gift, donation.
Զառ ի ստորեւս ամենայն լնլով շնորհաբաշխ պարգեւատուութեամբ. (Անան. եկեղ։)
to give, to make a present, to present with, to make largesses, to give freely and munificently, to distribute generously or liberally;
to reward.
Պարգեւէ գիտութիւն ամենայն անգիտաց. (Եզնիկ.։)
tunic, cloth, coat;
morning gown.
Ոչ եւս զողորմածն միայն խնդրէ, այլ եւ ի պարեգօտիցն եւս հրամայէ անկանել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 16։)
short tunic.
to earn one's livelihood.
Զօրհասական արջոցն բերելով նմանութիւն, որ յաւուրս ձմերայնոյ արմատովք արմատովք պարենաւորեալ, ի մէջ կենաց եւ մահու անցեալ որջանանա ի բոյնս իւեանց։ Առ ծովեզերբն զամառային ժամանակն պարենաւորեալ առկայանան (կենդանիք). (Արծր. ՟Բ. 7։ ՟Գ. 7։)
cf. Պարերգող.
Վայելչական է թերեւս լինել եւ այնոցիկ՝ որ պարերգողսն են, մի իշխան՝ ո՛չ նուազ, քան եթէ երեսուն ամաց լինելով. (Պղատ. օրին. ՟Ղ։)
chorus-singer.
Վայելչական է թերեւս լինել եւ այնոցիկ՝ որ պարերգողսն են, մի իշխան՝ ո՛չ նուազ, քան եթէ երեսուն ամաց լինելով. (Պղատ. օրին. ՟Ղ։)
ballad;
madrigal;
chorus.
Ի յոքնաժողով յաշխարհագումար տօնին զամենայն կատարելով նուիրական պարեգրութունս. (Պիտ.։)
cf. Պարզախօս.
Վասն այնորիկ պարզաբանս ճառէ, եթէ որ զմեղս գործէ՝ ծառայ է մեղաց. (Նանայ.։)
simply;
clearly, explicitly;
sincerely;
— ասել, in a word, in short, in fine;
— ասացից, frankly, to be plain with, openly, ingenuously, without reserve.
Զատ միայն որդւոյ անուամբ յորջորէ, իսկ վասն այլոցն ամենեցունցն պարզաբար ասէ՝ թէ ծնաւ. (Խոր. ՟Ա. 3։)
Եւ ոչ զձայնն պարզաբար կարէր թողուլ։ Ճ. (՟Ժ.։)
ՊԱՐԶԱԲԱՐ. ԵՒ ՊԱՐԶԱԲԱՐ. ՄԻԱՆԳԱՄԱՅՆ ՊԱՐԶԱԲԱՐ. ՊԱՐԶԱԲԱՐ ԱՍԵԼ. ἀπλῶς simpliciter ἀπαξαπλῶς simul, universe, omnino, in summa. Միով բանիւ. միանգամայն ասելով. հուսկ յետոյ. մեկ խօսքով.
Եւ պարզաբար, ամենայն սկիզբն, ամենայն շարունակութիւն, ամենայն բովանդակութիւն. (Դիոն. ածայ.։)
Բայց միանգամայն պարզաբար ոչ յումեքէ ո՛չ բանն շարժի, եւ ոչ կարծիքն։ Եւ միանգամայն պարզաբար, որոց վայելումն ցանկալի ըստ ախտիցն կեանք, յայսորիկ մեզ ժուժկալութիւնն հարկաւոր է. (Արիստ. գոյաց.։ Բրս. հց.։)
պարզաբար ասել, թէ ամենայն մասունք առաքինութեան յանձին քում ցուցեալ արտայայեսցի։ Եւ պարզաբար ասել, իւրաքանչիւր մարդիկ եւ այլն. (Ճ. ՟Ա.։ Լմբ. ժղ.։)
cf. Պարզ.
Զորս նայն որպէս արժան է հայեցեալսն՝ նոյնօրինակ ձգտեցուցանէ, եւ միաւորէ՝ ըստ պարզողականի ինքեան միաւորութեան. (Դիոն. երկն.։)
simple-minded, sincere, ingenuous, candid, artless, good-natured;
simple, silly, foolish, imbecile.
Ամենայն անձն օրհնեալ՝ պարզամիտ է. (Առակ. ՟Ժ՟Ա. 25։)
cf. Պարզմտութիւն.
Ամենայն կանացի տունք վտանգին՝ սննդակից պարզամտութեանն, եւ պատկառանացն ծաղիկ ի բաց կողոպտի՝ բանիցն արագութեամբ. (Առ որս. ՟Ա։)
to simplify;
to clarify, to filter;
to clear, to purify;
to expand, to slacken;
to unfold, to unroll, to untwist, to display, to spread, to put or set forth;
to unravel, to clear up, to disentangle, to develop, to explain, to expound, to illustrate;
— զդրօշս, to hoist, to infurl a flag, to let fly the ensign, to display the colours;
— առագաստս, to heave out, to set a sail.
Կամ ձգել. երկայնել. երկընցնել.
Զդաշտն ... յարեգակն կոյս զերկայնութիւն պարզեալ։ Պարզի ըստ ձորութեան ի լայնութիւն. (Խոր. ՟Ա. 11։ Պիսիդ.։)
Քան զամենայն զննելիս անցանել, եւ քան զտկարութիւն մարդկեղէն խորհրդոյ ի վեր պարզիլ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Է։)
simplicity, good nature, artlessness, plainness, sincerity, candour, ingenuousness;
foolish credulity, singleness, silliness, simplicity.
Պարզամտութեամբ խնդրէ։ Պարզամտութեամբ՝ ամենայն իրօք. (Լմբ. պտրգ.։)
tension, distension.
Որոյ որմոյն լայնութիւնն՝ երիւք մեծաքայլութեամբ չափով ունի զպարզուածսն. (Արծր. ՟Է. 7։)
simplicity;
purity, cleanness;
simplicity, sincerity;
clarification, clarifying;
serenity, clearness, calm weather;
explication, development;
ազնուական —, noble simplicity.
Պարզութիւն այլ ոչ ինչ գոլով՝ բայց միայն օդ առանց ամպոյ եւ մառախուղի. (Արիստ. աշխ.։)
Պարզութիւն (մանկութեան) անյեղափոխ, զոր ունէր ադամ. եւ այնու ոչ ետես զմերկութիւն անձին իւոյ։ Ոչ գոյ պարզութիւն որոշեալ ի խոնարհութենէ։ Ապացոյց եւ սահման մեծ երանելի պարզութեան պօղոս (պօղ) ... պարզ միայնակեաց, եւ այլն. (Կլիմաք.։)
Parthian.
Պարթեւական տեսանողին. (Շար. այն է սուրբն սահակ Պարթեւ։)
mat, straw-mat or rush-mat.
Պարիխք են ի դուզնաքեայ նիւթոց, յորոց կարի գձուձ գետնաստորս ի գաւառին պրտույն, սակաւ մի վերամբարձեալս ընդ արմկամբքն, զի յայն յեցցին. (Փիլ. տեսական.։)
siren, mermaid;
fairy;
tom-tit, tit-mouse, mesengia, muskin.
Ո՛չ պարեկացն երգ. յուշկապարիկն է, որ մինչեւ ի պորտն՝ կնոջ պատկեր է, եւ անհնարին քաղցր ձայն ունի, եւ պատրէ զլսողսն. (Լծ. փիլ.։)
autumnal blast.
ՊԱՐԽՈՒՐՑ ՊԱՐԽՐԱՅԻՆ կամ ՊԱՐԽՐՑԻ. Բառ ռմկ. Որպէս զովացուցիչ հողմն հիւսիսային. որ եւ պ. պէրփրիզան կամ պէրփրիզի. տերեւաթափ հողմ աշնայնոյ եւ այլն։ (Վստկ. ստէպ։)
vaunt, boast, show, ostentation, pride;
glory, splendour;
decorum, honour;
—նս տալ անձին վասն, to pique or plume oneself on, to glory in;
—նս համարիլ, to be proud of, to be boasted or vaunted of, to make it one's boast to.
Նա է պարծանք քո, եւ նոյն աստուած քո։ Քո է տէր պարծանք եւ յաղթութիւն։ Օրհնեմք զանուն պարծանացդ քույ։ Պսակ պարծանաց ծերութիւն։ պարծանք որդւոց հարք իւեանց։ Յամօթ լերուք ի պարծանաց ձերոց։ Արասցէ զերուսաղէմ ի պարծանս ի վերայ երկրի, Եւն։ Դուք էիք մեր պարծանք (կամ պարծանս) առ թշնամիսն ճշմարտութեան։ Այն ամենայն՝ մարմնոյ պարծանք էին։ Զորս մեծ պարծանս համարէին. (Եղիշ.։)
to glory, to vaunt, to boast, to brag, to hector, to praise oneself;
to put oneself forward, to aim at winning distinction, to preach up oneself, to make a merit of, to affect haughty airs, to play the braggart, to swagger, to be vain-glorious, proud or vain of;
պանծացեալ —, to pride oneself, to look big, to be proud of;
պարծիմ գոլ, I have the honour to be...
Մի՛ պարծիք, եւ մի խօսիք զամբարտաւանս։ Մի՛ պարծեսցի կորն իբրեւ զուղիղն։ Գուցէ պարծիցի իսրաէլ ի վերայ իմ, եւ ասիցէ՝ թէ ձեռն իմ փրկեաց զիս։ Այսպէս ասէ տէր. մի՛ պարծեսցի իմաստունն յիմաստութիւն իւր, եւ մի՛ պարծեսցի հզօրն ի զօրութիւն իւր, եւ մի՛ պարծեսցի մեծն ի մեծութիւն իւր. այլ յայն պարծեսցի՝ որ պարծիցին, իմանալ եւ ճանաչել զիս, եւ այլն։
modest, virtuous, chaste, pudic, maidenly, pure;
sober, moderate, temperate, frugal;
discreet, well-behaved.
Քահանայն ընդ զարդարելի ձեւով ընդ պարկեշտիւ եւ ընդ համեստիւ մտցէ. (Փիլ. քհ.։)
modestly, chastely;
decently.
σεμνῶς honeste եւ այլն. Պարկեշտութեամբ. իբրեւ պարկեշտ. (ըստ ամենայն առման ի հյ. եւ յն).
place of chastity, monastery, holy retreat.
σεμνεῖον semnetum, locus castorum, monasterium. Բնակարան պարկեշտից. ժողովարան հրաժարելոց յաշխարհէ. միայնանոց. վանք.
Տէրունեան տնակ, որ կոչի պարկեշտանոց եւ միայնարան. յորում միայնանալով նոքա՝ զպարկեշտ եւ զնազելի վարուց զխորհուրդսն կատարեն։ Հասարակ պարկեշտանոցս այս՝ յոր յեօթներորդումն գան ժողովին՝ կրկին գաւիթ է. (Փիլ. տեսական.։)
to render wise or modest, continent or abstinent, to give an air of decency.
Չարն պարկեշտացուցանէ իմն յայնցանէ՝ որ յագահութիւն առաւելաստացութեան ինչ է։ Իշխանք, որոց հոգն է պարկեշտացուցանել եւ հոյակապ առնել զայն ինչ՝ որ շուրջ զմարմնովն է, եւ արտաքոյ բարիք. (Փիլ. լին. ՟Դ. 211. 217։)
Աստուած գոլով բնութեմբ, եւ զմարդոյս պարկեշտացուցանէ բնութիւն, հաղորդ ցուցեալ զնա սրբազանից եւ աստուածայնոցն պատուոց։ Պարծանօք առաքելականօք զսուրբս ձեր գլուխդ պարկեշտացուցանէ. (Պրպմ.։)
Ոչինչ պարկեշտացուցանէ զորս զայս, բայց միայն պատուելն Աստուծոյ փառաւոր չարչարանօքն. (Ճ. ՟Գ.։)
modesty, decency, decent bearing, carriage, demeanour or deportment, honesty;
chastity, pudicity, purity, bashfulness;
moderation, temperance, abstinence, frugality, sobriety;
gravity, stateliness, reverend aspect;
պարկեշտութեամբ, cf. Պարկեշտաբար.
Զսարսափելի խորհուրդն անխորհրդական զգեստուք կատարեն, եւ զայն ի պարկեշտութիւն անձանց համարին. (Շ. ընդհանր.։)
Որ ինչ պարկեշտութեամբ, որ ինչ արդարութեամբ։ Ի հնազանդութեան կայցեն ամենայն պարկեշտութեամբ։ Վարդապետութեամբ զանկեղծութիւն ունիլ, զսրբութիւն, զպարկեշտութիւն. (Փիլիպ. ՟Դ. 8։ ՟Ա. Տիմ. ՟Բ. 4։ Տիտ. ՟Բ. 7։)
Այնոցիկ՝ որ տաճարին էին սպասաւորք, շնորհիլ (զերեխայրիս) հանդերձ պարկեշտութեամբ եւ ամենայն պատուով. (Փիլ. քհ. ՟Ծ՟Բ։)
ամենայն ինչ ձեր պարկեշտութեամբ առ արտաքինսն. (՟Ա. Կոր. ՟Ծ՟Դ. 40։ ՟Ա. Թես. ՟Դ. 11։)
Մի՛ ագահութեամբ եւ որկորստութեամբ վարիցիք (ի կերակուրս եւ յըմպելիս), այլ պարկեշտութեամբ եւ օրինաւոր ըստ կարգի կրօնաւորաց։ Պատուէր տամք եւ կանանց ազգի՝ պարեշտութեամբ եւ բարեձեւութեամբ լինել յամենայնի. (Շ. ընդհանր.։)
cf. Պահեմ.
Տ. պահել (ըստ ամենայն նշ).
young man.
Անցեալ կան առ նոսին այլք պարմանիք՝ առաջին տէդ մուրուացն արձակեալ. մօրուքն այն ինչ դեռադեռ ծաղկեալք. (Փիլ. տեսական.։)
ՊԱՐՄԱՆ կամ մանաւանդ ՊԱՐՄԱՆԻ. պ. պէրնա, փէրնա. Պատանի. երիդասարդ այն ինչ յարբունս հասեալ. կտրիճ տղայ.
Հռետորական հանդիսաւորաց, համանգամայն ուշեղագոյն պարանեացն. (Պիտ.։)
cf. Պարման.
ՊԱՐՄԱՆ կամ մանաւանդ ՊԱՐՄԱՆԻ. պ. պէրնա, փէրնա. Պատանի. երիդասարդ այն ինչ յարբունս հասեալ. կտրիճ տղայ.
Անցեալ կան առ նոսին այլք պարմանիք՝ առաջին տէդ մուրուացն արձակեալ. մօրուքն այն ինչ դեռադեռ ծաղկեալք. (Փիլ. տեսական.։)
Հռետորական հանդիսաւորաց, համանգամայն ուշեղագոյն պարանեացն. (Պիտ.։)
circumflex;
an Armenian note.
Պարոյկ՝ շրջումն վերուստ ի վայր։ Ի շեշտէ եւ ի բթէ բաղկանայ պարոյկն .. եւ է պարոյկն բեկումն ձայնի, եւ շրջումն վերուստ ի վայր, եւ բթիլ ի սրութենէն. (Գրչ. գէորգ.։)
ոլորակք են երեք. շե՛շտ, բու՝թ, պարո՞կ։ Ոլորակ է բացագանչութիւն պատկանաւոր ձայնի. թէ ըստ վերսաստութեան՝ շեշտիւն, թէ ըստ հարթութեան՝ բըթիւն, թէ ըստ պարբեկութեան, պարուկաւն. (Թր. քեր.։)
turn, gyre, round, circle;
helix, spire, spiral;
show, crowd;
—ք, eating and drinking, feasting;
— առնուլ, to turn, to redound, to draw back.
Զարս իգացեալս եւ չկանայս հպտեալս ի կաքաւս՝ ի հարսանիս իջուցանել, եւ զամենայն պրոյրս սատանայականս ի տունս գումարել. (Ոսկ. կող. ՟Ծ՟Բ։)
baron.
Արդ մինչ արքայն էր զուարճացեալ, զորդին պարոն հայոց տեսեալ. (Վահր. ոտ. ստէպ։)
barony.
Աշտիճան՝ պատիւ եւ իշխանութիւն պարոն գոլոյ. որպէս ռուբինեանցն կիլիկեցւոց նախ քան զթագաւորելն. եւ ամենայն գլխաւորութիւն գաւառի կամ կալուածոց. գրի եւ ՊԱՐՆՈՒԹԻՒՆ.
Արժան է պարոնութեան հայրաբար խնամել զժողովուրդն։ ոչ զպարոնութիւն նոցա տայ, եւ ոչ զնոցայն ի ձեռն կաշառաց առնու. (Վստկ.։)
to be circumflexed.
ՊԱՐՈՒԿԱՆԱԼ ՊԱՐՈՒԿԻԼ. իբրեւ պարուկաւ ոլորտանալ ձայնի յառոգանութեան. Եւ արդ պարուկանայ ձայն ըստ այսքան յեղանակս։ նախ բնութեամբ պարուկին՝ է՛ եւ ո՛վ. իսկ երկրորդ անգամ՝ պատահմամբ պարուկին ամենայն երկբարբառք ... իսկ երրորդ անգամ՝ պարուկանայ ձանն եւ ի սուր ձայնորդս ... չորրորդ անգամ՝ պարուկանայ ձայնն ի զօրութենէ ենթադատութեանն. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։) Տ։ եւ Պարոյկանալ։
cf. Պարուկանամ.
ՊԱՐՈՒԿԱՆԱԼ ՊԱՐՈՒԿԻԼ. իբրեւ պարուկաւ ոլորտանալ ձայնի յառոգանութեան. Եւ արդ պարուկանայ ձայն ըստ այսքան յեղանակս։ նախ բնութեամբ պարուկին՝ է՛ եւ ո՛վ. իսկ երկրորդ անգամ՝ պատահմամբ պարուկին ամենայն երկբարբառք ... իսկ երրորդ անգամ՝ պարուկանայ ձանն եւ ի սուր ձայնորդս ... չորրորդ անգամ՝ պարուկանայ ձայնն ի զօրութենէ ենթադատութեանն. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։) Տ։ եւ Պարոյկանալ։
comprehensive.
Ինքնաշարժ՝ շարժող այլոց. պարունական՝ անպարունակ։ Պարունական ամենայնի. իսկ ինքն զպարունակելի. (Դիոն. ստէպ.)
to surround, to encompass, to encircle;
to comprehend, to contain, to enclose, to embrace.
Ամենայն էքս ի բարւոյ են, եւ յամենայն էս է, եւ զամենայն պարունակէ բարին. (Դիոն. ածայ.։)
Սաստէր այնոցիկ՝ որ զպարունակօղսն անպատուեալ զտաճարն եւ զսեղանն, պատուեցին յատուկ զպարունակեալսն առ ի նոցանէ զպատաագն եւ զոսկին. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Եւ ոչ՝ որպէս ոմանք ասացին՝ եթէ ովկանոսի պարունակեալ է զամենայն. (Խոր. աշխարհ.։)
contents;
capacity.
Որպէս սկիզբն եւ բովանդակութիւն ամենայնի, որպէս պարունակութիւն էիցս։ Իսկ զթիկունսն (ծանիր նշանակիչ) զպարունակութիւն ամենայն կենդանարար զօրութեանցն. (Դիոն. ածայ. եւ Դիոն. երկն.։)
pellicle, membrane, tunic;
cf. Խելապատակ;
— պտղոց, pericarpium, follicle, capsula.
Որոյ (ուղղոյն) վերին կողմն առ նոյն ինքն. պարուտակսն որ կայն զխելապատակաւն՝ պարունակին։ Ասէ զխելապատակն. քանզի այսպէս անուանեն զպարունական խելացն՝ զպարուտակ։ Որոց կողքն ջեռուցեալ են՝ ախտաւոր իմն պարուտակաց ի նոսա եգելոց։ Միտք՝ պարուտակացա այսոցիկ անուն է. (Նիւս. երգ. եւ Նիւս. կազմ.։ Տե՛ս եւ Նիւս. բն. ՟Դ. եւ այլն։)
surround;
to envelop, to cover, to conceal, to enclose, to shut up;
— or ի բաց —, to strike out, to eliminate, to take away, to retrench, to trim round.
Հրեայքն յամենայն վարսն ջանային հատուցանել պարուրս ի բանս կամ ի գործս. (Վանակ. յոբ.։)
Զթաքծանս զամենայն ի բաց ընկեցեալ, եւ զքաղցունսն զամենայնսն պարուրէ պատմութեամբն. (Նիւս. երգ.։)
Զայլոց թուղթս ՟Ը սակաւ թուով պարուրեաց. իսկ պօղոսի՝ որ յառաջն հալածիչ էր, չորեքտասան թուղթս միանգամայն գրեալ շնորհեաց. (Կոչ. ՟Ծ։)
Պատառեաց զպարուրեալ թակարդն։ Որ ժպրհի անարգել զծնօղս, նախատի, եւ պատկառանօք պարուրի ... Մեղկեալն ախտաւոր ցանկութեամբ՝ պարուրէ թաքուցանէ ի քննողաց զամօթ ի գործսն։ Որք եղիցին յայնժամ պարուրեալ ի թաքստեան. (Լմբ. ստիպ. եւ Լմբ. առակ. եւ յայտ։)
to fill to overflowing;
to break, to burst.
Որովայն պարպատեալ՝ ոչ ասէ շատ ի մթերս իւր. (Վրք. հց. ՟Է։)
Ի վերայ նստելոց է որովայնի խանչումն այտուցեալ եւ պարպատեալ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Նոյնօրին յառասանիցն այն պարպատեալ զմէջս եւ զկողսն. (Մագ. ՟Ծ՟Զ։)
cf. Պարպատումն.
Այլ պարպատմամբ որովայնին լուծի զկանոն սուրբ օրինին. (Յս. որդի.։)
Ջրաչարչար պարպատմամբ եւ ուռուցմամբ վտանգեցաւ սուրբ որովայն նորա. (Վրդն. լուս.։ յորմէ եւ Երզն. ի Շար.։)
blaming, carping, critical, criticizing, fault-finding;
censor, critic, fault-finder, Zoilus;
— լինել, cf. Պարսաւեմ;
— կայ զամենայնէ, he finds fault with everything.
cf. Պարսաւ;
—նս դնել, ընդ —նօք ածել, cf. Պարսաւեմ;
—նս տալ ի փառս իւր, to sully one's reputation.
Որում ոչ կարացեալ այնպիսի վատթարութեան եւ պարսաւանաց տանել, եւ այլն. (Խոր. ՟Գ. 25։)
fond of criticism, carping, fault-finding.
Մի դարձեալ մեզ ի վերայ յարձակեսցին պարսաւասէրքն եւ յամենայնի արագունք։ Լեզուք չարք եւ պարսաւասէր շրթունք խօսին զմենջ. (Սարկ. հանգ.։)
slinger.
Ամենեքին նոքա պարսաւորք, որ ձգէին քարինս եւ ի մազէ ոչ վրիպէին։ Պատեցան պարսաւորք եւ հարին զնա։ Ամենայն այր պարսաւոր ... քարաձիգ արարին ի վերայն նոցա։ Յուսացան ի կորովս աղեղնաւորացն եւ պարսաւորացն։ Պարսաւորքն եւ աղեղնաւորքն առաջին խաղային. (Դատ. ՟Ի. -16։ ՟Դ. Թագ. ՟Գ. 25։ Յուդթ. ՟Ղ. 8։ ՟Թ. 6։ ՟Ա. Մակ. ՟Թ. 11։)
to sling, to throw or cast stones with a sling.
σφενδονέω funda jacio ἑκσφενδονέω velut e funda emitto. Ձգել զքար պարսիւ, եւ հարկանել կործանել նովին. լայնաբար, Ձգել իբրեւ ի պարսատկէ. եւ Քարկոծել, կշտամբել. քարոտել.
Ոչ ի պարսաքարել զմինն միայն զբլուրն մսեղէն։ Ընդ դաւթի պարսաքարել զնոսա գողիաթու մսեղէն բուրգն. (Յհ. կթ.։)
cf. Պարսաքարեմ;
to spring up, to burst out, to jump forth.
Պարսեաց զհսկայն դէպուղղակի ի ճակատն. (Մագ. ՟Ծ՟Է։)
Յորժամ ամենայն թշնամանքն լեզուաւն արտաքս պարսեսցին. (Բրս. բարկ.։)