to hide, to conceal.
to hide, to conceal oneself;
to lurk, to crouch, to squat;
to creep into;
to swim.
Մինչդեռ ղօղէր մարգարէն, ձգեաց յինքն իբրեւ զշունչ կետոսն. (Փիլ. յովն.։)
to hide oneself.
Թողացո՛ (կամ թուղացո՛) ինձ ղօղկել ուրեք վայրկեան մի ժամանակի, մինչեւ ոգի առեալ՝ կարացից անցանել յերկիրն յունաց. (Խոր. ՟Գ. 34. (մի ձ. ղօղել)։)
to turn, to fashion in a turning lathe;
to turn elegantly, to round, to pollish, to beautify.
Ընդ ճարտարապտես՝ ոչ միայն յորժամ բազում սիւնս ճախարակիցեն, այլ յորժամ կանգնել եւ հաստատել կարիցեն, եւ յայնժամ զարմանամք. (Ոսկ. ես.։)
Զիա՞րդ ճախարակեցաք շրթունքն։ Բոլորակութիւն աչաց ճախարակեալ։ Ըստ շրջագայութեան ճախարակեալ փայտի։ Ճախարակեալ անօթք, կամ բանք. (Ոսկ. յադամ.։ Պրպմ. ձ։ Մագ. ՟Ը։ Նար. երգ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)
Զստոյգ եւ զճախարակեալ հաւատոյ սահման արար. (Աթ. առ յովբիան.։)
lecherous, libidinous, lascivious, wanton, lewd.
Քա՛ւ եւ մի՛ լիցի ողջախոհաց ի ճակաճանիս հայելով ի դէմս՝ գլել ի գութ։ Սիրի ի յորկորամոլ ճակաճանաց. (Պիտ.։)
troops in battle array, army drawn up in order of battle;
general engagement, pitched battle, war;
fighting, belligerent;
warlike;
օր —ի, day of battle;
— տալ, to wage, to make war, to fight.
Դիմարդարձէին զօրքսն պարսից եւ ամենայն ճակատամարտիցն հոնաց ընդդէմ ճակատամարտին հայոց. (Մեսր. երէց.։)
cf. Ճահ.
Առաքելով զճահաւոր եւ զ՝ի դէպ յորձանսն. (Փիլ. այլաբ.։)
cf. Ճահեմ;
— զգոյնս, to match colours.
Եւ զի՞նչ յոքունցն ... բերել ի նորոց այժմ՝ ճահաւորել տարացոյց. (Մագ. ՟Ծ՟Ե։)
cf. Ճահողապէս.
Հա՛րկ է յոյժ ճահողապէս հնչել զձայն բերկրանաց. (Նար. կուս.։)
cf. Ի ճահ.
Հա՛րկ է յոյժ ճահողապէս հնչել զձայն բերկրանաց. (Նար. կուս.։)
troop, pack.
Որպէս առիւծ հուր շնչէ, յորժամ ի ճահուկս աղուեսաց խառնիցի. (Ոսկ. հռ. ՟Լ՟Բ։)
radiant, brilliant, shining, refulgent, dazzling, beaming, glittering, sparkling, gleaming, resplendent, glistening, bright.
Ճաճանչաւոր եւ մարգարտական զրահիւն արքունի. (Կաղանկտ. յորմէ եւ Ուռպ.։)
to shiver, to splinter, to split;
to crackle, to crack, to crash;
to burst, to blow up, to chap.
Բարեբանեալք ճայթէին իբրու յոյժ ուրախութեամբ. (Պիտ.։)
to darken, to dim, to obscure, to cloud;
— զաչս, to dazzle, to hallucinate, to offuscate, to blind.
Որք զերեսս զհարկաւորագոյն զգայութեանց (այսինքն զաչս) ճայրոտեալք՝ շլացան. (Փիլ. տեսական.։)
way, road, route, street, path;
issue;
journey;
mediation;
means, way, manner, method, process;
—ք մարմնոյ, the senses;
— արքունի, highway, public road, thoroughfare;
վարուն —, great thoroughfare;
կիցք —աց, cross-road;
անկոխ, ղարտուղի —, by-way, by-path;
— անգնաց, անկոխ, impassable road;
տըղմալից —, dirty or muddy road or street;
— երկնից, the way of heaven, the path of virtue;
աւուր միոյ —, a day's journey;
— երից աւուրց, three day's journey;
զ—այն, ի —ին, առ —աւ, զ—աւ, on the road, by the way, on a journey, during the journey;
— արարեալ, on or by the way;
— առնել, to go along, to travel, to undertake a journey;
to open, to prepare a way;
ի — անկանել, to set out on, to begin a journey, to start;
— ունել, to advance, to go forward, to get on;
անցանել զ—աւ, to take a wrong course, to go astray, to err;
թիւրել զ—ս ուրուք, to mislead, to lead astray, to put out of the right way, to cause to err;
արգելուլ, փակել, խափանել զ—, to interrupt or block the way, to stop up, to obstruct;
դնել ի —, to see off on a journey;
յաջողել զ—ս իւր, to prosper, to get on prosperously, to thrive;
ի —ի իւրում երթալ, to go one's own way;
to pursue one's point;
գնալ զ—ս or զ— ուրուք, to go by the same way as, to tread in the same steps;
to follow, to imitate;
ընդ ո՞ր —, by what road ? by what way ? which way ?
ընդ ուղիղ —ն, straight forward;
այս — հանէ ի գիւղ մի, this road leads to a village;
զրուցատրութեամբ կարճի —ն, company shortens distance.
travelling.
Ճանապարհագնացութեանն յարութեամբ. (Փիլ. յովն.։)
travelling companion;
fellow-traveller;
fellow-passenger;
—ք, cross-way, cross-street, place where four roads meet;
—ք ի քաղաքի, public square.
Զհեթանոսսն կոչել ի ցանկոց, եւ ի գռեհից, եւ ի ճանապարհակցաց. (Սարգ. յուդ. ՟Ա։)
to travel, to make a journey;
to set off, to start, to take the road, to begin one's journey, to walk, to go.
flay, flies.
Ո՛վ բերան հայհոյիչ, յորժամ հասանի օր մահուան քո, յայնժամ դնեն ճանճիւռն հրեղէն ի բերան քո, եւ քարշեն ի գեհենն. (Եփր. քրզ.։)
participating, equal;
companion, partner.
Եւ ասէ յովհաննէս եղբայր ձեր, եւ հաւասարորդ ձեր նեղութեան եւ արքայութեան. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 24։)
equality, parity;
uniformity, conformity;
comparison, likening;
equalization;
participation, sharing;
union, concord, agreement;
գալ ի — ընդ, to equal;
cf. Հաւասարումն.
certain, true, indubitable, sure, convincing, conclusive, incontestable, positive;
demonstrative, justificative;
cf. Հաւաստեաւ;
— կորուստ, certain loss;
— գիտել, to know for certain;
— առնել, to assure, to convince, to prove;
— իմն է զի, it is certain that.
σαφής certus, manifestus, perspicuus ἁκριβής accuratus, diligens, exploratus, requisitus. (ի ձայնիցս Աստի, հաստատ. յստակ. եւ հա՛. այո. հաւանելի. հաւատալի, եւ այլն) Ճշգրիտ. ստոյգ. հաստատուն. քաջայայտ. աներկբայ. արժանահաւատ. անվրէպ. ճիշդ. անաչառ.
Ստուգութեամբ իմն հաւաստի զբանն առնէին։ Զյոյժ հաւաստին, եւ զյաւէտ կարելին. (Յհ. կթ.։)
Հաւաստի ի յունական ոմանս կամ պատմութիւնս. (Խոր. ՟Ա. 1։)
to believe, to give credit to;
to confess;
to persuade oneself;
to commit oneself, to trust to, to confide in, to rely on;
չ-, to disbelieve;
— յաստուած, to believe in God;
— բոլորով սրտիւ, to believe firmly, with all one's heart;
— ամենայն բանի, to believe every thing;
— զոք, to side with, to second, to lend an ear to.
Հաւատացէ՛ք յաստուած, եւ յիս հաւատացէք։ Հաւատաց աբրամ աստուծոյ, կամ աբրահամ յաստուած, եւ համարեցաւ նմա յարդարութիւն։ Ոչ հաւատացին ի տէր աստուած (յն. տեառն աստուծոյ) իւրեանց։ Հաւատացին արք նինուէացիք յաստուած (յն. աստուծոյ)։ Հաւատացի տեսանել զբարութիւն տեառն։ Բազումք հաւատացին յանուն նորա։ Բայր ինքն յիսուս ոչ հաւատայր զանձն նոցա։ Չնչին փայտի հաւատան մարդիկ զանձինս իւրեանց։ Հաւատաց անքուս դաւթի յոյժ. (յն. հաւատացեալ եղեւ դաւիթ անքուսայ յոյժ։) Հաւատացէ՛ք տեառն աստուծոյ մերում, եւ հաւատասցէ ձեզ։ Մի՛ հաւատայր սիրելեաց, եւ մի՛ յուսայք յիշխանս. Եթէ աղաչիցէ զքեզ թշնամին քո, մի՛ հաւատար նմա (կամ մի՛ հաւանի), եւ այլն։
Հաւատացաւ վկայութիւն մեր ի ձեզ յաւուր յայնմիկ. (Ոսկիփոր.։)
Զաւարտումն՝ քահանայութեանցն հաւատալ։ Որում զհրեշտակութիւն միջնորդութեանն հաւատաց։ Աստուծոյ հաւատացեալ լինի զպէտս հոգւոյ եւ մարմնոյ. (Խոսր.։)
Վերակացութեամբն՝ յոր հաւատացար, ուսուցանել զճանապարհս օրինացն. (Ճ. ՟Ը.։)
faithful, loyal, honest, trusty, trustworthy;
confident;
true, sure, certain, real;
cf. Հաւատարմաբար;
— լինել, to be verified, confirmed, proved;
to be justified;
to be trusted, believed, adopted, or accepted;
— կալ, մնալ, to rest or remain faithful to;
— առնել, to prove, to justify, to verify, to accredit, to give credit to, to make credible;
— առնել զոք, to assure, to cause to believe, to persuade.
Ծառայն իմ մովսէս, որ յամենայն տան իմում հաւատարիմ է։ Զայր հաւատարիմ գո՛րծ է գտանել։ Արս հաւատարիմս։ Քահանայ հաւատարիմ։ Իշխան մեծ հաւատարիմ յարքայութեան իւրում։ Աստուած հաւատարիմ։ Վկայութիւն տեառն հաւատարիմ է։ Հաւատարիմ են յամենայնի պատուիրանք նորա։ Շրթունք հաւատարիմք։ Զշրըունս հաւատարմաց։ Խօսիցի եւ ոչինչ հաւատարիմս.եւ այլն։
Իւրով հաւատարիմ բանիւք։ Հաւատարիմ կարգել զվկայութիւնն. (Ոսկ. յհ.։)
Ապա եւ վկայութեամբք հաւատարիմ առնէ զբանն իւր. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ե։)
Հաւատարիմ լիցի անուն նորա եւ արքայութիւն նորա առաջի իմ։ Եւ արդ տէր աստուած իսրայէլի, հաւատարիմ լիցի բանն քո։ Հաւատարիմ եղեն պատգամքն աստուծոյ։ Ընտրեցաք յաստուծոյ հաւատարիմ լինել աւետարանին։ Հաւատարիմ եղեւ վկայութիւնն մեր ի վերայ ձեր յաւուր յայնմիկ։ Քարոզեցաւ ի հեթանոսս, հաւատարիմ եղեւ յաշխարհի (այսինքն հաւատացաւ)։ Որում եղէ ես հաւատարիմ. ((յն. զոր ես հաւատացայ. այսինքն որ ինձ հաւատացաւ). եւ այլն։)
faithfully, loyally, truly, accurately.
cf. ՀԱՒԱՏԱՐՄԱՊԷՍ. Զօրհնութիւնս ասեմք եւ գոհացողութիւնս յոյժ հաւատարմաբար. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
more faithful;
more faithfully.
Առաւել կամ յոյժ հաւատարիմ. մտերիմ (անձն). եւ Կարի հաւատալի (ինչ), ստուգագոյն (բան).
Հաւաստեաւ յոյժ. հաստատագոյնս. իբր աներկբայ.
to be faithful;
to be confirmed, verified, justified;
—նայ լուրս, this news gains credit.
Հաւատարմանայ ասացեալն յոմանց, կամ եղեալն. (Նախ. ժող.։ Ոսկ. յհ.։)
to make credible, to give to believe, to persuade, to convince;
to sanction, to certify, to confirm, to affirm, to assure.
faithful, believing;
faithful, loyal;
trusted;
believer;
ճշմարիտ —քն, the true believers.
πιστεύων, πιστεύσας, πεπιστευκώς credens, fidelis, Christi fidelis. Որ հաւատայ յաստուած ճշմարիտ, եւ յուսայ ի նա. եւ ի նոր օրէնս՝ քրիստոնեայ.
Գտեր զսիրտ նորա (աբրահամու) հաւատացեալ առաջի քո։ Զօրաժողով է յուդա, եւ բազում հաւատացեալք ընդ նմա։ Աչք ի հաւատացեալս երկրի։ Եթէ ոք հաւատացեալ այրիս ունիցի.եւ այլն։
to cause to believe, to persuade, to convince;
to impose upon.
Հաւատացո՛ զյովսէփ (վասն կուսութեան մօրս), որպէս զի նա զբազումս հաւատացուսցէ. (Եփր. ծն.։)
palimbacchus.
Հաւեղն՝ ՛ներկուց երկարաց, եւ ՛նաղօտէ, հինգամանակ. ո՛րզան, յո՜վսէ՜պս. (Քեր. թր.։)
spelling;
syllable.
soft, gentle, slow;
softly, gently.
Եթէ տեսանես հեզագնաց զոք, ասա՛, եգիպտացիք են. եւ յորժամ զազնուական զոք, երուսաղէմացիք են. (Վրք. հց. ձ։)
to render mild, affable, pleasing, agreeable, to soften, to appease, to pacify, to calm, to quiet.
Հոգի հեզացուցանէ, յոյս համբերէ. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
sweetness of temper or disposition, mildness, gentleness, sweetness, affability, kindness, courteousness.
Ձեռք զհիւանդացեալն՝ հեզութեամբ իւրեանց մերձաւորութեամբն ամփոփեն. (այսինքն մեղմով շօշափեն) (Բրս. յուդիտ.։)
heathenish, pagan, gentile.
Ոչինչ յումեքէ առնուն զհեթանոսականացն. (՟Գ. Յհ. 7։)
Hellene, Greek;
greek, grecian.
Հելլենք, որ եւ ՀԵԼԼԵՆԱՑԻ. ԵՂԵՆԱՑԻ. ԵԼԼԱԴԱՑԻ. յն. է՛լլհն. ἔλλην hellen, hellenus, graecus եւ paganus. Յոյն. հին ազգ յունաց. եւ Հեթանոս. այլազգի. որ չէ հրէայ. (որպէս եւ յոյնք զայլ ազգս բարբարոս ձայնէին)
Ի հելլենս, որ են յոյնք։ Հելլենք կոչին յոյնք յառնէ միոջէ՝ որում հեղինոս անուն էր յելլադացւոց աշխարհին. բայց այլք ասեն թէ ի ձիթենւոյն, որ յաթենք բուսաւ իւրովի. վասն զի ձիթենի յունարէն էլէ՛ա կոչի. (Եզնիկ.։)
ՀԵԼԼԵՆ. ա. որպէս Հելլենական. յունական.
hellenic, grecian, greek.
cf. Հելլեն;
— լեզու, the greek tongue or language;
— գրել, խօսել, to write in greek;
to speak greek.
Նոյն ընդ Հելլեն. ելլադացի. յոյն. եւ Այլազգի. հեթանոս.
Կամ մ. որպէս Հելլեներէն. յունարէն.
boastful, bombastic.
Կայր զյօնսն պռզտեալ, կոկոզաբանէր լի յոքորտանօք։ Լի ամբարտաւանութեամբ կոկոզաբանէր ի վերայ մեծամեծ գործոցն գործելոց. (Արծր. ՟Գ. եւ 14։)
to boast, to brag, to vapour, to talk ostentatiously;
to tell boastful stories.
Կայր զյօնսն պռզտել, կոկոզաբանէր լի յոխորտանէր ի վերայ մեծամեծ գործոցն գործելոց. (Արծր. ՟Գ. 5. եւ 14։)
to cease being a partisan or adherent, to quit or abandon any one's party, to be disaffected.
Գուցէ ստեսցէ ի սիրոյն նորա, եւ լիցի միաբան ընդ կայսերն յունաց, եւ կամ կողաքակ ինչ լիցի ի նմանէ. (Բուզ. ՟Դ. 16։)
groaning, moaning, wailing;
plaintive, mournful, querulous;
lamentable, sorrowful;
painfully, sorrowfully, most sadly, lamentably, pitiably.
Որ յոյժ կողկողի, եւ կողկողելով. Լալագին. ողորմագին. ցաւագին. կղկաթելով, եւ նախանձաբեկ լինելով.
Եւ պաղատանք յոյժ կողկողագին. (Գանձ.։)
whining, groaning, tears, lamentation, complaint;
compassion, pity.
Յորդորելով միոյն զմիւսն առ ի կողկողանս եւ յողբումն մեռեալ մանկանցն. (Նիւս. ի մկ. բեթղ.։)
ծանօթ առեալ (կուսին) զտէրդ րաբունեան որդեակդ յոյժ կողկողանօք. (Տաղ յար.։)
to excite pity or compassion.
to groan, to moan, to wail, to bewail, to bemoan, to complain, to lament;
to beseech, to implore, to entreat.
near, nigh, next, close to, contiguous;
about, nearly;
— ընդ —, very near, soon, in a short time;
— ի վենետիկ, near Venice;
— է ի մեզ, it is near or quite close to us;
— առ միմեանս, together, one with another, side by side;
— լինել, to be near, ready at hand;
to be on the verge or brink of, at the point of;
— լինել ի մահ, to be at the point of death;
— ի վախճան լինել, to be drawing to a close;
to be approaching one's end;
— բազմիլ, to sit near;
— դնել, to propose;
to confront, to compare.
Մերձ ի ծովն կարմիր։ Մերձ ի տունն փոդովրայ։ Մերձ ի լեառն։ Մերձ ի գեղն։ Մերձ (ի) յոպպէ։ Որ է մերձ յերուսաղէմ։ Մերձ է տէր առ ամենեսեան։ Մերձ է առ դուրս։ Մերձ է բանն առ քեզ յոյժ։ Մերձ առ երկրաւն եդոմայ։ Մերձ է մեզ փրկութիւն.եւ այլն։
related, consanguineous.
Որպէս քերթողքն ասեն, մերձազաւակք եւ մօտասէրք են եւ նոյնասերմանք աստուածոց՝ իշխանք. (Փիլ. ել. ՟Բ. 6։ յորմէ եւ Խոր. ՟Գ. 65։)
near, nigh to, neighbouring, bordering on, adjacent;
present;
coming, next;
imminent.
near, nigh, next;
neighbouring, bordering on, adjacent, contiguous;
approximate;
akin, consanguineous;
neighbour, friend, acquaintance;
relation;
— ազգական, near relation.
Լա՛ւ է բարեկամ մերձաւոր՝ քան եղբայր ի հեռաստանէ բնակեալ։ Մերձաւորաց եւ հեռաւորաց։ Հայեցայ ես շուրջ զմեօք ի մերձաւորս արքայութեան մերոյ։ Աստուած մերձաւոր եմ ես.եւ այլն։