brains;
mind, sense, wit, understanding, intelligence, wisdom;
խելօք, skilfully, ingeniously, cleverly, dexterously;
bench for rowers;
— կամրջաց, bridge-head;
— գետոց, source of ariver;
—լս ունել, to be wise, judicious, prudent;
ի խելաց ելանել, to lose one's reason, to become mad;
գնալ խելօք, յայլ խելս շրջել, յայլոյ խելս լինել, to be out of one's mind, to turn mad;
ցնորիլ ի խելաց, to faint, to swoon;
ի խելս գալ, to come to one's self, to recover one's self;
to amend;
խելս խառնել, to tax one's ingenuity, to contrive, to set one's wits to work, to try, to attempt;
to dupe, to outwit, to use artifice, craft, guile;
ի խերս կերպարանեալս, feignedly, with simulation, in appearance;
astutely, cunningly;
բանք բազում — սակաւ, much tongue and little judgment;
ի խելաց եւ ի մտաց թափեալ, hair-brained, cracked, foolish, insane, mad;
գինին կալաւ զխելս նորա, he became intoxicated, tipsy.
— նաւի, poop, stern of a ship;
ի խելս նաւին, on the poop.
· Calfa
Խելք բնաւ ոչ ունիս դու։ Ագռաւն խելօքն գնաց (ռմկ. խելքը թռուց ), եւ հպարտացաւ ի սուտ գովութենէն. (Վրդն. առակ.։)
cf. Լումայ;
—ս —ս, piece by piece, little by little, slice by slice.
· Calfa
Զգովութիւն կնոջն, որ զերկու խերեւէշն արկ ի գանձանակն զերկու խերեւէշն արկ ի գանձանակն. (Պրոկղ. յոսկեբ.։)
to exhaust, to tire out;
to depress, to overdo;
tomortify, to emaciate, to weaken, to make lean.
· Calfa
Թմրութիւն մեղաց եւ զանմեղս եւս ընդ միգով իւրով լծեալ ծնգէր։ Ծնգեալք ի սովոյն, ծարաւով ծնկեալ. (Յհ. կթ.։)
to fluctuate, to ebb flow, to undulate;
to foam, to grow rough;
to be troubled, agitated, harassed;
to be undecided in purpose, to fluctuate, to waver.
· Calfa
Ծփեալք գործովք եւ հոգովք. (Ի գիրս խոսր.։)
construction, organisation, order, arrangement, mechanism, constitution, formation, structure, composition;
preparation, equipment;
— մարմնոյ, oonstitution, temperament, complexion.
· Calfa
copper, caldron, kettle, pot;
boiler.
· Calfa
Կաթսայ մսոյ։ Ի ներքոյ կատսայի։ Կատսա յեռանդան, կամ կատսայ եռանդան. ( յն. կաթսայ եռացեալ։) Կաթսա լի ժանգով։ Կառո՛ զկաթսայդ։ Տապակս եւ կատսայս։ Կաթսայիւք եւ սանիւք։ Եռացուցանէ զանդունդս իբրեւ զկատսայ. եւ այլն։
to enchase, to fit into, to set, to mount, to enchase, to set in a bezel;
to string pearls, to interweave, to entwine, to braid, to form a tress;
ընդելուզեալ ակամբք՝ մարգարտով, adorned, set with jewels or pearls, ornamented with gold, or arabesqued;
ընդելուզեալ յոսկի, set in gold.
· Calfa
Ընդելուզանելով պա՛րտ է եւ ձեւացուցանել եւ պճնել զբանս ի գործոցն։ Երդնլով, եւ զբոլոր ճառսն երդմամբ ընդելուզանելով։ Ամենաբազում գովութիւնս ի մի վայր ժողովեն, եւ ընդելուզանելով. եւ այլն. (Փիլ.։)
to lie down at length, supine;
to become idle, negligent, feeble;
to adorn one's self magnificently, gorgeously;
to make an ostentatious display, to dress pretentiously;
to become vain or insolent.
· Calfa
Կարի իմն հեշտացուցիչք են (գովեստք), եւ ընդողնելոյ պատճառք. (Սարգ. ՟ա. պետ. 4։)
sacred;
dedication;
— գիր, թուղթ, dimissory letter, testimonials;
—գեսպանաց, credentials;
— բարեկամաց, letter of recommendation.
· Calfa
ԸՆԾԱՅԱԿԱՆ ԳԻՐ, ԹՈՒՂԹ. συστατικός, -ον commendatitius, -um որ եւ ԹՈՒՂԹ ԸՆԾԱՅՈՒԹԵԱՆ. Վկայական գիր՝ գովելի ընծայեցուցիչ անձին, որում տուեալ լինի, զի ընդունելի լիցի տեսողաց.
to offer, to present;
to show, to expose, to place in sight;
to recommend, to introduce;
զանձն —, to pass one's self off for another, to counterfeit;
այլ իմն միտս —, to possess, or bear another meaning;
սիրելի զանձն, to make one's self beloved.
· Calfa
ԸՆԾԱՅԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. συνίστημι commendo Գովելի ընծայել վկայութեամբ. յառաջ մատուցանել իբրեւ ընդունելի. յանձնել գովութեամբ.
budding, sprout.
· Calfa
Զգովութիւն բարեբարոյս (կամ բարեբոյս) բեղնոյ ընծիւղման նորա, որ ի պարարտ անդաստանի հոգւոջն երեւէր. (Յհ. կթ.։)
elective, eligible, electoral;
better, singular, exquisite.
· Calfa
Ընտիր. ընտրեալ. լաւ. գովելի. ըրինտ, ընտրած, ջոկած, օրինած.
to, at, towards, by;
through;
among, in the midst, into, in;
with;
for;
under, below;
upon;
soon, as soon as;
in the place, instead, of;
հայել — երկինս, to look at the sky;
թագաւորել — նորա, to reign instead of him, to succeed him;
տուր — իմ եւ — քո, give for me and for you;
— աղօտ, obscurely;
— ամենայն, totally, in all;
— ակամբ հայել, to look upon one with an evil eye or with aversion;
— ձեռն, with or by the hand;
— մէջ, in;
into, inside, in the midst;
through;
— մէջ կարել, to split, to. pass or go across;
— աջմէ, to the right;
— գիրկս մտանել, to draw the bow strongly;
— ժամս ժամս, sometimes;
— խաբս, fraudulently, erroneously;
— խազ, կատակս, ludicrously, facetiously;
— այր եւ — կին, as much the man as the woman;
— ծառով, under a tree;
փոխանակ — այնր, for it;
— մի բերան, with one voice, unanimously;
դիր զգիրսդ — այլս, put these books with the others;
եկ — իս, come away with me;
— անցանելն, going along;
— ո՞ր ճանապարհ, by what road ? — արեւելս, towards the East;
— ամենայն երկիր, in all countries;
անցանել — Կարին, — այն, to pass through Erzerum, to go that way;
— ջուր եւ — ցամաք, by sea and land;
— երկինս եւ — երկիր, between heaven and earth;
— հեծեալ եւ — հետեւակ, between cavalry and infantry together;
— աւուրսն — այնոսիկ, — ժամանական — այնոսիկ, — այնու ժամանակաւ, in those days, at that time;
— շատ եւ — փոքր, more or less, a little more, a little less;
— այս եւ — այն, between this and that;
altogether, unitedly;
ընկենուլ — պատուհանն, to throw out of window;
— ամենայն տեղիս, every where;
— մահճօք, under the bed;
— երկնիւք, under heaven;
— իւրեւ or իւրեաւ, under him;
— պատրուակաւ, under pretence;
— առաւօտն, այգն, at break of day;
— երեկս, երեկոյս, or երեկոյն, towards the evening;
մեկնեցաւ — լուր համբաւոյ գալստեան նորա, he set out on the report of his coming;
— հակառակն, on the contrary;
cross-wise;
— միտ ածել or հարկանել, to think, to reason in one's mind;
— ոտն հարկանել, to trample under foot;
— թիւ մտանել, to be reckoned among;
— ամս տասն, during ten years;
եօթանասուն եւ հինգ ամք — ութ հարիւրով, eight hundred and seventy five years;
— փթթելն եւ գօսասցի, it will fade as soon as it uncloses.
· Calfa
Խօսին իբրեւ ընդ մի բերան։ Ընդ մի բերան զհրամանն գովէին. (՟Գ. Թագ. ՟Ի՟Բ. 13։ ՟Գ. Մակ. ՟Ե. 11.) որ եւ ասի՝ Ի միոջէ բերանոյ. մէկ բերնով, մէկ բերան.
admonition, warning.
· Calfa
Ի գովութենէ անտի զմիտս նոցա ողորկեալ՝ յայս քրատտուութիւնս գայ. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
showing, indication, mark, index, sign, testimony;
demonstration, evident proof;
show, appearance, parade, ostentation;
spectacle, laughing-stock, butt;
հաստատուն —, plain proof;
— բարեկամութեան, show of friendship;
— մեծարանաց, demonstration of respect;
ի —, ի —ս, ի —ս ինչ, only for show, for pretence, for ostentation;
—ս առնել, to shew, to show off, to make parade or display of, to display;
առնել ինչ ի —ս մարդկան, to do any thing so as to be seen of men, ostentatiously, for mere shew, to obtain applause fraudulently;
լինել ի —ս, to be exposed to mockery or contempt, to be the laughing-stock, the butt of;
զոմանս — առնել ի խրատ այլոց, to hold up to opprobrium for example to others.
· Calfa
Վասն է՞ր ինձ ցոյցս առնես, յորժամ աղքատին ողորմիս։ Զի մի՛ ի ցոյցս ինչ գործիցեմք։ Ի ցոյցս ինչ գործ ոչ գործէ։ Ո՛չ ի ցոյցս ինչ գրեցին՝ զոր ինչ գրեցին։ Յաղագս մեծութեան եւ պատուասիրութեան ի ցոյց առնելով։ Յաղագս մարդկան գովութեան ի ցոյցս արարեալ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ ՟Բ. 2. եւ 5։ Ոսկ. յհ. Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
to jest or talk sillily or insipidly, to talk nonsense.
· Calfa
Մի՛ փանդռնահարաց նմանեսցուք՝ հրճուեցուցանօղս եւեթ (ձայնս) ցրտաբանելով, զի գովեստ շահեսցուք, այլ զի զլսօղսն շահեսցուք. (Ոսկ. գծ.։)
endearments, caresses, wheedling, coaxing;
flattery, adulation, palaver.
· Calfa
Այլք ընչիւք պատրեալք լինէին, եւ կէսք փաղաքշանօք մարմնական սիրոյ։ Ոչ ընդ փաղաքշանս ուրուք մեղկէր առ գովութեամբ. (Վրք. ածաբ.։)
caressing, coaxing, wheedling;
flatterer, fawner, toadeater, adulator, smooth-tongued fellow, sycophant.
· Calfa
Բազումք եւ զբան փաղաքուշ սովոր են տալ, եւ զգովութեան նանիրս։ Կամեցան փաղաքուշ բանիւ զերծանիլ. (Լմբ. սղ.։ Վրդն. դան.։)
of wood, wooden, woody.
· Calfa
Արկեալ ի սանդ՝ հարեալ լինէր նգով փայտեղինաւ. (Նոննոս.։)
weak;
mean, wile, worthless, contemptible, poor, miserable.
· Calfa
Փոքր եմք հասակաւ, սակայն բեղմնաւոր. փանաքիք, յոյժ գովելիք։ Թէեւ փանաքի, սակայն բազմաժամանակեայ, եւ այլն. (Մխ. առակ.։)
to laud, to praise, to glorify.
· Calfa
Որ ի կուսական դասակցութեանց եւ ի սրբոց ճգնաւորաց փառաբանիս սրբուհի։ Որ ի վեցթեւեան սրովբէից եւ ի բազմաչեայ քրովբէից փառաբանիս երգով աստուածածին. (Շար.։)
δοξολογέω laudibus celebro, glorifico. Փառաւորել բանիւ. բանս փառաւորութեան վերառաքել. փառատրել. օրհնել. գովել. բարեբանել. մեծացուցանել. (ասի զԱստուծոյ, եւս եւ յետ նորա զաստուածնէ. )
laud, praise, glory, honour.
· Calfa
δοξολογία collaudatio, glorificatio. Բան փառաւորութեան ուղղեալ առ Աստուած. օրհնաբանութիւն. գովաբանութիւն.
vn. va. to be fond of glory, to aspire but to glory.
· Calfa
Յադահելն, ի ստանալն, ի փառասիրելն։ Ճշմարիտ ըստ Աստուծոյ խոնարհ այն է, որ ոչ ի նախատինսն տրտմի եւ զայրանայ, եւ ոչ ի գովութիւնսն ուրախանայ եւ փառասիրի. (Սարգ. յուդ. ՟Բ։ եւ Սարգ. յկ. ՟Թ։)
to praise, to laud, to glorify.
· Calfa
Փառս տալով Աստուծոյ՝ օրհնել. գովել. փառաբանել. գոհաբանել.
Հնչմամբ երգովքաղցր ձայնիւ փառատրեսցուք։ Ի ծերոց եւ ի տղայոց փառատրեցաւ. (Շար.։)
Զի ոչ իմովս ինչ սնոտիապատուաստ փառատրիս երգով։ Երրորդութեանն փառատրելի անուամբն։ Էութիւն փառատրելի։ Աւետարանեցաւ, ուստի փառատրեցաւ։ Միշտ փառատրեսցիս դու սովին օրհնութեամբ. (Նար.։)
glorious, illustrious;
— առնել, to pay honours to, to glorify, to praise, to celebrate, to extol;
— լինել, to be glorious, glorified, honoured, extolled.
· Calfa
ἕνδοξος gloriosus, honoratus, inclytus, nobilis. Ունօղ զփառս՝ զներքին կամ զարտաքին. փառացի. պանծալի. մեծանուն. հռչակաւոր. ճոխ. պատուական. ազնուական. իշխանաւոր. յարգելի. գովելի, փառաւորեալ. փառազարդ. հոյակապ (անձն կամ իր).
glorified, glorious.
· Calfa
(ա՛յլ է եւ ընդունելութիւնն. ) ἕνδοξος gloriosus, honoratus. որպէս ա. (ա՛յլ է եւ ընդունելութիւնն ն. δοξάζων glorificans. կ. δεδοξασμένος glorificatus ). Որ փառաւորեալ է, կամ արժանի փառաց. փառաւոր. գովելի կամ գովեալ. պանծալի. պատուական.
cf. Փառաւորեցուցանեմ.
· Calfa
Եւ ոչ զոհիւք քովք փառաւորեցեր զիս։ Աջ քո տէր փառաւորեալ է զօրութեամբ։ Փառաւորեցայց ի փարաւոն։ Շինեցէ՛ք զտունդ, եւ հաճեցայց գովաւ, եւ փառաւորեցայց, ասէ տէր.եւ այլն։
δοξάζω, ἑνδοξάζω, ἑκδοξάζω glorifico, honoro, laudibus celebro. որ եւ ՓԱՌԱՒՈՐ ԱՌՆԵԼ. Փառօք մեծացուցանել. տալ պարծանս. պանծափ առնել. մեծարել. պատուել. պատուասիրել. եւ Փառաբանել. գովել. հռչակել. յայտնել զանուն եւ զգովեստ այլոյ.
glory;
honour, praise, fame, renown, celebrity;
majesty, splendour, magnificence.
· Calfa
δόξα gloria, honor κλέος celebritas, splendor nominis. (լծ. Վարկ. յարդ. ) Մեծ համարումն առաջի այլոց, եւ պատիւ ընծայեալ ումեք. շուք. մեծարանք. գով. հռչակ. հանդէս. եւ Պանծալի ձիրք, պարծանք. զարդ. վայելչութիւն. մեծութիւն, եւ Նշան մեծութեան. (յն. տօ՛քսա որ է կարծիք, եւ փառք. )
to swell, to be swollen;
to be puffed up, elated, to grow proud, to be swollen with pride, to take a pride in one's successes, to be bloated with pride and presumption.
· Calfa
Փքաց գովութեամբքն. (Բրս. սղ.։)
behaviour;
policy;
police;
good breeding, civility, urbanity, courtesy, politeness, affability;
— կենաց, personal conduct;
անսագիւտ —, unimpeachable morality or integrity;
ծայրացեալ —, deep policy.
· Calfa
ՔԱՂԱՔԱՎԱՐՈՒԹԻՒՆ. πολιτεία, πολίτευμα vitae institutum et ratio, vita virtuosa. Կենցաղավորութիւն գովելի. բարի վարք կամ կեանք. առաքինութիւն. ճգնութիւն.
sweet voiced, melodious, tuneful, musical;
— բարբառով, melodiously.
· Calfa
Քաղցրաձայն երգով բա՛րձր արարէք։ Բա՛րձր արարէք քաղցրաձայն հնչմամբ նուագեմք. (Տաղ.։)
Եւ ասէ Մարիամ քաղցրաձայն երգով, մեծացուսցէ՛ անձն իմ զտէր. (Եպիփ. ծն.։)
brave, gallant, valiant, courageous, intrepid, valorous, manful, stout, bold, daring;
good, honest, worthy;
clever, excelling in, of good abilities, fit for;
noble, distinguished, eminent;
hero;
tutelar genius;
cf. Մղձաւանջ;
good, well, right, suitably, very, much, very much;
— արանց, emperor, Caesar, Augustus;
— ի բաց, very far;
very, much, much more;
կարի —, կարի իսկ —, very well, as well as can be;
— է, that will do, that is settled;
well, very well !
— լեր ! courage ! be of good cheer ! cf. Կարի;
cf. Վաղ.
· Calfa
Մանաւանդ՝ εὗ, ἁγαθός, καλός, βελτίον, βέλτιστος , κρτάτιστος, ἅριστος, γενναῖος bonus, melior, optimus, egregius, generosus, fortis;
fortissimus եւ այլն. Բարի. լաւ. ընտիր. առաքինի. ճարտար. ազնիւ. քաջատոհմիկ. փառաւոր. պատուական. վայելուչ. գեղեցիկ. գովելի եւ առաւելեալ յիմիք կարգի. աղէկ.
cf. Վեստ.
· Calfa
Առ վէստն վահրամ որդի իւր։ Որպէս զգովասանական վեհիդ իմոյ սեպհական վէստիդ վահրամայ։ Վէստ եւ պատրիկ եւ պռոտոսպաթար։ Մագիստրոս, վէստ եւ տուկ. (Մագ. ՟Ժ՟Թ. ՟Ի. ՟Խ՟Ե. ՟Ծ՟Բ։)
to elevate, to raise;
to appose, to subjoin, to superadd;
to manifest, to disclose;
to utter, to pronounce;
to translate;
to present, to offer;
to attribute, to ascribe, to refer;
to eructate, to retch, to vomit, to cast up, to reject.
· Calfa
Զպատճառն առ հայր վերաբերիցէ։ Առ բանն աստուած զայսոսիկ վերաբերէ։ Յաստուած վերաբերելն (պղատոնի) զամենայն՝ արժանի գովելոյ։ Առ աստուած վերաբերէ (ադամ) զպատճառն մեղանացն. (Առ որս. ՟Բ։ Յհ. իմ. երեւ.։ Նիւս. բն. ՟Խ՟Բ։ Արծր. ՟Ա. 1։)
to raise, to lift on high, to set up;
— մտօք, to abstract.
· Calfa
Կամիմ առագաստ վերացուցանել։ Ի մշտնջենաւոր երանութիւնսն վերացուսցուք զմիտս հանաղ։ Վերացուցանէ զգովութիւն սամարացւոցն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։ Յճխ. ՟Ի։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 34։)
cf. Վերաքարոզեմ.
· Calfa
ՎԵՐԱՔԱՐՈԶ ԼԻՆԵԼ ՎԵՐԱՔԱՐՈԶԵԼ. ἁνακηρύσσω, -ττω publice praedico, celebro. Յայտնի հռչակաւ կամ գովութեամբ քարոզել.
to preach, to announce, to publish, to divulge.
· Calfa
ՎԵՐԱՔԱՐՈԶ ԼԻՆԵԼ ՎԵՐԱՔԱՐՈԶԵԼ. ἁνακηρύσσω, -ττω publice praedico, celebro. Յայտնի հռչակաւ կամ գովութեամբ քարոզել.
to reintegrate, to reduce to elements.
· Calfa
Որո՞վ գովասանական ձայնիւ կարասցուք վերտառել զերանաւէտ խաչիս զօրութիւն. (Կիւրղ. խչ.։)
to transpose, to transfer, to transport, to displace;
to remove;
to copy;
to translate;
to depart from this world, to die.
· Calfa
Յայն գովութիւն եւ ի պատիւ փոխադրէիր զքեզ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28։)
trumpet, horn;
apostle;
tube, pipe;
conduit, canal;
reed;
asper, mite, sou, halfpenny;
money;
— ականջաց, ear-trumpet;
ձայնատար —, speaking-trumpet;
հնչիւն —ոյ, blast of trumpet;
ի ձայն —ոյ, by sound of trumpet;
— հարկանել, հնչեցուցանել, to trumpet, to sound the trumpet, to wind or blow the horn, to play on the horn;
— երգեհոնի, organ-pipe;
— ծխաքարշի, shank of a tobacco-pipe;
— գրչի, barrel;
— հրազինուց, gun-barrel;
— կապարեայ, lead-pipe, conduit-pipe;
cf. Խողովակ;
cf. Եղէգն;
հովուի —, water-plantain, alisma.
· Calfa
Ոչ ոբրեւ ընդ փող ինչ անցեալ ընդ կոյսն։ այլ մարմին զգեցեալ ճշմարիտ անդստին ի նմանէ։ Սպունգով լցեալ, եւ ի փող եդեալ՝ մատուցանէին նմա քացախ. (Կոչ. ՟Դ. եւ ՟Ժ՟Գ։)
throat;
neck;
street;
corridor, lobby, passage, gallery;
— սրուակի, neck or gullet of a bottle;
ունել զոք զ—ից, to seize or take one by the throat, to arrest.
· Calfa
Ոչ ոբրեւ ընդ փող ինչ անցեալ ընդ կոյսն։ այլ մարմին զգեցեալ ճշմարիտ անդստին ի նմանէ։ Սպունգով լցեալ, եւ ի փող եդեալ՝ մատուցանէին նմա քացախ. (Կոչ. ՟Դ. եւ ՟Ժ՟Գ։)
to trumpet, to announce with the trumpet, to sound the horn, to intimate or warn by sound of a trumpet;
to cause to march on to the sound of the trumpet;
cf. Հորդան տամ.
· Calfa
Ջատագով ճշմարտութեանն (յարութեան ) զաւետիս մարդկան փողէր. (Նար. տաղ.։)
ten-stringed;
decachord, lyre, harp.
· Calfa
Արի՛ք ննջեցեալք երգով ընդառաջ, շարժեա՛ զտասնաղիդ՝ դաւիթ օրհնութեամբ. (Տաղ.։)