոստանամ.

· Calfa

NBHL (1)

Փութան արմատանալ, ոստայարձակ լինին՝ կրկնապատիկ պտղաւէտիլ. (Յիշատ. ի թուին ՟Չ՟Ձ՟Ե.։)


Ոտնկելիք, լեաց

s.

standing;
footboard;
stepping-stone;
կործանել յ—լեաց, to overthrow, to upset, to throw down;
անկանել յ—լեաց ի գետին, to fall at full length on the earth;
բառնալ զոսոխն յ—լեաց, to raise one's fallen enemy.

· Calfa


Որդնալից

adj.

full of worms, crawling, maggotty, rotten.

· Calfa

NBHL (5)

Զորդնալի վէրս մարմնոյ իմոյ. (Բենիկ.։)

Լցեալ կամ լի որդամբք. որդնոտ, որդնոտած.

Եղեալ որդնալից սատակեցաւ. (Գծ. ՟Ժ՟Բ. 29։ Որդնալից հարեալ։ Որդնալից տրորեալ. Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։ եւ Ոսկ. փիլիպ. ՟Ի՟Ա։)

Նեխեցաւ մարմինն, եւ եղեւ որդնալից. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Ոմանց նեխեցան բերանք, եւ որդնալից եղեալ լեզուացն՝ կորեան. (Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ի՟Է.։)


Որդնաքանց լինիմ

sv.

to be worm-eaten.

· Calfa

NBHL (1)

Զի խաւարի բնակիլն, զորդնաքանց լինելն. (Մաշկ.։)


Որկրամոլիմ, եցայ

vn.

to abandon oneself to gluttony.

· Calfa

NBHL (2)

Մոլիլ զհետ որկորոյ. զեղխիլ շուայտիլ յուտելիս եւ յըմպելիս.

Որկրամոլիս, պճնիս, եւ փափկանաս։ Որք որկրամոլին եւ ուտեն, նոքա առաւել եւս ախտանան. (Վրք. հց. ՟Բ. ՟Ը։)


Որմաշարժ լինիմ

sv.

to be ruined, to be shaken down.

· Calfa

NBHL (1)

Նաեւ տեղիք սրբութեանց զշարժմանն կիրս կրեալ, պատառմամբ որմաշարժ լինելով. (Արծր. ՟Դ. 4։)


Նողկալի

cf. Նողկտալի.

· Calfa


Նողկտալի

adj.

nauseous, loathsome, fulsome;
disgusting, detestable;
tiresome.

· Calfa


Նպաստաւոր լինիմ

sv.

cf. Նպաստեմ.

· Calfa


Նստելի, լւոյ

s.

bench, form, seat, chair.

· Calfa


Ուսուցանելի

s.

cf. Ուսուցիչ.

· Calfa


Ուտելի, լւոյ, լեաց

adj. s.

eatable, comestible;
eater;
—ք, food, eatables.

· Calfa

NBHL (3)

Ամենայն ծառ, կամ զամենայն փայտ ուտելի։ Ամենայն ուտելի կերակրոց։ Ի մէջ ուտելեացն կենդանածնաց, եւ ի մէջ չուտելեացն անասնոց։ Մովսեսի չէր հրամայեալ ուտելի առնել զվասն մեղացն.եւ այլն։

Միթէ ունի՞ք ինչ ուտելոյ». այսինքն ուտելի ընդ հացի. (Յհ. ՟Ի՟Ա. 5։)

ἑσθιόμενος manducandus, edendus, edibilis βρώσιμος, βρώτος esculentus, edulis προσφάγιον opsonium. Որ ինչ ուտի. զոր լինի ուտել. կերակուր. ճարակ. ուտւելու.


Ուրախալի

cf. Ուրախալից.

· Calfa


Ուրախալիր

cf. Ուրախալից.

· Calfa

NBHL (6)

ՈՒՐԱԽԱԼԻՐ ՈՒՐԱԽԱԼԻՑ. Լի կամ լցեալ ուրախութեամբ. բերկրալից. խնդալից. ուրախական. ուրախարար.

Ուրախալիր սրտիւ բերկրեալ։ Կոչեցաւ ի նըսրայ ուրախալիր սրտի գթօք. (Շ. վիպ.։ Յհ. կթ.։)

Ուրախալից սրտիւ դառնային։ Ուրախալից մտօք փառաւորէր զաստուած. (Փարպ.։)

Զուրախալիցսն երանելիս կարծեն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։)

Գինին ուրախալից առնէ զմայլեալսն կերակրով. (Նար. երգ.։)

Երեւեցար խնկաբերից՝ յողջոյն կենաց ուրախալից. (Շար.։)


Ուրախալից

adj.

full of joy, joyful, cheerful, playful, jovial.

· Calfa

NBHL (6)

ՈՒՐԱԽԱԼԻՐ ՈՒՐԱԽԱԼԻՑ. Լի կամ լցեալ ուրախութեամբ. բերկրալից. խնդալից. ուրախական. ուրախարար.

Ուրախալիր սրտիւ բերկրեալ։ Կոչեցաւ ի նըսրայ ուրախալիր սրտի գթօք. (Շ. վիպ.։ Յհ. կթ.։)

Ուրախալից սրտիւ դառնային։ Ուրախալից մտօք փառաւորէր զաստուած. (Փարպ.։)

Զուրախալիցսն երանելիս կարծեն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։)

Գինին ուրախալից առնէ զմայլեալսն կերակրով. (Նար. երգ.։)

Երեւեցար խնկաբերից՝ յողջոյն կենաց ուրախալից. (Շար.։)


Ուրանալի

adj.

deniable.

· Calfa


Ոքսիմելի

s.

oxymel, honey, vinegar and water.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

«մեղրով ու քացախով պատ. րաստուած համեմանք՝ կերակուրի համար. իսքէնճէբի» Մագ. թղ. 214 (այլ ձ. ոքսեմելի, ոքսմելի)

NBHL (2)

Զայլս (ի ձկանց) որակացեալս ոսկետեսակ քրքմով, ռետին մակաւասար արկեալ, եւ ոքսիմելի (կամ ոքսեմելի, կամ ոքսմելի). (Մագ. ՟Ժ՟Բ։)

Բառ յն. օքսիմէլի. ὁξύμελι . իբր քացախամեղր, մեղրաքացախ. potio e melle et aceto. Օշարակ թթու եւ քաղցր, ի շլորոյ, ի նռանէ եւ այլն. արկեալ իբրեւ համեմ ի կերակուրս եւ յեփոց ձկանց.


Չախորժելի, լւոյ, լեաց

adj.

unpleasant, disagreeable, displeasing.

· Calfa


Չարագոռ լինիմ

sv.

to storm with rage.

· Calfa


Չարագործակից լինիմ

sv.

to be an accomplice.

· Calfa

NBHL (1)

ՉԱՐԱԳՈՐԾԱԿԻՑ ԼԻՆԵԼ. Գործակից լինել չարութեան կամ չարաց. ի միասին գործել զչար.


Չարահատոյց՞՞՞լինիմ

sv.

cf. Չարահատոյց՞՞՞գտանիմ.

· Calfa


Չարչարակից լինիմ

sv.

cf. Չարչարակցիմ.

· Calfa


Չարչարելի, լւոյ

cf. Չարչարական.

· Calfa

NBHL (5)

Զգեցաւ մարմին չարչարելի։ Անչարչարելին, ասէ, չարչարի չարչարելեաւն. (Եղիշ. ՟Ը։ Յհ. իմ. երեւ.։)

չարչարեցաւ անչարչարելին չարչարելեաւն, եւ մեռաւ անմահն մահկանացուաւն. (Շ. թղթ. ստէպ։)

Խոնարհեցար ի չարչարանս չարչարելի բնութեամբ մարդկան. (Շար.։)

Առեալ զչարչարելի մարմին, եւ ի չարչարելոջն չարչարեալ անչարչարելին. ինքն չարչարելի, եւ ինքն անչարչարելի. (Սիւն. առ պտր. անտիոք.։)

Մահն ի մեղաց էառ սկիզբն ... քանզի եւ չարչարելիք իսկ անտի եղեաք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 1։ 6)


Չարչարելիութիւն, ութեան

s.

passibility.

· Calfa


Չաւատալի, լւոյ, լեաց

adj.

incredible.

· Calfa

NBHL (3)

որ եւ ՉՀԱՒԱՏԱԼԻ. Անհաւատալի. անկարծելի.

Այլոցն եւս՝ որ հանգոյն նոցին յայտնի չաւատալիք ի նոյն գիրս կան՝ հաւատալ. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Չաւատալի գիւտ։ Ասէր ոմն ողոքաւոր՝ չաւատալեացն պաշտօնատար. (Նար. ՟Խ՟Զ. ՟Ծ՟Գ։)


Չափաւորակից լինիմ

vn.

to deign, to condescend, to have the goodness to, to favour.

· Calfa


Չափելի, լւոյ, լեաց

adj.

measurable.

· Calfa


Չհաւատալի

adj.

incredible, beyond all belief;
— թուէր, it seemed incredible, it would be difficult to believe it.

· Calfa

NBHL (3)

Անհաւատալի. լաւտալու.

Զիրս անարժանս եւ չհաւատալիս գործէր. (Բուզ. ՟Զ. 8։)

Եւ այս որ ասացաւ, մի՛ ումեք չհաւատալի կարծեսցի. (Վեցօր. ՟Զ։)


Չմնալի

adj.

transitory, temporary, fleeting.

· Calfa

NBHL (1)

Զի՞ այնչափ ծնգիցիմք ընդ չկայսս եւ ընդ չմնալիս. (Ոսկ. փիլիպ.։)


Չյուսալի

adj.

unhoped for;
hopeless, desperate.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ արդ զի՛նչ չյուսալի քան զմամոնայն կայցէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9։)


Չորակեր լինիմ

sv.

to live on dried things, to practise xerophagy.

· Calfa


Շատախօս լինիմ

sv.

cf. Շատխօսեմ.

· Calfa


Շարաւալի

cf. Շարաւածոր.

· Calfa

NBHL (3)

Եբաց զխխայթեալ եւ զշարաւալի խիթս նոցա բժշկաբար. (Տօնակ.։)

Շարաւալից եւ արիւնաշաղախ տաճարացն հեթանոսականաց. (Անան. եկեղ։)

Շարաւալից թարախն յոբայ յայտ առնէ զժահահոտութիւն մեղացն ադամայ. (Լծ. կոչ.։)


Շարաւալից

cf. Շարաւածոր.

· Calfa

NBHL (3)

Եբաց զխխայթեալ եւ զշարաւալի խիթս նոցա բժշկաբար. (Տօնակ.։)

Շարաւալից եւ արիւնաշաղախ տաճարացն հեթանոսականաց. (Անան. եկեղ։)

Շարաւալից թարախն յոբայ յայտ առնէ զժահահոտութիւն մեղացն ադամայ. (Լծ. կոչ.։)


Շարժակից լինիմ

vn.

to be moved together.

· Calfa

NBHL (1)

Շարժակից եւ փոփխակից լինել։ Կա՛մ սոցա անշարժ կալ, եւ կամ հոգւոյն՝ շարժակից լինել. (Սահմ. ՟Ա։ Լծ. սահմ.։ ՛Կայ եւ Շարժակցի, այլ թերեւս փոխանակ գրելոյ՝ շարակցի. Սարկ. հանգ.։))


Շաքլիմ

vn.

to bud, to sprout.

· Calfa


Շինամուտ լինիմ

sv.

to enter the villages or towns.

· Calfa


Ուղղալից

adj.

marrowy;
pithy;
plump, fat, greasy.

· Calfa

NBHL (4)

Զողջակէզս ուղղալիցս մատուցից քեզ խոյովք եւ խնկովք. (Սղ. ՟Կ՟Ե. 15։)

Զողջակէզս զուղղալիցս կամ զղղալիցս. (Արիստակ. գրչ.)

Պարարակ զգէրն ասէ եւ զուղղալիցն. (Երզն. մտթ.։)

μεμυελώμενος medulla plenus, medullosus. Լցեալ կամ լի ուղղով. պարարտ. գէր. պարարած. ծուծով լեցուն, բոլորը ծուծ.


Ուղղելի, լւոյ, լեաց

adj.

corrigible.

· Calfa


Ունելի, լւոյ, լեաց

adj.

holding, taking.

· Calfa

NBHL (3)

Իբրեւ ետես զունելիսն, զո՞ ասէ խնդրէք. (Ոսկ. ես.։)

Որ կարաց բարբառով միայն զունելիսն զարկուցանել զգետնի. (անդ։)

Զճրագարանս, եւ զունելիս, եւ զյարդարիչս։ Զաշտանակն լուսոյ, եւ զերկոսին ճրագարանսն նորա, եւ զունելիս նորա, եւ զբազմակալս նորա. (Ել. ՟Լ՟Ե. 24։ Թուոց. ՟Դ. 9։)


Ունելիք, լեաց

s.

tongs;
pincers, pliers;
nippers;
snuffers;
cf. Մազխիլ;
— խեցգետնոյ, claws;
— շաքարի, sugar-tongs;
— վիրաբուժից, forceps;
— վարսավիրայի, curling iron, curling tongs.

· Calfa


Ունկնդիր լինիմ

sv.

cf. Ունկնդրեմ.

· Calfa


Ուշաբեր լինիմ

sv.

cf. Ուշաբերիմ.

· Calfa


Ուշաթափ լինիմ

sv.

cf. Ուշաթափիմ.

· Calfa


Ուռճալի

adj.

cf. Ուռճալիր.

· Calfa

NBHL (2)

Անօթ ընտիր, եւ ուռճալի լուսով լցեալ. (Անան. ի պետր.։)

Որպէս լուսին, մինչ ի լուսալիրն լինել եւ ուռճալիր. (Փիլ. լին. ՟Բ. 33։)


Ուռճալիր

adj.

flourishing, flowery, in full bloom or vegetation;
filled up, abundant, plentiful.

· Calfa

NBHL (2)

Անօթ ընտիր, եւ ուռճալի լուսով լցեալ. (Անան. ի պետր.։)

Որպէս լուսին, մինչ ի լուսալիրն լինել եւ ուռճալիր. (Փիլ. լին. ՟Բ. 33։)


Ուսումնապահ լինիմ

sv.

to preserve the knowledge or doctrine acquired.

· Calfa


Որոճալից

adj. adv.

well dilucidated, clear, distinct;
cf. Որոճողաբար.

· Calfa

NBHL (1)

Որոճալից մանրէ զբանս գրոց՝ զանյայտսն յայտ ածելով. Այս ցուցանէ զմանրապատում որոճալից վարդապետութեան բանս. (Նար. երգ.։)


Որոտալից

adj.

thundering.

· Calfa


Definitions containing the research լի : 10000 Results

Ձայնատու, աց

adj. s.

giving or emitting a voice or sound;
echoing, sonorous;
crier;
awaker, rouser;
— եղջիւր, acoustic or ear-trumpet;
— լինել, to cause a voice or sound to be heard, to resound, to re-echo, to cry against, to defy.

· Calfa

NBHL (3)

Հակառակ ձայնատու էր անմիաբան բարբառ թշնամեացն։ Դու զիմաստութիւն քարոզեսցես, զի հանճար ձայնատու լիցի քեզ. (Իմ. Ժ՟Ը. 10։ Առակ. ՟Ը. 1։)

Ձայնատու լինէր նոցա. կանխեցէ՛ք ասէ եղբարք. (Ճ. ՟Ա.։)

Աստ օրհնեցէ՛ք. ի գիշերին երթեալ ի տուն տեառն՝ եւ այլոց ձայնատու լինել հրամայէ։ Ասացեալ բանիս գոհութեան՝ ամենայն պաշտօնէիցն ձայնատու լեալ. (Խոսր.։)


Ձայնատուր

adj. s.

exhorting, exciting;
cf. Ձայնատու;
— լինել, to dare, to defy, to challenge, to throw down the glove or gauntlet;
to provoke, to instigate;
— ժամանակ, day fixed for combat or duel;
—ք, noise, rumour, crash, resounding, sound, echo.

· Calfa

NBHL (3)

Արդնընկէց տէգընկէց՝ ձայնատուր (կամ ձայնատու) ժամանակաւն. այսինքն ընդ լինել խրախուսանաց. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 14։)

Արդիւնքն իսկ աղաղակեն եւ ձայնատուր լինին. (Թղթ. բարուք.։)

Մի՛ անձամբ ձայնատուր փորձութեանցն լինիցիս. (Ոսկ. եբր. ՟Է։)


Ձանձրացուցանեմ, ուցի

va.

to tire, to fatigue, to trouble, to importune, to plague;
— զլսելիս, to tease, to vex.

· Calfa

NBHL (2)

καταναρκέω onerosus sum. Տալ ձանձրանալ. ձանձրոյթ տալ. նեղել. ծանրութիւն տալ. աշխատ առնել. բեռն լինել. ձանձրացնել.

Զթագաւորս դառնացուցեալ զլսելիս. (Կանոն.։)


Ձանձրոյթ

s. adj.

tedium;
cf. Ձանձրութիւն;
cf. Ձանձրանալի;
— առնել, լինել, cf. Ձանձրացուցանեմ;
cf. Ձանձրանամ.

· Calfa

NBHL (4)

Մի՛ ձանձրոյթ առնէք ինձ։ Ձանձրոյթ առնէին նմա վիճաբանութեամբն ... թո՛ղ չառնեմք ձանձրոյթ ինքնակալիդ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։ Վրք. ոսկ.։)

Զի մի՛ ի սկզբան անդ ձանձրոյթ արարեալ՝ դժուարընկալք լինիցին. եւ դարձեալ դանդաղագոյնք լինիցին առ ի զնոյն ձանձրոյթ ժողովել։ Զձանձրոյթ աշխատութեան ի մտաց ձերոց գողանալ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)

ՁԱՆՁՐՈՅԹ. ա. Տաղտկացեալ, եւ ծանրատաղտուղ. ձանձրալի.

Որ հիւանդն եւ տկարն է, եւ ի կարճ բանից ձանձրոյթ եղեալ գտանի։ Թերեւս աւելի ինչ քան զչափն երեւեցաք ձեզ ձանձրոյթ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 26. եւ 11։)


Ձեռն, ռին, ռամբ, ձերբ, ձեռք, ռաց

s. fig. adv.

hand;
fist;
arm;
strength, might, power, force, main strength;
aid, succour, protection;
ի —, ընդ —, by, by means of, through the medium or channel of;
զձեռամբ, as much as one can, according to one's power;
ի ձեռանէ, coadjutor, assistant;
պաշտօնեայ ի ձեռանէ, subaltern functionary;
առ —, ready at hand, under one's hand, near, at hand;
առ — բառարան, portative dictionary;
— ի ձեռանէ, ընդ —, — ի —, from hand to hand, from one to another, from me to you, from you to him;
որ ընդ ձեռամբ է, subordinate;
հզօր ձեռամբ, with main strength, with a strong army;
— օտար, a strange hand;
յերկոցունց ձեռաց աջողակ, ambidexter, right-handed and left-handed person;
— հաւանութեան;
consent, assent;
ձեռս ի կապ, with one's hand tied;
with folded arms;
idle;
ձեռս յետս կապեալ, with one's hands tied behind;
—ք փապարեալք յաշխատութէնէ, hands hardened by toil;
մահահամբոյր ձեռամբ, with a deadly hand;
— տեառն, the hand, Spirit or Word of God;
ըստ ձեռին բաւականի, ըստ կարի ձեռաց իւրոց, according to one's strength, power or means;
ամբարձ զ— իւր ի տիրապետել, he formed the project of seizing the chief authority;
ձեռօք իւրեանց հայթայթէին զպէտսն, they lived by their labour;
ի ձեռանէ նորա վարէ իշխանութիւն, he governs under him;
ի ձեռս քո է, it is in your power, it depends on you;
չէր — նորա բաւական, he could not, he had not the means;
ահա — իմ ընդ քեզ, my hand shall be with you;
յամենայն տեղիս ուր միանգամայն հասանէր — իւր, every where he could;
եղեւ — տեառն ի վերայ իմ, the hand of God was on me;
— տալ իրերաց, to help or assist each other;
— տալ ի, to consent to;
— տալ անմեղութեան, to support, sustain or uphold innocence;
— տալ, to lend a hand to, to stretch out a helping hand, to aid, to succour, to assist, to help;
— արկանել, to lay hands on, to seize, to take possession of;
— արկանել, —ի գործ արկանել or առնել, to lay one's hand on, to put one's hand to, to set about, to undertake, to take in hand, to begin, to attempt, to try;
ի — տալ, to hand over, to deliver over, to give up;
ձեռս բառնալ, to lift up the hands;
ձեռս ամբարնալ, to raise one's hand against;
դնել զանձն ի ձեռին իւրում, to jeopard, to risk one's life;
— անձին հարկանել, to boast, to brag, to vaunt, to plume or pique oneself, to be proud of, to take to oneself the credit of, to avail oneself of, to deem it an honour;
ձեռն յանձին հարկանել, to oblige oneself to;
ձեռն դնել, to lay hands on, to ordain, to consecrate;
to put one's signature to, to sign;
— տալ աղջկան, to give one's hand, to consent to marry;
ընդ or զձեռամբ լինել, to be in the hands of, under the power, in subjection to;
ունել ընդ ձեռամբ, to have ready at hand;
ընդ ձեռամբ առնել, նուաճել, արկանել ընդ ձեռամբ, to bring under one's power, to subdue, to subjugate;
կալ ընդ ձեռամբ ուրուք, to put oneself under the protection of;
to submit, to yield;
to be submissive;
ընդ ձեռամբ անկանիլ, գալ ի ձեռս, ի ձեռս անկանել, to fall into the hands of, to be taken or seized, to get caught;
ի ձեռս բերել, to obtain, to procure, to entrap, to catch;
անկանել ի ձեռս ուրուք, to fall into the power of;
— օգնականութեան գտանել, to find a helping hand, to be sustained by, favoured with;
զձեռանէ առնուլ, ունել, ձգել, to take or lead by the hand;
ձեռամբ առնել, to indicate, to point to with the band;
զձեռամբ լինել, to be able, sufficient, capable;
զձեռօք ածել, to seize, to grasp;
to arrest;
ի — առնուլ, to obtain, to acquire;
to re-acquire;
to undertake, to begin;
տարածել զձեռս իւր առ ոք, to open one's arms to;
ճողոպրիլ ի ներքուստ ձեռին ուրուք, to escape from the hands or power of;
— մխել, to meddle, to interfere;
to set a hand to, to undertake;
— մխել յոք, to raise the hand against, to lay violent hands on, to ill-treat;
to put to death;
ի բաց կալ, ապստամբել ի ձեռանէ ուրուք, to rebel, to throw off the yoke, to save or rescue from the hands of;
— or ձեռս ի գլուխ ելանել, դառնալ, to be confounded by shame or grief, to be greatly abashed, or cast down;
— զձեռամբ փոփոխելով քարշել զչուանն, to draw a cord, to tighten a rope hand over hand;
— արկանել զգանձիւն, to try to rob the treasure;
լուանալ զձեռս, to wash one's hands of, to clear oneself from;
— ունել, to be fortunate, to have a lucky hand;
ձեռին կատակ՝ գռեհկաց կատակ, rough play is bear's play, joking with hands are jokes of blackguards.

· Calfa

NBHL (9)

Ձգել զձեռն, եւ առնուլ։ Մխել զձեռն յոք կամ ի գործ։ Հնազանդ լինել ընդ ձեռամբ։ Ձեռք նորա յամենեսին, եւ ձեռք ամենեցուն ի նա։ Հանեալ զմատանին իւր ի ձեռանէ իւրմէ՝ եդ ի ձեռին յովսեփայ։ Երկուս ապարանջանս ի ձեռս նորա։ Վաստակք կամ արդարութիւն ձեռաց։ Գործել ձեռօք։ Ահաւանիկ աղախին քո ի ձեռս քո։ Ի գործոց մերոց եւ ի տրտմութեանց ձեռաց մերոց։ Միթէ ձեռն տեառն չիցէ՞ բաւական։ Լինէր ձեռն տեառն ի վերայ քաղաքին.եւ այլն։

Լցեալ զձեռն ի նաշհւոյ անտի. (Ղեւտ. ՟Բ. 2. իմա՛, լի ափով, բռամբ։)

ՁԵՌՆ ՏԱԼ. Ձեռնտու լինել. օգնել. օգտել.

Օրէնքն ի ձեռն մովսիսի տուան, շնորհք եւ ճշմարտութիւնն ի ձեռն յիսուսի քրիստոսի եղեն։ Ի ձեռն գաւազանի սրտմտութեան իւրոյ ընկլոյց զիս։ Այցելու լիցի տէր աստուած ի ձեռն իմ։ Սատակեաց զնա տէր աստուած ի ձեռն կնոջս։ Որպէս եւ խոստացաւ ի ձեռն կտարակարանացն։ Վա՛յ մարդոյն այնմիկ, յոյր ձեռն գայցէ գայթագղութիւն.եւ այլն։

Տարակորզեսցես ի ձեռն ձեռինդ ամենակալի. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)

Բայց օրինօք լինի ասել.

ՁԵՌՆ ՅԱՆՁԻՆ ՀԱՐԿԱՆԵԼ. որպէս Յանձնապաստան լինել. cf. ՀԱՐԿԱՆԵԼ, եւ ԱՆՁՆ։

Ընդ ձեռն երեւելի անդրեացն. (Յհ. իմ. պաւլ.։)

Անցեալ կային (երեք մոգքն) ձեռսի կապ՝ աչքի նա հայելով։ Եւ կայինի կարգի՝ ձեռսի կապ լինելով ըստ օրինի. (Եպիփ. ծն.։)


Ձեռներէց

adj.

enterprising, bold, audacious, daring;
arrogant, insolent;
այր —, a fussy fellow;
meddling person;
— լինել, to undertake, to venture, to dare, to have the boldness to;
to presume, to encroach;
to take too much liberty;
— առնել, to embolden, to render insolent or presumptuous.

· Calfa

NBHL (4)

ՁԵՌՆԵՐԷՑ ԼԻՆԵԼ. (ըստ ձայնին նոյն է ընդ ռմկ. էլպաշի օլմագ. իսկ յն. պէսպէս ոճով). Յառաջել եւ ջանալ առաջին լինել յիմիք կարգի. իշխել ձեռնամուխ լինել. համարձակիլ ձեռնարկել. յանդգնիլ. առաջ նետուիլ.

Ձեռներէց լինէր թքանել։ Ձեռներէց լինի տարապարտուց. (՟Բ. Մակ. ՟Ը. 19։ Առակ. ՟Ժ՟Ա. 21։)

Ձեռներէց լինի ի պատասխանիսն, եւ ոչ թողու յընկերն. (Իգն.։ Երզն. մտթ.։ Բրսղ. մրկ.։)

Ի քահանայութիւն ամենեքեան ձեռներէց լինիմք. (Լմբ. պտրգ.։)


Ձեռնկալու, աց

adj.

lending a hand, assisting, succouring;
— լինել, cf. Ձեռնկալեմ.

· Calfa

NBHL (3)

Ձեռնկալո՛ւ լեր աղքատին։ Մի՛ լինիր ձեռնկալու մեղաւորին. (Սիր. ՟Ժ՟Բ. 4։ ՟Ի՟Թ. 12։)

Ձեռնկալու եւ օգնական լինիցի տկարութեանս մերում. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ա։)

Դու մի՛ լինիր ձեռնկալու նորա, եւ մնացել լինի ընդունայն. (Վրք. հց. ձ։)


Ձեռնհաս

adj.

able, capable;
— լինել, գտանիլ, to be capable, able, clever, endowed with ability, cf. Կարեմ;
to be within reach of, in the way to.

· Calfa

NBHL (3)

ՁԵՌՆՀԱՍ ԼԻՆԵԼ. ἱσχεῖν valere εὑπορέω abundo եւ այլն. Կարել. կարօղ լինել. զօրել. բաւել. ձեռքը հասնիլ, ձեռքէն գալ.

Ունեւորաց եւ ձեռնհասից ամենայն մարդիկ իցեն սիրելիք (այսինքն սիրօղք). (Ոսկիփոր.։)

Յորժամ ձեռնհաս իցես օգնել նմա։ Չիցէ ձեռնհաս բաւական լինել ոչխարաւ։ Ձեռնհաս էի առնել քեզ չար։ Ոչ ինչ էր ձեռնհաս առ նոսա եւ ոչ իւիք։ Օգնական լինել, որչափ ձեռնհաս լինէին։ Զի մի՛ այլ իշխան ձեռնհաս լիցի ի վերայ նոցա.եւ այլն։


Ձեռնտու

adj.

lending a hand, helping, succouring, aiding, assisting;
contributing, favourable;
— լինել, to cooperate, to lend a help, to succour, to aid, to assist, to relieve, to contribute, to second, to favour.

· Calfa

NBHL (6)

Ոչ ոք էր՝ որ ձեռնտու լինէր քեզ. (Ես. ՟Ժ՟Ա. 18։ յն. ունել զձեռանէ։)

Ձեռնտու լինել զրկելոց, կամ միմեանց. (Յճխ. ՟Ժ՟Ը։)

Տկարութիւն եւ զօրութիւն ձեռնտու լեալ միմեանց՝ գովելի են։

Անչափ տրտմութեանցն կիրք՝ ծանրագոյն ինչ ախտի լինին ձեռնտու։ Ձեռնտու լինելով խաղաղութեան, կամ անտանելի հիքութեանց։ Կենցաղօգուտ ընծայից գոլ ձեռնտու. (Պիտ.։)

ՁԵՌՆՏՈՒ ԼԻՆԵԼ. որպէս Անձնատուր լինել.

Եւ ոչ ձեռնտու եղէք ի թշնամի։ Աշխարհն ձեռնտու էր ի նոսա։ Հնդիկք յառաջագոյն ձեռնտու լիցին առ աստուած. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ. 26։ եւ ՟Թ. 24։ Սղ. ՟Կ՟Է. 32։)


Ձիւնածեծ

adj. vn.

snow-beaten;
— լինել, to snow-ball.

· Calfa

NBHL (1)

Ծովակուր եւ գազանաբեկ լինելով, ձիւնածեծ, եւ խորշակահար. (Պտմ. աղեքս.։)


Ձմեռնահար

adj. vn.

winter-beaten;
— լինել, to be damaged or injured by the winter.

· Calfa

NBHL (1)

Դեղնատերեւ աշնանաբեկ ձմեռնահար լինել. (Ոսկ. լս.։)


Մտադրեմ, եցի

vn.

cf. Մտադիր լինիմ.

· Calfa

NBHL (1)

προσέχω attendo. Մտադիր լինել. միտ դնել. ուշ ունել. ունկն դնել.


Մտայոյզ

adj.

unquiet, thoughtful, wavering, agitated, undecided, perplexed, irresolute;
— առնել, to disquiet, to perplex, to make uneasy, to cause anxiety;
— լինել, to disquiet or fret oneself, to waver, to be agitated, vacillating, wavering, to be anxious, to be at a loss how to decide.

· Calfa

NBHL (2)

Մտայոյզ մտախորհ լինէր մատաթիա։ Նովաւ՝ աշխատեալք եւ մտայոյզք լռեցին, եւ այլ ոչ եւս խռովին. (Ճ. ՟Բ.։)

Մեղայ մտայոյզ լինել պատճառի ատելութեան. (Մաշկ.։)


Մօտալուտ

adj.

imminent, impending, near, at hand, threatening;
— վտանգ, imminent danger;
— լինել, to be imminent, to threaten.

· Calfa

NBHL (1)

Սպառնացեալ լի ապականութեամբք եւ մօտալուտ բանիւք։ Դեսպանս առ թագաւորն առաքէր մօտալուտ եւ դիւրագորով հաշտութեան. (Յհ. կթ.։)


Յաղթական, ի, աց

adj. s.

triumphal, victorious, triumphant;
triumpher, conqueror, subduer;
— լինել, to triumph over, to conquer;
to excel;
— երգ, triumphal song, epinicion.

· Calfa

NBHL (4)

Յաղթական լինէր նոցա Աղեքսանդրոս. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ. 49։ եւս եւ Աթ. ՟Գ։ Առ որս. ՟Լ՟Գ։ Կոչ. ՟Ը. ՟Ժ՟Գ. ՟Ժ՟Ե։)

Որոց նա կամի՝ յաղթականք կարեմք լինել. եւ որոց ոչ կամի, չկարեմք յաղթել. (Եզնիկ.։)

Աղաչեմք չլինել յաղթական մերոց մեղացն քան զքոյ մարդասիրութիւնդ. (Խոսր.։)

Յաճա՛խ են չարիքս, այլ յաղթական են համայնից՝ հզօր ամենակալ՝ քոյդ մարդասիրութիւն։ Ախտից եւ մահու վշտաց տխրութեան ի հրամանէ էին յաղթականք։ Յաղթականք, եւ ոչ պարտելիք. (Նար. ՟Հ՟Դ. եւ Նար. առաք.։)


Յաղթութիւն, ութեան

s.

triumph, victory, success, advantage;
cf. Յաղթանդամութիւն;
կատարեալ —, decisive victory;
ունել, տանել, ստանալ զ—, to get the victory, to carry the day, to be victorious, to prevail over, to get the better or the mastery of;
լի բովանդակ ունել or տանել զ—, to obtain a complete victory;
մեծապանծ —ս ի գլուխ տանել, to gain great advantages over;
կանգնել —ս ի վերայ, to triumph, to be triumphant.

· Calfa

NBHL (2)

Յորժամ յաղթունն կանգնեալ լիցի. ա՛յլ ձ. յաղթութիւն։

Ոչ եթէ բազում զօրօք յաղթութիւնն կանգնի, այլ յերկնից է զօրութիւն յաղթութեան։ Քաջ անուամբ զյաղթութիւն պատրաստեաց ի ձեռն Իսրայէլի։ Ետ մեզ զյաղթութիւն ի ձեռն տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի։ Ո՞ւր է մահ յաղթութիւն քո եւ այլն։


Յայտնի, նւոյ, նեաց

adj. adv.

evident, clear, manifest, notorious, recognisable, obvious, explicit, apparent, palpable, visible;
cf. Յայտնապէս;
— է, it is clear, it is evident, that is of course;
— լինել, to be manifest, to appear;
— առնել, to manifest.

· Calfa

NBHL (6)

φανερός, ἑμφανής, δῆλος , προδήλος, σαφής, γνωστός, εὕγνωστος եւ այլն. manifestus, patens, perspicuus, notus եւ այլն. Յայտ եղեալն. ծանուցեալ. ծանօթ. ի վեր երեւեալ. երեւելի. նշանաւոր. բացերեւ. ակներեւ. պայծառ. պարզ. հաւաստի. համարձակ. (լծ. թ. այտընլը. այսինքն լուսաւոր) այան, պէյան, պէլլի, աշիքեար.

Պարզ, անարատ, յայտնի։ Յայտնի եղէ այնոցիկ, եւ այլն։ Յայտնի է ի Հրէաստանի Աստուած։ Յայտնի լիցին բանք ձեր, կամ փառք ձեր ընդ ամենայն երկիր։ Որոց մեղքն յայտնի են, եւ բարի գործքն յայտնի են։ Ամենայն գործք խոնարհին յայտնի են առաջի աստուծոյ։ Զեղխ են ճանապարհք նորա, եւ ոչ յայտնիք։ Որ ինչ ծածուկ՝ եւ որ ինչ յայտնի, գիտացի.եւ այլն։

Զանմեղութիւնն Շուշանայ զքեզ միայն յայտնի՝ ի ձեռն մանկանն Դանիէլի յայտնեցեր ամենեցունց. (Սարկ. աղ.։)

Իշխանք եւ գործակալք եւ գլխաւորք, եւ որք միանգամ յայտնիք էին ի կողմանն (այսինքն երեւելի անձինք)։ Կապումն գլխաւորաց, եւ բանտք յայտնեաց. (Խոր. ՟Գ. 58. 68։)

Բովանդակ զ՝ ՟Ի՟Բ. յայտնիսն, եւ զնոր կտակս յեղուլ ի հայ բան. անդ. 53. այն են ՟Ի՟Բ. գիրք հնոյ կտակի ի սկզբանէ հետէ ծանուցեալք իբրեւ ընդունելի ի կաթողիկէ եկեղեցւոջ. որ եւ կոչի կանոն եբրայեցւոց ըստ ՟Ի՟Բ տառից նոցա. որպէս եւ արտաքոյ մնացեալքն կոչին անյայտք, կամ ծածուկք, կամ ծածուկ յայտնութիւնք. յորոց ոմանք յետոյ ընդունելի եղեն, եւ ոմանք անընդունելիք։

Ել ի տօնն՝ ո՛չ յայտնի, այլ իբրեւ ի ծածուկ։ Եւ յայտնի իսկ (այսինքն հաւաստեաւ՝ ըստ խոստովան լինելոյ ամենեցուն) մեծ է խորհուրդն աստուածպաշտութեան. (Յհ. ՟Է. 10։ ՟Ա. Տիմ. -գ. 16։)


Յանդիման

prep. adv. before, in the presence of, in the face or sight of, hard by, against, opposite, over against, in the view of, in the face, publicly, in public;
դէմ —, face to face;
front to front;
— իմ, before me, in my presence;
— եկեղեցւոյ, in face of the church;
— ամենայն աշխարհի, in the face of the whole world;
— ամենեցուն, publicly, before all people;
ասել —, to say to one's face;
— առնել, կացուցանել, ածել, to present, to offer, to introduce, to represent, to exhibit, to set before the eyes to show, to remonstrate;
— առնել, to reprove, to reproach, to blame;
— լինել, կալ, to present oneself, to appear, to make one's appearance before, to show oneself;
— մատչել, կալ, to appear before.

· Calfa

NBHL (3)

Յանդիման եղեւ նմա, կամ արքային։ Յանդիման լինել քեզ (աղօթիւք)։ Կայսեր եւս քեզ պա՛րտ է յանդիման լինել, եւ այլն։

Ի մեծի շաբաթու զատկին յանդիման լինէին թագաւորին. (Եղիշ. ՟Բ։)

ՅԱՆԴԻՄԱՆ, ի. գ. Որպէս Յանդիմանութիւն. (եթէ չիցէ այսպէս գրելի) Ես բնաւորեալ եմ ի խրատուէ ոչ խուսափել, եւ յանդիմանէ ոչ հրաժարել, մանաւանդ զթագաւորականն, եւ զարքունի. (Մագ. ՟Ե։)


Յանկարծամահ

adj. s.

dead suddenly;
sudden death;
— լինել, to die a sudden death.

· Calfa

NBHL (1)

Եղեւ սուտ մեռեալ՝ յանկարծամահ լինելով։ Վասն այն յանկարծամահ եղեն։ Ցուցանէ զթագաւորն վախճանեալ՝ յանկարծամահ զնա (լեալ) համբաւելով. (Ճ. ՟Ա.։ Մաղաք. աբ.։ Լաստ. ՟Թ։)


Յերկարակեաց

adj.

longliving, long-lived;
— լինել, to live long;
— առնել, to lengthen life.

· Calfa

NBHL (2)

Եթէ յերկարաժամանակ լինէիր։ Յերկարաժամանակեայ ապաշխարութեամբ ուղղել. (Մխ. առակ.։ Բրս. հց.։)

Յերկարակեաց զծնունդսն շնորհել, կամ առնել։ Յերկարակեաց եղեալ՝ մեռանի։ Եղկելի յերկարակեաց ծերութիւն ամպարշտաց. (Ագաթ.։ Վրդն. պտմ.։ Նախ. իմ.։)


Յիշոցնատու, աց

adj.

using improper language, insulting, abusive, taunting, outrageous;
— լինել, to call names, to abuse, to insult, to outrage, to injury, to revile, to use like a blackguard.

· Calfa

NBHL (2)

Առաւել զգուշացարո՛ւք ի պիղծ եւ յանօրէն յիշոցնատուէն. զի որդնալից լիցի բերան յիշոցնատուին յաւուրն դատաստանի. (Կիր. խր.։)

Յիշոցնատու լինէին նմա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)


Յղի, ղւոյ, ղեաց

adj.

big, pregnant, in the family way;
— լինել, to be with a child or young.

· Calfa

NBHL (2)

(որպէս թէ՝ ի լի. լի եղեալ). ἑν γαστρί ἕχουσα, συλλάβουσα, ἕγκυος, κυοφορούσα in utero habens, praegnans, gravida. Սաղմն առեալ. կին յղացեալ. ծոցւոր, երկու հոգւով.

Յղի եմ ես։ Եւ էր յղի։ Եւ նա յղի է ի ծերութեան իւրում։ Երկն յղւոյ։ Յարգանդի յղւոյ։ Մխիթար լիցի յղեաց։ Յղեաց եւ ստնտուաց։ Յղին եւ ծնեալն.եւ այլն։


Յորդոր

adj. mus. s.

exhorted, encouraged;
prompt, ardent, diligent, eager, desirous;
copious, abundant;
andante;
exhortation;
— սրտիւ, կամաւորութեամբ, heartily, willingly, gladly;
— փութով, diligently, eagerly, promptly, readily;
— լինել, to exhort, to incite, to induce;
— երգել, to sing andante;
առ ի — վաստակոց, to inspire with the taste for labour, to incite to work.

· Calfa

NBHL (4)

Պիտոյ է յորդորս եւ արթունս եւ զուարթունս լինել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6։)

Յիշեսցուք զառատ սէրն Քրիստոսի, եւ յորդոր լիցուք (այսինքն փո՛յթք) յապաշխարութիւն. (Ճ. ՟Ժ.։)

Ազգասէրք, այլեւ յորդորք ամենեւին ի քաղաքաց խնամակալութիւն։ Փափագելի ցանկութեամբ յորդորս առ ինքեանս գործեսցեն զմարդիկ։ Յորդորք ի հանդիսի պատուիրանապահութեանն լինել. (Պիտ.։)

Յորդոր եւ խնդալից սրտիւ. (Արծր. ՟Բ. 3։)


Յորդորամիտ

adj.

full of ardour, eager, desirous, ardent, prompt, ready;
— առնել, to exhort, to persuade;
— լինել, to be eager, desirous.

· Calfa

NBHL (1)

Յորդորամիտս լինել առ նեղութիւնս։ Ի նոյն միտս չարչարանաց յորդորամիտս լինել. (Վրք. ոսկ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)


Յորսայս

adv. fig.

supinely, with one's face upward, lying on one's back;
backwards;
— զարկուցանել, to hurl or throw backwards, to overthrow, to upset, to throw down on the back, to stretch on the earth;
— կալ, խաղալ, to lie down prone, flat on the face, to stretch at one's whole length;
to fall backwards;
— կալ, լինել, to be idle, negligent, neglectful, to stand with folded arms;
պրկել ի —, to throw down and hind strongly;
— անկանիլ, to fall on one's back, backwards;
— կացի ի դալարւոջ, I stretched myself on the grass;
յինքն —եալ անկանիլ, to recede, to flow back;
մինչեւ յե՞րբ —եալ կաս ոʼվ վատ, how long wilt thou sleep, o sluggard ?

· Calfa

NBHL (3)

Մի՛ ոք յայսոսիկ հայեցեալ՝ յորսայս կացցէ, եւ անհոգ լիցի. (Իգն.։)

Եւ մի՛ յաղթահարեալք յորսայս լիցուք։ Մի՛ յորսայս լինելով. (Փիլ. բագն. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Եւ զդաշտն արեւելից իմն գոգցես իբր որսայսեալ ձիգ յարեգակն կոյս զերկայնութիւն պարզեալ. (Խոր. ՟Ա. 11։)


Յուզախնդիր

adj.

searching, prying, investigating, scrutinizing;
— լինել, to seek, to search, to make researches, to investigate, to scrutinize, to set out in quest of, to make inquiries, to inquire after.

· Calfa

NBHL (4)

ՅՈՒԶԱԽՆԴԻՐ ԼԻՆԵԼ. Յոյզ եւ խնդիր առնել. յուզել. խուզել. յուզաքնին լինել. փնտռտել, տնտղել.

Ի կողմանս կողմանս յուզախնդիրք լինէին. (Ագաթ.։)

Յուզախնդիրք եղեալք ըստ աշխարհն ամենայն՝ ոչ գտին զերանելի մանուկն։ Սա է, որում յուզախնդիր եկն ներքինին այն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Բազում էր հրէիցն յուզախնդիր լինելն. (Ոսկ. գծ.։)


Յուզակ, աց

s. adj.

cf. Խուզարկու;
inventor, author;
inciter, agitator, instigator;
seditious;
— ալիք, agitated sea, heavy billows.

· Calfa

NBHL (1)

Յանդիմանեալ ամենայն ուստեք, յուզակք չարեաց լինին. (Աթ. ՟Ե։)


Յուղարկ

s.

transport, expedition;
— երթալ, լինել, to accompany, to attend, to escort, to convoy.

· Calfa

NBHL (2)

ՅՈՒՂԱՐԿ ԵՐԹԱԼ, կամ ԼԻՆԵԼ. Յուղարկաւոր լինել. յուղարկել. ճամբա դնել.

Դու ընդէ՞ր երթիցես, եւ լինիցիս նոցա յուղարկ ի դժոխս. (Եփր. թագ.։)


Յուշ

adv.

cf. Ուշ;
cf. Յուշիկ;
— ! take care ! mind !
— ածել, առնել, to recall to one's memory, to cause to remember, to remind;
— լիցի քեզ, ձեզ, recollect, remember;
— եղեւ նմա, he has remembered.

· Calfa

NBHL (2)

իբր մջ. (ի ձայնէս ուշ. յորմէ Յիշել) իբր Յո՛ւշ լիցի քեզ. զգո՛յշ լեր. կամ ժամանակ է յոյս ինչ ազատութեան հնարելոյ.

Յո՛ւշ տէր, յո՛ւշ. այսինքն՝ թէ հնար ինչ է՝ ի ժամոյս տեղի տալ, եւ անձին զգուշանալ . .. Ցիս արդ յո՛ւշ մի՛ ասէք. զի ինձ յուսալ ի մարդ, եւ կամ պարծել մարդով քա՛ւ լիցի. (Փարպ.։)


Յուսահատ, ի, ից

adj.

in despair, without hope, comfortless, brokenhearted, disconsolate, discouraged, despondent;
— առնել, to despair, to take away all hope, to drive to despair, to throw into despair;
— լինել, to be in despair, to lose all hope, to be desperate, hopeless, to give oneself up despair, to despond, to be disheartened, to get discouraged;
— զումեքէ, to despair of a person's life, to give over, to deem past recovery.

· Calfa

NBHL (2)

ἁνέλπιστος, ἁφεγνώσμενος, ἅθυμος desperans, desperatus. Հատանօղ զյոյս իւր, կամ հատեալ ի յուսոյ. յուսակորոյս. անյոյս. յուսակտուր. եւ Անյուսալի.

Չէ՛ պարտ ումեք յուսահատ լինել վասն բազմութեան մեղաց։ Ի տուայտութիւնս մի՛ լինել յուսահատ։ Վասն յուսահատ լինելոյ անփոյթ զբժշկաց արարեալ. (Խոր.։ Նախ. առակ.։ Իսիւք.։)


Յուսահատիմ, եցայ

vn.

"cf. Յուսահատ լինիմ."

· Calfa

NBHL (2)

ἁπελπίζω, ἁθυμέομαι, ἁπογινώσκω despero, spe destituor, deficio. Հատանել զյոյս իւր, կամ հատանիլ ի յուսոյ. յուսահատ՝ յուսակորոյս՝ անյոյս լինել.

Եւ Յուսակտուր լինել. սրտաբեկիլ. վարանիլ. վհատիլ. լքանիլ. լուծանիլ. տխրիլ. ի սուգ նստիլ.


Յուսապատար

cf. Յուսալիր.

· Calfa

NBHL (1)

Յուսով պատարուն. յուսալիր. յուսալից.


Յօժար, աց

adj.

well disposed, inclined, willing, well affected;
prompt, ready, eager, desirous, anxious;
— լինել, to be disposed or inclined to, in the mood for, to have an inclination for;
cf. Օժարաբար.

· Calfa

NBHL (1)

Ի մեզ միութեանն լինել յօժարաբար։ Զկատարելութեանն յօժարաբար ընձեռեալ ախորժակս. (Կիւրղ. գանձ.։ Պիտ.։)


Յօնակից

adj.

having joined eyebrows;
— լինել, to knit the brow;
— ճօճ, knitting the brows nervously.

· Calfa

NBHL (1)

Ի միմեանս դարձեալք արտասուալից աչօք, յօնակից լեալ վշտօք վարատեալ ոչխարին, ողբային. (Սիսիան.։)


Նախագահ

adj. s. "cf. Յառաջագահ;
— արքեպիսկոպոս, primate;
— նստել, բազմել, լինել, to preside, to be the president, to hold the first place;
—ք, cf. Նախաթոռք."

· Calfa

NBHL (2)

Մին իշխէ, եւ նախագահ նստի. եւ մինն ածեալ լինի (այսինքն առաջնորդի) եւ ուղղի. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)

Նախագահք լիցին ի կերակուրս։ Նախագահ լինիցի ի խաւարին։ Կամին ի չարիսն նախագահ լինել. պիտի՝ գահակից լինել, իբր կցորդիլ. յն. բռօսէտրէւօ. զոր ընթեռնոյր թարգմանն՝ բռօէտրէւօ.


Նախայարձակ

s.

the first to attack, skirmisher, sharpshooter;
— լինել, to attack the first, to begin or engage the battle, to open the skirmish.

· Calfa

NBHL (2)

Որ ինչ լինի առաջին կամ յանդուգն յարձակմամբ.

Նախապատիւ եւս քան զայր յաստուածականին լինել կնոջն նախայարձակ ճաշակմամբն. (Արծր. ՟Ա. 1։)


Նախանձաւոր, աց

adj. s.

zealous, full of zeal, desirous, ardent, fervent;
emulous;
zealot, emulator, rival, competitor;
envious, jealous;
— լինել, to be zealous;
to bear envy, to be envious of;
to vie with.

· Calfa

NBHL (2)

Նախանձաւոր օրինացն են։ Նախանձաւոր գործոց բարութեան։ Նախանձաւո՛րք լերուք շնորհացն, որ լաւն են։ Նախանձաւո՛ր լերուք հոգեւորացն։ Զի նոցա նախանձաւորք լինիցիք. (բայց լաւ է նախանձաւոր լինել ի բարիս յամենայն ժամ. եւ այլն։)

Այնպէս լաւութիւն է առաքինութեան, զի եւ ի նոցանէ իսկ՝ որ լինիցին նախանձաւորք նորա, զարմանալի երեւին. (Ոսկ. եբր.։)


Նախապատիւ

adj.

worthy of the greatest honours, of greater consequence, first in dignity, most esteemed, honoured, preferred;
— լինել ումեք, to be preferred to another, to obtain the preference.

· Calfa

NBHL (3)

πρότιμος praeferendus, praeponendus, pluris aestimandus προέχων antecellens, egregius, major, superior. որ եւ ՆԱԽԱՄԵԾԱՐ, ՆԱԽԱՊԱՏՈՒԵԼԻ. աւելի պատուով, եւ պիտուական.

Գիրք ելիցս նախապատիւ գոլ ասի առ հրէայսն քան զամենայն գիրս. (Նախ. ել.։)

Առն կռապաշտի, որ էր նախապատուով առաջին ի քաղաքին. (Հ. կիլիկ.։)


Նախատ

s. adj.

insult, outrage, injury, opprobrium, shame, infamy;
infamous, ignominious, opprobrious, base, villainous;
despised, scorned, vile;
— լինել, to become an object of scorn or ignominy, to be infamous.

· Calfa

NBHL (5)

ՆԱԽԱՏ. ա. ἑπονείδεστος exprobrabilis, probrosus. Նախատելի. նախատեալ. անարգ. անարգեալ.

Նախատ եւս էր յԻսրայէլի այրութիւն. (Իգն.։)

Հատանէ ըզգլուխ նորին, բառնայ զնախատն Իսրայէլի։ Հարեր զճակատ Գողիաթին, բարձեր զնախատ Իսրայէլին. (Մագ. ոտ. մանուչ.։ Յիսուս որդի.։)

Յամենայն ժամանակի նախատ լիցի։ Ամօթ կրէ, եւ նախատ լիցի։ Զի մի՛ նախատ լինիցիս. (Առակ. ՟Ժ՟Ը. 1։ ՟Ժ՟Թ. 26։ ՟Ի՟Ե. 10։)

Նախատ լինել ի մարդկանէ. (Ճ. ՟Գ.։)


Նախատես

adj.

foreseeing, prescient;
— լինել, to be provident.

· Calfa


Նախատինք, տանաց

s.

wrong, affront, injury, offence, outrage;
blame, reproach, censure;
shame, dishonour, opprobrium, infamy, ignominy;
—նս դնել, գործել ումեք, to affront, to wrong, to insult, to disgrace, to dishonour, cf. Նախատեմ;
լինել — ազգաց, to become the scorn of nations;
բառնալ զ—նս, to wipe off the ignominy;
ի —նս քո, for thy shame.

· Calfa

NBHL (1)

Նախատինք նախատչաց քոց։ Բառնալ զնախատիսն իմ ի մարդկանէ։ Մի՛ երկնչիք ի նախատանաց մարդկան։ Դարձո՛ ի քէն զբանս նախատանաց։ Նախահանաց համբեր սիրտ իմ։ Եհան յինէն աստուած զնախատինս իմ։ Ոչ կարեմք առնել զայդ բան, քանզի նախատինք են մեզ։ Եդից նախատինս ի վերայ ամենայն Իսրայէլի։ Նախատինս դնէ մեզ զյանցանս օրինացն։ Նախատինս անզգամաց արարեր զիս։ Նախատինս ոչ առնու։ Եղեւ ինձ բան տեառն ի նախատինս եւ ի կատականս։ Լցցի նախատանօք.եւ այլն։


Նախընկալ

adj.

received beforehand, forwarded antecedently;
— լինել, to be received first.

· Calfa

NBHL (1)

Զգիր նախընկալ հոգէլից մարգարէութեան կատարեցեր զմարդանալոյ քո. (Գանձ.։)


Նամակ, աց

s.

letter, writing, missive, despatch, epistle;
ցանկալի, երկայն, սիրալիր —, a pleasant, long or chatty, charming letter;
երկտող —, a few lines, a note;
քառիջեան —, a letter of four pages;
թուղթ —ի, letterpaper;
կշիռ —աց, letter-balance;
տուն —աց, post-office;
— կանխավճար, postpaid;
— գրել, ընդունել, to write, to receive a letter;
տալ զ— to send a letter;
փրկանաւորել զ—, to frank, to prepay, to pay the postage of a letter;
թելադրել, ստորագրել, կնքել զ—, to dictate, to sign or subscribe, to seal a letter.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ինչ միանգամ մակաբէ նամակ ետ ցլիւսիաս. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ա. 15։)


Նաւաբեկ

adj.

shipwrecked;
— նաւաստի, ծովագնացք, the shipwrecked mariners or people, the survivors from a wreck;
— լինել, to be shipwrecked, cast away.

· Calfa

NBHL (1)

Ի ներքոյ կալով նաւելն մեզ, հետեւի նաւաբեկ լինել՝ կամ ոչ. (Նիւս. բն.։)


Նաւակառոյց, ռուցի

cf. Նաւագործ;
— լինել, cf. Նաւակառեմ;
to navigate;
to steer.

· Calfa

NBHL (2)

Գիտեմ եւ ես, զի բարի է նաւակառոյց լինել. (Լմբ. սղ.։)

Որ ոչ է հմուտ նաւակառոյց լինել (տպ. նաւավարել), թողուլ (ունի) ի տեղեկագոյնսն, որ դիտեն ընդդէմ կալ ալեացն. (Իգն.։)


Նաւահանգիստ, գստից, գստաց

s. fig.

port, haven, harbour, sea-port;
the port of salvation;
cf. Նաւակայք;
ընդարձակ, անքոյթ, գեղեցիկ —, a spacious, safe, fine harbour or port;
— գետոյ, wharf, quay;
հրամանատար — գստից, harbour-master;
դիւրամերձենալի —, port accessible at any time of the tide;
դժուարամուտ —, harbour with a bar;
մտանել, հասանել, իջանել ի —, to harbour;
(նաւ) to sail into or enter harbour;
(շոգենաւ) to steam into harbour;
հասանել ողջամբ ի —, to get safe into port;
to arrive safe;
նաւաբեկ լինել ի —գստեան, to be wrecked in port.

· Calfa

NBHL (2)

λιμήν portus. Հանգիստ նաւուց. ծոց կամ խորշ ծովու ի հանգիստ նաւաց, (իրօք կամ նմանութեամբ). իլման, լիման (ի յն. լիմին) իսքէլէ, (ի լտ. սքա՛լա ). պէնտէր, պէտէրկեահ.

Զնաւահանգստաց եւ զվաճառաց պատմէ։ Ի նաւահանգստեանն նաւաբեկ լինիցիս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1. 16։)


Նաւամարտիկ, տկաց

adj. s.

fighting at sea;
naval fight;
— լինել, to fight a battle at sea;
— տորմիղ նաւաց, fleet, army.

· Calfa

NBHL (1)

Նաւամարտիկ լինէին ընդ նմա։ Տորմիղ նաւամարտիկ նաւաց. կամ նաւամարտիկ տորմիղ նաւաց։ Յաղթել ի նաւամարտիկ կռուին։ Նաւամարտիկ պատերազմաւ. (Եւս. քր. ՟Ա. ՟Բ։)


Յապահով

adj. s.

sure, safe, secure, out of danger, assured;
security, safety;
place of safety, shelter;
—ս լինել, to be in security, safe, sheltered;
— or —ս առնել, to assure, to secure.

· Calfa

NBHL (2)

Որ ի հոգոց յապահով իցէ։ Որ զգաստանայն, յամենայն չարեաց յապահով է։ Նախ զնոսա յապահովս առնէ յերկիւղէն, եւ ապա ճառէ զյարութենէն։ Բարւոք ասաց ի Գալիլեա. զի յապահովս առնիցէ ի տագնապէս. (Ոսկ. մտթ.։)

Ելից ի վերայ յապահով (կամ ապահով) երկրին. յն. ի բաց ընկեցիկ։


Յառաջախոհ

adj.

premeditating, deliberating beforehand;
premeditated;
— լինել, to premeditate;
to provide.

· Calfa

NBHL (1)

Յառաջախոհ լինի մարդ՝ որդւոյ, եւ հօտի՝ հովիւն։ Մեղու՝ իմաստուն, եւ մրջիւն՝ յառաջախոհ։ Զինուորքն ընդ դասապետսն, եւ ընդ յառաջախոհս՝ խորհօղքն. (Փիլ. նխ. ՟ա. եւ Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Ա։)


Յառաջամատոյց

adj. s.

standing forward, presenting or offering oneself, eager, forward, earnest, assiduous;
competitor;
— լինել, to advance, to present or offer oneself, to be forward, eager, warm.

· Calfa

NBHL (2)

Հնազանդելով յառաջամատոյց լինել նմա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30։)

ՅԱՌԱՋԱՄԱՏՈՅՑ ԼԻՆԵԼ. προσέχω attendo. Ուշ ունել. ունկնդիր լինել.