Definitions containing the research աղ : 10000 results

Նետաձգութիւն, ութեան

s.

shooting, letting fly an arrow.

· Calfa

NBHL (3)

Զթշնամւոյն գաղտնաձիգ նետաձգութիւնս իմանալ. (Սկեւռ. ի լմբ.։)

Աշխատանք աղեղնաւորութեանց. եւ ամենայն նետաձգութեանց. (Պղատ. օրին. ՟Է։)

τόξευμα, τόξου βολή sagittatio, jactus teli, jaculi;
jaculatio. Ձգումն նետից. նետաձիգն լինել. նետահարութիւն. աղեղնաւորութիւն.


Նետաձիգ

adj. s.

drawing a bow;
serving to launch an arrow;
cf. Նետընկէց;
— առնել, լինել, to shoot, to let fly an arrow, to draw a bow, cf. Նետահարեմ.

· Calfa

NBHL (3)

Ի նետաձիգ աղեղանէ անտի (երկնից՝) նոցա մխիթարութիւն. (Եփր. ծն.։)

Ի վերուստ ի պարսպացն նետաձիգ լինին։ Նետաձիգ եղեն աղեղնաւորքն ի ծառայս քո ի վերուստ ի պարսպէ անտի։ Նետիւք իւրովք նետաձիգ լիցի ի թշնամիս. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Ա. 20. 24։ Թուոց. ՟Ի՟Դ. 8։)

Առաւել ի ժամ աղօթիցն նետաձիգ լինել սովոր է բանսարկուն։ Ի նպատակ հաւատոյս մերոյ նետաձիգ լինել։ Նետաձիգն յամբարտաւանիցն լինելով գլուխս։ Հանին զնա ի խաչ, նետաձիգս լինելով ամենայն բազմութեան զօրացն. (Խոսր.։ Լաստ. ՟Ի՟Բ։ Սկեւռ. ես.։ Ճ. ՟Ա.։)


Նետեմ, եցի

va.

cf. Ձգեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Ոմն բարկացեալ վասն ոչ ունելոյն յաջողումն ի խաղն՝ նետեաց ընդդէմ երկնից՝ իբր թէ կամելով վրէժ առնուլ յաստուծոյ. եւ ի միւսում աւուրն ընդ նստելն ի խաղալ՝ նոյն նետն ուժգնակի յարձակմամբ եւ արիւնաթաթաւ անկաւ առաջի նորա եւ ցցեցաւ ի վերայ զհայրն (զմեռեալ) կապել ի սիւն, եւ նետաձիգ լինել ի նա որդւոցն . . . երկուքն նետաձիգ եղեն, եւ երրորդն յոյժ բարկացաւ ընդդէմ նոցա, եւ ոչ բնաւ կամեցաւ նետել ի հայրն. (անդ։)


Նետընկէց

s.

bow-shot.

· Calfa

NBHL (1)

Մերձ ի քաղաքն՝ երկու նետընկէց։ Իբրեւ նետընկէց մի հեռի ի պարսպէն. (Ուռհ.։)


Նետող

cf. Նետաձգող;
ազգ —աց, Scythians, Sarmatians.

· Calfa

NBHL (2)

Նետաձգօղ. նետաձիգ. աղեղնաւոր. եւ սեպհականեալ մակդիր սկիւթացւոց թաթարաց.

Նետողք եւ աղեղնաւորք մտացն անդր. (Ես. ՟Է. 24։)


Ներածական, ի, աց

adj.

introductory.

· Calfa

NBHL (1)

Առ ներածականս առնէ զբանս իւր. (այսինքն առ իրս նխակրթութեան, կամ առ կրթելի համբակս). (Անյաղթ պորփ.։)


Ներածեմ, եցի, ծի

va.

to introduce.

· Calfa

NBHL (2)

Առաջինն դրութեամբ յառաջելոյ՝ ներածէ զհետեւեցեալն. եթէ մարդ, եւ՛ կենդանի. այլ արդ մարդ, ապա ուրեմն եւ կենդանի։ Զի՞ զմարմինս դասեաց նախ անմարմնոցն. եւ ասեմ, թէ վասն ներածիցելոցն (կրթելի համբակաց). վասն զի նոցա ստուգագոյն է մարմին քան զանմարմին. (Անյաղթ վերլծ. արիստ. եւ Անյաղթ պորփ.։)

Մի՛ ինձ աստ զանյուսութեան ներածցես զերկիւղ ո՛վ դու, այլ զբնաւորականին։ Թէ ախտ ներածես վարկանել (կամ ներածիլ վարկանիս) յերկիւղն, սակս է՞ր ոչ ի քաղցն եւ ի ծարաւն. (Թէոդոր. մայրագ.։)


Ներածութիւն, ութեան

s.

introduction.

· Calfa

NBHL (2)

Ներածութիւն մակագրեցաւ, վասն զի նա է՝ որ ի ներքս ածէ զմեզ յամենայն իմաստասիրութիւն։ Ստորոգութիւնք Արիստոտելի ներածութիւն են ամենայն իմաստութեան. (Անյաղթ պորփ.։)

Ներածութեամբ արքունական, առ սկիւթականս ահեղ գոչմամբ. (Շ. առ ապիրատ. (իբր յառաջ խաղացմամբ մուտ ունելով)։)


Ներանիւթեմ

va.

to infer, to deduce.

· Calfa

NBHL (2)

Չորք են՝ որ ներանիւթեն. երեք անբաղկացեալք, եւ մի բաղկացելի։ Ոչ մարթ գոյ ներանիւթել զխոստովանեալն ի խոստովանելոյ, եւ ոչ զերկբայն յերկբայէ։ Ոմանք ներանիւթեն ոչ գոլ զտարբերութիւն. արդ ներանիւթեն ի ձեռն երկուց այսոցիկ առածից. (Անյաղթ պորփ.։)

ՆԵՐԱՆԻՒԹԵԼ. νήθω neo, adstruo. Նիւթել. նիտալ. հայթայթել. բաղհիւսել. ձեռնարկել.


Ներանձն

cf. Ներանձնաւոր.

· Calfa

NBHL (1)

Բոլորեսցես քեզ պսակ հոգեծաղիկ վարսագեղ՝ ունել ի ներանձինդ ո՛վ Թէոդորէ։ Երամ երամ գնդիւքն բանակէին. որոց հանդէսք ներանձիցն բոլորակամ քատակապէս ի զարդսն. (Պիտ.։)


Ներանձնական

cf. Ներանձնաւոր.

· Calfa

NBHL (1)

Կամելով ցուցանել, եթէ մարդ ներանձնական է, այսինքն շնչական, յընդհանրականացն զայսոսիկ ցուցանեմք. ամենայն կենդանի շնչական է։ Զզանազանութիւնս սոցա ասաց գոլ ներանձնականս, այլ ոչ մարմնականս, որ է առաքինութիւն եւ մակացութիւն. (Անյաղթ պորփ. եւ Անյաղթ ստորոգ.։)


Ներանձնաւոր

adj.

living retired, solitary, secluded;
devoted, spiritual;
contemplative.

· Calfa

NBHL (1)

Մարդ կենդանի. կենդանին ներանձնաւոր. ապա եւ մարդ ներանձնաւոր. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)


Ներանձնութիւն, ութեան

s.

solitude, secluded, contemplative or ascetic life;
contemplation.

· Calfa

NBHL (1)

Զբաղազանութիւն ցուցանէ երից ներանձնութեանց, ոչ պատահաբար, այլ գոյեղապէս։ Հօրն ներանձնութեան եւ այլն. (Քեր. քերթ.։)


Ներբողաբանութիւն, ութեան

s.

cf. Ներբող.

· Calfa

NBHL (1)

Զանբաղդատելի հրաշափառ ներբողաբանութիւն տարաւ ժամանակս (դարնայնոյ)։ Սոցա վերբերեսցի արժանաւոր ներբողաբանութիւն։ Սմա տացի ի դէպ զսքանչելի եւ զյաւէժ ներբողաբանութիւնս. (Պիտ.։)


Ներբողական, ի, աց

adj.

laudative;
panegyrical, eulogistic.

· Calfa

NBHL (1)

Երգ ներբողական՝ քաղցրանուագ հնչմամբ. (Տաղ.։)


Ներբողեան, ենի

cf. Ներբող.

· Calfa

NBHL (1)

ներբողեան է բան արտադրական եղելոյ բարեաց. եւ ասացեալ է այսպէս՝ յաղագս հնոցն ի գեղս գովութիւնս առնելոյ, գեղս կոչէին զնրբափողոցս։ Զմեծ գլուխ ներբողինին դնել զգործսն։ կարգ ներբողենի։ ներբողեան մովսէսի, կամ ձիթենոյ, եւ այլն. (Պիտ.։)


Ներբողեմ, եցի

va.

to make the panegyric, the eulogy of;
to give praises, to laud, to eulogize, to praise, to exalt.

· Calfa

NBHL (2)

Ներբողելի՛ է զդէմս եւ զիրս, եւ այլն։ Դնել զբաղդատութիւնն յարադրութեամբ ներբողեցելումն զմեծագոյնսն ընդունել. (Պիտ.։)

Զի՞նչ եւս ներբողեցից զարդիւնաւորութիւն աղօթից. (Խոսր.։)


Ներգեւ, ից

adj. gr.

slim, slender, lean, thin, weak;
languid, faint;
tribrachys.

· Calfa

NBHL (2)

Ներգեւն ն՝երից աղօտաց եռամանակ. որպիսի իսահակ. Թր. քեր. ուր Երզն. եւ Նչ. կարծելով, թէ բանն իցէ զհաւասարութենէ երից ամանակաց, ասեն. ներգեւն տուկատ կամ միաչափ ասի։

λεπτός tenuis, gracilis. (լծ. արուգ) որ եւ ՆԵՐԳԵՒԵԱԼ. նուազ նուազ. աղօտ յոյժ. տկար. հիւծեալ. վտիտ։ Ասի զեռավանկ բառից անգայտագունից, որոց երեքին վանկքն իսկ են աղօտ կամ սուղ. (որում հակադրի սոնքն, ստուար, կամ հաստ) ճըռզած


Ներգեւիմ, եցայ

vn.

to become weak, lean, faint, to grow languid.

· Calfa

NBHL (1)

Յաղքատաց եւ ի ներգեւելոց. (Նանայ.։)


Ներգիւն

s. bot. lotus;
lotus plant.

· Calfa

NBHL (1)

ՆԵՐԳԻՒՆ կամ ՆԵՐԳՈՅՆ, կամ ՆԵՐԳԵՒՆ. λωτός lotus. Անուն ծառոյ եւ խոտոյ. ... (Գաղիան.։)


Ներգործական, ի, աց

adj.

active;
— բայ, active verb;
— քուէ, active voice;
— շնորհք, effective grace.

· Calfa


Ներգործեմ, եցի

va.

to do, to act, to operate, to influence.

· Calfa

NBHL (1)

Յորժամ ներգործեսցէ. ո՛րզան, կարելին գնալ՝ յորժամ գնասցէ։ Զայսպէս կարելիս, որ չեւ եւս ներգործէ, այլ ունի զօրութիւն՝ ներգործել, ոչ ճշմարիտ հետեւանալ հարկաւորին։ Յարմարի աստուածայնոյն յաւէտախաղաց գոլն, որ է միշտ ներգործել. (Պերիարմ.։ եւ Անյաղթ անդ։)


Ներդաշնակաւոր

adj.

harmonious, harmonic, tuneful, cadenced, concerted.

· Calfa

NBHL (1)

Տե՛ս զներդաշնակաւոր ձայնատրութիւնս բազմութեան աղեացն. (Յկ. ղրիմ.։)


Ներդաշնակութիւն, ութեան

s.

harmony, accord;
symphony;
concert.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ համեմատութեան եդեալ սոցա անուն ամենեցուն՝ ներդաշնակութիւնս անուանեաց։ Կաքաւանացն՝ սպառազինական եւ խաղաղական ներդաշնակութիւն. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)


Ներելի, լւոյ, լեաց

adj.

pardonable, excusable, remissible;
— մեղք, venial sin.

· Calfa

NBHL (1)

Խառնիճաղանջն (կամ ռամիկն) ներելի ողորմութեան (կամ թեամբ) է. (Իմ. ՟Զ. 6։)


Ներեմ, եցի

va.

to grant pardon for a fault, to pardon, to excuse, to forgive, to be indulgent;
to permit, to allow;
to tolerate, to endure, to suffer, to support;
ներեցէք, beg pardon;
pardon me;
զայս ասեմ ներելով, I speak this by permission.

· Calfa

NBHL (1)

Կորուսանիցե՞ս զնոսա, եւ ո՛չ ներեսցես ամենայն տեղեացն վասն յիսուն արդարոցն։ Ոչ ներիցէ մեղաց եւ անօրենութեանց ձերոց։ Ոչ ներեցից նոցա։ Յանձն առ, ներեաց, եւ արար ընդ նոսա խաղաղութիւն։ Զայս ասեմ՝ ներելով, եւ ոչ հրաման տալով։ Ներելով առնել զպատուհասն.եւ այլն։


Ներխորհուրդ

s.

arcane, secret or hidden sense or meaning.

· Calfa

NBHL (1)

Ներքին կամ բուն խորհուրդ, կամ Ունօղն զխորհուրդ գաղտնի.


Ներկագործ

s.

dyer.

· Calfa

NBHL (1)

ներկագործ զըննով զըննեալ (այսինքն ըստ արուեստի ներկագործաց ընտրութիւն առնելով), եւ կազմէին կերպասագործք ոսկեթել յօրինէին, զարդ հասանեաց պատրաստէին. (Շ. տաղ հռիփս.։)


Ներկայ, ից

adj.

present, actual;
adj. s. gr. present.

· Calfa

NBHL (3)

Ճանապարհ համարեա՛ զներկայ վայրս լցեալ աւազակօք, եւ քաղաք բարի զյաւիտենից կեանքն. (Վրք. հց. ՟Թ։)

Բայ ... ամականք երեք, ներկայ, անցեալ, ապառնի։ Բաղազանութիւն ներկային ընդ յարաձգին. (Թր. քեր.։)

ἑνεστώς, παρών praesens, quod adest. Որ ի միջի աստ յանդիման կայ արդ եւ այժմ. առաջիկայ. այժմու. արդի. այժմեան ժամանակ ընդ մէջ անցելոյն եւ ապագայի. եւ Անցաւոր կենցաղս. առջեւնիս եղածը, հիմակուան.


Ներկանեմ, կի

va.

to dye, to colour, to tinge;
— ի կարմիր, to give a red dye to, to dye red.

· Calfa

NBHL (7)

Սաստկացեալ աղտով եներկ (կամ էներկ) զիս։ Ի ցօղոյ երկնից մարմին նորա ներկաւ (կամ ներկեաւ)։ Արկեալ զիւրեւ հանդերձ ներկեալ արեամբ։ Մորթս խոյոց կարմիր ներկեալ։ Խոյրս ներկեալս.եւ այլն։

Սաստկացեալ աղտով ներկեր զիս ... յայնմ աղտոյ՝ ասէ յովբ, եթէ եներկ աստուած զմարդ. (Իսիւք.։)

Ծխոյ աղտեղութեամբ ներկանի. (Պիտ.։)

Բոսորային կայլակօք ներկեաւ։ Որոց արեամբն ներկեան ողկոյզք խաղողոյն. (Նար. կուս.։ Լաստ. ՟Ժ՟Թ։)

Ձագք աղաւնեաց ի քեզ ներկեան երուսաղէմ. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)

Այր ոմն ներկեալ բազում յանցանօք». այսինքն ծրդեալ, աղտեղեալ. (Լմբ. յայտն.։)

որ եւ ՆԵՐԿԵՄ, կեցի. βάπτω (լծ. թ. պաթըրմագ ) tingo (լծ. հյ. թանալ) իսկ Կարմրով ներկեալ, ἡρυθροδανώμενος rubia tinctus եւ φοινικίζω rubefacio. Ներկով օծանել՝ շաղախել՝ տոգորել, գունաւորել, թաթաւել. ներկել. պըլըշտըկել


Ներկուած, ոյ

s.

dye, colour;
stain.

· Calfa

NBHL (2)

Որպէս ջուր լուանայ եւ մաքրէ գաղտ զներկուած սեւութեան հոգւոյն. (Մաշկ.։)

βαφή immersio, tinctura, color, macula. Ներկելն, իլն. թաթաւումն. եւ Ներկն առեալ. գոյն. նորօտ. սնգոյր. բիծ. արատ. աղտ.


Ներկուռ

adj.

cf. Խիտ;
well instructed, very erudite, learned, clever, imbued with science.

· Calfa

NBHL (3)

Առաւել նմանութեամբ, Կիրթ. քաջ կրթեալ. միջամուխ ի խորս ուսման. ներհուն. հմուտ, եւ հմտական. աղէկ վարժած սոված.

Ներկուռ. ներդ նախդիր միայն է (բաղադրական). իսկ կուռն ասելով՝ զանդադար կրթութիւն ասէ, այսինքն ազդողապէս կռել, կրթել զինքն ընթերցողութեամբ։ Իբր ներկուռ հանճարով գոլ ծանօթ նոցա. (Երզն. քեր.։)

ἑντριβής tritus եւ diligenter versatus, eruditus, peritus. Կռեալ յոյժ. հոծ. խիտ. եւ Կուռ. արահետ. կռած, աղէկ կոխած.


Ներմարդութիւն, ութեան

s.

cf. Ներմարմնութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Դէմքն մարդոյ մատթէոս՝ ներմարդութեանն պատմօղ. (Տաղ.։)


Ներշնչական, ի, աց

adj.

spiritual.

· Calfa

NBHL (1)

Սահման կենդանւոյն, գոյացութիւն ներշնչական՝ զգայական՝ ինքնաշարժ։ Կենդանի՝ գոյացութիւն ներշնչական զգայական. արդ վասն զի ներշնչականն ի յոլովագոյնս հասեալ գոյ քան զկենդանին, եւ այլն. (Անյաղթ պորփ.։)


Ներշրջական

cf. Ներշրջանական.

· Calfa

NBHL (1)

Յաղագս ընթացից ներշրջական լուսաւորացդ. (Մխ. այրիվ.։)


Ներշրջանակք, կաց

s.

encyclopedia.

· Calfa

NBHL (1)

Արիստոտէլ՝ որ ի ներշրջանակսն ճեմէր, յեւրիպոսէ յաղթեալ գտանէր. (Մխ. այրիվ.։)


Ներողամիտ

cf. Ներող;
— քաղցրութեամբ, with the greatest kindness.

· Calfa


Ներողութիւն, ութեան

s.

indulgence;
pardon, remission, mercy, pity;
ներողութեամբ, indulgently.

· Calfa

NBHL (1)

Յիշելով ի սուրբ գրոց, զորս գրէ ներողութիւն հնազանդից եւ հաւանելոց։ Քաղցրութիւն եւ ներողութիւն ի սաստելն. (Փարպ.։ Շ. ընդհանր.։)


Ներութիւն, ութեան

s.

cf. Ներումն.

· Calfa

NBHL (1)

ներութիւն ինչ արտաբնակութեանն աղաչիցէ լինել. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)


Ներումն, ման

s.

pardon;
— խնդրել, to beg pardon or forgiveness, to apologize.

· Calfa

NBHL (1)

Սեռ է, որ ըստ յոլովից տարբերեցելոց տեսակաւ՝ ի ն՝երում զի՛նչ էն ստորոգեալ։ Յասելն՝ ի ն՝երում զինչ էին, որոշէ ի տարբերութենէ (որ է ի ն՝երում որպիսի ինչ), ի յատկէ եւ ի պատահմանէ (որ են ն՝երում որպիսի)։ Այս սեռ ի ն՝երում զինչ էումն ստորոգի. իսկ պղատոնականքն սեռք ի ն՝եր որպիսի ինչ էումն ստորոգին. եւ ն՝եր որպիսի ինչ էն ընդ որակութեամբ է. (Անյաղթ պորփ.։)


Ներտ, ից

cf. Նեարդ.

· Calfa

NBHL (1)

Որք յայգւոյ անպաղացեալք, եւ ի ներտից արտակացեալ։ Զներտս տրամիքս խոկաս կակղացուցանել։ Անփշաբեր, եւ այյլոց յոքնատեսիլ ներտից եւ արմատոց հերքեալ. (Մագ. ՟Բ. ՟Է. ՟Կ՟Բ։)


Ներտառական, ի, աց

adj.

corporeal, material.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ համարձակիմ ներտաղական աչօք հայել ի սրբութիւն սրբութեանց. (Ոսկ. ղկ.։)


Ներտրամադրական

cf. Ներտրամադրեալ.

· Calfa

NBHL (1)

Զներտրամադրեալ բնութիւն բանիս հոգւով քո խառնեա՛. զարտաբերեալս յօգուտ լսողաց շնորհօք քո ներկեա՛. (Մխ. աղօթ.։)


Ներտրամադրեալ

adj.

inward, innate, inborn;
— բան, idea, thought, conceit.

· Calfa

NBHL (1)

Զներտրամադրեալ բնութիւն բանիս հոգւով քո խառնեա՛. զարտաբերեալս յօգուտ լսողաց շնորհօք քո ներկեա՛. (Մխ. աղօթ.։)


Ներտրամադրութիւն, ութեան

s.

natural disposition;
conception, thought.

· Calfa

NBHL (1)

Վարժողական ներտրամադրութիւն մակամտածական բաղդատութեամբ երկպատիկ ի քէն հայցէ բանս, նախ ելոյ, եւ բարւոք ելոյ։ Զայսոսիկ խոկացեալ տրամախոհեսցիս մակամտածական ներտրամադրութեամբ. (Մագ. ՟Ժ՟Թ. ՟Ի՟Ա։)


Ներքին, քնոց

adj.

interior, internal, inner;
intestine;
intrinsic;
intimate, cordial;
underground, subterranean;
— անկիւն, internal angle.

· Calfa

NBHL (3)

Յաւելոյր երիսպարիսպս ներքնոյ քաղաքին, եւ երիս արտաքնումն. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Ետ նմա քաղէր զգողաթն վերին, եւ զգողաթն ներքին։ Մինչեւ ի դժոխս ներքինս։ Փրկեցեր զանձն իմ ի դժոխոց ներքնոց։ Եդին զիս ի գբի ներքնում։ Կողմանոցին ներքնոյ, եւ միջնոյն, եւ երրորդին.եւ այլն։

ἑσώτερος, ἑσώτατος, ὀ ἕσω , ἕνδον, ἕσωθεν qui vel quod intus est, internus, interior, -ius, intimus. Որ ինչ է ի խորագոյն վայրի՝ ի ներքս կոյս կամ ի մէջն. միջին. գաղտնի. թաքուն. ընտանի. եւ Հոգեկան. ներսի, ներսինը.


Ներքինապետ, աց

s.

chief of the eunuchs;
cf. Մարդպետ.

· Calfa


Ներքնակ, աց

s.

under-coat, under-waistcoat;
shirt-front;
— կանանց, chemisette, habit-shirt, under-petticoat.

· Calfa

NBHL (1)

Իսկ ռմկ. ներքնակ՝ է ներքին կամ ստորին երկան, եւ երկանաքար աղօրեաց։


Ներքնատուն, տանց

s.

ground-floor;
cellar.

· Calfa

NBHL (1)

Թաքեաւ արտաքոյ քաղաքին ի ներքնատուն մի նեղ եւ անձուկ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)


Ներքոյ

adj. s.

under, nether, lower;
prep. adv. —, ի —, under, below, beneath;
in, within, through, inwardly, inside;
ի — արկանել, to subdue;
ի — կացեալ, անկեալ, subject, submissive, dependent, cf. Հպատակ;
պատել ի —, to line, to cover on the inside;
—ք, the inside, interior.

· Calfa

NBHL (1)

Խոնարհեցուսցուք զպարանոցս մեր ի ներքոյ քաղցր լծոյն քրիստոսի, եւ զթիկունս մեր ի ներքոյ թեթեւ բեռանցննորա. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։)