candlestick;
cf. Վառարան.
· Calfa
Ո՛ւրախ լեր բերկրեալ, անշիջանելի լուսոյն ուռան՝ անանկանելի. (Գր. սքանչ. կուս.։)
willow, osier;
վարսաւոր or վայրակախ —, weeping willow;
դնդագլուխ —, pollard-willow;
—ք, willow-plot, willow-hedge, osier bed.
· Calfa
ἱτέα salix. որ եւ ՈՒՌԵՆԻ. (որպէս թէ՝ լի ուռովք՝ ոստովք) Ծառ անպտուղ ջրարբի եւ յուռթի՝ բազմոստեան՝ վարսագեղ, որոյ պէսպէս են տեսակք. ուռի. ... եբր. ուռի, արավիմ.
Vulcan, god of fire and of smiths;
vulcano, Etna, Vesuvius.
· Calfa
Ի սիկիլիա ուռկանոս, որոյ միշտ կատարն հրով տոչորի. (Երզն. լուս.։)
to be vigorous, rank, flourishing;
fig to be in a thriving or prosperous condition;
to be full, brimful;
to abound, to redound.
· Calfa
καταπλήρομαι, καταπλήθομαι impleor, expleor եւ այլն. Ուռթանալ. յուռթանալ. յուռթի կամ յորդ լինել. լիանալ. լի գտանիլ. ճոխանալ. պերճանալ. զօրանալ. զուարճանալ.
Չորեքտասաներորդիւն (լուսին) ուռճացեալ՝ ի ժողովրդոցն զգայութեանն լինի լուսալիր. (Փիլ. ել. ՟Ա. 9։)
Ի մէջօրէի ամենայն ստորինք ստուերք խորշք ուռճացեալ լուսով առլցեալ լինին։ Որ լուսով աստուածականաւ ուռճացեալ լցար։ Անան. (յհ. մկրտ։ Նար. կուս.։)
Ուռճացեալք հոգեւորական մասամբք։ Պետրոս ուռճացեալ լիապատար հոգւովն սրբով. (Պիտ.։ Անան. ի պետր.։)
to be swollen, to swell, to puff up, to stuff out, to rise up;
to bloat;
to be swollen or puffed up, to be inflated, to grow proud.
· Calfa
ՈՒՌՆՈՒՄ կամ ՈՒՌՉԻՄ. πρηνής γίνομαι inflatus sum πρήθομαι, ἑξοιδέω, ἁνοιδέω, ὁγκόομαι, χαυνόομαι tumeo, tumesco φυσάομαι sufflor եւ այլն. որ եւ իբր ռմկ. ՈՒՌԵՆԱԼ. Այտնուլ. ի վեր երեւիլ կամ ծաւալիլ եւ դիղանալ քան զբնական դիրս. եւ Փքանալ. ամբարտաւանիլ. հպարտանալ. ուռիլ.
to learn, to study, to read;
to be instructed;
to exercise oneself in;
— զդասն, to learn, to study one's lesson;
— ի բերան, to con over, to study by heart;
cf. Թոշակ.
· Calfa
μανθάνω disco, didici. ի յն. διδάσκομαι . որ եւ ՎԱՐԴԱՊԵՏԻԼ. Ուշիւ առնուլ ի միտ. զուշն լնուլ. սերտել ի միտ. իրագէտ՝ հմուտ՝ փորձ լինել. վարժիլ ի գիրս. կրթիլ. յարուեստ. սորվիլ, սովրիլ.
shoulder-strap, shoulder-piece;
ephod;
epaulet;
cf. Վակաս.
· Calfa
Արկանելի ինչ զուսով. մանաւանդ վակաս.
study, lecture, teaching, instruction;
doctrine, science;
religion, sect;
ուսման ձեւ, affectation, studied effort, endeavours;
առ ուսմանէ, by instruction;
նուիրել յ— զժամանակն, to consecrate all one's time to study;
cf. Թեւակոխեմ.
· Calfa
Ի բա՛ց լիցի չար վարդապետին եւ չար ուսմունքն. (Յճխ. ՟Ի՟Բ։)
scientific;
mathematical;
mathematician;
scholar, learned man.
· Calfa
ՈՒՍՈՒՄՆԱԿԱՆՆ կամ ՈՒՍՈՒՄՆԱԿԱՆ ՄԱԿԱՑՈՒԹԻՒՆ. որպէս Մաթէմաթիգա. μαθηματική (ἑπιστημή ), μάθεσις mathematica. որ եւ ՈՒՍՈՒՄՆԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ. Ուսումնական տեսութիւն, որոյ մասն է աստեղաբաշխութիւն։ Որ յուսումնականին դեգերեալ է. (Փիլ. լին. ՟Գ. 1։ եւ ՟Ժ. բան։)
fellow-student;
school-fellow.
· Calfa
Այժմ սկսայ աշակերտ լինել, եւ խօսիմ ընդ ձեզ իբրեւ ընդ ուսումնակիցս իմ. (Ածազգ. ՟Գ։)
fond of study, of learning, studious, diligent;
lettered, erudite.
· Calfa
Օրինակ բարեաց ուսումնասէր առընթերակայիցն լինէին. (Ագաթ.։ Կորիւն.։)
studiousness, love of study;
phylomathy.
· Calfa
Պերմելիանոս ... էր սքանչելի յուսումնասիրութեան. (Խոր. ՟Բ. 72։)
setting or laying a snare;
lying in wait;
cunning, deceitful.
· Calfa
Զթագաւորն հպարտացուցեալ ամբարհաւաճեցուցանէր որոգայթադիր թշնամին ի գրգռել յարուցանել հալածանս։ Անըմբռնելիք յորոգայթադիր որսողաց. (Ագաթ.։ Յճխ. ՟Թ։)
to set or lay snares or traps, to entrap;
to wait in ambush for, to waylay;
to surprise, to deceive.
· Calfa
Որոգայթեաց օձն զեւայ։ Սովոր է որոգայթող թշնամին հպարտութեամբ գայթագղեցուցանել զմեզ։ Իրաւունքն ոչ որոգայթէ զնա վասն հեշտախտութեանն։ Այս որոգայթէ զնա ի պատուհաս քաղաքական օրինացն։ Արդարն յորոգայթելն (այս ինքն որոգայթիլն) ի նոյնն՝ անբերելի բոցով տոչորի. (Լմբ. առակ.։)
ruminant, ruminating.
· Calfa
Լերինքն լի են երէօք կճղակաբաշխիւք եւ որոճայնովք։ Զլերինս՝ զհոծեալս էրէովքն կճղակաբաշխիւք եւ որոճայնովքն. (Խոր. ՟Գ. 59։ Փարպ.։)
va. vn. cf. Որոճիմ.
· Calfa
Ուղտն նշանակ յիշատակի, վասն զի որոճայ զկերակուրն՝ վերստին աղալով եւ ծասկելով. (Փիլ. լին. ՟Դ. 92։)
Որ զայլոց մեղս որոճիցէ, եւ զիւր ուղղութիւնս, կրկինս վնասեսցէ. (Ոսկ. փիլիպ. յորմէ եւ Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
s. bot. aira, hair-grass, kockle;
darnel, zizania, tares;
weeds;
— ցանել, to sow dissension, to create differences.
· Calfa
Ցանեաց ի վերայ որոմն ի մէջ ցորենոյն։ Ուստի՞ ունիցի զորոմնն։ Քաղեցէ՛ք նախ զորոմնդ։ Մեկնեա՛ մեզ զառակ որոմանցն ագարակի։ Որոմնն որդիք չարին են, եւ այլն։ Անդստին իսկ յորոմնէն բազում իցեն դառնալոց՝ լինել ցորեան. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 21։)
to distinguish, to discern;
to divide, to separate;
to decide, to determine;
to specify;
to choose, to select;
to excommunicate.
· Calfa
Որոշիցեն զձեզ, եւ ատիցեն։ Մեկնեալ ի նոցանէ՝ որոշեաց զաշակերտսն։ Զատանէր, եւ որոշէր զանձն, եւ այլն։ Որոշեաց զինքն ի փափկութենէ եւ ի վայելից կենցաղոյս։ Որոշեալք ի կրից կարեաց։ Իսկ յուդա որոշեալ լինէր զինքն յայնպիսի երանութենէ. (Զքր. կթ.։ Շար.։ Նանայ.։)
cf. Որոշումն.
· Calfa
Աստուածայնոցն քահանայապետից այսպէս է հպելի յորոշողութիւնսն. (Դիոն. եկեղ.։)
Այսմ ամենայնի որոշողութիւն խորհրդոցն է գլուխ եւ կատարած. եւ անհնար է լինել որոշողութեան, եթէ ոչ նախ զերկրագործութիւնն նորա արասցես. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Հատած եւ մեկնած որոշութեան. (Փիլ. լին. ՟Ա. 64։)
cf. Որոշումն.
· Calfa
Աստուածայնոցն քահանայապետից այսպէս է հպելի յորոշողութիւնսն. (Դիոն. եկեղ.։)
Այսմ ամենայնի որոշողութիւն խորհրդոցն է գլուխ եւ կատարած. եւ անհնար է լինել որոշողութեան, եթէ ոչ նախ զերկրագործութիւնն նորա արասցես. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Հատած եւ մեկնած որոշութեան. (Փիլ. լին. ՟Ա. 64։)
gormandizing, gluttony, voracity.
· Calfa
Զի՞նչ օգուտ իցէ արբեցութիւնն, որովայնապարարութիւնն։ Ի գինըմպութիւնն եւ յորովայնապարարութիւնն. (Ոսկ. փիլիպ.։ Լմբ. առ լեւոն.։)
since, as, whereas, because.
· Calfa
Մեռայց այսուհետեւ, որովհետեւ տեսի զերեսս քո։ Եւ արդ զի՞նչ արարից, որովհետեւ կորացոյց իսրայէլ զպարանոց իւր։ Որովհետեւ եցոյց քեզ աստուած զայդ ամենայն, չիք այր իմաստնագոյն եւ խորհրդական քան զքեզ։ Որովհետեւ արարէք միում յեղբարցս այսւցիկ փոքրկանց, ինձ արարէք։ Իսկ որովհետեւ զայս աւետիս ունիմք սի՛րելիք, արբեսցուք զանձինս մեր։ Արդ որովհետեւ մանկունք հաղորդեցին արեան եւ մարմնոյ.եւ այլն։
thunder;
որոտ ընդ որոտ, cf. Որոտագոչ.
· Calfa
Ձայն եւ հնչումն իբրեւ սաստիկ եւ սոսկալի որոտ վերագոչէր ի յերկնից. (Զքր. կթ.։)
Որոտն ի պարզէն, յահագին ձայնէն։ Որոտդ ի պարզից։ Ձայնն սադդայի՝ որոտ սոսկալի։ Իսկոյն եղեւ որոտ սաստկագին. (Գանձ.։)
to thunder, to rumble, to roar;
to detonate;
—ացող կազ, explosive gas.
· Calfa
Տէր ել յերկինս, եւ որոտաց։ Որոտաց տէր մեծաւ բարբառով ի վերայ այլազգեաց։ Տէր յերկնից որոտաց։ Որոտայցէ ձայնիւ բարձրութեան իւրոյ։ Որոտասցէ հզօրն սքանչելի բարբառով իւրով։ Եթէ բարբա՞ռ հանգոյն նմա որոտայցես.եւ այլն։
Եւ այնպէս յերկար որոտացեալ, զի թմրեալ լինէին մարդիկն յահէ անտի. (Ագաթ.։)
Որոտան զիմաստս անքննելիս. (Եօթնագր.։)
thundering;
frequently thundering;
suddenly rumbling.
· Calfa
Զի անպատկառ լիցի ի մեծի աւուրն որոտընդոստ. (Մաշտ.։)
s. zool. sea-mew, sea-gull, cob;
cf. Ցին.
· Calfa
Ագռաւ ... եւ ջայլեամն, եւ բու, եւ որոր. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 15։ Ուր յն. թուի լինել. թէպէտեւ յետ եւ յառաջ դասաւորին անուանք թռչնոցս յեբր. եւ ի յն։)
cf. Որչափոյք.
· Calfa
Ո՞ՐՉԱՓ ԵՒՍ ԱՌԱՒԵԼ. Ո՞ՐՉԱՓ ԵՒՍ. մ. πόσῳ μᾶλλον;
quanto magis? Քանի՞օն. քանի՞ եւս. հա՛պա ո՛րչափ աւելի, էւելօք.
Եթէ գուցէ իմ նկանակ, բայց եթէ ո՛րչափ բռամբ մի ալիւր ի սափորի։ Գինք կնոջ պոռնկի, ո՛րչափ նկանակի միոջ հացի. եւ այլն։
Որչափ հեռի են աեւելք յարեւմտից, այնչափ հեռի արար ի մէնջ զանօրէնութիւնս մեր։ Առաւել եւս փառաց քան զմովսէս արժանի եղեւ, որչափ առաւել պատիւ ունիցի քան զտունն՝ տանն առնելի։ Եւ որչափ նա պատուիրէր նոցա, նոքա եւս առաւել քարոզէին։ Փոքր միւս եւս՝ քան որչափ, որ գալոցն իցէ՝ եկեսցէ, եւ ոչ յամեսցէ.եւ այլն։
Որչափ ի գիտութիւն հասանէ մարդ, հիմն լինի առաւել բարձրագոյն գիտութեան. (Նար. երգ.։)
Հեռագոյն լինիցի ընդ ձեզ եւ ընդ նոսա, որչափ կանգունք երկուց հազարաց։ Եւ եղիցի՝ որչափ յակտն թօթափել՝ ի սաբաւովթ տեառնէ այցելութիւն շարժմամբ. (Յես. ՟Գ. 4։ Ես. ՟Ի՟Թ. 6։)
Զի թէ ծառայ թագաւորի լինել պատիւ է, ո՞րչափ եւս աստուծոյ. (Գէ. ես.։)
as, the same as, like, almost, according to, conformably, how;
when;
how ! what ! indeed !
— զի, in order that, that, to the end that, so that;
because, for;
— թէ, as if, as though;
— զիարդ եւ իցէ, at all events, no matter what happens;
— զիարդ եւ կամք իցեն, however they may wish, in whatever way one may wish it;
մարդոյ — խոտոյ են աւուրք իւր, the days of man are like grass;
որպէս, որպէս զի, — առանց քննելոյ են դատաստանք նորա, how unsearchable are His judgments !
—, մեռա՜ւ ուրեմն, what! he is dead!.
· Calfa
Զի ո՛րպէս եւ է՝ ծանիցուք զանճառելին. (Բրս. ապաշխ.) յն. ὀπωσδήποτε utcumque.
Որ յառաջ քան զլինել ճարտա՛ր գիտէ զամենայն ինչ՝ այնպէս, որպէս յետ կատարելոյն ամենայնի. (Ոսկ. ես.։)
Ո՜րպէս սիրելի են յարկք քո, տէր զօրութեանց. (Սղ. ՟Ձ՟Գ. 1։)
Առնեն, որպէս զի փառաւորեսցին։ Որպէս զի եղիցի ողորմութիւնն քո ի ծածուկ։ Որպէս զի եկեսցէ ի վերայ ձեր ամենայն արիւն։ Որպէս զի մի՛ լիցի նմա ժամանակ ինչ յամել յասիա.եւ այլն։
Դիւահարք երկու չարաչարք յոյժ, որպէս զի չէր հնար ումեք անցանել ընդ այն ճանապարհ։ Բժշկեաց զնա, որպէս զի համրն եւ կոյրն խօսիցի եւ տեսանիցէ։ Որպէս զի լինել նմա հինգերորդ յաբրահամէ։ Տաց քեզ, որպէս զի ոչ եղեւ նման քեզ ի թագաւորս.եւ այլն։
Զեղբարսն անուանեալ պահլաւս. որպէս զի լինել նոցա պատուականագոյն։ Ամբարիշտն նեստոր այլ որդի ասէր շնորհօք ի մարիամայ, եւ ա՛յլ որդի ի հօրէ յառաջ, որպէս զի լինել երկու որդիս. (Խոր. ՟Բ. 27։ ՟Գ. 61։)
Առատաձեռն առ ամենեսեան գտեալ՝ սիրալիր սրտիւ, որպէս զի յայսմ սակի ամենեքեան իսկ նմա հաճեալ հաւանեալ էին. (Յհ. կթ.։)
quality, condition, state.
· Calfa
ποιόν qualitas. Որպէս եւ զիարդն գոլ. որպիսի ինչ լինելն. որակութիւն. որակ. վիճակ. հանգամանք. տարազ. իսկութիւն. յեղանակ. օրինակ. ինչպէս ըլլալը, կերպը.
cave-like, like a cavern.
· Calfa
Ինքնասիրութիւն որջաբար կաղաղացեալ ի ներքս. (Փիլ. լիւս.։)
to hide in a hole, to go to earth, to crouch or squat in a kennel;
to nestle, to creep into, to hide oneself.
· Calfa
Որպէս ծակք իմն են եւ բոյնք՝ աչք, ի սոսա որջացեալք են երեսք (այսինքն տեսանելիք), ա՛յլ բոյնք ականջք, ի սոսա որջացեալ են լսելիք. այլ իմն մեծ յօդաւոր ձայնին գործի որջացեալ է ի բերանի՝ լեզու։ (Թունաբերաց) ի տունսն որջանալ առաւել է սուտ. (Փիլ. լին. ՟Բ. 3։ եւ Փիլ. լիւս.։)
cf. Ոջիլ.
· Calfa
Զճըճիս՝ որ ի կերակուրս լինին, եւ զորջիլս ի քրտանց. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
to spy into or surprise a person's sentiments, to draw a person out, to cause a person to give involuntary evidence.
· Calfa
λεξιθηρέω verba aucupor, capto. Բանս որսալ ի բերանոյ կամ ի գրուածոյ այլոց. բանորսակ լինել իմաստակութեամբ.
to chase, to hunt, to go a hunting or shooting, to shoot;
to try or endeavour to win or to seduce, to wrap up or involve in snares, to surprise, to entrap;
— հաւս, to fowl;
cf. Ձուկն;
աղուէս —, to hunt a fox;
— զհոգիս, to prey upon souls;
— զոք, to catch or entrap a person, to insnare;
to captivate, to win;
to entice, to attract, to allure, to flatter;
— զսիրտ ուրուք, to gain a person's heart;
— զոք բանիւ, to win a person with fair speech;
— ինչ բանս ի բերանոյ ուրուք, to entangle a person in his own words;
— զյաջողութիւն աւուրց, to watch the propitious moment or favourable occasion;
— փառս կամ պատիւս, to go in search of honour or glory.
· Calfa
Որսացեալ լինի։ Որսացաւ. (Իսիւք.։)
full of game.
· Calfa
Յորս ելեալ ի լերինս որսասուն եւ բազմաջոլիր վայրացն. (Ուռպ.։)
cf. Որսական;
—ն, the chase, the hunting art.
· Calfa
Նեբրովթ՝ եթէովպացի թարգմանի, իսկ արուեստն՝ որսորդական։ Որսորդականն ո՛րչափ օտարացեալ է ի բանական բնութենէ. (Փիլ. լին. ՟Բ. 82։)
cf. Որչափ.
· Calfa
Նաեւ քան զդիւահարսն եւս ատելիք տեսողացն (են բարկացողք), որքան մինն կամօք մոլեգնի ի չարն, իսկ միւսն ի դիւին լրբութենէ. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
quantity.
· Calfa
Համարէի զորքանութիւն (ծովու նախ քան զտեսանելն) լինել զօրէն լճաց ինչ. (Պիտ.։)
composed of eight parts.
· Calfa
Ութամասնեայ ոգւոյս մերոյ եղելոյ։ Զենոն ստոյիկեան ութամասնի ասէ գոլ զանձն, տարորոշելով զնա յիշխանականն, եւ ի հինգ զգայութիւնս, եւ ի ձայնականն, եւ ի սերմնականն. (Փիլ. լին.։ Նիւս. բն.։)
cf. Ութերեակ.
· Calfa
Այսպէս խորհրդածեալ քառասնեակս թիւ, ութ հնգեակս, եւ հինգ ութեակս։ Յութեակն արժանի լինին անճառ վայելչութեանցն (յարութեան մարմնոց). (Սիսիան.։)
Յարութեանն հաղորդ լիցուք՝ փոխել յեօթներեկէն ի նոր ութերեակն. (Արշ.։)
eight, octonary;
eighth;
the number eight;
eight days.
· Calfa
Այսպէս խորհրդածեալ քառասնեակս թիւ, ութ հնգեակս, եւ հինգ ութեակս։ Յութեակն արժանի լինին անճառ վայելչութեանցն (յարութեան մարմնոց). (Սիսիան.։)
Յարութեանն հաղորդ լիցուք՝ փոխել յեօթներեկէն ի նոր ութերեակն. (Արշ.։)
eighth;
eighthly;
octant;
— ձայն, octave.
· Calfa
Վասն ութերորդաց ... ի վերայ ութերորդին». կա՛մ է ութազի նուագարան, կամ սաղմոս նուագելի ի տօնի ամսոյն ութերորդի. եւ այլն։
strong, great;
violent, impetuous, vehement;
—, —ս, strongly, vigorously, violently, vehemently;
—ս գանել, to beat violently, unmercifully;
— առնուլ, to take by force;
—ս ակնարկել, to eye disdainfully, to regard ferociously;
—ս ընթանալ, to be swift-footed, to run swiftly.
· Calfa
Որ ի վաստակոցն ծնանի պտուղ, ոչ տայ թոյլ ուժգին լինել աշխատանացն։ Ուժգին տանջանս պատրաստեմք անձանց մերոց։ Այսու զնա ուժգին գործէր, եւ քաջալերէր վասն հաւատոցն։ Ուժգին ծառայիցն բազմութիւն. (Ոսկ. յհ.։)
Ուժգին ճառս հրատարակեալ լինի զհերակլեայ. (Նոննոս.։ Իսկ Թր. քեր. Ուժգին դնի իբր ածական բաղդատական։)
cf. Ուժգին.
· Calfa
Անձրեւ եթէ ուժգնագոյն իցէ։ Ուժգնագոյն բանիւք վարի, եւ այր աւազակաց կոչէ զնա։ Ուժգնագոյն ալիք, կամ գործ, անիրաւութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 22։ Ճ. ՟Գ.։ Պիտ.։)
cf. Ուժգին.
· Calfa
Քանդել ուժգնակի։ Վերծանեսցուք զդամբանականն ուժգնակի։ Ուժգնակի արձակել ձայն։ Ուժգնակի հնչեալ լինին փողոցն ձայնք։ Ուժգնակի շնչէին։ Հողմն ուժգնակի շնչեցեալ. (Պրպմ.։ Թր. քեր.։ Մագ. ՟Ա.։ Յհ. իմ. ատ.։ Լաստ. ՟Ժ՟Ա. ՟Ժ՟Բ։)
to gather strength, to get strong, to grow stronger, to be strengthened;
to become prevalent, to predominate, to prevail over, to domineer.
· Calfa
κρατέω invalesco, dominor, obtineo ἑπιτείνομαι augeor եւ այլն. Զօրանալ. սաստկանալ. ոյժ առնուլ. տիրապետել, վերագոյն լինել.
Ծով՝ որովայնամոլութեանն անյագութիւն, որոյ տղմովն ուժգնանայ գազանն. (Կլիմաք.։)
cf. Ուժգին.
· Calfa
Ընդ ամենայն ախտս պատերազմիմք ուժգնապէս։ Ուժգնապէս ընդդէմ իւր եւ իւրոցն ախոյեանս յառնեն. (Կլիմաք.։)
to corroborate, to strengthen, to fortify;
to give more intenseness, to augment, to increase;
to render violent, impetuous.
· Calfa
Երկիր պագցեն քեզ իշխանք. ուժգնացուցանէ եւ յերկարէ արուեստականագոյն բան։ Լե՛ր տէր եղբօր քում. ե՛ւս առաւել ուժգնացուցանէ՝ մերձենալով եւ ի վեր ելանելով առ սակաւ սակաւ. (Փիլ. լին.։)