Definitions containing the research օր : 9873 results

Ռազմահատ

adj.

defeating, dispersing, conquering.

· Calfa

NBHL (1)

Կացին զօրավարք մամիկոնք՝ ճակատամարտք ռազմահատք։ Յաջողութիւն ռազմահատ պատերազմաց. (Մեսր. երէց.։)


Ռազմաւոր

adj.

warlike.

· Calfa


Ռահ

s.

way, road;
— գործել, հորդել, to travel, to go on a journey.

· Calfa

NBHL (2)

Ռահ եւ պողոտայ ճշմարտութեանն յօրինեցան ազգի մարդկան։ Ռահ կենսաչու ճանապարհի արդարոցն՝ խաչ փրկչին հետեւակ. (Զքր. կթ.։ Նար. խչ.։)

Ռահիւք զմեզ յերկինս, հայցեմք, ուղղեա այսօր. (Տաղ.։)


Ռահվիրայ

s.

road-mender, road-niaker;
pioneer.

· Calfa

NBHL (1)

Սակաւ ստասաւորօք հանդերձ, եւ որսացն պառականօք, եւ ռահվիրա մարդկաւն, եւ խառնաղանջ խորանապահ զօրուն. (Բուզ. ՟Գ. 20։)


Ռամիկսպաս

s.

camp-follower.

· Calfa

NBHL (2)

Որ է ի կարգի սպասաւորաց եւ ռամկաց ի մէջ զօրուն.

Սակաւ սպասաւորօք ... եւ ռամիկսպաս զօրօքն, եւ տիկնաւն հանդերձ. (Բուզ. ՟Գ. 20։)


Ռամկական, ի, աց

adj.

vulgar, popular, common, trivial.

· Calfa

NBHL (1)

Զռամկական անունդ ասացէր, եւ ոչ զայն զոր պարծացուցանելով ասէ խոհեմութիւն. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)


Ռամկավար, աց

s.

demagogue.

· Calfa

NBHL (1)

Եթէ զօրաւոր իցէ, եւ եթէ ռամկաւար. (Ոսկ. մտթ.։)


Ռամկութիւն, ութեան

s.

demagogy;
vulgarity.

· Calfa

NBHL (1)

Տնանկութեան եւ փարթամութեան, եւ ռամկութեան եւ թագաւորութեան. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)


Ռետին, տնի, իւ

s.

resin, rosin, cedar-resin, colophony;
— բեւեկն, pine-resin;
— կենաց, balm of life.

· Calfa

NBHL (1)

Ռետին՝ համօրէն քաղցր դեղոյ անուն է, զոր շաբաթ ասեն. (Լծ. նար.։)


Ռոշնական, ի, աց

adj.

artless, ingenuous.

· Calfa

NBHL (1)

Պարկեշտութեան եւ ռոշնական վարուց անսուտ օրինակ (յհ. մկ). (Ժմ. յն.։)


*Ռուպ

s.

quarter, fourth part, fourth.

· Calfa

NBHL (1)

Նաքարակիտ մի, այս է ռուպ մի ի գրամէն. որ օրինակէ զ՝ի չորրորդ բաժնէն զմինն. (Բրսղ. մրկ.։)


Ս (sé)

s.

the twenty ninth letter of the alphabet and the twenty third of the consonants;
two thousand, two thousandth.

· Calfa

NBHL (8)

Յօդ ըստ որում արմատ դերանուանցս, Սա, Այս, հասարակօրէն է լցուցիչ զտեղի նոցա.

Ս. որպէս արմատ դերանուանս Ես՝ լնու եւ զտեղին նորա. զոր օրինակ,

Ս. յօդդ՝ երբեմն տայ ի բաց թողուլ զյարակից բաղաձայնն առ դիւրութիւն հնչման բառին. զոր օրինակ,

Լծորդ է ըստ տեղւոյն եւ ընդ շ. զոր օրինակ, աստուճ կամ աշտուճ. աստիճան, աշտիճան. սիմովն, շմալովն. սամարացի, շամրտացի. եւ այլն։

Ս. Երբեմն դնի ի պէտս զարդու եւ սաստկութեան, եւ երբեմն ի բաց ձգի. զորօրինակ, Տածել, կամ ստածել. թափել, կամ սթափել. քծղել, կամ սքօղել. ստաշխն, կամ տաշխ. եւ այլն։

Ի սկզբան բառից նախ քան զայլ բաղաձայն՝ հասարակօրէն հնչէ ըս. զոր օրինակ, սագտանել՝ է ըստգտանել. ստանձնել՝ ըստանձնել. սթափ՝ ըսթափ, ստերջ՝ ըստերջ. սկիզբն՝ ըսկիզբն, որ գրի եւ իսկիզբն, եւ այլն։ Բայց ուր բուն բառն իցէ սու կամ սի վանկիւ, յայնժամ յածանցս իւր՝ որպէս եւ ի հոլովս՝ թէ եւ գրեսցի պարզ ս, հնչէ սը. զոր օրինակ սուգ, սգոյ՝ այսինքն սըգոյ, սգալ՝ այսինքն սըգալ. սուտ, ստոյ, ստել. սուր, սրոյ, սրել. սիկ, սըկանալ. սին, սնոտի, սնանալ, եւ այլն։ զբառսդ՝ սպանանել, սպիտակ, սկիհ, սքեմ, սփիւռ, սփռել, եւ այլն. լույս ուղիղ տեսութեան եւ համեմատութեամբ հայկական եւ օտարազգի արմատոց՝ պարտ է արտաբերել՝ ըսպանանել, ըսպիտակ, ըսկիհ, ըսքեմ, ըսփիւռ, ըսփռել. այլ ի տեղիս տեղիս արտաբերին, սըպանանել, սըպիտակ, սըկիհ, սըքեմ, սըփիւռ, սըփռել։ Որպէս եւ բառդ ոպայ՝ որ առ մեօք հնչի ըսպայ, ուստի եւ ըսպարապետ, ըստ այլ լեզուաց է սէպտ, սիբահի։

Ս. Տառ՝ որ կազմէ յոգնակի հոլովական. երբեմն դնի որպէս ք, յուղղականն, (զորմէ զկնի). եւ որ յոգնակի ուղղական է ի յն. եւ լտ. առեալ լինի ի մեզ որպէս մակբայ. զորօրինակ ծանունս, երագս կամ երագունս, պնդագոյնս. այսինքն ծանունք կամ ծանրապէս, եւ այլն։

Սէն, Սիրել խրատէ ըզնիւթ ուսման, զխոհեմութիւն ասեմ եւ զջան. այլեւ զխորհուրդըս մաքրական, որով հոգիքըն զօրանան. (Շ. այբուբ.։)


Սա, սորա, սմա, սովաւ, սոքա, սոցա, սոքօք, սայք, սայց

pron.

this, that;
սոյն սա, this one, he himself;
սա է, it is he, that is to say;
սա աւասիկ, however, yet, still.

· Calfa

NBHL (2)

Սա եկն ի վկայութիւն։ Սա է քրիստոսն։ Սոքա են զաւակք օրհնեալք յաստուծոյ.եւ այլն։

Քանզի զերկինս յօրինէ՝ որ ի սմայն բարբառի. (Իսիւք.։)


Սագաշէն

s. adj.

goose's foot;
triangular.

· Calfa

NBHL (1)

Շինէ պայծառ եկեղեցի երկու ... զմինն գմբեթայարկ յանուն սրբոյ կարապետին. եւ զմիւսն սագաշէն՝ հրաշալի յօրինուածովք. (Ուռպ.։)


Սագունակ

cf. Այսգունակ.

· Calfa

NBHL (1)

Զօրէն մեղուացն ի մեղուանոցացն արտաքս դիմեալ, սագունկ հասեալ ի վերայ խուժանն. (Արծր. ՟Դ. 11։)


Սադրիչ, չի, չաց

cf. Սադրող.

· Calfa

NBHL (1)

Գտեալ օժնդակ չար եւ սադրիչ անօրէն մտածութեան։ Սադրիչք անօրէնութեանն. (Փարպ.։)


Սակամոնի, նեաց

cf. Սակամունի.

· Calfa

NBHL (1)

Նոխազ սակամոնի ուտէ, եւ ոչ ախտանայ. (Վեցօր.։ եւ Վրդն. ծն.։)


Սակայն

conj.

but, notwithstanding, nevertheless, however, yet, always, besides, moreover.

· Calfa

NBHL (1)

Սակայն վասն բազմացն հաճութեան ջան յանձն առաք։ Եւ սակայն ոչ մեղմացաւ անօրէնն ի հպարտութենէ անտի։ Բայց սակայն եւ յիշխանաց անտի բազումք հաւատացին ի նա, այլ վասն փարիսեցւոցն ոչ յայտնէին.եւ այլն։


Սակաւ, ու, ուց

adj. adv.

few in number, inconsiderable, moderate, small, slender;
"somewhat, less;
—, առ —, little by little, by degrees, by little and little, insensibly;
— անգամ, — երբեք, rarely, seldom;
ոչ —, many, much, not less;
— ինչ, —ս, առ — մի, few, not very, somewhat, rather, a little, cf. Փոքր մի, cf. Փոքր ինչ, cf. Խուն մի;
առ — մի, ի — ժամանակի, յետ —ուց, shortly, in a short time, for a moment;
յետ — միոյ, shortly after;
—ուք, with few attendants;
in few words, briefly, in short;
ոչ —ք ի նոցանէ, many of them;
ճաշակեցի — մի մեղր, I ate some or a little honey;
մարթի եւ ի —էն՝ — տալ, a little may be offered even of a little;
cf. Շատանամ."

· Calfa

NBHL (1)

Առ սակաւ սակաւ մեծանան զօրութիւնքն. (Իգն.։)


Սակաւազաւակ

adj.

having but few children.

· Calfa

NBHL (1)

Որչափ թերեւս անզաւակ ի սոցանէ եւ սաւակազաւակ գոլով տարբերին. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)


Սակաւաժամանակ

cf. Սակաւաժամանակեան.

· Calfa

NBHL (1)

Վարանեսցի ոք երիցագոյն ասել զայն, որ յառաջ քան զնոսա զամսն այն ինչ է սակաւաժամանակոք (այսինքն սակաւաժամանակ միջոցաւ)։ Ամենայն ինչ՝ որ ի մարմնի եւ արտաքոյ, է սակաւաժամանակեայ։ Սակաւաժամանակեայ է եւ առօրեայ։ Զմարմնոյն սակաւաժամնակեայ գեղեցկութիւն յարգուկն համարի. (Փիլ.։ Կենացս մարդկան սակաւ է, եւ սակաւաժամնակեայ՝ կենցաղոյս պայծառութիւն. Մաշկ.։)


Սակաւաժամանակեայ

adj.

cf. Սակաւաժամանակեան.

· Calfa

NBHL (1)

Վարանեսցի ոք երիցագոյն ասել զայն, որ յառաջ քան զնոսա զամսն այն ինչ է սակաւաժամանակոք (այսինքն սակաւաժամանակ միջոցաւ)։ Ամենայն ինչ՝ որ ի մարմնի եւ արտաքոյ, է սակաւաժամանակեայ։ Սակաւաժամանակեայ է եւ առօրեայ։ Զմարմնոյն սակաւաժամնակեայ գեղեցկութիւն յարգուկն համարի. (Փիլ.։ Կենացս մարդկան սակաւ է, եւ սակաւաժամնակեայ՝ կենցաղոյս պայծառութիւն. Մաշկ.։)


Սակաւաժամանակեան

adj.

of short duration, temporary.

· Calfa

NBHL (1)

Վարանեսցի ոք երիցագոյն ասել զայն, որ յառաջ քան զնոսա զամսն այն ինչ է սակաւաժամանակոք (այսինքն սակաւաժամանակ միջոցաւ)։ Ամենայն ինչ՝ որ ի մարմնի եւ արտաքոյ, է սակաւաժամանակեայ։ Սակաւաժամանակեայ է եւ առօրեայ։ Զմարմնոյն սակաւաժամնակեայ գեղեցկութիւն յարգուկն համարի. (Փիլ.։ Կենացս մարդկան սակաւ է, եւ սակաւաժամնակեայ՝ կենցաղոյս պայծառութիւն. Մաշկ.։)


Սակաւակեաց, կեցաց

adj.

shortliving;
— լինել, to be short-lived.

· Calfa

NBHL (2)

Սակաւակեաց ժամանակաւ վախճանեսցի։ Սակաւակեաց աւուրբք վճարի. (Պտմ. աղեքս.։ Վեցօր. ՟Է։)

ὁλιγόβιος, ὁλιγοχρόνιος brevis vitae, exiguo tempore vivens. Որ սակաւ կեայ. ոյր կեանքն է սսուղ. սակաւօրեայ. սակաւաժամանակեան. քիչ ապրող, քիչ ատենուան.


Սակաւակեցութիւն, ութեան

s.

living but a short time, short life.

· Calfa

NBHL (1)

Սուղ կեանք. կարճութիւն կենաց. քիչ ապրիլը, քիչ օրեր.


Սակաւաձեռն

adj. adv.

of little strength, few in number, inconsiderable, accompanied by but few people;
thinly attended;
— գունդ, a handful of soldiers.

· Calfa

NBHL (3)

Սակաւաձեռն՝ այսու արամբ, յաղթեմք զօրաց. (Ներս. մոկ.։)

Սակաւաձեռն ծերութեամբն։ Ընդ համօրէն աշխարհ քարոզել զսակաւաձեռն իւղոյն յարգաւորութիւն. (Նար. ՟Գ. ՟Ղ՟Գ։)

ὁλιγοστός, -οι paucus, -ci, paucissimi, paucis comitatus. Ունօղ կամ ունենալով զսակաւ ձեռն զօրաց, եւ կամ զնպաստ իրաց. սակաւագունդ. սակաւաթիւ. սակաւաւոր. տկար. դոյզն. չափաւոր. անձեռնհաս. քիչ. քիչուոր.


Սակաւամարդութիւն, ութեան

s.

want of population.

· Calfa

NBHL (1)

Սակաւամարդութեամբն ընդ բազում տարակուսանօք գոլով. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)


Սակաւանիստ

adj.

narrow.

· Calfa

NBHL (1)

Սակաւանիստ ծովակաց։ Զսակաւանիստ ծովակս. (Վեցօր. ՟Դ. ՟Է։)


Սակաւապիտութիւն, ութեան

s.

thriftiness, contentedness, moderation, frugality, sobriety.

· Calfa

NBHL (1)

Սակաւապիտութեամբ զգեցցի կոշիկս՝ զօրինաւոր եւ զպարկեշտ ամուսնութիւն. (Տօնակ.։)


Սակաւատեսիլ

s.

smallness in appearance.

· Calfa

NBHL (1)

Մի խաբեսցէ զքեզ սակաւատեսիլն նորա (արեգական) որ երեւի. (Վեցօր. ՟Ղ։)


Սակաւատուն

adj.

in a few verses or lines, brief, succinct.

· Calfa

NBHL (1)

Տուն առ տուն կարգեցի, ըստ իւրաքանչիւր կարգի յօրինեալ զսակաւատուն բովանդակութիւնդ. (Նախ. գծ.։)


Սակաւաւոր, աց

adj.

few in number, inconsiderable, little.

· Calfa


Սակաւերեւեաց

adj.

seldom seen, rare.

· Calfa

NBHL (1)

Սակաւերեւեաց նշանակ ցրտոյ. (Վեցօր.։)


Սակաւութիւն, ութեան

s.

small number or quantity, smallness, slenderness, scantiness, paucity;
rarity.

· Calfa

NBHL (1)

Նուազեալ սակաւութեամբ ի կենցաղումս յօրանայ։ Հայէին յիւրեանց սակաւութիւնն։ Հայեցան եւ յիւրեանց սակաւութիւնն։ Նախադրեալ համարդ սակաւութեան. (Պիտ.։ Եղիշ. ՟Գ։ Նար. ՟Ի՟Թ։)


Սակս, ի սակս

prep.

on account of, for, by reason of, in order to, for the sake of, with respect to, in consideration of, touching, concerning;
յայն —, that is why, for which reason, for that purpose, on that account, therefore;
յայս —, it is why, for this purpose or reason, on this account, consequently;
— է՞ր, why ? for what reason ?
ի ձեր —, for you, for your sake, on your account, in respect to you;
յո՞յր —, for whose reason ? why ?
յոր or յոյր —, — որոյ, on which account, therefore;
-՝ զի, because.

· Calfa

NBHL (1)

ի ձեր սակս սիոն արօրադիր լիցի. (Միք. ՟Գ. 12։)


Սակրաւոր, աց

s.

one armed with an axe, axeman;
sapper.

· Calfa

NBHL (1)

Վաղրաւորք, սակրաւորք, սըւնաւորք։ Սակրաւորք զօրքն ի թիկնաց կուսէ նորա կարգեալք. (Բուզ. ՟Դ. 15։ եւ ՟Է. 32։)


Սահմանաբար

adv.

definitively.

· Calfa

NBHL (2)

Սահմանօրէն. իբրու սահմանաւ. որոշաբար.

Հարկաւո՛ր է, զի սահմանաբար գիտասցէ։ Ո՞յր այս գլուխ, եւ կամ ո՞յր ձեռս, ոչ եղիցի գիտել սահմանօրէն. (Արիստ. առինչ.։)


Սահմանադիր

adj. s. constituent;
institutor, legislator;
— ժողով, the Constituent.

· Calfa

NBHL (1)

Դնօղ զսահման, օրինադիր. կարգադիր.


Սահմանադրեմ, եցի

va.

to fix the boundaries;
to constitute, to order, to regulate, to establish, to determine, to decide;
—դրեալ կէտ, the appointed day or time.

· Calfa

NBHL (2)

Սահմանադրեցին զօրն զայն ամ ըստ ամէ զյիշատակ սոցա ի տօնախմբութիւն. (Ճ. ՟Դ.։)

ὀροτίθημι determino, constituo. Սահման դնել. որոշել. կարգաւորել. կարգել. օրինադրել. սահմանել.


Սահմանադրութիւն, ութեան

s.

fixing the boundary, setting up landmarks;
constitution;
statute;
ordinance, regulation;
decision;
definition.

· Calfa

NBHL (1)

ὀρόθεσις, ὀροθεσία determinatio, constitutio, statutum, dispositio. Կարգաւորութիւն. որոշումն սահմանաց. եւ Տեսչութիւն վերին. օրինադրութիւն. վճիռ.


Սահմանիչ, չի, չաց

s.

definer;
horizon.

· Calfa

NBHL (1)

Որ սահմանէ իւիք օրինակաւ. եւս եւ Հրահանգիչ.


Սահուկ

cf. Լպիրծ.

· Calfa

NBHL (1)

Բառ ռմկ. իբր Լպրծուտ. (զի եւ սահիլն ռամկօրէն եւեթ նշանակէ լպրծիլ, գայթել. սայթաքել).


Սաղապումն, ման

s.

exercise.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ ոչ դարձեալ զփորձ ունիլ, որ առաւելն (կամ առ ասելն) է զօրութեան կամ սաղապման, մանաւանդ տգիտութեամբ զարգացեալ. (Մաքս. եկեղ.։)


Սաղարթածաղիկ

adj.

covered with leaves and loaded with flowers.

· Calfa

NBHL (1)

Աստուածային տունկ, սաղարթածաղիկ, եւ կենդանատեսակ զօրութիւն. (Թէոդոր. խչ.։)


Սաղարթանամ, ացայ

vn.

to shoot forth leaves, to sprout, to be leafy, green.

· Calfa

NBHL (1)

Այսպէս ամենայն վայրն եւ քաղաքն սաղարթանայ իսկ, եւ բարեբաստի. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)


Սաղարթափթիթ

adj.

sprouting, budding.

· Calfa

NBHL (1)

Յոքնուղէշ ընձիւղեալ բողբոջք անօրէնութեան սաղարթափթիթ. (Սկեւռ. աղ.։)


Սաղարութիւն, ութեան

s.

generalship.

· Calfa

NBHL (1)

Սաղարգն ոչ իբրեւ զօրաւար եւ առաջնորդ. առաջնորդութիւն. վերակացութիւն.


Սաղաւարտ, ից

s.

casque, helm, helmet, head-piece, morion;
Armenian mitre.

· Calfa

NBHL (1)

ՍԱՂԱՒԱՐՏ περικεφαλαία, κόρυς galea. իտ. elmo, celata. գրի եւ ՍԱՂԱՎԱՐՏ. (լծ. լտ. կա՛լէա. եւ հյ. աւարտ կամ վերտ. իբր սաղարի գլխարկ). Գլխանոց զօրականաց՝ երկաթի կամ պղնձի. եւս եւ խոյր արքունի պաշտօնէից, եւ քահանայից.


Սաղմաբոյն մզանք

sn.

amnios, secundine, after-birth;
matrix, womb, uterus.

· Calfa

NBHL (1)

ՍԱՂՄԱԲՈՅՆ ՄԶԱՆՔ. νηδύς, μήτρα matrix, uterus, vulva. Միզն կամ մզանք՝ որ լինի բոյն սաղմին. արգանդ մօր.


Սաղմն, մին

s.

embryon, foetus;
— առնուլ, cf. Սաղմնառեմ.

· Calfa

NBHL (4)

Աստուած է՝ որ յարգանդէ մինչեւ ցայսօր ժամանակի սաղմն ստեղծանէ. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)

Որ չձեւ էր բնաւ ի լոյս եկեալ սաղմնն, անդէն խլրտեալ յորովայնի մօրն՝ մարգարէութիւն խօսէր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 11։)

Որպէս բնակի սաղմ յորովայնի մօր իւրոյ։ Զտղայս եւ զսաղմս. (Վրք. հց. ՟Դ։ Մծբ. ՟Ծ՟Թ։)

ՍԱՂՄՆ կամ ՍԱՂՄ. ἕμβρυον, βρέφος embryon, foetus, infans παιδίον puerulus. Որպես Թէ սերմն. զաւակ յղացեալ (կամ սեղմեալ) յարգանդի մօր՝եթէ աննկար, եւ եթէ նկարեալ. մանուկ չեւ ծնեալ.