preservation, guard, protection, defence;
maintenance;
observance, observation.
· Calfa
Պատարագ ճշմարտութեան է՝ օրինացն պահպանութիւն. (Իսիւք.։)
clear, limpid, pure;
clear, serene, clean;
gay;
splendid, sparkling, brilliant, luminous, shining;
bright, polished, clean;
distinct, evident, plain;
illustrious, glorious, farfamed, renowned, celebrated;
ի հանդերձս —ս, arrayed in gorgeous apparel.
· Calfa
Պայծառ են եւ այսք. (Իսիւք.։)
very white, candid, very fair.
· Calfa
Պայծառ էին երեւելիքն, այլ պայծառագոյն ե՛ւս իմանալիքն Յոբայ յայտնիքն՝ պայծառք են. եւ գաղտնիքն՝ առաւել եւս պայծառագոյնք. (Իսիւք.։)
Պայծառագոյն մեզ զվկայութիւնն առ ի յԱստուծոյ շնորհէ։ Պայծառագոյնս իսկ ունին զյոյս հատուցման. (Իսիւք.։)
dressed splendidly, wearing brilliant garments;
luminous, glorious;
cf. Պայծառազգեաց.
· Calfa
Զարդարեցաք զսա սպասիւք պայծառազգեստիւք. (Յիշատ.։)
to clear, to brighten, to render brilliant, to give splendour;
to cause to shine, to render illustrious, to distinguish, to celebrate;
— զբանս, to render clear, to explain, to dilucidate.
· Calfa
Պայծառացուցանելով զբանս իւր՝ ասէ. (Իսիւք.։)
clearness, light, brightness, splendour;
lustre, brilliancy, magnificence, glory, celebrity, renown;
magnitude;
vivacity, serenity;
limpidness, purity.
· Calfa
Անհաստատ են պայծառութիւնքս, եւ աշխատութիւնքս վշտագինք։ Զիմաստութիւն նորա առանց ամենայն երկբայութեան ցուցանեն պայծառութիւնք արարածոցս. (Իսիւք.։)
to adore, to worship;
to minister, to serve, to wait on;
to administer, to confer;
to officiate;
to provide, to furnish;
to exercise, to employ;
— զխորհուրդս, to administer the Sacraments;
— զծառայութիւն, to serve.
· Calfa
Սա է աստուածապաշտ առ ճշմարտութիւնն. վասն զի այնպէս պաշտէ զԱստուած, որպէս ինքն Աստուած պաշտիլկամի։ Ամպարիշտ է՝ որ ոչ պաշտէ զԱստուած՝ որպէս կամի պաշտիլ. (Իսիւք.։)
this, that;
սոյն սա, this one, he himself;
սա է, it is he, that is to say;
սա աւասիկ, however, yet, still.
· Calfa
Քանզի զերկինս յօրինէ՝ որ ի սմայն բարբառի. (Իսիւք.։)
anvil;
slab, paving or flag stone;
sheet of metal, plate.
· Calfa
Բազումք ի դարբնաց բախեն զսալն։ Բազմութիւնք դարբնաց սալիւք եւ ուռումբք. եդեալ ի վերայ սալիցն, եւ ուռումբք ջարդեալ։ Որպէս կռանք՝ որ գան ի վերայ ոսկւոյ՝ մինչդեռ կայ ի վերայ սալի. (Խոր. ՟Բ. 58։ Փարպ.։ Իսիւք.։)
few in number, inconsiderable, moderate, small, slender;
"somewhat, less;
—, առ —, little by little, by degrees, by little and little, insensibly;
— անգամ, — երբեք, rarely, seldom;
ոչ —, many, much, not less;
— ինչ, —ս, առ — մի, few, not very, somewhat, rather, a little, cf. Փոքր մի, cf. Փոքր ինչ, cf. Խուն մի;
առ — մի, ի — ժամանակի, յետ —ուց, shortly, in a short time, for a moment;
յետ — միոյ, shortly after;
—ուք, with few attendants;
in few words, briefly, in short;
ոչ —ք ի նոցանէ, many of them;
ճաշակեցի — մի մեղր, I ate some or a little honey;
մարթի եւ ի —էն՝ — տալ, a little may be offered even of a little;
cf. Շատանամ."
· Calfa
Սակաւ սակաւ ջեռեալ եղիփազու. (Իսիւք.։)
shortliving;
— լինել, to be short-lived.
· Calfa
Յորժամ վախճանին կեանքս, շատակեացն եւ սակաւակեացն ոչ ընդհատ են ։ ի մեմեանց։ (Այնմ. որու՞մ. սակաւակեցին. Իսիւք.։)
with little damage.
· Calfa
Անցանելով խաղաղութեամբ ընդ աշխարհն վասպուրական սակաւատոյժ վնասիւք. (Արծր. ՟Բ. 6։)
water-fall, cascade, cataract;
cf. Սահանափակ;
water-fall of a weir;
sheet of water.
· Calfa
Զսահանս փառաց ոչ որսայր։ Ոչ սահանք լեզուի, այլ զգաստութիւն մտաց (օգտէ). (Իսիւք.։)
to slip, to slide, to glide;
to flow, to be flowing, to run out, to pass over, to roll or glide on;
to be agitated, to hurry along or away, to err, to wander, to yield to;
— ի վերայ սառի, to skate;
— ի մտաց, to slip from, to escape the memory;
սահեալ անցանել, to run, to elapse, to glide away;
սահեալ աստղ, shooting star;
սահեցաւ, he slipped, his foot or feet slipped.
· Calfa
Ո՞չ յամենայն կողմանց սահէին զքեւ բարիքն։ Յամենայն կողմանց զճգնողաւմ սահին քրտունքն։ Ազբիւրք թարախոց՝ որք սահէին ի վիրաց անտի. (Իսիւք.։ 12)
bound, term, circumscription;
bounds, limits, confines, frontier, borders;
extremity, sphere;
definition;
statute, rule, regulation;
decision, determination;
jurisdiction, extent;
department;
neighbourhood, district, provinces;
—ք, outskirts, suburbs;
—ք հակատոյ, articles of faith;
— երկրի, կալուածոց, landmark;
— հատանել, to fix the boundaries of;
յարդար —ս ամփոփել զիմն, to reduce to its proper limits;
— դնել, to bound, to fix bounds to, to limit, to end;
— դնել անձին, to propose, to deliberate, to resolve;
երդնուլ արդումն —աւ, to bind oneself by an oath;
անցանել ըստ —, to overstep, to pass the limits or boundaries;
—աւ ասել, to say briefly;
յաղետալի — հասուցանել, to reduce to a deplorable state;
cf. Զէն.
· Calfa
Անցանել զսահմանաւն յանդգնեցաւ. (Իսիւք.։)
psalm;
psalm-book, psalter;
— ասել, to recite or sing psalms;
to play on the harp, to sound the lyre;
cf. Ծայր.
· Calfa
Ոչ յըմպել տեսանէր զորդիսն, այլ ի սաղմոս. (Իսիւք.։)
Անդադար սաղմոսիւք կային ի հանապազորդ պաշտման։ Զգիշերն ամենայն սաղմոսիւք ի գլուխ տանէին. (Եղիշ. ՟Ը։)
psaltery, harp, decachord, dulcimer, tympanum;
psalter, psalm-book.
· Calfa
զոր եւ դաւիթ ի գլուխ մարգարէական սաղմոսարանին գրեաց։ Զոր դաւիթ սաղմոսարանաւն երգէր. (Իսիւք.։)
to sin psalms, to praise.
· Calfa
Եւ դաւիթ մարգարէութեամբն սաղմոսերգէր. (Իսիւք.։)
to simplify;
to clarify, to filter;
to clear, to purify;
to expand, to slacken;
to unfold, to unroll, to untwist, to display, to spread, to put or set forth;
to unravel, to clear up, to disentangle, to develop, to explain, to expound, to illustrate;
— զդրօշս, to hoist, to infurl a flag, to let fly the ensign, to display the colours;
— առագաստս, to heave out, to set a sail.
· Calfa
Որ ձգեացն զերկինս, այսինքն է պարզեաց եւ հաստատեաց. (Իսիւք.։)
simplicity, good nature, artlessness, plainness, sincerity, candour, ingenuousness;
foolish credulity, singleness, silliness, simplicity.
· Calfa
Մարդոյն ի պատմութենէ յանգուցեալ՝ թողութիւն շնորհեաց. (Իսիւք.։)
to glory, to vaunt, to boast, to brag, to hector, to praise oneself;
to put oneself forward, to aim at winning distinction, to preach up oneself, to make a merit of, to affect haughty airs, to play the braggart, to swagger, to be vain-glorious, proud or vain of;
պանծացեալ —, to pride oneself, to look big, to be proud of;
պարծիմ գոլ, I have the honour to be...
· Calfa
Նա դարձեալ զայս պարծի եւ խրոխտանայ. (Իսիւք.։)
modest, virtuous, chaste, pudic, maidenly, pure;
sober, moderate, temperate, frugal;
discreet, well-behaved.
· Calfa
Ընդդէմ պարկեշտացն եւ արդարոց լինի այո. (Իսիւք.։)
sling;
swarm of bees;
քարինս արձակել —իւ, to sling.
· Calfa
Ընտրեաց իւր հինգ քարինս ողորկս ի հեղեղատէն ... եւ զպարսն ի ձեռին իւրում։ Եւ զօացաւ դաւիթ քան զայլազգին պարսիւքն (յն. պարսիւըն) եւ քարիւն. (՟Ա. Թագ. ՟Ծ՟Է. 40. 50։)
Առ քրիստոս բանքդ պարսիւք ի բաց առաքեսցին. (Առ որս. ՟Ղ։)
Persian;
—ք, Persia.
· Calfa
Ընտրեաց իւր հինգ քարինս ողորկս ի հեղեղատէն ... եւ զպարսն ի ձեռին իւրում։ Եւ զօացաւ դաւիթ քան զայլազգին պարսիւքն (յն. պարսիւըն) եւ քարիւն. (՟Ա. Թագ. ՟Ծ՟Է. 40. 50։)
Առ քրիստոս բանքդ պարսիւք ի բաց առաքեսցին. (Առ որս. ՟Ղ։)
to blame, to reproach, to find fault with, to carp, to criticize, to vituperate, to animadvert, to condemn, to censure.
· Calfa
Եթէ պարսաւեսցէ զմեզ սիրտ մեր։ Եթէ սիրտք մեր ոչ պարսաւեսցեն. (Իսիւք.։)
debt, duty, obligation, engagement;
due;
active debt, credit;
tribute, tax, impost;
cause, reason, author;
in debt to, indebted, accountable, responsible;
guilty, culpable;
— բաշխք, tribute due;
—ոյ տէր, creditor;
v. imp. — է, there must, there ought;
it is right, it is necessary;
— եւ արժան էր, it was necessary;
չէ —, ոչ է —, ոչ է եւ պատշաճ, it must not be, it is not right, just or lawful;
չէ — կենաց, he is unworthy of life;
— վարկանել, to think proper, to deem expedient;
արկանել ընդ —եօք, to cause to run into debt, to get into debt, to be involved in debt;
մտանել ընդ —եօք, to run into debt;
to lay oneself under obligations;
բազում —ս ունել, լի —եօք լինել, to be over head and ears in debt;
— անձին համարել, to assume the obligation;
հատուցանել զ — ս իւր, to discharge or pay a debt;
հատուցանել զ —ս երախտագիտութեան, to discharge a debt of gratitude;
հատուցանել զ— ս իւր առ հայրենիս, to pay one's debt to one's country;
—առնել, to render culpable, to impute, to accuse;
to condemn;
cf. Թոյլ;
cf. Պատշաճ.
· Calfa
Պա՛րտ են (այսինքն վայել են) պատարագք ուրախութեանց. (Իսիւք.։)
Ցուցանէ եթէ ի վերայ Յովբայ պատշաճ են ասացեալքն. (Իսիւք.։)
fault, guilt;
condemnation;
debt;
duty;
obligation, engagement.
· Calfa
Չարաչար բառկութեամբ վարեցաւ ընդ իս՝ պարտաւորութեամբն ադամայ. (Իսիւք.։)
illustrious, famous, distinguished, celebrated, renowned;
elegant, magnificent, excellent;
pompous, sumptuous, fine, rich, superb;
proud, haughty, stiff and starched;
— or —ս, proudly, haughtily;
pompously;
— եւ պաճոյճ, richly and magnificently;
—ս խօսել, to speak elegantly.
· Calfa
Դուք պերճս խօսիք, եւ մոլորեալս բարբառիք. (Իսիւք.։)
form, fashion, manner, resemblance;
custom, habit, usage;
յայնմ —ի, in that state;
ըստ —ի, so as, as;
այսպիսի —իւ, so, in such a manner.
· Calfa
Մարմնով արտափայլեալ, սարասիւք անճառ, խորհրդակցութեամբ մեծ. (Խոր. ՟Գ. 67։)
to shake, to cause to totter or shiver with fear.
· Calfa
Յամենայն կողմանց կամեցեալ սարսեցուցանել զճգնողն։ Ոչ զհանդիսագիրն բարկացուցանելով, այլ սարսեցուցանել զթշնամին. (Իսիւք.։)
to shave, to shear;
cf. Մօրուք.
· Calfa
Զպատմուճանն ի բաց ընկենոյր, եւ զվարսսն սափրէր (յովբ). (Իսիւք.։)
κείρω, ξύω tondeo, rado. Վարսավիրայել. ածելեաւ յապաւել՝ փոքրել զհերս. քերծուլ. գերծուլ, իրօք կամ նմանութեամբ. կտրել. կարճել. ածիլել. (լծ. եւ սիւքիւրմէք. մաքրել իբր աւել ածելով).
to be in, or to wear mourning, to mourn;
to afflict oneself, to be sorrowful, to regret, to be moved, to bewail, to lament, to deplore.
· Calfa
Սգային զաղքատութիւնն յովբայ. (Իսիւք.։)
Մի խնդալ ընդ այն, ընդ որ սգալն պարտ է։ Վասն է՞ր իսկ սգոյք զայսմանէ, զորոյ ես սկիզբն անգոսնեմ. (Իսիւք.։)
in mourning;
mournful;
սուգ առնուլ —օք, to wear mourning.
· Calfa
Սգաւոր զսգաւոր ոչ մխիթարէ, բայց եթէ կրկին սուգ ի վերայ սգոյ յաւելու։ Արտաքնոցն երեւէին իբրեւ այրիք սգաւորք։ Նստէին ի վերայ երկրի՝ զօրէնս սգաւորացն կատարելով. (Մամբր.։ Եղիշ. ՟Ը։ Իսիւք.։)
seed, grain;
berry;
corn, pulse;
progeny, race, descendants;
germ, bud, seeds, cause, principle;
cotyledon;
— արութեան, sperm;
— ձկանց, spawn;
— շողգամի, rape-seed;
ի — տալ զցորեան, to sow corn;
ելանել արութիւն սերման, to be afflicted with gonorrhea;
— առնուլ կնոջ, to conceive.
· Calfa
Ի մարմնոյ ծնողիցն ժողովեցեր զծննդական սերմունսն, եւ մածուցեր զիս յարգանդի մօրն իբրեւ զպանիր ի տիպս. (Իսիւք.։)
eloquence.
· Calfa
Հասարակաց խօսիւք անցանելով ընդ պատմութիւնս. որպէս զի մի ոք երեւեսցի ի պերճաբանութիւնս գրաւեալ առ փափաքն, այլ ճշմարտութեան բանից մերոց կարոտեալ եւ այլն. (Խոր. ՟Գ. 1։)
to be proud of, to act the master, to make parade or show of, to strut, to pique oneself on, to tower or rise above, to domineer, to lord over;
to abound, to increase.
· Calfa
Ընդունայն եւ ձիավարժն պերճանայ, յորժամ ոչ վարէ զձիսն. (Իսիւք.։)
to render illustrious, to exalt, to raise, to glorify.
· Calfa
Որպէս գիտութիւն պերճացուցանէ զընթեռնուլն, գոյնպէս եւ զգիտութիւն՝ ազդողութիւն պայծառացուցանէ. (Իսիւք.։)
firm, steady;
hard, solid, strong, fast, compact, close, stiff;
constant, immovable, steadfast, firm, infrangible, unshaken;
— պնդով, strongly, steadily;
— կալ, to hold fast, to preserve, to persist;
— ունել, to hold firmly to, to retain.
· Calfa
Զյոյժ պինդ մեղկ առնէ. (Իսիւք.։)
necessary, useful, advantageous;
—ք, necessaries, the needful;
ոչ ումեք է —, it is useful to no one;
ոչ եւս իմիք է —, it is no longer good for anything.
· Calfa
Ցանկութիւն արկանէ՝ վասն պիտանացուացն ստէպ ստէպ յիշատակն. (Իսիւք.։)
necessary;
suitable;
— է, cf. Պիտիմ;
it is becoming, proper, suitable;
զի՞ եւս — են մեզ վկայք, what need have we of witnesses ?
· Calfa
Զգութս ձեր ինձ փոխ տուք, զի եւ դուք անդրէն դաջիք ի պիտոյ ժամանակի. (իսիւք. եւ Վանակ. յոբ.։)
cf. Պղծաբան.
· Calfa
Ի մեջ պղծախօս ժողովրդեան բնակեալ եմ. (Ոսկ. ես.։ եւ Իսիւք.։)
to muddy, to disturb, to make turbid, to mix, to mingle;
to thicken;
to disturb, to discompose, to cause trouble, to perplex, to confound, to perturb.
· Calfa
Մի պղտորէք զմիտս իմ. (Իսիւք.։)
Պղտորեալք վասն չարչարանաց նորա՝ յուսահատեցան վասն փրկչին Իսիւք.։ Խռովեցաւ, (եւ) պղտորեցաւ ի միտս իւր. (Եղիշ. ՟Ը։)
strong, robust;
brave, daring, gallant, courageous, manful;
hard, firm, solid, steady.
· Calfa
Միշտ պնդակազմ եղիցուք ընդդէմ իմանալի նենգութեանցն. (Իսիւք.։)
consistence, solidity, fixity, hardness, density, consolidation;
steadiness, firmness, constancy;
stiffness, severity, obstinacy;
strength, vigour;
sustained, unflagging or continued effort, endeavour, care, solicitude, diligence;
— որովայնի, constipation, costiveness;
պահք պնդութեան, rigorous fasting;
բազում, մեծաւ or փութոյ պնդութեամբ, carefully, diligently, eagerly, cordially, earnestly.
· Calfa
Զհե՛տ երթիցուք զմտացն պնդութեան. (Իսիւք.։)
crown, diadem;
crown, prize, premium, reward;
circle, coping, top, crowning, brim, frame, edge, cornice, parapet, battlement;
coronation, achievement, accomplishment;
nuptials, espousals, marriage, nuptial blessing;
— դպրաց, tonsure, shaven crown;
— ծաղկեայ, wreath, garland, chaplet;
— ի փշոյ, crown of thorns;
սրբոց, halo, gory, nimbus;
— կուսին, chaplet, beads, string of beads;
— արեգական, halo around the sun;
— տարւոյ, the course of the year;
— պարծանաց, փառաց, crown of honour, of glory;
հիւսել —, to weave a garland or chaplet;
— դնել ումեք, to marry.
· Calfa
Պսակ պարծանաց։ Պսակ շնորհաց։ Պսակ վայելչութեան, գեղեցկութեան եւ այլն։ Որդիքն ըստ նմանութեան պսակի շուրջ զնովաւ բոլորեալ. (Իսիւք.։)
cf. Պտղաբերիմ.
· Calfa
Ես զիմ (սիրտ) պտղաբերեմ օրինօք՝ աստուծոյ. (Իսիւք.։)
fructification;
fertility;
offering, oblation.
· Calfa
Եհաս ի պտղաբերութիւն բարեաց. (Իսիւք.։)
full of or loaded with fruits, rich, fertile, prolific.
· Calfa
Այգի պտղալից. (Իսիւք.։)