Entries' title containing թ : 7737 results

Անդրաբերութիւն, ութեան

s.

metaphor;
transposition.

· Calfa

NBHL (1)

Զդեդեւումն անդրաբերութեան". յն. մի բառ. (Նիւս. կազմ.։)


Անդրադարձութիւն, ութեան

s.

retrogression;
reverberation, repercussion;
reflection;
rebound.

· Calfa

NBHL (20)

Յետս դարձումն. ետ դառնալն. կերի տէօնիւշ, ավտէթ.

Անդրադարձութիւն խնդրեցին յԵգիպտոս. (ՃՃ.։)

Որ զՅորդանանու ջրոյն սրաշարժ վայրեկութիւն՝ հրաշաւոր անդրադարձութեամբ ի թիկունս առաքեցեր։ Ոչ թիկանց շրջումն, եւ ոչ երեսաց անդրադարձութիւն. (Նար. ԿԳ. ՀԶ։)

Փոխադարձութիւն բանի. կրկնութիւն.

Զի անդրադարձութեամբ սկզբամբն եւ վերջաւորօքն բառիւք եդից. մեղայ մեծիդ բարերարութեան, անարգս մեղայ։ Յամենայն ժամ յաւիտեան, անդրադարձութեամբ բանին միջնորդեալ զկրկին հաստատութիւնն, թէ՝ եւ յաւիտեանս յաւիտենից. (Նար. ԻԷ. ԿԴ։)

Գրեաց նոցա անդրադարձութիւն՝ օրինակ զայս. (Պտմ. աղեքս.։)

Անդրադարձութեամբ պարտ է զպատշաճն հատուցանել զփոխատրութիւն. (ՃՃ.։)

Զնոյն լինելութեան երախտիսն՝ անդրադարձութեամբն ի նոսա, պատուհասէ զնոսա. (Լծ. կոչ.։)

Եւ անդրէն ստացումն. նորոգութիւն.

Զփառաց նախնւոյն առակէր զանդրադարձութիւն. (Նար. ՂԳ։)

Փութացարուք անդրադարձութեամբ ( ի խաւարէ մեղաց) լինել որդիս լուսոյ եւ տուընջեան. (Անան. ի պետր.։)

Եւ հակադարձութիւն բառից կամ տառից. շրջուն ասութիւն. ἁντιστροφή.

Գտցէ դարձեալ ի վերայ հօր զհաւասար անդրադարձութիւն. (զորօրինակ՝ լոյս է հայր. որպէս եւ որդին ասէ, ես եմ լոյս աշխարհի). (Կիւրղ. գանձ.։)

Ոչ ունելով առ հայր եւ որդի զանդրադարձութիւնն, որպէս առ իրեարս. (զի հայր ո՛չ է որդի, եւ ոչ որդի՝ հայր). (Վահր. երրորդ.։)

Եւ է ճշմարիտն՝ բարի, եւ բարին՝ ճշմարիտ, անդրադարձութեամբ. (Վրդն. սղ.։)

Դրամն է մարդ՝ տառիւքն անդրադարձութեամբ. (Մխ. դտ.։)

Մարդն՝ անդրադարձութեամբ՝ դրամ է. (Տօնակ.։)

Այսպէս ըստ անդրադարձութեան. (Նիւս. կազմ.) այս ինքն ընդ հակառակն, փոխանակաւ. որ առ յետինս՝ ԵՒ ԱՆԴՐԱԴԱՐՁԵԱԼ՝ ասի. Մխ. ապար.։

ըստ վերջին նշ. Գովեստ սուրբ աստուածածնին՝ ըստ անուան ոգողին անդրադարձութեամբ. տաղ. (սկզբնատառիւքս գնատսոկ, որ է կոստանդ։)

Անդրադարձութիւն տառից յիշատակի. (Շ. ի գիրս սող. ի Ք տառէ միջեւ ց՝Ա։)


Անդրանկութիւն, ութեան

s.

seniority, primogeniture, right of primogeniture.

· Calfa

NBHL (5)

Վաճառեա՛ ինձ այսօր զանդրանկութիւնս քո։ Առ իմէ՞ իցեն այն անդրանկութիւնք։ Նա է սկիզբն որդւոց նորա, եւ նմա ա՛նկ է անդրանկութիւնն. (Ծն. ԻԵ. 32. 33։ Օրին. ԻԱ. 17։)

Ի նոցանէ արդարութեամբ բարձաւ անդրանկութիւնն, փոխանակ զի ի խաչ հանին զտէրն անդրանկութեան. (Եփր. ծն.։)

Կամ երիցութիւն. աւագութիւն. առաջնութիւն. πρεσβεῖον. primas.

Զանդրանկութիւնս գոլոյն բաժանէ վեհագունիցն էութեանց. (Դիոն. ածայ. ՟Ե։)

Յանդրանկութիւն երկնայնոց քաղաքականութեանն կոչեցան. (Յհ. իմ. եկեղ.։)


Անդրդուութիւն, ութեան

s.

firmness, constancy, resolution.

· Calfa

NBHL (2)

որ գրի եւ ԱՆԴՐԴՈՒԹԻՒՆ. Անդրդուելի հաստատութիւն.

Անզգայութիւն ամենայնի, եւ անդրդութիւն ի վաստակոց. (Կլիմաք.։)


Անդրիագործութիւն, ութեան

s.

sculpture.

· Calfa


Անդրոյթք

s.

eructation.

· Calfa

NBHL (2)

Այն՝ որ թուին ճմլել զառ սրտիւն մասն, ո՛չ սրտին, այլ բերանոյն է որովայնին անդրոյթք գարշութեան. (Նիւս. կազմ. ԺԳ։)

Անդրանալն, կամ անդր ի վեր բերումն ստամոքաց. զգայռումն. ործ. անմարսութիւն. սրտի վեր տալն. որ եւ ԱՆԴՐՈՅԹՔ ԳԱՐՇՈՒԹԵԱՆ. իբր տաղտկալի նողկանք. ἁηδία.


Անեղծութիւն, ութեան

s.

incorruption, indissolubleness.

· Calfa

NBHL (4)

Աստուած հաստատեաց զմարդն յանեղծութիւն։ Անեղծութիւն մերձաւոր լինել առնէ Աստուծոյ։ Զանեղծութիւն խնդրեն, զկեանսն յաւիտենից։ Սիրեն զտէր մեր Յիսուս Քրիստոս անեղծութեամբ։ Զկեանս եւ զանեղծութիւն։ Վարդապետութեամբ զանեղծութիւն ունել, զսրբութիւն։ Անեղծութեամբ՝ հեզութեամբ. (Իմ.։ Հռ.։ Եփես.։ ՟Բ. Տիմ.։ Տիտ.։ ՟Ա. Պետ.։)

Ընկալան ի Քրիստոսէ զպսակն անեղծութեան. (Յհ. կթ.։)

Հոգին, եւ անեղծութիւն իւր. (Նար. ԼԸ։)

ἁφθαρσία, ἁδιαφθορία. status incorruptus. Անեղծն գոլ. անեղծ վիճակ. անապականութիւն. մշտնջենաւորութիւն. անմահութիւն. անփոփոխութիւն. եւ անարատութիւն. անկեղծութիւն. իֆսատ օլունմազլըգ.


Անեղութիւն, ութեան

s.

uncreated state.

· Calfa

NBHL (6)

Բնութիւն՝ որ զանեղութիւն ունի յինքեան, որ է յատուկ Աստուծոյ, անմահ եւ անապական է. (Շ. ամենայն չար.։)

Որ միայն ունիս զանեղութիւն եւ զանմահութիւն. (Շար.։)

Անեղն գոլ՝ ըստ ամենայն առման. τὸ ἁγένητον (որ թարգմանի եւ անեղն, եւս եւ անծնելութիւն՝ իբր ἁγέννητον).

Յաղագս անեղութեան, եւ լինելութեան։ Բազում իւիք նշանակելով առեալ լինի անեղութիւն։ Անեղութիւն է՝ որ չեւ եւս եղեալ. իսկ հնարաւոր լինել, եւ դարձեալ անեղութիւն ասի, որ ոչ եղեալ երբէք, եւ ոչ լինել կարող է. ասի դարձեալ անեղ, որ էն եւ գոյր, սակայն ոչ եղեալ յումեքէ. (այն է բո՛ւն անեղն՝ Աստուած). ապա ուրեմն եղիցի ամենայն իրօք անեղութեանն՝ անեղութիւն պատկեր (այս ինքն անեղին՝ անեղ պատկեր). (Կիւրղ. գանձ. ՟Ա։)

Անեղութեանն բան՝ հասարա՛կ դաւանեսցի, որպէս Հօր եւ Որդւոյ, նմանապէս եւ Հոգւոյն Սրբոյ. (Լմբ. հանգ.։)

Աստուածութեանն զանեղութիւն դնէ սկիզբն՝ ասելով, Աստուած էր միշտ, եւ է. (Լծ. ածաբ.։)


Աներաժշտութիւն, ութեան

s.

ignorance of music.

· Calfa

NBHL (3)

ԱՆԵՐԱԺՇՏԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ ԱՆԵՐԱԺՇՏՈՒԹԻՒՆ. Պակասութիւն երաժշտական արուեստի. անյարմարութիւն. տգիտութիւն.

Լինի երաժշտականն յաներաժշտականութենէ. (Անյաղթ պերիարմ.։)

Արտանուագ ձայն ունելով՝ երգել ձեռնարկիցէ, կրկին աներաժշտութեան ցուցանելով տեսիլ, զայն՝ որ ի գործիսն, եւ կարի յառաջագոյն զայն որ ի բարսն է. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)


Աներեւոյթ, ութի, ից

gr. adv.

adj. adv. invisible, vanished;
imperceptible, insensible;
—, յ—ս լինել, to vanish, to disappear, cf. Աներեւութանամ;
— լինելն, disappearance;
infinitive;
Աներեւոյթ, Յաներեւոյթս, աներեւութաբար, invisibly.

· Calfa

NBHL (15)

Որ ոչն երեւի. անտես աչաց. աներեւակ. աներեւան. աչքի չերեւցօղ. կեօզէ կէօրիւնմէզ. մուխթէֆի. նապէտիտ. ἁόρατιος, ἁθεώρατος, ἁφανής. invisibilis, invisus, non aparens.

Երկիր էր աներեւոյթ։ Աներեւոյթ ընթացք, կամ տեսիլ, հարուածք, կամ աւանդք։ Եւ նա եղեւ ի նոցանէ աներեւոյթ։ Հետախաղաղ ծածկէին, զի ամենայն (կամ ամենեւին) տեղին աներեւոյթ լիցի։ Աներեւոյթք նորա ի սկզբանէ աշխարհի՝ արարածովքս իմացեալ տեսանին։ Յաներեւութից զերեւելիսս եղեալ։ Զաներեւոյթսն իբրեւ զտեսեալ համբերութեամբ համարեցաւ։ Որ է պատկեր աներեւութին Աստուծոյ. եւ այլն։

Արարիչն ամենեցուն աներեւոյթ է ի մարմնաւոր աչաց, այլ մտաց իմանի զօրութիւն նորա. (Եղիշ. ՟Ը։)

Աներեւոյթ ի տեսլենէ։ Ի մէջ աներեւութիցն արարեալ աներեւոյթ փառաւորիչս՝ զօրս հրեշտակաց։ Զանդունդս աներեւոյթս. (Ագաթ.։)

Եւ անծանօթ. գաղտնի. ծածուկ. կիզլի.

Համբարս ընդ աներեւոյթ կողմանս ի ներքս մատուցանէր. (՟Բ. Մակ. ԺԳ. 20։)

Ա՛ներեւոյթ որոգայթ, տեղի. (Պիտ.։)

Աներեւոյթ մթերք, մտածութիւնք. (Նար.։)

Յայտնի են առաջի քո ամենայն աներեւոյթք խորհրդոց. (Եղիշ. ՟Բ։)

Աներեւոյթք են ելքս յաշխարհէս. (Մանդ.։)

Յաներեւոյթս եդեալ է ամենեցուն վախճանն։ Յաներեւոյթսն մի՛ յուսար. (ՃՃ.։)

Բանքն քո աներեւոյթք են եւ անվկայք. (Սարգ. յկ. ՟Է։)

Զի մի՛ գուցէ թագաւոր ոք զաներեւոյթ գեղջուկ արհամարհեսցէ։ Սարդ՝ աներեւոյթ եւ անպիտան թուի գոլ կենդանի՝ կատարելագոյն յոստայնանկութիւն։ Աներեւոյթք, անփառք, նուաստք։ Զանհոգալեօքն եւ զաներեւութիւք. (Փիլ.։)

ԱՆԵՐԵՒՈՅԹ. կամ յԱՆԵՐԵՒՈՅԹՍ. cf. աներեւութաբար

Սահմանական, իմանամ. աներեւոյթ, իմանալ։ Աներեւութին ներգործական, լնուլ. կրաւորական, լնանիլ. (Սիմոն ջուղ.։) (ըստ յն. ասի, ἁπέμφατον . այլ եւ ἁόριστον . իսկ լտ. infinitum


Աներեւութանամ, ացայ

vn.

to vanish, to disappear.

· Calfa

NBHL (5)

Ո՛չ թէ աներեւութանան ըստ նախատպին, այլ զնշմարանս նորա պայծառացուցանեն. (Շ. յկ. ԻԷ։)

Զի մի՛, որպէս առ Կղէոպեանսն, աներեւութասցի փափագելին ի միջոյ. (Լմբ. համբ.։)

Որպէս անգոյ աներեւութացաւ. (Վրք. հց. ՟Դ։)

Հալեալ աներեւութանայ։ Աներեւութացեալ չարին։ Աներեւութացեալ այնուհետեւ աւելի գոլ քան զայս եւ ոչ ինչ. (Պիտ.։)

ἁφανίζομαι. evanesco. Աներեւոյթ լինել. անհետանալ. չերեւնալ, աչքէ վերնալ. կեօրիւնմէմէք. կեօրիւնմէզ օլմագ. նապէտիտ օլմագ.


Աներեւութացուցանեմ, ուցի

va.

to cause to disappear, to hide.

· Calfa

NBHL (7)

Զաստեղս ոչ աներեւութացուցանէ խաւար, այլ յայտնապէս ի գիշերի երեւին. (Փիլ. ել.։)

Գետ հրեղէն զծով աներեւութացուցանէ. (ՃՃ.։)

Յարուցմուն աներեւութացուցանելով յինքեանս յաւէտախաղացն աղբերաց. (Պիտ.։)

Մոռացմամբ աներեւութացուցանել զտպաւորութիւնսն. (Մաքս. նշ. եկեղ.։)

Շատախօսութիւն է պահոց աներեւութացուցանօղ, մտածութեան ցրուիչ. (Կլիմաք.։ Ուր եւ ասի,)

Ստութիւն է՝ սիրոյ աներեւութացուցիչ։

ἁφανίζω. ab adspectu removeo. Աներեւոյթ առնել՝ կացուցանել. անհետ առնել. ծածկել. նապէտիտ էթմէք. եօզ էթմէք.


Աներեւոպթերակ

adj.

whose veins are hidden.

· Calfa


Աներեւութիւն, ութեան

s.

disappearing, disappearance.

· Calfa

NBHL (5)

ԱՆԵՐԵՒՈՒԹԻՒՆ եւ ԱՆԵՐԵՒՈՒԹՈՒԹԻՒՆ. Աներեւոյթն լինել. անտեսութիւն. ծածկութիւն. անյայտութիւն.

Անտեսութիւն ինչ եւ աներեւութիւն արարեալ առ ելլենացիսն, իբր թէ տեսանելի ինչ ոչ լինել. (Նոննոս.։)

Զանխլացեալ լինի բանն յաներեւութենէ. (Երզն. քեր.։)

Զի՞նչ իցեն պատճառք աներեւութեան երկրի. (Վեցօր. ՟Բ։)

Երկնայնոցն զարդուց աներեւութութեանն խոնարհագոյնքն դառնան առ գերակայսն. (Մաքս. ի Դիոն.։)


Աներեւութութիւն, ութեան

s.

cf. Աներեւութիւն.

· Calfa

NBHL (5)

ԱՆԵՐԵՒՈՒԹԻՒՆ եւ ԱՆԵՐԵՒՈՒԹՈՒԹԻՒՆ. Աներեւոյթն լինել. անտեսութիւն. ծածկութիւն. անյայտութիւն.

Անտեսութիւն ինչ եւ աներեւութիւն արարեալ առ ելլենացիսն, իբր թէ տեսանելի ինչ ոչ լինել. (Նոննոս.։)

Զանխլացեալ լինի բանն յաներեւութենէ. (Երզն. քեր.։)

Զի՞նչ իցեն պատճառք աներեւութեան երկրի. (Վեցօր. ՟Բ։)

Երկնայնոցն զարդուց աներեւութութեանն խոնարհագոյնքն դառնան առ գերակայսն. (Մաքս. ի Դիոն.։)


Աներկաթ

adj.

without iron, without chains.

· Calfa

NBHL (2)

Յաներկաթ բանտն արգելեալ ( ի խաւարի). (Իմ. ԺԷ. 15։)

ἁσίδηρος. carens ferro. Ուր չկայցէ երկաթ կամ շղթայ. տէմիրսիզ, զինճիրսիզ.


Աներկբայութիւն, ութեան

s.

certainty, certitude.

· Calfa

NBHL (4)

Չունելն զերկբայութիւն, եւ աներկբայ գոլն. անշարժութիւն մտաց, եւ հաւաստութիւն. շիւպհեսիզլիք.

Այլում հաւատ հաստատուն աներկբայութեան. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)

Իբրեւ ետես բռնաւորն զաներկբայութիւն հաւատոցն, եւ զաներկիւղ պատասխանիսն. (Արծր. ՟Գ. 2։)

Վէմ (կոչէ) զհաւատոյն հաստատութիւն, եւ զյուսոյն աներկբայութիւն. (Երզն. մտթ.։)


Աներկեւանութիւն, ութեան

s.

safety;
confidence, security;
boldness.

· Calfa

NBHL (3)

Աներկբայութիւն. եւ անկեղծութիւն. զուարթութիւն.

Զի աներկեւանութիւն խոստացելոցն ի միտս ունկնդրացն ծանուցեալ հաւատասցի. (Նար. ՟Հ՟Ե։)

Զմտացն աներկեւանութիւնն՝ մարմնոյն խոնարհութեամբն հաստատէր. (Երզն. մտթ.։)


Աներկիւղածութիւն, ութեան

s.

irreligion.

· Calfa

NBHL (4)

Լա՛ւ է փոքր բաժին երկիւղիւ Տեառն՝ քան զգանձս մեծամեծս աներկիւղածութեամբ. (Առակ. ՟Ժ՟Բ. 16։)

Երդմանց սովորութիւնք յաներկեղածութենէ է. (Մանդ. ՟Ժ՟Ե։)

Ծառայել իւրեանց որովայնի եւ աներկիւղածութեանն. (Լմբ. պտրգ.։)

Ընդ համարձակութիւն աներկիւղածութեան արանցն զարմացեալ. (Փարպ.։)


Աներկիւղութիւն, ութեան

s.

fearlessness.

· Calfa

NBHL (14)

Պակասութիւն երկիւղի. յապահովութիւն. համարձակութիւն. ազատութիւն. եւ աներկիւղածութիւն. ἅδεια. securitas, libertas, licentia.

Ընտանացեալ է աղաւնին յաներկիւղութենէ։ Աներկիւղութիւն տուեալ ամենեցուն՝ քորս առնել կանայս. (Փիլ.։)

Կացցեն աներկիւղութեամբ յիւրաքանչիւր ուսմունս. (Եղիշ. ՟Գ։)

Եկա՛յք շինեսցո՛ւք աներկիւղութեամբ, եւ մի՛ ինչ զարհուրիք. (Փարպ.։)

Զմեղաւորս աներկիւղութիւնն լքուցանէ. (Յճխ. ՟Ի՟Ա։)

Զաւազակացն աներկիւղութիւն. (Պիտ.։)

Աներկիւղութեամբ եւ արհամարհանօք զպատուիրանն առ ոտն կոխել. (Սարգ. ՟բ. պետ. 4։)

Զաներկիւղութիւնն, զանսաստութիւն. (Նար. ՟Խ՟Ե։)

Աներկիւղութեամբ վարին ի կերակուրս եւ յըմպելիս. (Շ. ընդհ.։)

Վայրապար ձեռօք առնուլն (զՍուրբ գիրս) նշան է աներկիւղութեան. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 7։)

Կամ անվեհերութիւն. արիութիւն. քաջասրտութիւն. առ ոտն հարկանելն զերկիւղ մարմնաւոր. գօրգուսուզլուգ, ճիրաէթ.

Մեծ եւ այս եւս շնորհ արդարոյ է այն, որ յաղագս մահու աներկիւղութիւնն է. (Փիլ.։)

Ընդ համարձակութիւն աներկիւղութեանն զարմանային։ Աներկիւղութեամբ առ ոչինչ համարեցան զհրամանս արքունի։ (Եղիշ. ՟Բ. ՟Գ։)

Այնքան սակաւուք դէմ յանդիման կռուել աներկիւղութեամբ. (Փարպ.։)


Անզանազութիւն, ութեան

s.

indifference

· Calfa


Անզարդութիւն, ութեան

s.

state of any thing without ornament, disfiguration, despoliation.

· Calfa

NBHL (11)

Ի բաց ընկեսցուք զայնպիսի զարդս, մանաւանդ թէ զանզարդութիւնն իսկ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 5։)

Գօտի անզարդութեան (կամ անզարդութեամբ) զարդ. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)

Զիա՞րդ ի վաղընջուց նիւթ, այն՝ որ ոչ բնաւ ամենեւին յաշխարհի եւ անզարդութեամբ եղեալ. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)

Ի խուն վայրկենի կազմեցեր, պատրաստ կացուցեր զանզարդութիւն ամենից եղանակաց։ Ընդ անզարդութեան երկաթոյս՝ պղինձ պճնելի. (Նար. ՟Կ՟Գ. ՟Բ։)

Դարձաք յառաջին անզարդութիւնն. (Լաստ. ՟Ժ՟Ը։)

Առնել ապականութիւն, եւ անզարդութիւն երկրի ծննդոց. (Արշ. ՟Ի՟Թ։)

Մերթ ըստ հոմաձայնութեան յունին՝ Անկարգութիւն. խառնակութիւն.

Եսաւ՝ օրինակ անառակութեան եւ անզարդութեան. (Փիլ. լին.։)

Անզարդութիւն եւ անկարգութիւն՝ աստուածայնոյն կրօնից եւ սահմանաց է լուծումն. (Դիոն. թղթ.։)

Անկարգութիւն եւ անզարդութիւն ի յօդսդ (առնէ) զշանթիս. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)

ἁκοσμία, τὸ ἅκοσμον. dedecus, ornatus defectus. Պակասութիւն զարդուց. անշքութիւն. տձեւութիւն.


Անզաւակութիւն, ութեան

s.

state of a person bereft of children;
barrenness.

· Calfa

NBHL (7)

Լա՛ւ է անզաւակութիւն հանդերձ քաջութեամբ։ Այրութիւն եւ անզաւակութիւն եկեսցէ յանկարծակի ի վերայ քո։ Մի՛ եւս լիցի այդ ի մահ եւ յանզաւակութիւն. (Իմ. ՟Դ. 1։ Ես. ՟Խ՟Է. 9։ ՟Դ. Թագ. ՟Բ. 21։)

Զանզաւակութեան երկիւղ եւ զհոգս ի միտ ոչ ածելով. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Օրհնելով օրհնեցից զանզաւակութիւնդ քո. (Եփր. եբր.։)

Զբնութեան անզաւակութիւն՝ վիմի կարծրութեան նմանեցոյց. (Ոսկ. ես.։)

Որ երբեմն ամուլ ըստ Սառայի՝ անզաւակութեանն տենչանօք տոչորեալ. (Անան. եկեղ։)

Զիա՞րդ ոչ լացից զանզաւակութիւնս իմ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)

ἁτεκνία, ἁγονία. carentia liberorum, orbitas, sterilitas. Զրկումն ի զաւակաց. անորդութիւն. ամլութիւն. անժառանգ մնալն.


Անզբաղութիւն, ութեան

s.

leisure, tranquillity.

· Calfa

NBHL (3)

որ եւ ԱՆԶԲՕՍՈՒԹԻՒՆ. Ազատութիւն ի զբաղմանէ. հանդարտութիւն. խաղաղութիւն. հուզուր, ասուտէլիք.

Կրօնաւորի բերդ ամուր է անզբաղութիւն. (Նեղոս.։)

Պա՛րտ է նախ զհաւատ մտաց առ տեսութիւնն Աստուծոյ անզբաղութեամբն ընդելացուցանել։ Զմտացդ իմացումն սրբութեամբ սրտի եւ անզբաղութեամբ հոգւոյ հպեցո՛ յԱստուած. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։)


Անզբօսութիւն, ութեան

s.

cf. Անզբաղութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Անզբօսութիւն խորհրդոց. (Խոսր.։)


Անզգամութիւն, ութեան

s.

roguery, knavery;
malignity, ill turn, wicked action.

· Calfa

NBHL (4)

Մի՛ առնէք զանզգամութիւնդ զայդ։ Ըստ ամենայն անզգամութեան՝ զոր արարին ի մէջ Իսրայէլի։ Թողէ՛ք զանզգամութիւն, եւ կեցջիք։ Ոչ ետ անզգամութիւն Աստուծոյ։ Գուցէ խօսիցիս ընդ Յակոբայ անզգամութեամբ։ Մի՛ տար պատասխանի անզգամին ըստ նորա անզգամութեանն։ Վասն անզգամութեան շրթանց՝ յօտար լեզուս խօսեսցին։ Մի՛ ի խմորն չարութեան եւ անզգամութեան։ Չարակնութիւն անզգամութեան շլացուցանէ զբարիս. եւ այլն։

Մտաց լոյս՝ իմաստութիւն է. վասն զի եւ հակառակ՝ խաւար ոգւոց՝ անզգամութիւն է. (Փիլ. բագն.։)

Անզգամութիւն է չարութիւն բանականին՝ պատճառ կելոյ չարաչար. (Արիստ. առաք.։)

ἁφροσύνη. insipientia, πονηρία, φαυλότης. malitia, pravitas. Անմտութիւն. անխոհեմութիւն. եւ չարութիւն. ագըլսըզլըգ. շէրր.


Անզգայութիւն, ութեան

s.

insensibility, stupidity, apathy, indolence, lethargy.

· Calfa

NBHL (16)

Տնկական անզգայութեամբ. (Մաքս. ի դիոն.։)

Յանզգայութեան լծեալ են ի գործս հարկաւորութեամբ. (Եղիշ. ՟Բ։)

Որք մեռեալ են հոգւով, եւ յանզգայութեան են մեղացն չարչարանաց. (Շ. ամենայն չար.։)

Յանզգայութենէ ցաւոցն՝ ի զգայութիւն եկն նմին. (Լմբ. սղ.։)

Զդարման մանկանցն թողեալ, եւ այնպէս անզգայութեամբ եւ այլն. (՟Գ. Մակ. ՟Ա. 11։)

Անհնարին անզգայութեամբ մերկ զանձն ընդ դաշտսն կոծելով. (Ագաթ.։)

Զարմացմամբ որպէս յանզգայութիւն ըմբռնէին։ Առ անզգայութեան սրտին ոչ իմանայր. (Փարպ.։)

Անզգայութեամբ պատուողացն (յն. պատուոցն) բարեգործն թշնամանեալ. (Բրս. հց.։)

Բա՛բէ, ո՜րքան էր անզգայութիւնս. (Ոսկ. յհ.։)

Իբրեւ յանզգայութենէ խօսեցար. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Շատխօսութեանն հոսանք իբրեւ յաղբիւրէ դիմեն յանզգայութենէն. (Ածաբ. ժղ.։)

Անապակ՝ մոռացման, միանգամայն եւ անզգայութեան պատճառ լինի. (Փիլ.։)

Հոգի հեզութեան անզգայութեանս իմոյ պարգեւելով. (Ճշ.։)

Մի՛ եւ մի ըստ միոջէ հարկաւորիցիմք ասել կաւ թուել զանզգայութիւնդ ձեր. (Փարպ.։)

Եւ իբր անմտութիւն. անխոհեմութիւն. անբանութիւն. որ ասի եւ ԱՆԶԳԱՄՈՒԹԻՒՆ. ἁφροσύνη. amentia, imprudentia, desipiemta. անխելքութիւն, խենդութիւն. ագըլսըզլըգ. սէրսէմլիք.

ἁναισθησία. sensu carere. Պակասութիւն կամ բարձումն զգայութեանց. չզգալն. իբր անզգայ լինելն կամ վարելն. ապշութիւն մտաց. տույմազլըգ.


Անզգաստութիւն, ութեան

s.

want of a vigilance, carelessness, inattention.

· Calfa

NBHL (2)

Պակասութիւն զգաստութեան. անզգուշութիւն. անհոգութիւն. սէրսէմլիք. Զայս իմաստ երեւի տալ ի հյ. ասելն.

Առ փոքր մի նիզակակցացն յանզգաստութենէ ի պարտութիւն մատնեալ. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 17։)


Անզգուշութիւն, ութեան

s.

want of circumspection, unwariness, imprudence, inconsiderateness, negligence.

· Calfa

NBHL (3)

Պակասութիւն զգուշութեան, կամ արթնութեան.

Եւ դու անզգուշութեամբ՝ նոցին զարհուրեցուցիչ. (Լմբ. պտրգ.։)

Անզգուշութեամբ ոչ գնացից. (Վրք. հց. ձ։)


Անզղջութիւն, ութեան

s.

impenitence, obduracy.

· Calfa

NBHL (4)

որ եւ ԱՆԶՂՋԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ. Անզեղջ մնալն ի չարիս. անդարձութիւն ի մեղաց. խստասրտութիւն մեղաւորի. թէօպէսիզլիք.

Անզղջութեանն՝ զղջումն արտասուաց. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։)

Որ զանզղջութեան սառն հալէ. (Նար. երգ.։)

Որ յանզղջութեան լինիցին մինչեւ ի մահ. (Շ. ընդհ.։)


Անզուգականութիւն, ութեան

s.

matchlessness, incomparableness, excellence.

· Calfa

NBHL (5)

Անհաւասարութիւն. եւ անհամեմատ մեծութիւն. գերազանցութիւն.

Որ եւ այնքան ունի զանզուգականութիւն, որ եւ ոչ զխրացս կօշկաց նորա եմ արժանաւոր լուծանել. (Կիւրղ. ղկ.։)

Այնու զյոյժ անհամեմատութիւնն եւ զանզուգականութիւնն յայտ առնէ. (Նանայ.։)

Յանպատումս վերացեալ անզուգականութիւն արքայութեանն երկնից. (Ագաթ.։)

Ծանիցէ՛ քո անզուգականութիւնդ. (ՃՃ.։)


Անզուգակցութիւն, ութեան

s.

disjunction, separation;
virginity.

· Calfa

NBHL (2)

Չզուգիլն պսակելոց օրինօք. անփորձ մնալն յառնէ. միշտ կուսութիւն Տիրամօր.

Ճշգրտաբանէ զԿուսին զյղութիւնն յանզուգակցութենէ. (Մամբր.։)


Անզուզութիւն, ութեան

s.

disparity, inequality;
disjunction, separation;
discord, division, dissension, disunion;
virginity.

· Calfa


Անզօրութիւն, ութեան

s.

weakness, feebleness;
invalidity.

· Calfa

NBHL (3)

ἁδυναμία. impotentia. Պակասութիւն զօրութեան. անկարութիւն. տկարութիւն. գուվէթսիզլիք.

Ո՛չ զօրութիւնք են, այլ՝ անզօրութիւն եւ տկարութիւննն. (Դիոն. ածայ.։)

Զձեր աղօթսդ օգնական ունել իմում անզօրութեանս։ Կարծելով զայս իւրեանց անզօրութեանն. (Սիսիան.։)


Անէութիւն, ութեան

s.

nothingness.

· Calfa

NBHL (4)

Անգոյութիւն. ոչինչ. չքութիւն. անէք. անգոյք.

Որ յանէութենէ զբնաւս ի ցուցակութիւն ածեալ գոյացուցեր. (Պտրգ.։)

Յորժամ յանէութենէ ես տիրական ձեռօքն կենդանաստեղծեալ լինէի. (Պիտ.։)

Երեւակ (երազոյ՝) է անէութեան տեսութիւն. (Կլիմաք.։)


Անընդելութիւն, ութեան

s.

cf. Անընտելութիւն.

· Calfa

NBHL (3)

Յուղիղ պողոտայէն անընդելութեամբ մոլորեալ. (Լմբ. պտրգ.։)

Վասն անընդելութեանն՝ տեսեալ կամ լուեալ՝ պախարակէ. (Երզն. մտթ.։)

Որք զանընդելութիւն (վայրենի՝) առաքինութիւն վարկանին. (Նիւս. կուս.։)


Անընդունակութիւն, ութեան

s.

incapacity, inability.

· Calfa

NBHL (2)

Իբր չընդունելն. անհաւանութիւն. որ եւ ԱՆԸՆԴՈՒՆԵԼՈՒԹԻՒՆ.

Զի մի՛ ինքն լիցի պատճառ, այլ հրէից անընդունակութիւնն. (Երզն. մտթ.։)


Անընթեռնլի

adj.

illegible, unreadable.

· Calfa

NBHL (2)

Զոր չէ մարթ ընթեռնուլ. անվերծանելի. անկարդալի, գաղտնի. օգունմազ.

Տումար անընթեռնլի. (Պետր. սիւն.։) եւ (Տօնակ.։)


Անընթրիք

adj.

supperless.

· Calfa


Անընկերականութիւն, ութեան

s.

unsociableness.

· Calfa


Անընչութիւն, ութեան

s.

want of fortune, poverty.

· Calfa

NBHL (5)

ԱՆԸՆՉԵՂՈՒԹԻՒՆ ԱՆԸՆՉՈՒԹԻՒՆ Ոչ գոլն ընչեղ. անինչ եւ անստացուած կեանք. աղքատութիւն՝ մանաւանդ կամաւոր.

Վասն անընչեղութեանն ի բազում խաղաղութեանն եւ յանհոգութեան են կեանք աղքատին։ Անընչեղութիւն, ողորմութիւն. անընչութիւն. (Մանդ.։)

Զողորմածութիւն եւ զանընչութիւն։ Անընչութեամբ զկեանս իւր տնօրինել. (Սարգ.։)

Զի՛նչ օգուտ է ինձ անընչութիւնն, յորժամ սէր խեղկատակութեանն ծառայ զիս ունի գրաւեալ. (Լմբ. սղ.։)

Եթէ կամիս զանընչութիւն, ատեա՛ զարծաթսիրութիւն։ Գանձարան մեծ է կրօնաւորի կամաւոր անընչութիւն. (Վրք. հց. ՟Բ. ՟Է։)


Անընտելութիւն, ութեան

s.

want of familiarity;
disuse;
indocility, ferocity.

· Calfa


Անընտրողութիւն, ութեան

s.

indiscretion, imprudence.

· Calfa

NBHL (4)

Պակասութիւն ընտրողութեան՝ քննութեան եւ ուղիղ դատման. անխոհեմութիւն, տգիտութիւն. անխելքութիւն.

Յամենայն ինչ անընտրողութեամբ մերձենան. (Մանդ. ՟Ժ՟Ե։)

Եւ առ մեօք լինի անընտրողութիւնն ի կամքն. (Լմբ. սղ.։)

Նաւաստեաց լինել դաւող անընտրողութեամբ. (Պիտ.։)


Անթ

s.

cf. Անութ.

· Calfa

Etymologies (3) · Adjarian

, ի, ռ հլ. «թևի տակի փոսը, խօլթուխ» Բ. մկ. ժբ. 40. Երեմ. լը. 12. Բուզ. գ. 18. այս հին օրինակների վրայ կարելի է աւելացնել այժմ՝ «Խեցիս ջեռու-ցեալ յանթոն դնէին» Եփր. Վկ. արև. 30 «Գունդս կապարիս հրամայեալ է ջեռուցանել և դնել յանթս ձեր, մինչև ծակեսցի փոր ձեր» (Գոր. և Շմոն, էջ 70)։ Ածանցեալ ձևերն են՝ անթել «թևի տակն առնել» Կանոն. անթմէջ «անութի մէջտեղը» ԱԲ. ընդանթական «թևի տակի» Բժշ. անութքա, անութքայ «թևի կամ վզի տակ ուռեցք» Գաղիան. անթանոց «ու-սընդանութ կապուած ոսկու շարք կամ յան-ջագեղ կամար» Հին բռ. ընթանոց «ղենջակ» Ոսկ. ես. անթանոցիկ «թևի տակ դրած փոք-րիկ խուրձ ցորեն» Յոբ. իդ. 19. անթատակ «թևի տակը» Ոսկիփ. Աբր. կրետ. 84. նոյն բառը գրւում է անթ և անդ ձևերով (վերջին ձևով է Զքր. սարկ. բ. 52). Վարդանեան ՀԱ 1922, 280 սխալ գրչութիւն է համարում անթ, որ սակայն արդարանում է գւռ. ձևե-րով. նոր գրականում ընդունուած է միայն անութ, որից անթացուպ «խեղանդամի թևի տակ գաւազան», ուսընդանութ (իբր մէ՛կ բառ) «կրծքի վրայ խաչմերուկ»։

Bugge KZ 32, 2 դնում է հնագոյն ասնութ ձևից, որ կազմուած է հա-մարում ասն+ութ. առաջինը՝ ասն=յն։ ἄζων, սանս. ákša, լտ. axis, հսլ. osi հբգ. ahsa «առանցք»<հնխ. ak'sō̄n նշանակութեան փոփոխութեան համար հմմտ. լտ. axilla, հբգ. uohsana «ան-թատակ». երկրորդը՝ ութ, մասնիկ է. հմմտ. ագանութ (77 եբր. բառ է). ո-մօթ, անօթ, Հիւնք. խանութ-ից։ Պա-տահական նմանութիւն ունի արաբ. ❇ ibt «անութ» (Կամուս, թրք. թրգմ. Բ. 454)։

ԳՒՌ (dialectal) Ակն. Հճ. Հմշ. օնթ, Մկ. Վն. հիւնթ. բառիս նշանակութիւնը գրաբարից մի քիչ տարբեր է. այսպէս՝ Ախց. Զթ. Հմշ. «գիրկը», Հճ. «կապոց, տրցակ», Մկ. Զն. Տր. «թևտակ, երկու բազուկների կամ մէկ թևի ու իրանի միջև առնուած մի բանի քա-նակութիւնը», Ակն. «մի կուրծք բեռ, լանջքի վրայ առած բեռան քանակութիւնը», Մրշ. «ուս, կռնակ», իսկ միայն Վն. «թևի տակը»։ Նոր ձևեր են Ալշ. յանտէտակ. Մշ. յանդ'է-տակ, Վն. ընթատակ, Մկ. հընթըտակ, Հմշ. օնթդագ «թևի տակը», Վն. հնթել «թևի տակ դնել», Հմշ. օնթուլ «տղան գիրկը նստեց-նել», Զթ. անթիլ «գրկել», Ակն. օնթիլ «յա-փըշտակել, մի բան ամբողջովին խլել ու փախչիլ, կրծքի վրայ բեռնաւորուիլ», Խտջ. անթել «անթով կամ գրկով չափել, ռմկ. խուլաճլամիշ ընել»։

NBHL (1)

Ձեռքն եւ բազուկն յորժամ զարկք առնու, ուռենայ ի յանթքն (կամ յանդքն). (Մխ. բժիշկ.։)


Անթագաւոր, աց

adj.

kingless.

· Calfa

NBHL (5)

Ո՛վ յանդուգն մեկնիչ դու, եւ յոյժ անթագաւոր. (Առ որս. ՟Ե։)

Անթագաւոր եւ անիշխան. (Լաստ. յիշ.։)

Զանթագաւորքս պարսաւեալ. (Շ. վիպ.։)

Կացեալ աթոռ թագաւորութեանն անթագաւոր զամ մի. (Ուռհ.։)

ἁβασίλευτος Առանց թագաւորի մնացեալ, եւ մնալ կամեցօղ.


Անթախանձ

adj.

without importunity, without intrusion.

· Calfa

NBHL (2)

Ազատ ի թախանձանաց այլոց.

Զայլ ստացուածսն ետ ի քաղաքին մատակարարսն՝ վասն անթախանձ լինելոյ նմա ի հարկէ դիմոսական պահանջմանէն. (Վրք. ոսկ.։)


Անթաղ

adj.

unburied.

· Calfa

NBHL (7)

ἅταφος. insepultus. Ոչ թաղեալ. առանց թաղման կամ գերեզմանի. չթաղուած. կէօմիւլմէմիշ.

Եւ ոչ գերեզմանի արժանի առնել, անթաղ բառնալ ընկենուլ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)

Զդիակունս նոցա քարշել ընկենուլ անթաղ. (Խոր. ՟Գ. 32։)

Անթաղ իսկ ընդ վայր ընկեաց. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Գտաւ անթաղ ընկեցեալ. (Սահմ. ՟Ը։)

Կայցէ անթաղ. (Լմբ. յայտն.։)

Մերկս՝ անզէնս՝ անթաղս տեսանէին. (Ոսկ. ես.։)


Անթանոցիկ

s.

armful, any thing carried under the arm-pit.

· Calfa

NBHL (3)

Նոյն ընդ Մեհեւանդ, ըստ Հին բռ.։ Շար ոսկւոյ կամ լանջագեղ կամար՝ արկեալ ի միոյ ուսոյ ընդ միւս անթով։ cf. ԸՆԹԱՆՈՑ, որ է ղենջակ։

Զանթանոցիկ սրբոյն յափշտակեցին. (Յոբ. ՟Ի՟Դ. 19։)

ἁγκαλίς. manipulus, fasciculus ulnis gestatus. Խուրձ ցորենոյ, զոր ժողովեալ աղքատաց՝ կրեն ընդ անթով. ցորենի կապոց՝ խօլթուխը զարկած.


Անթառամ

adj. s.

unfading;
incorruptible;
amaranth.

· Calfa

NBHL (10)

Լուսաւոր եւ անթառամ է իմաստութիւն։ Անթառամ նահատակութեանցն պատերազմի յաղթեալ։ Յանթառամ ժառանգութիւնն։ Ընդունիջիք զանթառամ փառացն պսակ. (Իմ. ՟Զ. 13։ ՟Ա. Պետ. ՟Ա. 4։ ՟Ե. 4։)

Անթառամ ծաղիկ. (Շար.։)

Զանթառամն եւ զերկնայինն ծաղկեցար ծաղիկ. (Անյաղթ բարձր.։)

Անթառամ զվարդ իմոյ կուսութեան պահելով. (Խոր. հռիփս.։)

Որ անթառամ փառօք պսակէ զսուրբս իւր. (Շար.։)

Անթառամ ասելովն՝ զմիշտ պայծառութիւնն նշանակէ, եւ զնոյնպէս ունելն։ Անթառամն ասելով՝ զնոյնօրինակ ունելն առակէ. (Սարգ.։)

Առանց թառամելոյ. անեղծութեամբ.

Որք անթառամ պսակեցան յանվախճան յաւիտեանս. (Շար.։)

Անթառամ պայծառանաս. (Մագ. ՟Խ՟Ը։)

ἁμάραντος, ἁμαράντινος, ἁμίαντος. non marcescens, immarcidus. Որ ոչն թառամի. անթարշամ. միշտ դալար. անեղծ. անարատ. մշտատեւ. անփոփոխ, որ չիթօշնիր՝ չիթոռմիր. սօլմազ.


Անթատակ

s.

arm-pit.

· Calfa

NBHL (2)

Բառ ռմկ. որպէս Անթի տակն. ընդանթական մասն մարմնոյ. տեղիքն՝ որ ընդ անթովք.

մեռաւ ոմն իշխան՝ եւ ի լուանալն գտին բանալի մի յանթատակն. (Ոսկիփոր.։)


Definitions containing the research թ : 10000 results

Նեցուկ, ցկի

s.

stay, staff, prop;
sustainer, support, upholder, buttress;
—ս արկանել, to prop, to stay, to support;
— ամրութեան լինել ումեք, to be a support of, to uphold, to sustain, to protect;
— կալ հաւատոց, to support religion, to be a supporter of religion;
cf. Յենարան.

· Calfa

NBHL (4)

Որ խոնարհեալն էր, պիտոյ էր, պիտոյ էր նմա ամենայն իրօք նեցուկս ... հաստատութիւն նեցկի. (Նիւս. կազմ.։)

Աթոռ, ցուպ, եւ նեցուկ հաստատութեան է համբերութիւնս՝ առաքինութեանցն. (Իսիւք.։)

Օգնական հոգւոյն ախտից զառաքինութեան զօրավիգն արմատս հաստատութեան նեցուկ տուեալ։ Արք բարիք՝ սիւնք են ժողովրդոց, ամենեցուն նեցուկ լինելով՝ զօրէն տան՝ մեծաց քաղաքաց եւ քաղաքավարութեան. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. ել. ՟Ա. 21։)

ὐποστήριγμα, ὐπόθεμα sustentaculum, fulcimentum, suppositum ὐπερείδων, βάσις fulcrum, sustinens, basis, fundamentum. Յեցուկ հաստատուն. մոյթ. հաստատութիւն. պատուանդան. խեչակ. ինչ մի յենլի հաստատութեամբ.


Նկարագիր, գրաց

s. adj.

description;
picture, painting;
representation, likeness, portrait;
delineation, design, plan, model, form;
style;
text;
cf. Նկարագիծ;
painted;
described;
պատկերակերպ —, portrait, likeness;
— բնութեան, the picture of nature;
ըստ —գրին, literally;
մեկնել ըստ —գրին, to explain literally.

· Calfa

NBHL (14)

Որ է լոյս փառաց, եւ նկարագիր էութեան նորա. (Եբր. ՟Ա. 3։)

Խելամուտ լիցուք, թէ որո՛ց նկարագրաց են գաղափարք, եւ որո՛ց աներեւութից են պատկերք. (Դիոն. եկեղ.։)

Նիւթքն եւ նկարագիրն (դահեկանի) յարգուն իցէ. (ռմկ. սիփկէ. Փիլ. քհ. ՟Ը։)

Ոչ երբէք տեսի այսպիսի նկարագիր պատկերի (դիմաց)։ Ո՞ր խորութիւն գերեալ ունի զարքունական զայն նկարագիր. (Ճ. ՟Ա.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Ի ձեռն առեալ զքաջ նկարագիրն մակաբայեցւոց՝ ընթեռնոյր ի լսելիս ամենեցուն. (Եղիշ. ՟Ը։)

Նկարագրաւն ... իսկ առ ի միտս։ Ըստ նկարագրին ... իսկ ըստ մարգարէութեան, եւ այլն. (Նախ. առակ. եւ Նախ. ես. եւ Նախ. եզեկ.։)

Ըստ նկարագրին՝ կատարեցաւ այս նախ ի գանձին ի գերութենէ. (Ոսկ. ես.։)

Այսոքիկ ըստ նկարագրին. (բայց թուի թէ առ մարդեղութիւն փրկչին առակաւոր բանս մեզ հայի. Գէ. ես.։)

Իբրեւ ետես թագաւորն զգեղապանծ վայելչութիւն պատկերակերպ եւ նկարագիրն հռիփսիմեայ. (Ագաթ.։)

Կոչեաց նկարագիրս, եւ ասաց հանել զճշմարիտ զնմանութիւն պատկերին՝ զոր ետես. (Հ=Յ. սեպտ. ՟Ի՟Դ.։)

ՆԿԱՐԱԳԻՐ. ἰστορία αὑτή ipsa historia γραφή littera. Բուն պատմութիւն, գրութիւն, ճառ սուրբ գրոց. գիրն ըստ ճառին. բնագիր.

Եւ զայս տհեսանելով յանշունչս եւ ի մարդս՝ զգեղեցկութեան նկարագրաց զգործս. (Փիլ. նխ. ՟բ. (յն. մի բառ, գեղեցկագրաց).)

Ի ձեւ խաչի բազում կերպարանք են յօրինեալք ի նկարս նկարագրաց. (Շ. թղթ.։)

διαγραφή, ὐπογραφή descriptio χαρακτήρ character, nota insculpta. Նկար գրեալ, գրուած նկարեալ. նկարագրութիւն. ստորագրութիւն. պատկթեր. նմանութիւն. կնիք. տիպ. կերպարան. օրինակ հարազատ. բուն գաղափար, եւ գաղափարեալն.


Ննջեմ, եցի

vn. fig.

to sleep, to slumber, to lie down, to go to bed;
to repose, to rest;
to die, to expire, to depart this life;
— ընդ կնոջ, to lie with a woman;
— արտաքոյ, to lie abroad, out of doors;
— բացօթեայ, ընդ աստեղօք, to sleep in the open air, to lie under the canopy of heaven;
— աչօք բացօք, to sleep like a hare;
— ի տէր, to go to sleep in Jesus, to rest in God;
— ի հող մահու, to sleep the sleep that knows no waking;
— ընդ հարս իւր, to sleep with one's fathers.

· Calfa

NBHL (7)

Ննջեաց անդ. քանզի արեւն ի մուտս էր։ Զերկիրք՝ յորում դուդ ննջեցեր, քեզ տաց զդա։ Եւ եթէ ննջիցես, քաղցր ի քուն լիցիս։ Ննջէր, եւ խորդայր, եւ այլն։

Զի մի՛ ննջեսցեն նոքա յայսմ վրիժու խնդրելոյ եւ ի քինութենէ. (Եփր. օրին.։)

Ննջեցից ընդ հարս իմ, եւ թաղեսցեն զիս ի գերեզմանի նոցա։ Որպէս զվիրաւորս, որ ննջեն ի գերեզմանի։ Ղազարոս բարեկամ մեր ննջեաց.եւ այլն։

Յայտ առնէ՝ եթէ քուն է մահ. քանզի ննջեցին ասէ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 25։)

Բազում մարմինք ննջեցելոց սրբոց յարեան։ Զննջեցեալսն ի ձեռն Յիսուսի ածցէ ընդ նմա։ Ոչ ժամանեմք ննջեցելոցն, եւ այլն։ Յաղագս ի վերայ ննջեցելոց կատարմանց։ Խորհուրդ ի վերայ սրբազանաբար ննջեցելոցն։ Աղօթս սրբազանս առնէ ի վերայ ննջեցելոյն։ Անսրբազանիցն ննջեցելոց ոչ առնէ զայս աղօթս. (Դիոն. եկեղ.։)

ՆՆՋԵԼ. κοιμάομαι obdormio, defungor, obeo, morior. Վախճանիլ. մեռանիլ յուսով յարութեան. փոխիլ յաստեացս.

ՆՆՋԵՑԵԱԼ ելոյ, ոց. ա. κεκοιμημένος, κοιμηθεῖς defunctus. Վախճանեալն. մեռեալն յուսով յարութեան. վախճանած. ողորմած հոգին.


Նշոյլ, շուլից

s.

light, shining;
reflex, glimmer;
— խնդութեան, ray or beam of joy;
աղօտ, մռայլ —, faint glimmer, dim light.

· Calfa

NBHL (7)

Ի նշոյլ սրոյն կափուցեալք զաչս. (Նիւս. մկ. բեթղ.։)

Նշողիւք աստուածասիրութեան։ Ի նշողից շնորհացն. (Յճխ. ՟Թ. ՟Ժ՟Ա։)

Որպէս թէ ընդ սակաւ ինչ փեռեկումն ծերպից՝ նշոյլք երեւեսցին։ Գիշերի՝ յորժամ առ ծովեզեր կայցես, եւ զջուրն ժքթիցիս, նշոյլք լուսոյն հատանին. (Եզնիկ.։)

Նշխար նշուլից փրկութեան կենաց հպաւոր։ Պարծանացն նշոյլ ամենեւին ինձ շիջաւ։ Ի ծագել անստուեր նշուլից ողորմութեան քո փառաց։ Ի յամպոյդ լուսոյ ցոլք նշուղից. (Նար.։)

Ի դուղնաքեայ մերոյ նշուղից հանճարոյ. (Շ. թղթ.։)

Իբրեւ ի սքանչելի նշուլացն աստուծոյ տանջեցաւ ի ձեռն աչաց խորհրդոց իւրոց։ Խորհրդածուս կոչին եւ լինել ըստ նոցա նշողաց արժանի գտաք. (Եւս. պտմ. ՟Բ. 14։ Միք. պտր. առ գր. կթ։)

ՆՇՈՅԼ կամ ՆՇՈՅՂ. որ եւ ՆՇՈՂ կամ ՆՇՈԼ, ի, ից կամ աց. ἁπαύγασμα , ἁστραπή, σπινθήρ, μαρμαρυγή splendor, radius, fulgor, nitor եւ այլն. եւ բայիւ ἁντιλάμπω , στίλβω splendeo, fulgeo. Շող եւ շողիւ, ցոլք եւ արծարծումն լուսոյ արեգական, ճրագի, բոցոյ. ճառագայթ. ճաճանչ. փայլակն. փայլիւն զինուց, եւ կայծ՝ զգալի կամ իմանալի.


Շնչեմ, եցի

va. vn.

to breathe, to respire, to puff;
to blow;
to inspire;
to exhale, to emit;
— զօդ, to breathe, to take breath, to respire;
զհուր —, to send forth or emit fire, to break into a volcanic eruption;
— չարախօսութիւն, to whisper in the ears, to accuse in secret;
շնչեսցեն հողմք, let the winds blow;
let the storm rage;
շնչէ հողմն ուժգին, the wind blows hard;
շնչեաց հողմն աջողակ, a fair or favourable wind arose.

· Calfa

NBHL (7)

Որ շնչեաց ի նա զշունչն ազդեցութեան. (Իմ. ՟Ժ՟Ե. 11։)

Չարասէր մոգապետն հանդերձ մեծ հազարապետաւն շնչեաց չարախօսութիւն, եւ բորբոքեաց զթագաւորն իբրեւ զհուր անշիջանելի. (Եղիշ. ՟Բ։)

Արջք եւ ինձք, որ զբարկութիւն եւ զմահն շնչէին. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 7։)

Իբրեւ պղպջակի՝ ի նոսա բարկութեանն պայթեցելոյ՝ շնչեցաւ այտումն. (Բրս. բարկ. (որպէս թ)։)

Եթէ հողմ շնչէր (կամ հնչէր)։ Շնչեսցեն հողմք։ Ե՛կ հարաւ, շնչեա՛ ի պարտէզ իմ։ Ի շնչել հարաւոյն։ Իբրեւ զհողմ որ ցօղագին շնչիցէ։ Ոգի տեառն շնչեաց ի նա։ Շնչեաց ի նոսա, եւ ցամաքեցան.եւ այլն։

Խօթացեալ ինչ ի շնչականացն մասանց, փոքր եւ խիտ շնչեմք. (Նիւս. բն.։)

Եթէ եւ առ դոյզն մի շնչելեացս փող (յն. փող շնչառութեան) արգելցի, մահ ի վերայ հասանէ. (Փիլ. բագն.։)


Շնչերակ, աց

s.

artery;
— թոքային, pulmonary -.

· Calfa

NBHL (2)

Մազն, եղնգունք, մարմինք, եւրակք, շնչերակք։ Զկենդանական ջերմութիւնն բաշխէ ամենայն մասանց մարմնոց ի ձեռն շնչերակացն։ Ի սրտէն յիսկսկզբանէն կենդանականին շնչերակն աման շնչոյն։ Աղբիւր իմն ի մէջ ջերմութեան ասեն զսիրտն, յորմէ շնչերակօքն յամենայն մարմինն ջերմութիւնն բաժանի։ Սրտի ըստ շնչերակացն շարժութիւն։ Յաղագս շնչերակաց. (Նիւս. բն. ՟Դ. ՟Ի՟Դ. եւ Նիւս. երգ.։)

Հագադ շնչոյն ի տրտմութենէն թանձրացեալ՝ լնոյր զանցս շնչերակացն. (Անան. ի յովնան.։)


Շուայտանք

s.

cf. Շուայտութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Ժուժկալութեամբ, եւ ոչ որկորստութեամբն եւ շուայտանօք. (Մանդ. ՟Գ։)


Շուտասաղապ

cf. Դիւրագայթ.

· Calfa

NBHL (2)

Որ փութով կամ փոյթ ընդ փոյթ սաղապի, գթէ. դիւրագայթ. սահական.

Մարդկայինս բնութիւն դիւրամէտ եւ շուտասաղապ, երագասխալ եւ հեշտապատիր գոլով. (Խոսր.։)


Շուտով

cf. Փութով.

· Calfa

NBHL (2)

Ստիպէին, զի շուտով կորուսցէ զնոսա։ Մկրտեալ զտղայս շուտով ութօրեայ. (Տէր Իսրայէլ. դեկտ. ՟Զ։ Հ. յնվր. ՟Ի՟Ե.։ Հ. փետր. ՟Ժ՟Գ.։)

Լինի արդիւնք տարւոյն շուտով եւ առատութեամբ. (Շիր.։)


Շտոգանեմ, եցի

va.

cf. Շփոթեմ.

· Calfa

NBHL (1)

συγχέω confundo στοχάζομαι collimo եւ այլն. Շփոթել. խառնել. խառնակել.


Շրջշրջեմ, եցի

va.

to turn or whirl round and round;
to change;
to walk;
cf. Թուղթ.

· Calfa

NBHL (3)

Արկին իվերայ տատսկին մերկ, եւ շրջշրջէին զնա անդէն, մինչեւ առ հասարակ ծակոտեցան մարմինք նորա. (Ագաթ.։)

Զսիրամարգին թեւ ո՛րքան շրջշրջեսն, այնքան երփն երփն գեղեցկըութեանն զառաջին տեսեալն մոռացուցանէ. (Արշ.։)

Ալեացն տատանելոց, որ երփն երփն զերանգսն շրջշրջեն։ Մարարտունկքն կարենզ զիւրաքանչիւր կամս գունակ կերպարանացն շրջշրջել. (Ագաթ.։)


Ոգի, ոգւոյ

s.

"spirit;
spirit, soul, ghost;
breath, respiration;
spirit, meaning, sense;
genius;
manes, shades, ghost, hobgoblin;
life;
heart;
soul, energy, courage;
puff, air, wind;
— գինւոյ, spirit of wine, alcohol;
cf. Հոգի;
— բանական, intelligence, reason;
—ք խաւարի, the spirits of darkness;
— կենդանութեան, spirit of life;
կենդանական —ք, animal spirits;
— նախանձու, the spirit of jealousy;
ոգւով չափ, with all one's soul, heartily, willingly;
— առնուլ, կլանել, to breathe, to take breath, to breathe freely, to respire, to rest, to take repose, to revive, to acquire new strength or vigor, cf. Հանգչիմ, cf. Շունչ կլանել;
յ—ս ապաստան լինել, to be extremely downcast, depressed, prostrated, to be tormented;
cf. Ապաստան;
յ—ս ապաստան առնել, to reduce to the last extremity;
to exhaust, to harass, to vex;
յոգւոցն (պարզել) ապաստան լինել, to be at the last extremity, near the last breath, to be dying, cf. Հատկլիմ;
թափել զ— ուրուք, to keep in suspense;
հարկանել զոք յ—, to sting, to gall to the quick;
to deprive of life, to kill;
դնել զ— ի ձեռն or ի բռին, զ— ի բռին ունել, to endanger oneself, to risk, brave or face death, to risk, expose or hazard one's life, to lavish or to be prodigal of life;
յոգւոց ելանել, to sigh, to heave sighs;
to groan, cf. Հեծեմ, cf. Հեծեծեմ, cf. Հառաչեմ;
ոգւով չափ սիրել, to love to distraction;
խռովիլ յ— իւր, to be disconcerted, perturbed or disturbed;
գիտել յ— իւր, to know within oneself;
արձակել, հանել, փչել զ—, to yield or give up the ghost, to breathe one's last, to expire;
յոգւոցն ցամաքել, to die;
տալ — կամ շունչ ի վէմս կճեայս, to give spirit or life to marble;
ոգւով երգել, to sing with great expression;
եւ դարձաւ — իւր առ ինքն, his spirits returned, his strength revived;
հաստատեցաւ — նորա, he regained strength or vigor;
քաղէին —ք նորա, he fainted or swooned;
գուն գործեալ ոգւովք չափ, risking his life;
—ն էր դաւոյն, he was the soul of the conspiracy;
յ— խաղալ, to play at dice."

· Calfa

NBHL (15)

Շունչ ամենայն կենդանեաց, եւ ոգի ամենայն մարդոյ։ Եղեւ մարդն յոգի կենդանի։ Ընդ հանել ոգւոցն։ Մի՛ հարցուք զդա յոգի։ Նորա ոգին կախեալ կայ զդորա ոգւոյդ։ Ոգի նախանձու։ Ոգի մեծաբանութեան։ Ոգի տեառն շնչեաց ի նա։ Մի՛ մնասցէ ոգի իմ ի մարդկանդ յայդմիկ։ Ամենայն ոգիք՝ ուստերք եւ դստերք։ Ամենայն ոգիք տանն յակոբու։ Սիրեաց ոգւով չափ.եւ այլն։

Ոգի եւ մարմին բաժանիցին առ ժամանակ մի։ Նոցին սուրբ ոգիքն հասանեն ձեզ յօգնականութիւն. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Ը։)

Յիշէր զապարասանութիւն նենգաւոր ոգեացն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Որ բնութեամբ մարդիկ էին, առաքինի ոգիս ի չարչարանսն ցուցանէին. (Սեբեր. ՟Թ։)

Ըստ վարիչ ոգւոյն (փչման հողմոյ) վարելոյ բռնավարեալք ի վերայ յորձանացն. (Ագաթ.։)

Եւ տէր յարոյց ոգի ի ծովուն։ Յարոյց տէր ոգի ի վերայ ծովուն սակս յովնանու. (Աթ. ՟Ժ՟Բ։)

(Արմատ բառիցս Հոգի, Շոգի, Հագագ. Ոգել, Հոգալ. լծ. եւ ոյժ) ψυχή anima, animus πνεῦμα spiritus πνοή flatus, halitus. Շունչ կենդանի կամ կենդանւոյ. փչումն. հոգի անմարմնոց եւ բանականաց եւ շնչաւորաց. սիրտ. յօժարութիւն սրտի. անձն. կեանք. եւ Շնչիւն հողմոյ, հողմ, ըստ յն ոճոյ. ճան, ինսան, ռուհ, նէֆէս.

Որպէս մեր շունչս ոգի կոչեցեալ, եւ օդս այս որ շնչէ՝ ոգի կոչեցեալ. եւ հրեշտակք՝ ոգի կոչեցեալ. եւ արութիւն մեծ ինչ՝ ոգի կոչեցեալ. եւ դեւ հակառակորդ՝ հոգի (կամ ոգի) կոչեցեալ. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)

Ոչ թոյլ տային նմա եւ ոչ զոգի անգամ առնուլ։ Չետ ինձ հանգիստ զոգի առնուլ եւ ոչ մի օր. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 15։ ՟Է. 11։)

թափել զոգի. cf. Թափել։

Աջակողմեան աւազակին լինէր յոգւոցն հանել ընդունելութիւն փրկութեան. (Կոչ. ՟Գ։)

ՈԳԷ՛ Օ Տե՛ս զնախագրեալ բարդութիւնս ոգե՛. ի բառէս Ոգի. զի նոյն բառք անխտիր գրին ե, եւ է տառիւ. եւ թէպէտ ե առաւել կանոնաւոր գտանի, բայց գրչաց դիւրին գայ գրել է։

ՅՈԳՒՈՑ ՀԱՆՈՒԹԻՒՆ. գ. Հառաչանք. հեծութիւն. ահիզար.

Ի խորոց սրտին մռնչէ յոգւոց հանութեամբ. (Խոր. ՟Ա. 25։)

Փոխանակ գրելոյ Վէգ. որպէս քուեայ. կիվոս. κύβος cubus, tessera. ... (որպէս եւ ՏԱՊԱԼԻ. իբր ռմկ. թավլի ).


Ոլորտք, տից

s.

bounds, limits, extremities;
ring, circuit, circumvolution;
— երկրի, the universe;
— երկնից, airy space, the vault of heaven;
— բանից, ambages, circumlocution, tricks;
ընդ —տս մտանել (թռչնոց), to fly about or round;
to flap, to flutter in the wind, to wheel about;
to turn on one's hands and feet like a wheel, to tumble, to fall head over heels, to turn a somerset.

· Calfa

NBHL (5)

Պարփակեալ պահել անընդոստ խաղաղութեամբ ի յոլորտս։ Ի խորշ եւ յոլորտս եւ յընդհանուր մասունս երկրի. (Պիտ.։)

Ընդ ոլորտս երկրի մերոյ։ Ընդ ոլորտս հեթանոսաց։ Միահազոյն զոլորտս ամենից բոլորից լրութեան. (Յհ. կթ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։ Նար. խչ.։)

ՈԼՈՐՏՔ. ῤοῖζος impetus, volutatio. Ոլորք սաստկութեան. պտոյտք շրջանաւ. պրկումն, եւ մանուած.

Բաղխելով մագլացն պատառեալ զհողմն թեթեւ, եւ հերձեալ բռնութեամբ ընդ ոլորտս մտանէ. (Իմ. ՟Ե. 11։)

Եւ յայսոսիկ յարմար եւ զկնի կացցէ բանս, զի մի յոլորտս պրկել՝ այն սպրդեալ մտցէ։ Ոչ կարկատեցի զսա հագներգութեամբ, եւ շարամանեալ յոլորտս ստորասացութեամբ, այլ յայտնի եւ դիւրահաս. (Մագ. ՟Դ. ՟Ի՟Գ։)


Ոխորիմ

adj. fig.

nursing rancour, wrathful, rabid, furious, cruel, relentless;
ill-natured, malevolent;
— թշնամի, a sworn enemy, a mortal, declared, implacable or inexorable enemy;
arch-enemy, the devil;
— պատերազմ, an obstinate, bloody battle.

· Calfa

NBHL (5)

ՈԽԵՐԻՄ ՈԽԵՐԻՄԱՑ ՈԽՈՐԻՄ. Ոխակալ եւ անհաշտ թշնամի. հակառակորդ. ոսոխ. եւ Յոխորտ. ժանտ. թշնամանական. եւ Ախոյեան. հասիմ. լտ. infestus, odiosus, adversarius.

Ի հակառակադիր եւ ոխերիմաց (կամ ոխորիմաց ) այլոց կամաց այս գործ համբաւոյ լեալ. (Յհ. կթ.։)

Ղիպիոս՝ հռոմայեցւոց ոխորիմ ընտրեցաւ (այսինքն դատեալ եղեւ)։ Ագոնիստաքն աթղեստայք կոչէին, այսինքն ոխորիմք. (իբր նահատակք, ախոյեանք) (Եւս. քր.։)

ՈԽԵՐԻՄՔ գ. իբր Ոխակալութիւն. թշնամութիւն.

Լաւ համարէր զբազմաց օգուտ քան զնոցա ոխերիմսն. (Երզն. մտթ.։)


Ոհ

int.

alas ! oh ! ah ! o !
վայեաց եւ ասէ, ո՜հ տէր, he cried out and said, oh! my Lord !
ո՜հ ինձ տէր, ah ! oh ! alas, oh dear ! woe is me !
ո՜հ անմտութեանն, ո՜հ կուրութեանն, oh what folly ! oh what blindness !
ո՜հ եւ աւաղ աւուրն այնորիկ, oh dreadful day !
ո՜հ հովիւք, woe to the shepherds !
ո՜հ մոլորութիւն, ո՜հ յիմարութիւն, oh what a mistake ! what nonsense !
ո՜հ թէ, would to God !
ո՜հ ո՜հ, ha ! ha !
ո՜հ, ո՜հ օր, woe, woe to the day !.

· Calfa

NBHL (14)

Ո՜հ, պաշարեաց տէր զերիս թագաւորս։ Վայեաց, եւ ասէ, ո՛հ տէր։ Աղաղակեաց եղիա, եւ ասէ, ո՛հ ինձ տէր. (՟Դ. Թագ. ՟Գ. 10։ ՟Զ. 5։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 20։)

Ո՜հ որոց թողեալ իցէ զճանապարհս ուղիղս՝ գնալ ի ճանապարհս խաւարինս. (Առակ. ՟Բ. 13.)

Ո՜հ, քանի՞ դառն է պատմութիւնս. (Լաստ. ՟Ժ՟Է։)

Ո՛հ, չարաչար մանեցեր, եւ աւերեցեր։ Ո՛հ, քանի՞ պակասութիւն է մեզ եւ երկրի՝ մեկնիլն ի մէնջ սրբոյն մեծին անտոնի։ Զկնի խոզիցն ընթացաք. ո՛հ, եւ զխոզս արածեցաք. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Ո՛հ անագորոյն մտացն։ Ո՜հ թշնամանացս։ Ո՜հ ամբարտաւանութեանս։ Ո՜հ կուրութեանն։ Ո՛հ անտեղոյս եւ ահագին յիմարութեանս։ Ո՜Հ ապախտաւորութեանն։ Ո՜հ անմտութեանն. (Ոսկ. մտթ.։ Սեբեր. եւ այլն։)

Ո՛հ մոլորութիւն, ո՛հ յիմարութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 4։)

Ո՛հ անպիտան եւ ցուրտ մխիթարութիւն. (Ճ. ՟Ե.։)

Ո՛հ ամօթոյ արժանի ստութիւնդ, եւ առասպելագոյն քան զամենայն ստութիւն. (Ղեւոնդ.։)

Ո՛հ թէ՝ ո՞ւր իցէ նա, որ զայնպիսի մեծութիւնն իւր եւ թող աւերեալ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)

Կամ ըղձական. Օ՜շ թէ. երանի թէ. իցէ թէ՝. ա՛խ թէ.

Ոհ թէ՝ կարօղ լինէի խլել զփուշս իմ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)

Ո՛հ թէ մեք այսպիսի բաժանմամբ բաժանեալ լինէաք. (Ոսկ. գծ.։)

Ո՛հ թէ. ո՛հն՝ փափաքանաց, որում ոչ հասանեմք, է տարացոյց. (Լմբ. սղ.։)

Ո՛հ թէ թողոյր ոք զիս մերձ խաչիդ։ Ո՛հ, թէ առնես ինձ այցելութիւն. (Գանձ.։)


Ողորմանք

s.

cf. Ողորմութիւն.

· Calfa

NBHL (3)

Ողորմելն. շարժիլն ի գութ. գորովանք.

Որ մանաւանդ ողորմանաց եւ խոնարհութեան էր։ Ազգ կանանցական առ գութ ողորմանաց առաւել ծանրագոյն (ծանրեալ հակեալ). (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 37. 40։)

Ընկալեալ գութ ողորմանաց յաղետէն որ անց ընդ նա. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)


Ողջամբ

adv.

safe and sound, soundly, safely, safe;
quite, totally, entirely, completely;
— դառնել, հասանել, to return, to arrive safe;
— եկիր, — տեսի զքեզ, you are welcome;
երթ —, God keep you, God be with you, adieu!.

· Calfa

NBHL (3)

Հասաք ողջամբ եւ խաղաղութեամբ յերուսաղէմ։ Ե՛րթ ողջամբ ի տուն քո։ Ողջամբ ընկալաւ զնա. (՟Ա. Եզր. ՟Ը. 62։ ՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 8։ Ղկ. ՟Ժ՟Ե. 27։)

Ողջամբ պահէ զպայծառութիւն իմ. (Ճ. ՟Ա.։)

որ եւ Ո՛ՂՋ. ὐγιαίνων, -ουσα, -ον sanus, salvus, -a, -um. Ողջութեամբ. ողջ եւ առողջ գոլով.


Ողջամիտ, մտաց

adj.

right-minded, of sound judgment, in one's right senses, sensible, rational, reasonable, judicious;
orthodox;
— վարդապետութիւն, sound doctrine;
— լինել, to be in one's right mind.

· Calfa

NBHL (3)

Կենակից է արդարն՝ արդարութեան, եւ ողջամիտն՝ ողջամտութեան. (Փիլ. լին. ՟Դ. 68։)

Ողջամիտ վարդապետութիւն. (՟Ա. Տիմ. ՟Ա. 10։ Տիտ. ՟Բ. 1։)

Ողջամիտ յուսով։ Ողջամիտ կամօք։ Մնալ յողջամիտ սահմանի առաքինութեան. (Յճխ. ՟Ժ՟Գ։ Նար. ՟Ձ՟Գ։ Պիտ.։)


Ողջունաբեր

adj.

bearing a salutation or good news;
— թուղթ, letter, epistle.

· Calfa

NBHL (2)

Եւ անդ մատուցեալ զբերեալ պատասխանին ողջունաբեր թղթովն. (Ագաթ. (այսինքն բարեւագրով. յն. եւ լտ. խաղաղական գրով։))

Լուսաւորեա՛ զիմ տրտմութիւնս՝ քո ողջունաբեր թղթով. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)


Ոչինչ, ոչընչի

s. adj. adv.

not any thing, nought, void, nothing;
none, no one, no, not any;
no, in no wise, not at all;
— ամենեւին, nothing at all;
գրեթէ —, almost nothing, scarcely any thing;
— հեռի ի քէն, not very far from you;
վասն ոչնչից, for nothing;
— իւիք, no how, in nowise, by no means;
ստեղծել յոչընչէ, to create out of nothing;
առնել յոչընչէ, to produce from void;
յ— դարձուցանել, to reduce or bring to nothing, to annihilate;
to nullify;
յ— or առ — գրել, համարիլ, to hold or esteem as nothing, to care nothing for, to make no account of, to despise, to contemn;
յոչընչէ յինչ գալ, to be raised or taken from nothing;
ես — ասեմ, I say nothing;
— պատճառ ունիս, you are wrong;
ոյր չիք առողջութիւն՝ չիք եւ —, who has not health has nothing;
— գիտեմ, I know nothing, I don't know.

· Calfa

NBHL (7)

Ոչինչ են իրքդ, անցցուք առ լերամբդ։ Եղիցի յոչինչ։ Ամենայն հեթանոսք ոչինչ են, եւ յոչինչ համարեցան նմա։ Որ տայ զիշխանս յոչինչ իշխանութիւն, եւ զերկիր իբրեւ զոչինչ արար։ Ես ոչինչ մի եմ։ Որպէս առ ոչնչէ մերժեսցես զնոսա։ Մի՛ երթայցէք զհետ ոչնչիցն, որ ոչինչ վճարեն.եւ այլն։

Իբրեւ կարծէին, թէ գտին ինչ, գտին զոչինչ. որպէս եւ գրեալ է, չոգան զհետ ոչնչի, եւ գտին զոչինչ. (Ագաթ.։)

Ունայնութիւն ունայնութեանց ... ոչընչի ոչինչ. ((որ հայի եւ ի ՟Բ ն) Լմբ. ժղ.։)

Քո էր ճշմարտութեամբ իմացուածս այս, եւ քոյին անձին՝ զամենայն յոչընչի եդողիդ (այսինքն յոչինչ գրողիդ). (Բրս. թղթ.։)

Մոխրով ասէ զսրբութիւնն՝ իբր ոչնչով. (Վրդն. թուոց.։)

ՈՉԻՆՉ. գ. Ոչնչութիւն. չքութիւն. անգոյութիւն ոչէ. եւ ոչ մի ինչ.

Առաւել քան զարարչութիւնն յոչնչէ զաշխարհս։ Որ յոչնչէ գոյացուցեր զերկինս եւ զերկիր, եւ այլն. (Եղիշ. ՟Բ։ Շար.։)


Ոչխարազեն

cf. Ոչխարազենութիւն;
-զենն տաճկաց, koorban-bairami (Turkish festival).

· Calfa

NBHL (2)

Որո՞յ առաքինութեան տեսակ է ոչխարազենութիւնն։ Զո՞ր գտցէ շահ յոչխարազենութենէ. (Մեկն. ղեւտ.։)

Անպատշաճ դատեա՛լ աստուծոյ զկամս ոչխարազենութեանն. (Լմբ. սղ.։)


Ոսպնեայ

adj.

lentile, of lentiles, made or prepared with lentiles;
cf. Թան;
cf. Շիկաթան;
—ք, lentiles;
pulse.

· Calfa

NBHL (2)

Ետ եսաւայ հաց, եւ թան ոսպնեայ. (Ծն. ՟Ի՟Ե. 34։)

Կէսք լոկ զթանիկն ոսպնեայ (կամ ոսբնեայ) երիցս միայն խմեալ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)


Ոտնհար, աց

adj. fig.

malignant, rejoicing at another's suffering, malevolent, ill-natured;
— լինել, to kick, to cause to fall;
to rejoice at another's woe, to be malignant, malevolent;
to despise, to insult, to laugh at, to mock, to jeer;
— լինել թշուառութեան ուրուք, to insult one in his misfortune.

· Calfa

NBHL (5)

Ոչ տայ թոյլ թշնամեացն ոտնահարաց առանց պատժոց անցանել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 15։)

Խռովարկուք, բաժանակամք, եւ ոտնհար գայթակղութեան. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)

Ծիծաղեցայց զկորստեամբ ձերով, եւ ոտնհար եղէց։ Ոտնհար լիցին ի վերայ փառաց նորա։ Մի՛ ոտնհար լինիր ինձ թշնամի իմ, զի գլորեցայ։ Մի՛ ոտնհար լիցիս որդւոցն յուդայ յաւուրս կորստեան նոցա։ Մի՛ ոք ոտնհար լիցի այրւոյս։ Փոխանակ զի ոտնհար եղերուք ի վերայ սրբութեանց իմոց, որ պղծեցան։ Եթէ ոտնհար եղէ ի վերայ գլորման թշնամւոյ իմոյ։ Առակ. (՟Ա. 26։ Ովս. ՟Ժ. 5։ Միք. ՟Է. 8։ Աբդ. 15։ Բար. ՟Դ. 12։ Եզեկ. ՟Ի՟Ե. 3։ Յոբ. ՟Լ՟Ա. 29։)

Մերթ կր. իբր Աքացիլ. այպանիլ.

Գուցէ ոտնհար լինիցիք յարտաքին թշնամեացն։ Եւ մի՛ ոտնհար լիցի ի թշնամւոյն. (Եղիշ. ՟Զ։ Ճ. ՟Բ.։)


Որկոր, ոյ

s. fig.

oesophagus, gullet, throat;
gluttony;
զկնի —ոյ երթալ, to give oneself up to gluttony.

· Calfa

NBHL (5)

Վասն պորտոցն աղէտի, եւ որկորոյն չարութեան. (՟Գ. Մակ. ՟Է. 7։)

Զկնի որկորոյ եւ շուայտութեան որովայնի երթալով. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Դ։)

Որ որկորոյն, եւ որ ընդ որկորոյն են, ոչ յաղթէ, չէ հաւատացեալ. (Եւագր. ՟Թ։)

Ոչինչ գովեմք (զկերակուրս), որ զկնի որկորից՝ զուգապատուացն, մանաւանդ եթէ անպատուացն։ Լեզուին եւ որկորիցն զկնտընտոցի օրինակն ունելով. (Առ որս. ՟Ը։ Նիւս. բն.։)

οἱσοφάγος oesophagus, gula λαιμός faux, fauces γαργαρέων gurgulio. լծ. եւ κόρος satietas. Խողովակ ուտելեաց եւ ըմպելեաց ի կոկորդէ, եւ ի պարանոցէ ցստամոքսն. եւ լայնաբար՝ Որովայնամոլութիւն. շատակերութիւն.


Նուազումն, ման

s.

diminution, lessening, decrease, extenuation;
want of, deficiency in, scarcity;
rarity;
discount, reduction, lowering;
decline, wane, waning;
eclipse;
— գնոյ, reduction in price, abatement;
երթալ ի —ումն, to fall, to decay, to decline.

· Calfa

NBHL (3)

Նուազիլն. նուազանալն. նուազութիւն. յետնութիւն. պակասումն.

Վասն երթալոյ տակաւին ի նուազումն՝ թագաւորութեան յազգէն արշակունեաց. (Փարպ.։)

Գոյացուցանէ բարին (չափաւոր՝) զիւր զնուազումն՝ բնաւին հաղորդութեամբն իւրով. (Դիոն.։)


Նուաճեմ, եցի

va.

to subdue, to vanquish, to conquer, to master, to keep under, to subject, to subjugate, to enslave, to reduce to slavery;
յինքն —, to take possession of, to make oneself master;
— զզայրոյթ, to repress one's anger or resentment.

· Calfa

NBHL (3)

Զաշխարհն հրամայէր սիրով նուաճել։ Կամօք իւրովք նուաճեալ էր ընդ թագաւորին իշխանութեամբն. (Եղիշ. ՟Ը։)

Սակաւիկ ինչ նշանակաւ նուաճեալ զհայցօղն (տեսութեան իւրոյ), եւ զբնականն աներեւոյթ պահել. (Ագաթ.։)

ὐποτάττω, ἑπικρατέω, κατακυριεύω , μετάγω subigo, subjugo, invaleo, praevaleo, dominor, traduco, circumago. (որպէս թէ նուաստ կամ նուազ առնել զայլս) Ճնշել. ընկճել. զբռամբ՝ ընդ լծով արկանել. տիրել. իշխել. եւ Յինքն յանկուցանել սիրով կամ բռնութեամբ. ամոքել. որսալ. հաճել. տակը առնել՝ ձգել. ...


Նստեմ, եցի

va.

to lower, to diminish;
— զերկաթ, to fine down, to make subtile, to sharpen.

· Calfa

NBHL (1)

(Զերկաթ խիստ) յայնչափ թանձրութենէ նստել, տուայտել, եւ ասեղն մի փոքրիկ գործել. (Սեբեր. ՟Է։)


Նստիմ, տայ, նիստ

vn.

to sit down, to be seated;
to repose;
to lodge, to reside, to dwell;
to be settled, to be resident;
— զօրաց, to be encamped, to encamp;
շուրջ — զքաղաքաւ, to besiege, to blockade, to block up;
ի դարան —, to lie in ambush, in wait;
to plot;
— ի սեղան, to sit down to table;
— յաթոռ ի պէտս, to go to stool, to evacuate;
— յինքեան, to retire from business, to live alone;
— ի վերայ աւանդի, to neglect one's deposit.

· Calfa

NBHL (6)

Նստէր առ դուրս խորանի իւրոյ։ Նի՛ստ այրի ի տան հօր քոյ։ Նի՛ստ ընդ աջմէ իմմէ։ Որ նստիսդ ի քերովբէս։ Աստուած նստաւ յաթոռ սրբութեան իւրոյ։ Նստել ի վերայ (գրաստու)։ Շուրջ նստել (զքաղաքաւ, այսինքն պաշարել).եւ այլն։

Մի՛ ոք կերիցէ զնա՝ իբրեւ նստցի. խորհուրդ է այս մարմնոյ նորա սրբոյ։ Իսկ ո՛վ ուտէր զնա ի նստելեաց եւ այլն։ Ի հեղեղատէ ջուրցն մթերելոց, որ ի հնէն ի վեր նստէին. (Եփր. ել. Եփր. յես.։)

ՆՍՏԵԼ որպէս Թափել զաւելորդս բնութեան. գործքի նստիլ. աղբել.

Ասեն, գուցէ յաթոռն նստիցի ի պէտս ի սենեկին. (Դտ. ՟Գ. 24։)

Արիոս (ի վերայ ճանապարհի) հարցեալ, թէ գուցէ ուրեք մերձ տեղի առ ի պէտս նստելոյ. (Սոկր. ՟Ա. 38։)

καθίζω, -ομαι, καθήμαι, θρονίζομαι sedeo ἑγκάθημαι insideo ἑπιβαίνω ascendo եւ այլն. Ի նիստ կալ, կամ հանգչել ի վերայ զըստի. բազմիլ. ի ստոր զետեղիլ, կամ ի վայր իջանել. ցածնուլ. դադարել. հեծանել. (նմանաւոր ձայնք են եւ յայլ լեզուս. պ. նիզէսթէն, ուստի թ. նիզէսթ էթմէք ... լտ. սէտէրէ, յն. էտրա՛օմէ. եւ գա՛թիմէ ..., այսինքն ըստ կամ ի ստոր զետեղիլ).


Նստոց, աց

s.

seat, residence;
— փեթակի, the bottom of a bee-hive.

· Calfa

NBHL (3)

Նստարան. նիստ. կայք. բնակարան. արքյանիստ քաղաք. եւ Յատակ փեթակի կամ մեղուանոցի, եւ այլն.

Որ էր յառաջն տեղին այն նստոց ամարան մեծ թագաւորացն հայոց, այսինքն Արշակունեացն։ ԶՍիս քաղաքն այրեցին, որ էր նստոց թագաւորին հայոց. (Մաղաք. աբեղ.։)

Վասն մկան, թէ ի մեղուանոցն անկանիցի. եթէ զնստոցաւն լինիցի՝ անհպելի ի մաղսն. (Կանոն.։)


Շահավաճառ, աց

s.

cf. Շահավաճառութիւն;
trader, merchant;
— լինել, to trade, to traffic, to deal.

· Calfa

NBHL (4)

Որք շահավաճառ համարին զաստուածապաշտութիւնն։ Այլ շահավաճառ մեծ աստուածապաշտութիւն է բաւականութեամբ հանդերձ։ Զմեծութիւն ծովու դիեցուսցէ քեզ, եւ զշահավաճառաց առ ծովեզր բնակելոց. (՟Ա. Տիմ. ՟Զ. 5. 6։ Օր. ՟Լ՟Գ. 19։)

Վա՛շ տուրեւառին՝ շահավաճառին՝ բնութեանս մարդկային. (Գանձ. (որ լինի եւ ՟Ա. իբր մածաշահ)։)

Աստուածապաշտութիւն իբրեւ զշահիվաճառ համարեալ է նմա. կա՛մ է բարդ՝ որպէս շահավաճառ, եւ կամ շահի վաճառ, շահ ի վաճառ։

ποριμός quaestus, lucrum եւ ἑμπορία mercatura, negotiatio, mercimonia. Վաճառ շահաւոր. շահ վաճառաց. վաճառաշահութիւն. տուր եւ առ. առուտուր՝ վաստըկով.


Շաղակրատանք, նաց

s.

quackery;
cf. Շաղակրատութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Անհանճարաբան շաղակրատանաց։ Տեսանել զբանս ծփեալ ի շաղակրատանս. (Շ. թղթ.։ Լմբ. սղ.։)


Շաղփաղփումն, ման

s.

cf. Շաղփաղփութիւն.

· Calfa

NBHL (2)

Զի մի՛ թուեսցի նմա բանն՝ շաղփաղփումն, եւ վայրապար խօսք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 32։)

ληρέω delirare. Շաղփաղփելն. շաղփաղփութի.


Ուստեք

adv.

from some place;
— —, from several places, in all directions;
ամենայն —, on all sides;
from all quarters;
այլ —, այլուստ —, from another side, elsewhere, in or from another part;
բազում —, յոլով —, from many places;
often, in many ways;
ոչ —, ոչ — այլ —, from no other place, from no other part;
երկիւղ եւ ոչ —, no fear;
ոչ — է իշխանութիւն, եթէ ոչ յաստուծոյ, there is no power but from God;
ոչ գոյր — նմա պատերազմ, no war was undertaken in his time.

· Calfa

NBHL (17)

Ո՞րպէս, կամ ո՞ւստ զայլ գտցուք բան՝ թողեալ զսա. քանզի ո՛չ գոյ։ Ո՞ւստ անուանեցան այսոքիկ։ (Պղատ. տիմ.։)

Յո՞ւստ սերեցան նահապետութիւնք սիսական ազգին. (Ուռպել.։)

Զո՛ւստն ոչ ոք գիտէ, ուստի՞ գայ, կամ յո՛ երթայ. (Համամ առակ.։)

Ո՞ւստ ուստեք ծառք զգենուն զիւրեանց քաջ վայելչութիւն. (Վեցօր.։ եւ Եփր.։)

Ո՛չ գիտեմ, եթէ ու՞ստ, այլ եղեւ նմա կարծիս յինէն. (Վրք. հց. ՟Բ. ձ. (տպ. ուստի՞)։)

Յորժամ հայր սիրելի ուստեք գայցէ, արժանի որդիքն կառօք ընդ առաջ ելանեն։ Ուստեք ժողովէր հոնս։ Միթէ կասկա՞ծ ինչ ուստեք էր նմա. (Ոսկ. թես.։ Փարպ.։ Եզնիկ.։)

Ի թշնամեաց ուստեք (այսինքն ոմանց). (Փարպ.։)

Զո՛ ուստեք ասեն զինէն մարդիկն, թէ իցեմ. իսկ դուք զո՞ ուստեք ասէք». այսինքն զո՞ ոք. յն. լոկ, զո՞. (Մրկ. ՟Ը. 27. 29։)

Եւ որ ուստեք ուստեք եկեալ հասեալ էին ի թիկունս օգնականութեան։ Ոմանք ուստեք ուստեք եկեալ ժողովեալ են։ Մոգպետք՝ որք գային ուստեք ուստեք. (Ագաթ.։ Զենոբ.։ Ճ. ՟Բ.։)

Ուրանօր ի միասին ընթացեալ կուտեցան ամենայն ուստեք։ Ամենայն ուստեք ահից յաճախութիւն լինի. (Յհ. իմ. պաւլ.։ Խոսր.։)

Ի բնակութենէն, եւ ի հանդերձիցն եւ յամենայն ուստեք յայտ արար, թէ որպիսի ինչ ոք էր. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 12։)

Զի՞նչ հաղորդութիւն ունէր ընդ մեզ, թէ այլուստ ուստեք էր մարմինն, եւ ոչ ի մերմէ զանգուածոյս. (Ոսկ. մտթ.։)

Որպէս բազում ուստեք, եթէ կամիցին, գոյ ուսանել։ Որպէս բազում ուստեք ցուցանէ առաքեալ. (Ածաբ. պենտեկ.։ Բրս. հց.։)

Յօժարութիւն բարուցն կարէ յոլով ուստեք առնել բարի։ Ցուցանի յոլով ուստեք յաւետարանական ասացուածս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 9. 30։)

Ոչ ուստեք առնոյր կին, եթէ ոչ ուստի ինքն իսկ էր։ Ոչ ուստեք, քան եթէ յարմատոյ եւ այլն։ Ոչ երկիւղ զնա սասանէ ուստեք. (Ոսկ. մտթ.։ Պիտ.։ Խոսր.։)

Ոչինչ երեւէր օգնականութիւն ուստեք։ Ոչինչ այնուհետեւ կասկած շփոթից ուստեք ունէր։ Ոչ արտաքուստ ուստեք. (Եղիշ. ՟Գ։ Խոր. ՟Ա. 13. եւ 1։)

Ի յոչ ուստեք եւ յոչ գոյէ եղեն զօրութեամբ աստուծոյ. (Հին քեր.։)


Ուրաստ

s.

cf. Ուրացութիւն;
յ— լինել, կալ, cf. Ուրանամ;
յ— լինել յերախտեաց, to be unmindful of favours received, to pay a favour with ingratitude, to be ungrateful, unthankful;
յուրաստ լինիմ, to deny, to disown.

· Calfa

NBHL (3)

Սարրա յուրաստ լինէր զծաղրն։ Յուրաստ կացելոց զաւանդս։ Ոչ կարեմք յուրաստ լինել զահագին տեսիլ յարութեանն։ Զոր եւ յուրաստ կինն լինէր՝ ասելով, չիք իմ այր։ Յուրաստ կալով զմինն՝ թուի նշանակել զայլսն. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։ Եղիշ. յար.։ Նանայ.։ Անյաղթ պերիարմ.։)

Որ յուրաստ է ի հօրէ, յուրաստ է եւ ի յորդւոյ։ Մի՛ յուրաստ կար ի խրատուէ անտի։ Ոչ յուրաստ ինչ կալ (այսինքն հրաժարել) ի նշանէն. Յորժամ պահանջէիր զբանն, յուրա՞ստ ինչ ի լուծմանէն կայի։ Ի հեշտութենէն յուրաստ կալ։ Յուրաստ եղեն ի նմանէ. (Կոչ. ՟Է։ Եւագր. ՟Ժ։ Սեբեր. ՟Ը։ Լմբ. առակ.։ Տօնակ.։)

Յուրաստ էր յորդւոյ անտի (յարհմնէ)։ Զնմանէ յուրաստ էր, թէ չես դու իմ որդի։ Իբրեւ ի չարէ յուրաստ էր։ Զորմէ եւ ոչ մեք յուրաստ ինչ եմք. (Եզնիկ.։)


Ուրեք

adv. adj. s.

somewhere, in some place;
one, some, certain;
some place;
ոչ —, no where;
թէ — գայցէ ի տուն, if he ever returns home;
ի քաղաքի —, in a city;
ի տեղւոջ —, in a place;
ամենայն —, every where;
— —, in some places;
— —, է —, sometimes;
բազում —, in many places.

· Calfa

NBHL (5)

Վկայեաց ոչ ուրեք։ Քանզի ասէ ուրեք։ Յորժամ ուրեք յամիցէ։ Յետ բազում ժամանակաց թէ ուրեք (այսինքն երբէք) գայցէ ի տուն։ Ոչ ուրեք առաքեցայ.եւ այլն։

Է՛ ուրեք՝ զի քաջապէս յաղթեցաք թշնամեացն. եւ է՛ ուրեք՝ զի նոքա մեզ յաղթեցին։ Է՛ ուրեք, զի եւ յամէ զտալն առ սէր բարերարութեանն իւրոյ. (Եղիշ. ՟Ե։ Խոսր.։)

Ուրեք ուրեք գտեալ աշխատութեամբ։ Որ եւս ուրեք ուրեք ի ծածուկ յիշխանութեան պարսից ունէին զքրիստոնէութիւն. (Խոր. ՟Ա. 1։ Եղիշ. ՟Բ։)

Որք ի կորիթոս, եւ որք ի կողմն մի ուրեք ծովակալք տիրեցին. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Կարծէր ի տեղիսն ուրեք անյայտս գետառուին թաքչել. (Փարպ.։)


Ուրուական, ի, աց

adj. s.

fantastic, imaginary, visionary, false, apparent, chimerical;
shadow, image, phantom, spectre;
idol, image;
rough-draught, sketch;
—ք, manes, shades, apparitions, ghosts, visions;
—ք մարդկան, statue, likeness;
— պղծութիւն, nocturnal pollution.

· Calfa

NBHL (10)

Գոյ զմտաւ ածել զայժմու զերեւեալսդ ոչ գոլ ճշմարտութիւն, այլ՝ ճշմարտութեան ուրուական։ Ոչ ինչ աւելի քան զհայելի եւ զառակս դնէ ... ի փոքունս յուրուականն. (Առ որս. ՟Բ. ՟Է։)

Զգալիքս ամենայն ուրուականք են իմանալեացն։ Պատկեր են ուրուականքս՝ աննիւթիցն։ Զփրկութիւն նոցին նախաճառեալ նշանակէր ուրուականօք առակաց. (Լմբ. յայտն. եւ Լմբ. պտրգ.։)

Ոչ աղտեղիլ յուրուական ինչ պղծութենէ։ Զբազմագլխեան անդամս ուրուականս գաղտնեաց ամօթոյս. (իբր խօլական. որպէս թէ խէյալական) (Նար. ՟Ղ՟Գ. եւ ՟Հ՟Ա։)

Ա՛յլ է կերպարանն եթովպացւոյ, եւ ա՛յլ ուրուականն. (Կլիմաք.։)

Ուրուականս իմն պատկեր երեւեցելոցն անկանել յաչսն (ի տեսութեան)։ Ոչ մարմնական ուրուական, այլ որակութիւն եւ այլն. (Նիւս. բն. ՟Է։)

ՈՒՐՈՒԱԿԱՆ. ἵνδαλμα, εἵδολον simulacrum, species, imago deastri, idolum. Դրօշեալ, նմանութիւն ինչ. կուռք, սուտ աստուածք՝ ի ցնորից մարդկան հնարեալք.

Ուրուական տեսիլ՝ կերպարան կռոց։ Խելացնորեցուցեալ առ ի տալ պագանել երկիր ուրուականաց մեռելոտւոց։ Զմարդկան ուրուականս ի պաշտօն առեալ՝ դիս անուանէին։ Ուրուականացն ծառայելով։ Ուրուականաց կռոց մեռելոտեաց։ Ուրուական զձիցն անտառաց. (Փիլ. ել. ՟Ա. 13։ Ագաթ.։ Եզնիկ.։ Խոսր.։ Ճ. ՟Բ.։ Նար. ՟Հ՟Ե։)

Դից իմն, եւ այլոց ոմանց դիւցազանց, եւ առ այնու՝ ուրուականաց, եւ մահկանացուաց այլոց թագաւորաց։ Ուրուականաց եւ դիւցազանց թագաւորութիւնն։ Զոր եգիպտացիքն պատմեն լինել դիցն եւ դիւցազանց եւ ուրուականացն՝ ամս սմզ. (Եւս. քր. ՟Ա։)

φανταστικός speciem meram habens ἵνδαλμα species, spectrum . Ի բառէս Ուրու. (ռմկ. րույ, իւրեա ). որպէս թէ երեւական. երեւութական ինչ. երազական. ցնորական. խօլական. եւ Ցնորք. երազ. երեւոյթ առ աչս. պատկեր. ստուեր. օրինակ. տեսիլ նմանութեան. խէյալ, խէյալ կիպի. (լծ. հյ. խօլ)

Որք զուրուականաց հմայութիւնս յանդգնին». իմա՛ հմայիւք յարուցանել զմեռեալս. խօրթլանմագ պիւյիւսիս. յն. νεκυομαντεία.


Չարախտավատ

adj. adv.

very bad, cruel, intolerable, insufferable;
balefully;
— ցանկութիւնք, evil, bad passions.

· Calfa

NBHL (2)

Որպէս թէ Չարաչար կրիւք վատթարացուցիչ կամ վատնիչ. դժնդակ. թշուառ. անտանելի.

Ի չարախտավատ եւ ի խարդաւանական մահուն տուգանաց։ Չարախտավատ դառնութեամբ մահու սպառեալք զկեանս իւրեանց. (Յհ. կթ.։)


Չարհոտ

s.

galbanum;
cf. Մաղթ.

· Calfa

NBHL (1)

Չարահոտ. պիրզատ կամ բարկիժատ։ (Մալխթ. չարհոտ. Բժշկարան.։ Գաղիան.։)


Չոգամ, չոգայ

vd.

cf. Երթամ.

· Calfa

NBHL (4)

Որ չոգայ զհետ խոնարհութեան ... այս ինքն գայ, որպէս դնի ի տպ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)

Ո՛ւր եւ չոգամ (այս ինքն երթայց) ասելով՝ լուիցեն ինձ համբակքն ... եւ ոչ եւս չոգամ, ուր հասանելով պարտ է ինձ մեռանել. (Պղատ. սոկր.։)

Չո՛գ առ մեղու։ Չոգ, ե՛րթ կամ գնա՛. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։ Հին բռ.։)

ՉՈՔԱՅ, աւ. cf. Երթամ, եւ Չոգամ։


Շամբշանք

s.

cf. Շամբշութիւն.

· Calfa


Շառագունանք

s.

cf. Շառագունութիւն.

· Calfa

NBHL (2)

Շառագունութիւն. կարմրութիւն յառաջ եկեալ յամօթոյ. շիկնումն. ամօթ.

Շառագունաց միանգամայն եւ վերջին ձաղանաց երթեալ տարցի մրցանակ։ Հանդերձ պատկառանօք այլ եւ տալ շառագունանս. (Պիտ.։)


Շառաչիւն

cf. Շաչիւն;
cf. Թնդիւն.

· Calfa

NBHL (4)

Եդ ի բարբառ զբազմութիւն ջուրց շառաչմանց (յն. արձագանաց) յերկինս. (Երեմ. ՟Ծ՟Ա. 16։)

Ըստ նմանութեան տեղատարափ շառաչման՝ նետաձիգ սաստկութեամբ զգունդս պարսկացն ահաբեկէին. (Փարպ.։)

Ի միոջէ միայն շառաչմանէ քարի (պարսատկին)։ Ի շառաչմանէ թեւարկութեան արծուոյ. (Պիտ.։ Զքր. կթ.։)

Պա՛րտ էր գողիաթու յորսայս անկանել ի շառաչմանէ քարին. (Տօնակ.։)


Շառաչուկ

s.

cf. Շաչիւն;
cf. Թնդիւն;
tinsel.

· Calfa

NBHL (4)

Եդ ի բարբառ զբազմութիւն ջուրց շառաչմանց (յն. արձագանաց) յերկինս. (Երեմ. ՟Ծ՟Ա. 16։)

Ըստ նմանութեան տեղատարափ շառաչման՝ նետաձիգ սաստկութեամբ զգունդս պարսկացն ահաբեկէին. (Փարպ.։)

Ի միոջէ միայն շառաչմանէ քարի (պարսատկին)։ Ի շառաչմանէ թեւարկութեան արծուոյ. (Պիտ.։ Զքր. կթ.։)

Պա՛րտ էր գողիաթու յորսայս անկանել ի շառաչմանէ քարին. (Տօնակ.։)


Շառաչումն, ման

s.

cf. Շաչիւն;
cf. Թնդիւն.

· Calfa

NBHL (4)

Եդ ի բարբառ զբազմութիւն ջուրց շառաչմանց (յն. արձագանաց) յերկինս. (Երեմ. ՟Ծ՟Ա. 16։)

Ըստ նմանութեան տեղատարափ շառաչման՝ նետաձիգ սաստկութեամբ զգունդս պարսկացն ահաբեկէին. (Փարպ.։)

Ի միոջէ միայն շառաչմանէ քարի (պարսատկին)։ Ի շառաչմանէ թեւարկութեան արծուոյ. (Պիտ.։ Զքր. կթ.։)

Պա՛րտ էր գողիաթու յորսայս անկանել ի շառաչմանէ քարին. (Տօնակ.։)


Շարաւահոտ

adj.

stinking, fetid;
շարաւ արիւն, corrupt blood;
cf. Շարաւահոտութիւն.

· Calfa

NBHL (3)

Իբրեւ զմեռեալ մի գարշելի՝ թաթաւեալ արեամբ, իբրեւ զձորձս շարաւահոտ անսուրբ. (Գէ. ես.։ Զճենճերս շարաւահոտս. Յիշատ. ոսկ. յհ.։)

Զաղտ եւ զժանգ շարաւահոտ դիւացն, եւ զսնոտիագործ պաշտամանց. (Կորիւն.։ եւ Ագաթ.։)

δυσώδης graviter olens, foetidus. Որ ինչ բուրէ զհոտ շարաւոյ. չարահոտ. ժահահոտ. թարախի պէս հոտած.


Շիկակարմիր

adj.

reddish, red;
scarlet;
— մորթ խոյոց, morocco, spanish leather;
— փայտ, Brasil-wood, queen's wood.

· Calfa

NBHL (2)

Արասցե՛ս զվիժակս խորանին ի շիկակարմիր մորթոց խոյոց. (Ել. ՟Ի՟Զ. 14։)

Շիկակարմիր մորթով զարդարեալ. (Ճ. ՟Գ.։)


Շինողականն

s.

cf. Շինողութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

ՇԻՆՈՂԱԿԱՆ, ՇԻՆՈՂԱԿԱՆՆ. գ. δημιουργικός, -ον . Սեպհական շինողաց. Շինողութիւն.


Շլացումն, ման

s.

cf. Շլացութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Աւելի քան զչափն յառել ի խորս գիտութեան աստուծոյ՝ շլացումն մտաց աչացն բերէ. (Նար. երգ.։)


Շլացուցանեմ, ուցի

va. fig.

to blind;
to blunt;
to dim, to dull, to deaden;
— զաչս, to dazzle the eyes;
բարեբաղդութիւն —նէ զմեծատունս, prosperity spoils the rich.

· Calfa

NBHL (12)

Որպէս փոշի կամ բիժ ինչ զակն շլացուցանէ, եւ փափկութիւն զմիտս. (Գէ. ես.։)

Կալով ի միջի նոցա՝ շլացոյց զաչս նոցա։ Շլացուցանէր զնա անճառ լուսովն։ Շլացոյց զնա արծաթսիրութիւնն. (Ոսկ. յհ. Ոսկ. եփես. Ոսկ. մտթ.։)

Չարակնութիւն անզգամութեան շլացուցանէ զբարիս. (Իմ. ՟Դ. 12։)

Շլացոյց զզօրսն ասորւոց. (Նախ. ՟դ. թագ.։)

Թանձրացուցանէին շլացուցանէին զաչս մտացն. (Ոսկ. ես. յն. լոկ, թանձր առնէին։)

Որ շլացուցանէ ի ճշմարիտ տեսութենէ։ Շլացուցանէր (փայլմամբն) զտեսողացն տեսանելիս։ Զպայծառութիւն աչաց շլացուցանէ ծուխ. (Յճխ. ՟Ի։ Լաստ. ՟Ժ։ Նեղոս.։)

Եթէ ոչ երեւի քեզ զօրութիւն գրոց, ընդէ՞ր շլացուցանես դու զաչս քո աշխատութեամբ ընթերցուածոց. (Եփր. համաբ.։)

ἁμασυρόω, πωρόω obscuro, infusco, obcaeco, excaeco. Տալ շլանալ. բլշակնեցուցանել. մթագնել. կուրացուցանել.

Զըստ պատկերին առեալ ունի. իսկ որ ըստ նմանութեանն՝ զայն վասն յանցաւորութեանն շլացոյց. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)

Եւ Բթել զսո՛ւր իրս. բթացուցանել. գուլցընել.

Պահք եւ աղօթք զառիւծսնզ սանձեցին, զհուրն շիջուցին, զսուրն շլացուցին. (Եփր. քրզ.։)

Տէգ կողին զխայթոց վիշապին շլացոյց. (Ճ. ՟Ժ.։)


Ուղեղ, ուղղոյ

s.

brain, brains;
marrow;
cf. Թափեալ;
սենեակ ուղղոյ, skull;
— ի գլուխ ունել, to be judicious, in one's right senses;
մինչեւ ց— ոսկերաց, to the very marrow of the bones.

· Calfa

NBHL (7)

Ամենայնի սկիզբն իսկ ուղղին է լինելութիւն ... եւ սա իսկ ուղիղս յայտնելոց եղեւ (տարրից) ... զուղիղն ի սոցանէ գործեաց ... անուանեաց ուղիւղին զսա մասն սկաւառակ ... ուղղով խառնէր ... ուղղաւն ի սմանէ ստեղծեալ, եւ այլն. (Պղատ. տիմ.։)

Զախելով արկանէր ընդ սաղաւարտն եւ ընդ ճակատն ի ներս յուղիղն (այսինքն յուղեղն)։ Ուղիւղ գլխոյ եւ ոսկերաց։ Եօթնեակն՝ աթենա կուսածին յուղւոյն (այսինքն յուղղոյն) արամազդայ. (Պիտ.։ Արիստակ. գրչ.։ Մագ. ՟Ը։)

Կերիցես զուղեղ երկրին. (ասորին ասէ, զբարութիւն երկրի. Կիւրղ. ծն.։)

Շարամածի ամենայն թանձրութիւն նորա կակղապէս իբրու յուղղէ լինելով, եւ սնանելով կաթամբ. (Պղատ. տիմ.։)

Փորձ իրացն իսկ յուղեղս ամենայն մսեղեաց ցուցանէ (լնուլ եւ պակասել ըստ լուսնի)։ Լրմունք եւ պակասութիւնք ուղղոց անասնոց եւ մարդկան. (Եզնիկ.։ Շար.։)

ՈՒՂԵՂ 2. μυελός, ἑγκέφαλος cerebrum. իտ. cervello. (գրի եւ ՈՒՂԻՒՂ, եւ ՈՒՂԻՂ, ուղղի, ից. ռմկ. ըղեղ ). որ եւ ԽԵԼՔ ասի. Ծուծ գլխոյ. օթարան մտաց. փափուկ եւ ոգելից հիւթ սպիտակ իւղաւոր՝ փակեալ ի խելապատակի, ուստի ծորի ոյժ եւ պարարտութիւն ընդ ամենայն խողովակս մարմնոյ ոսկերաց.

ՈՒՂԵՂ. μυελός medulla. իտ. midollo. ծուծ .... նմանութեամբ՝ Պարարտութիւն.