cut, shape, fashion;
section, division;
part, portion;
bit, piece, fragment;
retrenchment, separation;
emigration, transmigration, colony;
article, head, point;
segment;
—ք կոնի, conics;
առաջանիւթ — օրագիր, leading article;
— գնալ ուրեք, to emigrate;
գրել —, to write an article;
— տալ բանին, to interrupt, to break in upon.
Յերիս հատուածս որոշեալ են ամենայն ժամանակք. (Իգն.։)
ՀԱՏՈՒԱԾ. որպէս Ուրոյն եւ ինքնագլուխ վաստակ, եւ կամ հատումն գնոյ. սակարկութիւն բոլորական՝ կամ միանգամայն.
Արուեստաւորք ամենայն՝ ըստ որո՛ւմ եւ իցէ արուեստի, եթէ՛ հատուածով գործիցեն, եւ եթէ մարմնով. (Մխ. դտ.։)
to remove, to separate or detach oneself;
to retire, to go away, to cut and run;
to change one's abode, to emigrate, to colonize, to settle oneself as a colonist or planter.
Նենգողին կարթիւն հատուածեալ ի բաց հերքեցայ։ Հատուածեալ ձայն ողջունի քոյ, հեռացեալդ խաղաղութիւն. (Նար. ՟Հ՟Ե. եւ ՟Ի՟Ե։)
cf. Հատուկտիր.
ՀԱՏՈՒԿՃԻՐ ՀԱՏՈՒԿՏԻՐ. Հատմամբ միանգամայն կտրօղ. եւ Հատեալ. կտրեալ. կրճատեալ հատմամբ. հատակոտոր. եւ Բնաջինջ. քէսիպ աթան. եւ կտորբրդուճ, ջարդուբուրդ ընօղ, էնելով
Որ հատուկճիր, եւ յանդուգն է, եւ խիստ է առ միանգամայն հատանել։ Մշակք զիւրեանց վաստակս ոչ հատուկճիր առնելով՝ ամբողջ պահեն։ Հատուկճիր զնինուէացիսն արարեալ։ Հատուկճի՞ր զնոցա քարոզութիւնն առաքեցի. (Փիլ.։)
cutting or reducing to pieces;
— առնել, to reduce to pieces, to atoms;
to exterminate.
ՀԱՏՈՒԿՃԻՐ ՀԱՏՈՒԿՏԻՐ. Հատմամբ միանգամայն կտրօղ. եւ Հատեալ. կտրեալ. կրճատեալ հատմամբ. հատակոտոր. եւ Բնաջինջ. քէսիպ աթան. եւ կտորբրդուճ, ջարդուբուրդ ընօղ, էնելով
Որ հատուկճիր, եւ յանդուգն է, եւ խիստ է առ միանգամայն հատանել։ Մշակք զիւրեանց վաստակս ոչ հատուկճիր առնելով՝ ամբողջ պահեն։ Հատուկճիր զնինուէացիսն արարեալ։ Հատուկճի՞ր զնոցա քարոզութիւնն առաքեցի. (Փիլ.։)
cut, incision;
division, separation;
— անդամոց, amputation.
Ի ձեռն ձայնի հատմամբ որոշեալ։ Համբառնալն ո՛չ յաշխարհէ հատումն է եւ որոշումն. (Նանայ.։)
to render, to restore, to give back;
to pay, to discharge, to acquit;
to disburse, to lay out;
to recompense, to satisfy, to make amends, to compensate, to indemnify;
to cut;
— ի ստենէ, to wean, to take from the breast;
— զփոխարէնն, to render like for like, to requite;
— զվնասն, to make up for, to indemnify for;
— չար փոխանակ բարւոյ, չար — երախտեաց, to render evil for good;
— զմեղս հարանց՝ որդւոյ, to revenge the sins of the fathers upon the children;
—ցեր ինձ բարիս, եւ ես —ցի քեզ չարիս, I have rendered you evil for good;
աստուած հատուսցէ քեզ ի բարիս, may God reward you;
cf. Հատուցումն.
Ոչ միայն զանձանց, այլեւ զհնազանդելոց հատուսցեն պատիժս պատուհասի. (Խոսր.։)
Հատոյց ի բերանոյ իւրմէ զամենայն ցանկութիւնս կերակրոց. (Վրք. ոսկ.։)
cf. Հատուցիչ.
ՀԱՏՈՒՑԱՆՈՂ ՀԱՏՈՒՑԻՉ. Որ հատուցանէ (ըստ ամենայն առման).
Տէր է հատուցանող բարեաց։ Ո՞ այն իցէ հատուցանող վաստակոց քոց. (Ագաթ.։)
who renders, restores or gives back;
payer;
remunerator.
ՀԱՏՈՒՑԱՆՈՂ ՀԱՏՈՒՑԻՉ. Որ հատուցանէ (ըստ ամենայն առման).
Տէր է հատուցանող բարեաց։ Ո՞ այն իցէ հատուցանող վաստակոց քոց. (Ագաթ.։)
restitution;
payment, reimbursement;
remuneration, recompense;
compensation, gift, offering, fine, amends;
cutting;
— վնասուց, damages, indemnity, reparation;
— փոխարինի, compensation;
exchange, any thing given in return;
ի —, in payment;
in return;
օր —ցման, the Last Judgment;
— առնել, to reward, to requite, to recompense;
to make amends for;
հատուցանել ումեք զ—, to give tit for tat, to make a return for, to requite;
to avenge, to punish;
հատուցանել զ—ի թշնամիս, to revenge oneself on one's enemies.
Հատո՛ զհատուցումն նոցա նոցին։ Հատուցանիցէ մեզ հատուցումն զամենայն չարեացն՝ զոր անցուցաք տեառն։ Եթէ ըստ հատուցման ձերին նորա հատուցէք նմա։ Զարժանն վրիժուց հատուցումն անդրէն յանձն իւր ընկալեալ.եւ այլն։
Ամենայնի լինիցի հատուցումն՝ խորհրդոց եւ բանից եւ գործոց. (Յճխ. ՟Ժ։)
legitimate, authentic, genuine;
true, frank, sincere;
intimate, cordial;
related, near, familiar;
brother;
հարազատ որդի, legitimate son.
Յաւէտ հարազատ այնր թզենւոյ, զոր տէրն գօսացոյց. (Նար. ՟Թ։)
cf. Հարազատապէս.
ՀԱՐԱԶԱՏԱԲԱՐ γνήσιως genuine. որ եւ ՀԱՐԱԶԱՏԱՊԷՍ. Իբրեւ հարազատ (ըստ ամենայն առման). եղբայրաբար. մտերմաբար. յատկապէս. տիրապէս. իսկապէս. ճշմարտիւ. անխարդախ.
legitimacy, authenticity, genuineness;
fraternity, brotherhood;
kindred, consanguinity.
Ձայնն հայրական զհարազատութիւն քո յայտնէր աշխարհի։ Այսօր հնչեցուցանէր հայր զհարազատութիւն որդւոյ. (Բենիկ.։ Գանձ.։)
wound;
ulcer.
Քազի հարած է, բորոտութիւն գլխոյ է։ Տեսանիցէ զարած հարածոյն. կամ զարած հարածին։ Տեսիլ հարածոյն։ Ըստ ամենայն արածոյ եւ բորոտութեան եւ հարածի. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ. 30։)
cf. Խարամանի.
Ամենայն բարիքս որմզդի է՝ եւ լաւք. եւ չարք եւ դեւք՝ հարամանայ։ Պատերազմ որմզդի ընդ հարամանոյն. (Արծր. ՟Ա. 3։)
south wind;
the south;
արեւելեան —, south east;
արեւմտեան —, south west;
հողմ —ոյ, the south wind;
շնչէ —, it blows from the south.
(իբր Արեւակողմն, կամ կողմն հարեալ եւ այրեալ յարեւէ) νότος (յորմէ եւ ռմկ. լօտօս ). auster, meridies. Կողմն աշխարհի եւ երկնից հանդէպ հիւսիսոյ, միջօրէ ընդ մէջ արեւելից, եւ արեւմտից. եւ հողմն շնչեալ յայնմ կողմանէ ջերմագին.
cf. Հարաւակոյս.
Ընդ հարաւակողմ յերկայնութիւն։ Որ իջանէ ի հարաւակողմն։ Քաղաքք որ ընդ հարաւակողմն, եւ այլն։ Բեթղահէմ ի հարաւակողմ կայ երուսաղէմի. (Զքր. կթ.։)
southern, meridional, austral, southerly;
— արեւելեան հողմ, sirocco.
Կատարեցեր զընթացս քո արիաբար յազգացն հարաւայնոյն. (Շար.։)
cf. Հարեւանցեմ.
Առժամայնք կամ հարեւանցիկք. (Նար. ՟Հ՟Դ։)
superficial, light;
futile, frivolous, vain, transitory, fleeting;
superficially, slightly, for form's sake, negligently, in passing, with an absent look;
— անցանել ընդ, to graze, to pass close to, to glide by;
to skim along or over, to glance at;
to touch lightly or briefly on.
Զայս որպէս ի հարեւանցի ոք անցանիցէ, այնպէս ասացաք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 16։)
Ոչ կարէիք վաղվաղակի տանել, կամ հարեւանցի այն փառացն յուսալ. (Լմբ. սղ.։)
cf. Խերեւէշ.
Այրին ինչ ոչ ունէր, բայց միայն երկու հարէժս, այսինքն է երկու դանկ արծաթոյ. (Ոսկ. ապաշխ.։)
equally stretched, plain, flat.
Հարթ ծաւալեալ, եւ ծաւալմամբ ընդ ամենայն կողմն. համասփիւռ.
even with the ground, plaid, flat, on the same floor, on a level, levelled;
— առնել, to pull down or raze to the ground, to level with the ground, to raze;
to level, to make even.
Հարթայատակ դաշտաձեւ առնէ զերեսս երկրի. (Պիտառ.։ Ծովն այն հարթայատակ է, եւ նաւ ոչ կարէ գնալ ի վերայ նորա. Ոսկիփոր.։)
to start with fear, to be scared, to take fright or umbrage at, to start or fly off, to bound away.
Անձն ձանձրացօղ միայնակեցի հարթուցեալ ի դուրս անդր. (Նեղոս.։)
level, levelling, planing, smoothing;
equality.
Ոչ հաւասարէ այնր հարթութեամբ համազուգակցել։ Զուգաձայն սրբաբանութեամբ՝ հանգունատիպ հարթութեամբ. (Նար. ՟Թ. եւ ՟Լ՟Դ։)
a hundred, centenary;
centuple;
by hundreds, in great numbers;
centurion.
Հարիւրաւորն կատարումն է ամենայն ընտրութեան. եւ կնիք՝ վկայ լինելն վասն քրիստոսի եւ մեռանել. (Մեկն. ղկ.։)
tribute;
tax, impost, duty, excise;
necessity, want, exigency;
constraint, obligation;
homage, duty, service;
հարկ վերադիր, additional tax;
— տարապայման, over-assessment;
— դժնդակ, shocking necessity;
առանց —ի, without necessity;
—աւ, ի —է, առ —ի, necessarily, of necessity, essentially;
inevitably, indispensably;
by force, by compulsion, forcibly;
ընդ —աւ արկանել, ի —ի կացուցանել, to place or lay under contribution, to tax, to load or burden with imposts, to levy contributions, to render tributary, to subdue, to subject, to enslave, to subjugate;
— հանել, to gather in, to exact tribute, to raise money, to put a tax on;
—ս հարկանել, to pay a tribute;
to be tribute to;
ի —ի կալ, մտանել ի —, to serve, to subject oneself to, to submit, to be tributary to;
— առնել, to force, to constrain, to use violence;
հատուցանել զ— շնորհապարտ մեծարանացն, to pay the tribute of gratitude;
—է, one must, it is necessary;
չէ —, չէ ինչ —, it is not necessary, there is no need, no matter;
— ի վերայ կայ ինձ, necessity obliges me to;
— եղեւ նմա բողոքել ի կայսրն, he was obliged to appeal to Caesar;
ըստ —ի ժամանակին, according to the wants of the age;
— էր, it was necessary;
— եղեւ մեզ առնել, we were obliged, compelled or constrained to do;
— է ինձ երթալ, I must go;
մերցուք եթէ — լիցի, let us die if it must be!.
Զաշխարհս ամենայն ի հարկի կացուցանէր։ Կացուցին զնոսա ի հարկի։ Ի հարկի կացուցին տալ նոցա հարկս ամ յամէ. (՟Ա. Մակ. ՟Ա. 5։ ՟Ը. 2։)
Կայր ի հարկի, եւ ունէր սպաս ամենայն տնտեսութեանն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 5։)
Նոցայն ըստ հարկի է. (Մխ. երեմ.։)
imposing of a tax or burden;
forcing, offering violence.
Էր ճոխ եւ յաղթազգեաց, եւ հարկադիր, եւ լծատանջ ամենայն շրջակայ ազգաց. (Վրդն. պտմ.։)
cf. Հարկահան.
Հարկաժողովքն ... հրամայեսցեն։ Ոչ լուեալ ... զձայն հարկաժողովի. (Բրս. պհ.։)
tax-collector, tax-gatherer.
Հարկահանք բռնադատեալ զաշխարհս՝ հանեն հարկս թագաւորի։ Ծառայիւք նորա հարկահանօքն։ Հարկահանք կողմանց գետոյն։ Ոչ լուան զձայն հարկահանի։ Զբամբասանս հարկահանաց ոչ լսէ։ Արձակեաց արքայ անտիոքոս իշխան հարկահան ի քաղաքսն հրէաստանի։ Գրել առ իշխանս հարկահանաց։ Հարկահանք ձեր ճռաքաղ առնեն զձեզ.եւ այլն։
to beat, to strike, to give or deal a blow;
to strike or sweep the chords of the lyre, to vibrate, to touch, to play or perform on;
to ring;
to knock, to thump;
to prick, to bite;
to wound, to hurt, to harm;
to knock down, to beat to death, to kill;
to spoil, to taint, to gnaw, to eat away;
to ill-treat, to punish, to abuse;
to strike against, to shock;
to feel remorse;
to pay tribute;
to write down, to put into writing, to set down;
— զքաղց եւ զծառաւ, to stay hunger;
to quench, slake or allay thirst;
— այսոյն պղծոյ, to possess with a devil;
ի շամփուր —, to spit, to put on the spit;
— զոք ի ցից, to empale;
— ի մահ, — զոք յոգի, to give the death-blow, to despatch, to slay, to kill;
— ի գլուխն, to cause a headache;
— գինւոյ ի գլուխն, to mount to the head;
to intoxicate;
տաւիղ կամ ջութակ —, to harp, to play on the harp or violin;
խորան —, to set up a pavilion;
— զմիմեանս, to strike one another, to knock against each other;
to come in collision, to collide, to come into contact with;
— ընդ միմեանս, ընդ միմեանս — համեմատութեամբ, to compare, to confront with;
— զճանապարհս, to go, to be on a journey, to travel;
մարտ ընդ միմեանս —, to fight, to combat, to make war;
— զպատերազմ, to gain the battle, to conquer;
— զթշնամին, to beat the enemy, to discomfit, to defeat, to rout;
— հուր զտամբ, to set a house on fire;
— գաւազանաւ, to cudgel, to cane, to whip, to thrash, to belabour;
խրախոյս խընդութեան —, to shout with joy;
— զպէտս ուրուք, to supply the needs of, to provide or furnish the needful;
— զմիտս, to strike, to impress;
— զամանակ, to beat the measure;
զծայրս —, to dawn, to rise;
— զանձն, to be afflicted, grieved, mournful, desperate;
ընդ միտ —, to think, to reflect;
—նէ զդաւիթ սիրտն իւր, հարեալ գտանի ի խղճէ մտաց, David is struck by or eaten up by remorse;
ընդէ՞ր —նէ զքեզ սիրտ քո, why is your conscience afflicted and why is your heart heavy within you ?
արեւն ընդ ծայրս —նէր, the sun gilded the mountain tops;
ժանգն —նէ զերկաթ, rust consumes iron;
կօշիկ իմ —նէ զոտս, my shoe pinches.
Հարին կամհարան սրով, կամ ի սայր սուսերի. ի բերան սրոյ. Եհար յեսու զամաղէկ եւ զամենայն զօրս նորա կոտորմամբ սրոյ։ Հարկանել զքաղաքն ամենայն սրով սուսերի, կամ զամենայն մարմին կենդանի։ Հասանէին հարկանէին ի զօրաց անտի թշնամեաց, կամ ի զօրացն հեթանոսաց, եւ այլն։
Եհար զդդմենին, եւ ցամաքեցաւ։ Հարայ ես որպէս խոտ։ Եհար կարկուտն յամենայն երկիրն եգիպտացւոց։ Հարից զամենայն սահմանս քո գորտիւ։ Հարցէ զքեզ տէր կեղով։ Հարին կուրութեամբ կամ շլացութեամբ։ Հարի զքեզ ապականութեամբ։ Հար կարկտիւ զայգիս նոցա։ Եհար տէր զմանուկն։ Հարաւ այս չար յաստուծոյ ի վերայ սաւուղայ։ Հա՛ր հարուածովք քով։ Ի մեծամեծ հարուածս հարկանէին զհեղիոդորոս։ Արագ արագ եհար զիս ի ծնունդս.եւ այլն։
Հողմն մեծ եհար զչորեսին անկիւնս տանն։ Շնչեցին հողմք, հարին զտունն, եւ անկաւ։ Ամենայն որ հարկանիցէ ընդ նա՝ պիղծ լիցի։ Կին՝ ընդ որում հարկանիցի այր։ Որ հարկանիցի ընդ այրդ ընդ այդ.եւ այլն։
Պնդագոյնս յառաջնում թղթի անդ հարաւ ընդ նոսա։ Վասն այնորիկ խնդամ, զի հարկանիմն ընդ ձեզ. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
Ոչ միայն ի ձեռաց չզննի, այլ եւ ոչ ընդ միտս ուրուք հարկանի. (Եղիշ. ՟Բ։)
Հարկ բնութեան համարեալ է ամենայն, զոր ինչ հարկանեն նոքա. (Իգն.։)
Այսպիսի ծառայութիւն քեզ քահանայն հարկանէ. (Մանդ. ՟Թ։)
Զմարմնաւոր պէտսն անբանութեամբ հարկանել, որպէս անասնոցն ամենայն ջոկք. (Խոսր.։)
tributary;
vassal;
liege, subject;
ածել ի —ս, — առնել, to subject to tribute, to render tributary;
— լինել, to be tributary.
Եղիցի ամենայն ժողովուրդն հարկատուք եւ հնազանդեալք քեզ։ Եղեւ նմա հարկատու։ Իշխան աշխարհի եղեւ հարկատու։ Ած զնոսա սողոմոն ի հարկատուս. (Օր. ՟Ի. 11։ Դտ. ՟Ա. 30։ Ողբ. ՟Ա. 1։ ՟Բ. Մնաց. ՟Ը. 8։)
Զմեզ կամիք ձերում անօրէն ամպարշտութեանդ հարկատու առնել։ Որովայնամոլ միայնակեաց՝ որովայնի հարկատու է. (Ճ. ՟Ա.։ Նեղոս.։)
necessary, important, essential;
intimate;
ministering, serving;
necessaries.
Անձիշխանութիւն՝ եւ յամենայն հարկաւորացն ազատութիւն. (Երզն. մտթ.։)
Առ ի լցումն լինել ամենայն հարկաւոր պիտոյից մերոց. (Ժմ.։)
to necessitate, to oblige, to force.
Զայն խոստովանել հարկաւորեսցէ զձեզ բանս։ Բանս հարկաւորեսցէ զձեզ՝ակամայ տալ զնմանութիւն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Սատանայ արկանէ ի միտս միայնակեցաց հարկաւորել զտղայս ի գինի. (Վրք. հց. ձ. ուր եւ ասի Հարկաւորեցուցանել։)
cf. Հարկեցուցանեմ.
Բանալ հարկիս զամենաբաւական ձեռսդ, եւ լցուցանես։ Ի գորովոյ եւ ի գթոյ հարկիս նայել յամենեսեան։ Ի թագաւորաց ակն ոչ առնու, ի քահանայից ոչ հարկի։ Հարկիմք զգալի ձայնիւ աղօթել. (Խոսր.։)
Վարդապետն ձեր ո՞չ հարկիցի զդիդրաքմայն. (Երզն. մտթ.։)
Հարկին հրովմայեցւոց ամենայն կողմանք հայոց. (Խոր. ՟Բ. 23. 51։)
to contribute;
to pay homage, to serve, to be constrained, forced.
cf. ՀԱՐԿԵՄ, իմ. ըստ ամենայն նշ։
blow, knock, beating, striking, percussion;
bastinado;
slash, cut, wound;
bruise, contusion;
sore;
scourge, blow, chastening, tribulation, misfortune;
repulse, rout, defeat, overthrow, considerable loss;
—ք, — paean;
—ք եգիպտոսի, the plagues of Egypt;
օրհասաբար —, mortal blow;
—ս ածել, to give many blows, to cudgel, to chastise;
հարկանել ի —ս մեծամեծս, to make great slaughter, havoc, carnage, butchery.
πληγή, μάστιξ, πτῶσις, σύντριμμα plaga, percussio, flagellum, caedes δῆγμα morsus θραῦσις vulnus եւ այլն. Հարումն, եւ վնասն ի հարմանէ, ըստ ամենայն նշանակութեան Հարկանելոյ. որպէս բախումն. ծեծ. գան. կոտորած. սպանութիւն. պատիժ. տանջանք. խայթուած. վէրք. եւ այլն.
Ձայն հարուածոյ, ձայն շարժման անուոյ։ Զհարուածս ցաւոց։ Զանհնարին հարուածսն։ Հարուածովք կամակորօձիցն։ Զոմանս մարախոյ եւ մկանց կոտորեցին հարուածք։ Հար զնոսա հարուածս մեծամեծս։ Տալով տաջիք նմա զհարուածոցն (փոխարէնս).եւ այլն։
to be beaten most unmercifully;
to be harassed, vexed.
Չի՛ք ի սմա առողջութիւն, այլ ամենայն վշտօք հարուածաբեկ եղեալ եմ ի կորստեան կարապետէն. (Բենիկ.։)
to beat, to strike;
to cudgel, to cane;
to chastise, to punish.
Զտուն երկրագործին այնորիկ հարուածեաց տէր. (Վրք. հց.։)
powerful, potent;
strong, vigorous;
monied, rich, opulent, fortunate;
much, abundant;
numerous;
long since, remote, old;
— մի, enough, sufficient, much;
— մի ժամ, ժամանակ, log, a long while or time, a great while;
ի — դարուց, many centuries since;
— մի յառաջ, long time before;
յետ — ժամանակաց, long time after;
— միտք, ingenious;
գունդ —, a strong force;
— ձգմամբ, for a long time;
— ինչ ամաց ի վերայ անցելոց, after many years.
Ոչ ի հարստաց աչառէ։ Հարստաց այնպէս ունել. (ոմանց ասետ՝ եւ ոմանց՝ անդդ թագաւորել. Սեբեր. ՟Բ. Եւս. քր. ՟Ա։)
ՀԱՐՈՒՍՏ. Ճոխ. իբր առատ. բազում. շատ. միանգամայն եւ զօրաւոր, ստուար, կամ հաստատուն, կամ խոր.
Այսպիսիքն երկարք են բնութեամբ, զի հարուստ է ձայն սոցա. մարթի հայել եւ ի նախընթաց նշ։
nuptial, hymeneal, bridal, spousal;
— զօդ, hymen;
— սէր, conjugal love;
զգեստ —, nuptial robe.
Հարսանեկան ղամպարք եւ ջահք շիջանէին. (Լմբ. յովն. (այն է բանն Փիլոնի, որ գրի Հարսնական։))
wedding, nuptials;
hymen, marriage, union, wedlock;
հանդէս —նեաց, espousals, wedding-feast, nuptial-feast or bridal-feast;
չաստուած —նեաց, Hymen;
ջահ —նեաց, the torch of hymen;
երգ —նեաց, marriage-song, epithalamium;
ճառ —նեաց, discourse on marriage;
հանդերձ —նեաց, wedding garb or garment;
շօթ, բլիթ —նեաց, bride-cake;
օրհնութիւն —նեաց, nuptial blessing;
առագաստ —նեաց, wedding-bed, bridal-bed or marriage-bed;
—նիս առնել, to celebrate a wedding;
չառնել —իս, not to celebrate the wedding;
երթալ ի —իս, to go to a wedding;
գողանալ զ—իս, to be beforehand with one's spouse, *to get some jobs before the wedding-day.
ՀԱՐՍԱՆԻՔ. որպէս Ամուսնութիւն. (ըստ հոմաձայնութեան յն. ղա՛մօս ).
a newly married, bride, spouse;
betrothed, affianced bride;
daughter-in-law;
nymph;
larvae;
յաւերժ —, nymph;
—սունք լեռնայինք, oreads, mountain nymphs;
խօսիլ —, to betroth, to affiance.
Ձայն փեսայի եւ ձայն հարսին այլ ոչ եւս լուիցի ի քեզ։ Քոյր իմ հարսն։ Քօղաձիգ ծնգասէր հարսունք։ Ամենայն հարսանց եղեն արգելանք սգոյ սրսկապանք իւրեանց։ Սկեսուր ի հարսնէ, եւ հարսն ի սկեսրէ իւրմէ.եւ այլն։
cf. Հարսանեկան.
to become a bride, to marry, to wed, to be or get married.
Ռեբեկայ տեսեալ զփեսայն՝ հարսնանայ, արկեալ զիւրեաւ զխլայն. (Վրդն. ծն.։)
marriage-place;
bride-chamber;
talamus, nuptial-bed;
Holy Church, etc.
νυμφών domus nuptiarum, et sponsi sponsaeque thalamus. Բնակարան հարսին եւ փեսայի. տուն հարսանեաց. եւ Առագաստ. ասի եւ Փեսայարան. ըստ հոմաձայնութեան յն. նիմֆօն, ռմկ. հարսնեց տուն. եւ հարսի փեսի խուցը.
nenuphar, waterlily.
νυμφαία nymphaea, nunuphar. իբր Հարսնամատն. հարսին մատն. Անուն ծաղկի, որ այլազգական բառիւ Նունուֆար ասի. այն է ջրային շուշան.
long-sided, heavy-flanked, robust, stout, vigorous.
Հարուստ կողիւք. ուժեղակ. լայն միջով. թիկնաւէտ. քաջալանջ. բուռն. զօրաւոր. կարշնեղ.
oppressed;
oppressor.
Ոչ հարստահար լինել միայն մեզ ի միոջէն. (Նիւս. կուս.։)
to oppress, to subdue by violence, to vex, to molest, to crush, to overburden, to surcharge, to extort, to maltreat;
— զիւր կամս, to persist doggedly, to be obstinately resolved, to be stubborn.
Հարստահարել զամենայն միտս եւ զգրծս իմաստնոցն. (Արծր. ՟Ե. 7։)
to drive in, to thrust down, to push, to fix, to establish, to consolidate;
to tie tight.
Յերկիր զնա հարստէր։ Թափանցանց ընդ թիկունսն յայնկոյս յերկիր հարստէր. (Յհ. կթ.։)
Բազում կապանօք հարստէ (մամոնայն). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9։ յն. շրջապատել։)