pallium.
· Calfa
Ոմոփորոն քազ, եղբա՛յր կաթողիկոս, պալիուն՝ որ է առաջին ամենայն պատուոյ, եւ խոյր զիմոյ գլխոյս առաքեցի։ Ընկալեալ կաթողիկոսին սրբոյ զպատուական պալիունն եւ զխոյրն ի լրումն պատուոյ իւրոյ՝ գոհացաւ զԱստուծոյ. (Լմբ. ի թղթ. լուսիոսի պապին առ գր. տղայ. եւ Լմբ. յիշատ.։)
cf. Պահայոյզ.
· Calfa
Բառ անյայտ, որ կարծի նոյն ընդ Պահայոյզ, կամ Պահախոյզ. որպէս պահապան տքնօղ՝ ցուցիչ ժամուց. այլ յայժմու յն. գրի ὁρεωκόμος , որ մեկնի դարմանիչ կամ պահապան ջորւոց. qui curat mulos.
condition, nature, state, quality, circumstance;
condition, term, measure, rule, limitation, close;
part, article, proposition, transaction;
stipulation, agreement, treaty, bargain, compact, pact;
— անհրաժեշտ, condition, sine qua non;
— ժամանակի, appointment, assignation;
— կենաց, condition, state, circumstance;
— նամակ, original draft of a treaty or contract;
հայցուածոյ —աւ, in an interrogatory manner;
—աւ, upon condition, on terms;
— դնել, to place or impose conditions, to make a contract, to contract, to bind oneself by contract;
cf. Ժամանակակէտ.
· Calfa
Յաւուր պայմանի հատուցման իւրոյ՝ զոր եդ՝ ի ձեռս մեր տացէ զվճար փոխոյն. (Շ. ընդհանր.։)
water-mill.
· Calfa
Ջրաղաց, եւ տուն։ Յաղագս դատաստանի ջրաղացաց։ Յաղագս աղքատութեան վաճառեալ ջրաղացք։ Ըստ գլխոյ հատուցմանց ջրաղացեաց։ Զքար ջրաղացին. (Մխ. դտ.։)
dropsy;
— որովայնի, ascites, common dropsy;
— գլխոյ, hydrocephalus;
- աչաց, hydrophthalmia;
— պորաց, hydrophalus;
— սրտակրանաց, hydrocardy;
— փամփշափ, hydrocele;
— կրծից, hydrothorax;
— ականջաց, hydrotite.
· Calfa
drawer of water;
s. mech. pump;
— բազագրեալ, ձգիչ եւ ճնշիչ, lift & force —, sucking & forcing —, double-acting -;
— շնչող, sucking, lifting or drawing -;
— մղիչ, forcincing — set;
— հրդեհի, steam —, engine, fire-engine;
— կեդրոնախոյս զօրութեամբ, centrifugal -;
— կրելի, portable fire-engine;
— հոլովական, rotatory, rotary -;
— սնուցիչ, feed —;
— օդային, air —, pneumatic —.
· Calfa
begging, asking for water.
· Calfa
Ձախոյ թեւին ժառանգիչք խաւարի, եւ ջրխնդիրք եւ ջրմոյրք յստուգաց. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
battle-array, rank, line, order;
battle, war;
— առնել, կարգել զ—ն, to marshal, to array;
— դնել, ի — մտանել, to make war, to fight, to assail;
հատանել զ— պարւուց զօրաց, to put to rout, to disperse, to defeat, to discomfit.
· Calfa
Ընտիր ընտիր ռազմունս կարգելով ախոյյան. (Մեսր. երէց.։)
stone-hoofed, solid hoofed;
steed, courser.
· Calfa
Հասանէ աժխոյժն խիզախմամբ՝ իւրովն ճանճաճերմակ եւ սալասմբակն երիվարաւ։ Կռօնոս յայծի հեծեալ (ժամանակն յայծեղջիւնր (ի վրնջապապչեակն քաղ սալասմբակ. (Մագ. ՟Լ՟Դ. ՟Ծ։)
cf. Սահանաձայն.
· Calfa
Առու մի սահանակարկաջ։ Ի գլխոյ լերին իջանեն գետք սահանակարկաջք. (Արծր. ՟Դ. 12։ ՟Է. 6։)
slippery, failing, frail, wavering, unsteady, inconstant, fickle.
· Calfa
Ի խոյզս մանրորսն սիրակարկաջ սաղապս (տպ. սազապս) իմաստութեան խնդիր արանց աստուածարելոց. կամ է դեգերանք, եւ կամ գրելի է սատափ. զի զկնի յիշի եւ գաղտակրականն մարգարիտ։
to simplify;
to clarify, to filter;
to clear, to purify;
to expand, to slacken;
to unfold, to unroll, to untwist, to display, to spread, to put or set forth;
to unravel, to clear up, to disentangle, to develop, to explain, to expound, to illustrate;
— զդրօշս, to hoist, to infurl a flag, to let fly the ensign, to display the colours;
— առագաստս, to heave out, to set a sail.
· Calfa
ՊԱՐԶԻԼ ՄԵԿՆԻԼ. ἁποσπάομαι abstrahor, avellor. Ի բաց քեցիլ. խոյս տալ. հեռանալ. քաշուիլ.
creditor.
· Calfa
Տէրն փոխոյն, ընչից, որ եւ լինի իշխան առնլոյ պարտս ի պարտապանէ. ըստ յն. ասի, ᾦ ὁφείλει , cui debet, որում պարտի (ոք). առնելիքի տէր.
to be conquered, to have the worst of it;
յապշութիւն —, to be confounded, astounded, astonished, surprised;
պարտեցաւ պատերազմն, a part was subdued.
· Calfa
Զոր պարտէաքն առնել՝ արարաք։ Ըստ օրինաց մերոց պարտի մեռանել։ Եւ դուք պարտիք զմիմեանց ոտս լուանալ։ Ոչ պարտիմք համարել ոսկւոյ ՟Կմ արծաթոյ ... զաստուածականն լինել նմանող։ Պարտին եւ մարմանաւորացն կցորդ լինել։ Պարտէիք եւ յաշխարհէ իսկ ելանել։ Յուսով պարտի որ սերմանէն՝ սերմանել։ Պարտի կինն շուք դնել գլխոյն։ Ոչ պարտին որդիք հարց գանձել։ Այնպէս պարտի գնալ, որպէս նայն գնաց։ Վասն եղբարց մերոց պարտիմք դնել զանձինս։ Պարտիմք զմիմեանս սիրել։ Պարտիմք ընդունել զայնպիսիսն. (Եւն։)
to owe, to contract debts, to become indebted, to be bound;
to be obliged, beholden to;
ought, must.
· Calfa
Զոր պարտէաքն առնել՝ արարաք։ Ըստ օրինաց մերոց պարտի մեռանել։ Եւ դուք պարտիք զմիմեանց ոտս լուանալ։ Ոչ պարտիմք համարել ոսկւոյ ՟Կմ արծաթոյ ... զաստուածականն լինել նմանող։ Պարտին եւ մարմանաւորացն կցորդ լինել։ Պարտէիք եւ յաշխարհէ իսկ ելանել։ Յուսով պարտի որ սերմանէն՝ սերմանել։ Պարտի կինն շուք դնել գլխոյն։ Ոչ պարտին որդիք հարց գանձել։ Այնպէս պարտի գնալ, որպէս նայն գնաց։ Վասն եղբարց մերոց պարտիմք դնել զանձինս։ Պարտիմք զմիմեանս սիրել։ Պարտիմք ընդունել զայնպիսիսն. (Եւն։)
to shave, to shear;
cf. Մօրուք.
· Calfa
Յառաջագոյն զպարկեշտութիւն սափրեալ ի նմանէ՝ յետոյ եւ զզօրութիւնն սափրէ (ընդ վարսս գլխոյն)։ Թաւագէսք են, որ ոչն սափրին ամենեւին։ Սափրեալ յայլոց. (Փիլ. յովն. եւ Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
copper, made of copper;
—ձիք, copper utensils, cauldron, copper kettle.
· Calfa
Կողք իւր պղնձիք։ Կամ մարմինք իմ պղնձիք։ Եղիցեն ի վերայ գլխոյ քոյ երկինք պղնձի, եւ երկիր ի ներքոյ քո երկաթի.եւ այլն։
consistence, solidity, fixity, hardness, density, consolidation;
steadiness, firmness, constancy;
stiffness, severity, obstinacy;
strength, vigour;
sustained, unflagging or continued effort, endeavour, care, solicitude, diligence;
— որովայնի, constipation, costiveness;
պահք պնդութեան, rigorous fasting;
բազում, մեծաւ or փութոյ պնդութեամբ, carefully, diligently, eagerly, cordially, earnestly.
· Calfa
Թմբրեցելոյ գլխոյն ի գոլորշեացն, զորս ի խորագոյն ջերմութէանն պնդութեամբ ի վեր առաքի. (Բրս. գոհ.։)
crown, diadem;
crown, prize, premium, reward;
circle, coping, top, crowning, brim, frame, edge, cornice, parapet, battlement;
coronation, achievement, accomplishment;
nuptials, espousals, marriage, nuptial blessing;
— դպրաց, tonsure, shaven crown;
— ծաղկեայ, wreath, garland, chaplet;
— ի փշոյ, crown of thorns;
սրբոց, halo, gory, nimbus;
— կուսին, chaplet, beads, string of beads;
— արեգական, halo around the sun;
— տարւոյ, the course of the year;
— պարծանաց, փառաց, crown of honour, of glory;
հիւսել —, to weave a garland or chaplet;
— դնել ումեք, to marry.
· Calfa
պ. փիսակ։ στέφανος (ստեպանոս). στεφάνη (յորմէ թ. իստիֆան ). corona διάδημα diadema στέμματα serta, infulae. Բոլորշի զարդ գլխոյ ի պէսպէս յօրինուածոց՝ որպէս թագ արքունի. որ եւ Յեզեր. որպէս բրաբիոն յաղթողաց ի մրցանս, կամ մարտիրոսաց, եւ այլն
Եւ առ զպսակն մեղքոմայ թագաւորին նոցա ի գլխոյ նորա։ Եդիր ի գլուխ նորա պսակ ի փարէ պատուականէ։ Պսակ ունէր ոսկի։ Առցես արծաթ, եւ արասցես պսակ.եւ այլն։
ՊՍԱԿ. որպէս մանեակ գլխոյ փեսային եւ հարսին.
lining of a crown.
· Calfa
Զարդ գլխոյ՝ որ ի վեր ունի զպսակն, խոյր, ապարօշ, շինգղ, եւ այլն.
eddy, whirlpool, vortex;
— հողմոց, whirlwind, hurricane, squall, storm;
— գլխոյ, vertigo, giddiness, dizzines, swimming in the head;
— առնուլ, to turn or whirl round and round, to eddy.
· Calfa
cf. Պտուտեմ;
to screw, to screw down or on;
to feel giddy, dizzy, to have a swimming in the head.
· Calfa
ՊՏՈՒՏԿԵԼ. չ. ἱλιγγιάω vertigine laboro. Կրել զպտոյտն գլխոյ. Գլուխը պտըտիլ.
s. bot. leck.
· Calfa
որ եւ յն. բրա՛սօն. πράσον porrum. Գրի եւ ՊՐԱԽ, եւ ՊՐԱՍԽ, Բանջար՝ լայնատերեւ քան զբոյս խստորոյ, եւ գլուխ հասարակօրէն սպիտակ՝ հանգոյն սոխոյ. փռասա.
to escape, to evade, to break, slip or get away or off;
— յուշոյ, to escape the memory, to be forgotten;
— ի ձեռաց, to escape from, to slip from between the fingers, to be lost.
· Calfa
συμφεύγω, διαφεύγω, ἁπαλλάγομαι , λύτρουμαι fugio, effugio, evito, effluo, dimittor, redimor. որ եւ ՓՐԾԱՆԻԼ, ՓՐԹԱՆԻԼ .Զերծանիլ. ճողոպրիլ. խոյս տալ. ելանել ի ձեռաց. պրծիլ, խալըսիլ.
to bind, to strain, to tighten, to tie tight, to pinion;
to stretch, to lengthen out;
cf. Յօն.
· Calfa
Նկրտելով ի վեր ելանէր (խոյա ի սաբեկայ ծառն), եւ պրկելով ոտիցն՝ զօրինակ խաչին նշանակէր. (Կիւրղ. ծն.։)
hood, cowl, frock.
· Calfa
ՋԱԲՐՈՆ կամ ՋԱԲՐՈՒՆ. Բառ գաղղ. շաբըրօն. chaperon ի լատ. capero, tegmen capitis. իտ. cappuccio. այն է Վեղար. ծածկոյթ գլխոյ կրօնաւորաց։ Մխ. ապար. ստէպ։
to flock together.
· Calfa
Հեր գլխոյ նորա ջոկացեալ ի վերայ ճակատուն յոյժ խուռնախիտ թանձրութեամբ. (Արծր. ՟Է. 11։)
grub, caterpillar.
· Calfa
(որպէս թէ ջորի փոքրիկ). տես եւ ԽԱՌՆԻՃ, ԽԱՐԱԳՈՒԼ. βροῦχος species locustarum. Ազգ մարախոյ փոքրիկ, ըստ ոմանց եւ անթեւ կամ չեւ թեւաւորել՝ որպէս որդն, ճճի, չորացուցիչ դալարւոյ.
Զջորեակդ, զխարագուլ, զմարախ։ Զմնացորդս թրթրոյ եկեր մարախ, եւ զմնացորդս մարախոյ եկեր ջորեակ, եւ զմնացորդս ջորեկի եկեր երեւիլ. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 22։ Յովէլ. ՟Ա. 4։ ՟Բ. 25։ Ամովս. ՟Է. 1։ Նաւում. ՟Գ. 15. 16։ ՟Բ. Մնաց. ՟Ղ. 28։)
to be pointed, sharp, to end in a point;
to pass rapidly, to fly, to go quickly, to fleet away, to rush on, to precipitate, to rush on headlong;
to be soured, exasperated, to chafe at;
ի բաց —, to disappear, to fly away, to vanish.
· Calfa
Ե՛ւս առաւել՝ ὁξέως τρέχω, ἑκφεύγω, ἁφίπταμαι, ἁπαρτάω velociter curro, effugio, evolo ἁποσπηδάω exsilio, resilio. որպէս Սրընթաց լինել. սուրհալ. սուրալ. սրաթռիչ լինել, սլանալ. խոյանալ. ի բաց վազել, երագել. փախչել.
to go swiftly, to run rapidly, to hasten.
· Calfa
Իբր ի նաւապետէ իմեմնէ սրավարեցայ թիակօք ի մակուկի ճառիս։ Սրավարեալ խոյանայր (իբրեւ զարծուի) զկնի գիշատեալ այլազգեաց։ Այսր անդր սրավարեալ սեթեւեթեալ երթային։ Սակաւք ոմանք սրավարեալք ի թշնամեացն անկանէին. (Յհ. կթ.։)
sacred;
His HoliNess, His Grace.
· Calfa
ՍՐԲԱԶԱՆ ՑԱՒ. ըստ յն. ոճոյ. ἰερός νόσος morbus sacer. որպէս Ցաւ գլխոյ.
Եւ հիւանդութիւն՝ վստմական (յն. սրբազան) գոլով բնութեանն (գլխոյ՝) իրաւապէս սրբազան կոչի. (Պղատ. տիմ.։)
sanctifying;
purifying, cleaning;
abstergent;
razor;
— ձեռաց, towel;
— բաժակի, the purificatory.
· Calfa
Սրբիչ ի գլուխ նորա ոչ ել։ Մազ գլխոյ ոչ կարէ կալ առաջի սրբչի. (Եւս. պտմ. ՟Բ. 23։ Ոսկ. ես.։)
faint-heartedness, dejection, despondency, discouragement, consternation.
· Calfa
Խրախոյս իսրայէլի տայր նովաւ աստուած, եւ սրտաբեկութիւն թագաւորին՝ որ լսէր. (Կիւրղ. ել.։)
cf. Վակասաւոր.
· Calfa
Յովհաննէս որդի քահանայապետին Զաքարիայ ... վակասակիր քահանայութեան, խոյրագիր պատուին. (Ագաթ.։)
to throw away the shield, to throw down one's arms.
· Calfa
Վահանընկէց լինելով՝ մատնեցաւ ի ձեռս ախոյան թշնամւոյն։
dagger, poniard;
sword, sabre, hanger, cutlass, scimitar;
sworded, armed with a sword or dagger.
· Calfa
Եհար վաղակաւորաւն զճակատ երանելւոյն, եւ ի բաց եհան զսկաւառակն ի գլխոյ անտի. (Ճ. ՟Բ.։)
payment, pay, requital, retribution, compensation;
discharge;
acquittance, receipt;
end, finish;
ի —, received;
— առնել, to finish, to bring to an end or conclusion, to accomplish.
· Calfa
Անդրէն յաստուծոյ առցես զվճար փոխոյն։ Զվճար փոխոյն ոչ օտարի ուրուք, այլ փոխատուին տայ փոխառուն։ Իբրեւ զհարկ ինչ, եւ վճար պարտուց։ Վճարն հարիւրաւոր։ ՎՃար լիցի տէրանցն, եւ այլն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 26։ Շ. ընդհանր.։ Խոսր.։ Եւագր. ՟Լ՟Ա։ Մխ. դտ.։)
wrong, prejudice, injury, detriment;
damage, harm, hurt, loss, grievance;
ill, fault, sin, injustice, mischief;
հասուցանել, տալ, գործել, cf. Վնասեմ;
—ուք վաճառել, to sell at a loss;
ի — ուրուք, at the peril, at the loss, at the detriment, at the expense of a person;
ոչ մեծ ինչ է —ն, there is no great harm done;
ի — իւր շրջեցաւ իրն, the affair turned out to his disadvantage;
էր գիր —ու նորա գրեալ, his accusation was written above;
զի՞նչ — է իմ, what fault have I ?
— է քեզ գինին, wine is bad for your health;
որ — գործէ նոյն եւ հատուսցէ, he that does the damage must answer for it.
· Calfa
Եդին ի վերայ գլխոյ նորա գրեալ զվնաս նորա, թէ այս է յիսուս թագաւորն հրէից։ Եւ էր գիր վնասու նորա գրեալ, թէ թագաւոր է հրէից. (Մտթ. ՟Ի՟Է. 37։ Մրկ. ՟Ժ՟Ե. 26։)
cf. Վսեմ.
· Calfa
Եւ հիւանդութիւն՝ վսեմական գոլով բնութեան (գլխոյ՝) իրաւապէս սրբազան կոչի. (անդ։)
anxiety, anguish, restlessness, embarrassment, perplexity, agitation, alarm, trouble;
crisis;
haste, precipitation;
—աւ, in haste, hastily, with all possible speed, in a hurry, hurriedly, precipitately;
anxiously, with anxiety;
— մտաց, grief, anxiety, mental torture, constraint, heaviness of heart, oppression;
— մահու, pangs or agony of death, death-struggle;
արկանել, մատնել ի —ս անհնարինս, to embarrass extremely, to place in a strait, in a scrape, embarrassment or perplexity;
արկանել զանձն ի —, to embarrass oneself;
կալ ի —ի, to be in trouble, anxiety or embarrassment;
հասանել ի յետին —, to be reduced to extremities;
եղիցի — հեթանոսաց, the nations shall be plunged in consternation;
եկն յանկարծակի դողումն եւ —, a sudden fear fell on them;
ամենայն — հասցէ ի վերայ նորա, every kind of grief shall fall upon him;
ըմբռնեալ յանլոյծ — հասանէր, he found himself embarrassed by that insuperable necessity;
— էր նմա յամենայն կողմանց, he was hemmed in by necessities;
— մեծ էր նմա, he had extreme difficulty, he turned on all sides;
հարից զամենայն երիվարս —աւ եւ զհեծեալս նորա յիմարութեամբ, I will turn the horses into stone and their riders will I stultify;
յետին — կալաւ զնա, he was brought to the last extremity;
փոյթ եւ — եղեւ ի ջուրս, the waters rivalled each other.
· Calfa
Եւ էր ի տագնապի։ Եւ յերկրի տագնապ։ Եղիցի տագնապ մեծ։ Ամենայն տագնապ հասցէ ի վերայ նորա։ Զգէր վախճանն յայնր վախճանի տագնապ։ Դողումն եւ տագնապ։ Համբաւք եւ տագնապք։ Վասն նեխոյն հոտոյ տագնապի։ Տագնապ է ինձ (յն. նեղ է ինձ) յամենայն կողմանց։ Հաստատեցից ի վերայ ձեր տագնապաւ տարակուսանս։ Հարից զամենայն երիվարս տագնապաւ։ Շտապ տագնապի։ Վարան տագնապի։ Խուճապ տագնապի. եւ այլն։
cf. Տագնապեցուցանեմ.
· Calfa
Ստիպել տագնապել զհրէայսն՝ անցանել զհարցն օրինօք։ Արքունի հրամանաւն տագնապէր։ Ի խոշտանգանս գանի տագնապէին ուտել խոզենի։ Տագնապեաց զքեզ պատերազմ անհնարին։ Ամենակալն տագնապեաց զիս։ Նեղութիւն տագնապեաց զնա։ Տեսիլ գլխոյ իմոյ տագնապեաց զիս.եւ այլն։
talent (weight);
talent, ability, parts, attainments;
— ոսկի, golden talent.
· Calfa
Ի տաղանդէ միոյ ոսկւոյ։ Հարիւր տաղանդ ի հարիւր խոյակ, տաղանդ մի առ խոյակ։ Ստացաւ երկուց տաղանտաց արծաթոյ։ Առ ի ձեռին իւրում տասն տաղանտ արծաթոյ։ Պատեաց զնա մաքուր ոսկւով ի քրոբէս վեց հարիւր տաղանտով։ Ի վարձու կալաւ հարիւր տաղանտոյ արծաթոյ։ Կշիռ տաղանդի միոյ.եւ այլն։
to soar, to take a lofty flight, to fly high;
to rush, to dart, to rush on, upon or down;
սլացեալ աստղ, falling star.
· Calfa
πέταμαι, πετάομαι volo, volito διοδεύομαι iter facio per, transeo, transvolo. Սրանալ (որպէս սլաք նետի), սրաթռիչ լինել. սուրալ. սուրհալ. խոյանալ. խաղալ.
cf. Սլացումն.
· Calfa
ՍԼԱՑՈՒԹԻՒՆ ՍԼԱՑՈՒՄՆ. սլանալն. սլացք. թռիչք. խոյացումն. խաղացումն.
soaring, flight.
· Calfa
ՍԼԱՑՈՒԹԻՒՆ ՍԼԱՑՈՒՄՆ. սլանալն. սլացք. թռիչք. խոյացումն. խաղացումն.
cf. Սնարք.
· Calfa
κεφαλή caput, vertex προσκεφαλή cervical, pulvinus, pulvinar ἁνάκλιτον acclinatorium. (որպէս թէ յենարան, կամ քնարան). Յետակողմն. գլխակողմն. յետին կողմն գլխոյ. գլխին կողմը. գլխին ետեւը.
Ոչ ունելով բնաւ տեղի անկողնոյ, եւ ոչ սնարս գլխոյ. (ՃՃ.։)