very high, very elevated.
· Calfa
Արմատքն ի խորս ներքինս ձգին հասանին, զի մի՛ գուցէ մեծաբերձ բարձրութիւնն յարմատոցն խլեսցէ զտակսն յողդողդունս. (Վեցօր. ՟Ե։)
very beautiful, lovely, graceful, charming.
· Calfa
Գարունն իւրով մեծագեղ վայելչութեամբ։ Արեգական եւ լուսնի, որ զուգակիցք միմեանց մեծագեղն զարդուք. (Վեցօր. ՟Զ. ՟Ե. յորմէ եւ Շիր.։)
very splendid, glorious, majestical.
· Calfa
Ի վայելուչ փառաւոր արարածոց անյագ փառաւորութիւն մեծազարդ աստուածութեան նորա տաջիք. (Վեցօր. ՟Գ։)
cf. Մեծախորհուրդ.
· Calfa
Մեծախոհից օրէն վարկայ, որք իմաստիւք են գերակայ. (Լմբ. ի շնորհ.։)
of exalted sentiments, noble-minded, magnanimous, generous, noble;
mysterious, involving a great mystery.
· Calfa
Զմեծախորհուրդ զօրս զայս։ Նաւակատիս մեծախորհուրդ տօնիցն. (Տօնակ.։ Ուռպ.։)
greatness of mind, high-mindedness, nobility or thought or sentiment, magnanimity, generosity.
· Calfa
Զմեծախոհեմութեան զբազում մասունսն կորուսանէ. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)
famous, celebrated, glorious, illustrious;
solemn, pompous, triumphant;
փառօք, տօնիւ, solemnly, splendidly, pompously, triumphantly.
· Calfa
ՄԵԾԱՀԱՆԴԷՍ. Ուր իցէ հանդէս բազմութեան. բազմաժողով. հանդիսական. Յօր յիշատակի քո մեծահանդէս տօնի։ Նոր մեծահանդէս տօնիւ սուրբ հայրապետիս։ Մեծահանդէս յաւուրս տօնի։ Գրել ի սիրտ մեծահանդէս այսմ ժողովոյ զյիշատակ անմարմնական վարուց նորա։ (Ճ. ՟Ը.։ Տաղ.։ Գանձ.։ Երզն. լս.։)
very intelligent, talented, witty, very wise.
· Calfa
Յայսոսիկ միայն մեք հզօրագոյնք եւ մեծահանճարք. (Առ որս. ՟Գ։)
honourable, respectable.
· Calfa
Ձեռնադրութեամբ հօր օծանի՝ եպիսկոպոս մեծահարկի. (Լմբ. ի շնորհ.։)
having great faith or belief in.
· Calfa
Որ ունի զմեծ եւ զզօրաւոր հաւատս. եւ Որ ինչ լինի աներկբայ հաւատով.
greatness of soul, high-mindedness, magnanimity.
· Calfa
Մեծահոգողութեան եւ ազատամիտ առաքինութեան կա՛լ օրինակ զառաքեալսն սուրբս։ Մեծահոգութեամբ անցասումն լինելով առ անարգօղսն, եւ անյիշաչար. (Ոսկ. գծ.։)
farfamed, very renowned, celebrated, of great repute;
aloud, loudly.
· Calfa
Սքանչելի եւ մեծահռչակ հօրն մերոյ սրբոյն գրիգորի լուսաւորչի հայոց մեծաց. (Թղթ. յն. առ Շ։)
very extensive, very vast;
long-winded, diffuse, prolix, wordy;
— բանիւք, diffusely, prolixly.
· Calfa
Մեծաձիգ երկայնութեանն նոցա եդ սահման բովանդակիչ։ Բազում բանս մեծաձիգս երկայնատարածս։ Առ ամենայն մեծաձիգ ծոց աշխարհիս. (Վեցօր. ՟Ա. ՟Զ. (յն. այսչափ տարածեալ, կամ տարածութիւն։))
very great, grand, important, considerable;
— վարուք զարդարեալ, virtuous;
egregious, eminent;
—ք, the great;
high life, fashionable society;
great deeds, great things, great enterprises;
—, —ս, greatly, extremely, very much, excessively;
—ս գործել, to perform great actions;
—ս վազել, to run swiftly;
to gallop;
—ս խօսել, բարբառել, կոտորել, cf. Մեծաբանեմ.
· Calfa
Արար ինձ մեծամեծս հզօրն։ Պատմեա՛ դու ինձ զամենայն մեծամեծն՝ զոր արար եղիսէէ։ Արար ի քեզ զմեծամեծսն եւ զփառաւորս՝ զոր տեսին աչք քո.եւ այլն։
victorious, conquering, triumphant;
great, enormous, huge, colossal.
· Calfa
Զմեծայաղթ զօրութիւնն ի միտ առնուցու. (Ոսկ. ես.։)
Ի բացուստ մեծայաղթ տարերք նոցա (յն. մեծութիւն նոցա) իբրու սակաւիկ ինչ երեւին տեսլեան ական. (Վեցօր. ՟Զ։)
to grow, to increase in stature or size;
to become larger, greater;
to grow rich;
to become renowned;
— մեծութիւն յոյժ, to become very wealthy or immensely rich.
· Calfa
Մեծացաւ մանուկն սամուէլ առաջի տեառն։ Որպէս մեծացաւ անձն քո աստ այսօր առաջի աչաց իմոց, այնպէս մեծասցի անձն իմ առաջի տեառն։ Երթալով երթայր դաւիթ, եւ մեծանայր։ Մեծացաւ սողոմոն քան զամենայն թագաւորս երկրի մեծութեամբ եւ իմաստութեամբ։ Մեծացար մեծութեամբ, եւ հասին ծայրք քո յամպս.եւ այլն։
stout-limbed or large-limbed.
· Calfa
Փիղ՝ անհնարին մեծանդամ յաղթ մարմնով եւ վիթխարի է յանասունս ամենայն. (Վեցօր. ՟Թ։)
extensive, vast, large.
· Calfa
Մեծանիստ բնակութիւն երկրի, կամ դաշտ. քաղաք. աւանք. պարիսպ անւոյ. աշխարհ յունաց, ովկիանոս. (Վեցօր. ՟Ա. ՟Զ։ Ոսկ. ապաշխ.։ Լաստ. ՟Ժ։ Վրդն. պտմ.։)
magnanimous, generous;
cf. Մեծահասակ.
· Calfa
Ի մէջ ամենայն կենդանեաց (մարդն) թէպէտ ինքն ըստ ինքեան փանաքի եւ տկար է զօրութեամբ, սակայն մեծանձանցն սովաւ (այսինքն իմաստութեամբ) կարէ յաղթօղ լինել, եւ զօրաւորագունիցն. (Պիտ.։)
very profitable, advantageous, lucrative.
· Calfa
Ի վախճան մեծաշահ երթան հասանեն։ Ծով՝ շահ մեծաշահ է մեծատանց։ Մեծաշահ օգտութիւնս գտցուք. (Վեցօր. ՟Ա. ՟Դ. ՟Ե։)
very suppliant, supplicating, beseeching.
· Calfa
Մեծապաղատ թախանձանօք հաւանեցուցեալ զլիպարիտ. (Պտմ. օրբել.։)
very luminous, very bright, shining, brilliant;
sumptuous, imposing, pompous, most illustrious;
— յաղթանակ, most brilliant victory.
· Calfa
Ի մեծապայծառ գեղոյ. (Վեցօր.։ Մծբ.։)
very extended, diffuse, prolix, long.
· Calfa
Լսել զմեծապատում ճառն ընթերցուածոց։ Մեծապատում առաւելութիւն. (Վեցօր. ՟Ա. ՟Բ։)
greatly, much, very, too much, extremely, beyond measure, infinitely;
remarkably, considerably;
— սխալիս, you are greatly mistaken;
եւ այս նոցա — տագնապ, it is a great embarrassment for them;
եւ այս — է, it is a great advantage;
վկայութիւն նորա — է յայսոսիկ, his testimony is highly important in this cause.
· Calfa
Մեծապէս յայտնութեամբ անցուցանել զօրհասն. (՟Գ. Մակ. ՟Ե. 4։ (յն. մեծամասնեայ. μεγαλομερής amplus ).)
μεγάλως magnopere, maxime, magnifice, valde, vehementer. Մեծ իմն օրինակաւ. առաւել. յոյժ. կարի. եւս քան զեւս.
severe, austere, authoritative, imperious;
awful, terrible.
· Calfa
Մեծասաստ հրամանաւն աստուծոյ, կամ թագաւորի, կամ դշխոյին. (Վեցօր. ՟Դ։ Ագաթ.։ Շար.։)
Ակնարկելով իւրոյ մեծասաստ հրամանատուին տարածեալ սփռեցաւ լոյսն. (Վեցօր. ՟Բ։)
magnificent, sumptuous, splendid, gorgeous, ostentatious.
· Calfa
Այն ամենայն մեծասպաս փառաւորութիւնքն իբրեւ զերազ թռանին. (Վեցօր. ՟Է։)
cf. Մեծահրաշ.
· Calfa
Մեծասքանչ ճարտարապետին արարած է աշխարհս։ Մեծասքանչ իմաստութեամբն աստուծոյ։ Զարմանք մեծասքանչ են այս. (Վեցօր. ՟Ա։)
Մեծասքանչ զօրութեամբ. (Ղեւոնդ.։ Ասող.։)
Մեծասքանչ զօրութիւն. (Խոսր.։)
Չկարացին ծածկել զմեծասքանչ նշանին զօրութիւնն. (Նանայ.։)
s. gr. iambus;
iambic.
· Calfa
Խառնելով զողբ եւ զօրհնութիւնս եւ զհարուածս ընդ երկադուռն մեծավերջիցն. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
vast, spreading every where.
· Calfa
Արեգակն՝ մեծատարած ճառագայթիւք իւրովք։ Մեծատարած մեծութիւն ունին. (Վեցօր. ՟Զ. յորմէ եւ Շիր.։)
of vast size or mass.
· Calfa
Փոքր կացուցին զմեծատարր մեծութիւնն, որ երեւեցաւն ի հեռաստանէ. (Վեցօր. ՟Զ։)
respect, honour, veneration, reverence, deference, homage, distinction;
ceremony, compliments, respects;
kind reception, welcome;
— հասարակաց, universal esteem;
—նօք, respectfully, honorably, with regard;
առնել —նս երեսաց ուրուք, to have regard for;
to hearken favourably to;
—նս դնել, առնել, ցուցանել, cf. Մեծարեմ.
· Calfa
Փառք մարդոյ ի վերայ մեծարանաց հօր իւրոյ. (Սիր. ՟Գ. 13։)
cf. Մեծարգոյ.
· Calfa
Մեծարգի զբանս ճշմարիտս առանց երդման՝ քան զստութիւն ամբարշտութեան. (Վեցօր. ՟Բ։)
very respectable, estimable, reverend, venerable;
— լինել, to be held in high esteem, to enjoy the esteem of, to be much esteemed by;
— առնել, cf. Մեծարեմ.
· Calfa
Շունչ (այսինքն հոգի) մարդոյ մեծարգոյ է եւ պատուական. (Վեցօր. ՟Թ. (յն. մարդն ազնուականութեամբ ոգւոյ գերագոյն է։))
to respect, to honour, to reverence, to venerate, to treat with distinction, to compliment, to pay respect to.
· Calfa
Ո՛րդեակ, մի՛ մեծարիր ի վերայ հօր անարգանաց. (Սիր. ՟Գ. 11։)
cf. Մեծարգի.
· Calfa
Մեծարոյ՝ հասարակաց հօրս վարդապետութիւն։ Մեծարոյքն եւ պատուականքն ընդ առաջ ելանեն (թագաւորին). (Սեբեր. ՟Դ. ՟Զ։)
to enlarge, to make to grow, to increase, to augment, to extend;
to enrich;
to render powerful, mighty;
to favour, to befriend, to raise, to exalt, to dignify;
to glorify, to celebrate;
to magnify, to praise highly, to exalt, to extol;
to amplify, to exaggerate.
· Calfa
Մարգարէքն եւ զարարածս մեծացուցանեն, եւ հերձուածօղքն զարարիչն փոքրկացուցանեն։ Պօղոս մեծացուցանէ զկենարարն։ Մեծացուցանէ ոչ զբնութիւն փառաւորելոյն, այլ զօրհնութեանցն զբանսն։ Մեծացուցից զնա գովութեամբ (ասէ դաւիթ). (Սեբեր. ՟Դ։)
Զքեզ մեծացուցանեմք, որ օրհնեալդ ես ի կանայս։ Զքեզ եւ զծնեալն ի քէն մեծացուցանեմք. (եւ այլն. Շար.։)
Ուստի ՄԵԾԱՑՈՒՍՑԷ՝ է նոյն իսկ օրհնութիւն տիրամօրն.
majestic, glorious, august, illustrious.
· Calfa
Մեծափառն գրիգորիոս։ Արիստակէս մեծ քահանայապետ՝ մեծափառ հօրն փոխանորդ. (Վրդն. լս.։ Երզն. լս.։)
Մեծափառ պատիւ, կամ փարթամութեան իրք, կամ եկաւորութիւն, կամ օր. (Բուզ. ՟Դ. 20։ Պիտ.։ Սհկ. կթ. արմաւ.։ Տօնակ.։)
greatness, thickness, size, capaciousness;
volume;
grandeur, greatness, power, magnificence, majesty, elevation, exaltation;
capacity;
մեծափարթամ —, great fortune, wealth;
աշխարհական —ք, human greatness;
լնուլ մեծութեամբք, to load with riches;
ի — հասանել, to attain to dignity or honours;
կորուսանել զ—ս իւր, to lose one's fortune;
մերկանալ ի մեծութեանց, to sacrifice one's fortune;
—դ, Your Grace.
· Calfa
Բարձրացաւ մեծութեամբ ի մէջ դատաստանաց։ Ոչ խորշի ի մեծութենէ, զի զփոքր եւ զմեծ ինքն արար։ Մեծութեամբ բազկի քո։ Ըստ սրտի քում արարեր զամենայն զմեծութւնդ քո տէր։ Պատմեսջի՛ր զայդչափ մեծութիւն զօրութեանցն աստուծոյ։ Մեզէն եղեալ ականատեսք նորա մեծութեանն.եւ այլն։
explicit, clear, evident, formal, precise;
distinct, only, sole;
simple, ordinary, obscure;
clearly, explicitly, distinctly, precisely, expressly, intelligibly.
· Calfa
Կրկին ապաքէն, եւ ոչ մեկին սորա է զօրութիւն. (Անյաղթ բարձր.։)
Որ աստուծոյ միայն են մեկինք։ Յոյժ դիւրին եւ մեկին է ճշմարիտ աստուծոյն մերոյ՝ ածել ի գոյ զչգոյսն. (Վեցօր. ՟Գ։)
distinct, one only;
cf. Մեկին.
· Calfa
Արասցուք մարդ ըստ պատկերի կերպարանաց մերոց. միթէ մեկնա՞կ երես ցուցանիցէ կարգ բանիցս այսոցիկ։ Մեծ եւ կարեւոր թուեսցին յաչս քո հաւատքն իւրով մեկնակն հաւանութեամբ՝ քան զամենայն օրինակս անսպառ բանից. (Վեցօր. ՟Ը. եւ ՟Ա։)
marauder, freebooter, bandit.
· Calfa
ՄԵԿՆԱԿԱԶԷՆ որ եւ ՄԵԿՆԱԶԷՆ, ՄԵԿՆԱԶԻՆԵԱԼ. Մեկնակ եւ ինքնագլուխ զինեալ. կամ զմի ազգ զինու կրօղ. սրիկայ. զօրական. ըսի յն. միագօտեալ կամ մենագօտեալ. (որ պէսպէս մեկնի)
only, particularly;
specially.
· Calfa
Ինչ մի միանձնութեամբ մեկնակի (կամ մեկնակ) մեծ է իւրով բնութեամբ. (Վեցօր. ՟Զ։ Շիր.։)
clad in a single garment, having but one vest.
· Calfa
Ոչ մեկնահանդերձ օր, կրկնակի մի (այսինքն կրկնոց մի եւս) զիւրեւ ունէր. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)
cf. Մեկին.
· Calfa
ՄԵԿՆԱՊԷՍ. σαφῶς, σαφεστέρως, σαφεστάτα manifeste, diserte, disertissime. Յայտնապէս. պարզ եւ մեկին օրինակաւ.
alone, solitary.
· Calfa
Օրն միանձն մեկնաւոր՝ որ ունի հաղորդութիւն ընդ այլ աւուրսն. (Վեցօր. ՟Բ։)
to separate, to divide, to detach, to loose, to remove;
to explain, to expound, to develop, to resolve, to interpret, to comment upon;
to hold out or stretch forth;
— ի ստենէ, to wean;
թուղթ մեկնելոյ, bill of divorce;
cf. Թիւր.
· Calfa
Մեկնեա՛ մեզ զառակ որոմացն, կամ զառակս զայս։ Առաձինն առակերտացն իւրոց մեկնէր զամենայն։ Առն ըստ իւրաքանչիւր երազոյ մեկնեաց։ Մեկնէ զերազս, եւ պատմէ զառակս։ Կարօղ է մեկնել մեկնութիւնս։ Սկսաւ մովսէս մեկնե զօրէնս զայսոսիկ.եւ այլն։
to separate, to disunite, to part, to get loose;
to remove, to go away, to depart, to retire, to go out, to make off, to steal away;
to abstain, to forbear;
to leave off, to desist, to cease;
to stretch;
to explain oneself;
— ի ցամաքէ, to bear off from the shore, to take sea-room, to stand out to sea;
— ի կնոջէ, to give a bill of divorce;
— ի հիացումն, to go into ecstasies.
· Calfa
Մեկնեա՛ց յինէն։ Մեկնեցաւ իւրաքանչիւր յեղբօրէ իւրմէ։ Մեկնեցարո՛ւք ի միջոյ ժողովրդեանդ այդորիկ։ Մեկնեցաւ անտի ի լեառն ընդ արեւելս ի բեթէլ.եւ այլն։