Definitions containing the research բաց : 2186 results

Միականի, նւոյ, նեաց

adj.

one-eyed, monocular.

· Calfa

NBHL (1)

Մի ոմն յեղբարցն միականի էր. եւ բացաւ ագք նորա։ Կինն՝ զոր դու գովեցեր, միականի էր. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Բուզ. ՟Ե. 27։)


Միահեծան

adj.

monarchical, absolute, despotic;
— իշխան, absolute master, monarch;
— իշխանութիւն, absolute power, monarchy;
— ունել, to reign absolutely;
— առնել, to make universal.

· Calfa

NBHL (1)

μονάρχης, μόναρχος monarcha, qui solus imperat եւ μοναρχικός monarchicus. Ունօղ զմի հեծան՝ այսինքն զգաւազան իշխանութեան ի վերայ բազում վայրաց կամ ազգաց. բացարձակ եւ ընդարձակ տէրութեամբ. ինքնակալ. միապե եւ Միապետական.


Միայնիկ

cf. Միայնուկ.

· Calfa

NBHL (1)

Յարուցեալ երթայր առ նոսա միայնիկ մնջիկ։ Զատեալ եւ որոշեալ ի բացեայ նստի միայնիկ. (Եղիշ. ՟Ը։)


Միայնուկ

adv.

alone, all alone, quite alone, by oneself.

· Calfa

NBHL (1)

Յարուցեալ երթայր առ նոսա միայնիկ մնջիկ։ Զատեալ եւ որոշեալ ի բացեայ նստի միայնիկ. (Եղիշ. ՟Ը։)


Միայօդ

adj.

conjoined, connected, united, linked.

· Calfa

NBHL (1)

Տաղաբանութիւնք արաբացւոց վարժաբանութեամբ մրցեալք միայօդ աւարտեալ վծի, զոր դուք կաձայ (գաֆիյէ) անուանէք. (Մագ. յիշ. ոտ.։)


Միանամ, ացայ

vn.

to be united, joined, incorporated, identified.

· Calfa

NBHL (1)

Անշփոթ միութեամբ. միացաւ ասէ ի մարմին անշփոթաբար. զի ոչ փոխարկումն եւ ոչ ի բաց բարձումն արար աստուածային կամ մարդկային բնութեանցն, այլ միացոյց զբնութիւնսն. (Խոսր. պտրգ.։)


Միանձն, ձին, ձունք, ձանց

s. adj.

solitary being, anachorite, hermit;
coenobite, monk, friar, religious;
only, alone, without company.

· Calfa

NBHL (1)

ՄԻԱՆՁՆ. Անսովոր ոճով կամ հելլենաբանութեամբ՝ որպէս μοναχός, μόναρχος եւ ἁπόλυτος , եւ μονοούσιος unicus, solus եւ այլն. Մի հոգի առանձին. միայնակ ոք կամ ինչ. մի եւեթ. եզական. բացարձակ. ազատ. ուրոյն. առանձնական. (Անյաղթ ստորոգ.։)


Միանձնութիւն, ութեան

s.

monachism, monastic life;
solitude.

· Calfa

NBHL (1)

ՄԻԱՆՁՆՈՒԹԻՒՆ. որպէս Բացարձակ ինքնութիւն. բացարձակութիւն. ուստի Միանձնութեամբ ասի, որպէս Բացարձակապէս.


Միգապատ

adj.

foggy, covered with mist or fog, caliginous, cloudy, dark, obscure, gloomy.

· Calfa

NBHL (1)

Զմիգապատ ափշութիւն մտաց չարին յանձանց ի բաց մերկացեալ։ Նսեմացեալ միգապատ կուրութեամբ աշխարհս այս. (Յհ. կթ.։ Մագ. խ.։)


Միզուկ

s. anat. urethra.

· Calfa

NBHL (1)

Ի դուրս հոսի ընդ միզուկն։ Յորժամ ի միզուկսն հասանէ, ի մի երակ ի բաց գնայ. (Բժշկարան.։ եւ Ոսկիփոր.։)


Մինչ

adv.

till, until, up to;
to, as far as;
when, at the time that;
while, whilst;
— or — զի, so that, in such a manner that;
այնպէս — զի, so that;
— այս — այն, mean time, meanwhile, in the mean time, whilst these things were doing, during that time, in the interim.

· Calfa

NBHL (1)

Մինչ՝ չեւ երկինք եւ երկիր լեալ էին։ Այլ ի դնիլ կանխաւ այլոյ բացասականի, ասի նա եւ Մինչեւ. (որպէս տեսեր ի վեր անդր։)


Մինչեւ

prep. adv. until, till, as far as, to;
even to;
that;
— ցայժմ, till now, up to the present, up to this time, hitherto;
— ցայդ վայր, so far, as far as, to that place;
— ցայդր, so far, as far as that, to there;
— ցայս վայր, thus far, as far as this, to here;
— ուրանօ՞ր, how far?
— ցամպս, even to the clouds;
գայ ընդ իս — ի կարս, he goes with me as far as Kars;
կաց or մնա — եկեսցէ, wait till he comes;
— ցե՞րբ, how long?
ոչ ելից — դարձցիս, I will not go out until you return;
— ցբազում ամս, during many years;
— զի, so that, insomuch that;
այնպէս or այնչափ՝ զի, so that;
as well as;
— բազմաց իսկ ասել, so that several people said.

· Calfa

NBHL (1)

Մինչ՝ չեւ երկինք եւ երկիր լեալ էին։ Այլ ի դնիլ կանխաւ այլոյ բացասականի, ասի նա եւ Մինչեւ. (որպէս տեսեր ի վեր անդր։)


Մինչչեւ

adv.

before, ere;
not yet;
— ծագեալ արեգական, before day, before sunrise;
— աւարտեալ ամին, within the year;
before a twelvemonth;
— եկեալ էր նորա, he had not yet come;
— մեռեալ իցեմ, before I die.

· Calfa

NBHL (1)

Մինչ՝ չեւ երկինք եւ երկիր լեալ էին։ Այլ ի դնիլ կանխաւ այլոյ բացասականի, ասի նա եւ Մինչեւ. (որպէս տեսեր ի վեր անդր։)


Միջագետացի, ցւոյ, ցեաց

s. adj. Mesopotamian, inhabitant of Mesopotamia.

· Calfa

NBHL (1)

Պարթեւաց եւ մարաց, արաբացոց, միջագետացոց, եւ իմոց կապադովկացւոց. (Ածաբ. պենտեկ.։)


Միջակաձայն

adj. s.

middling voiced;
middle-voice.

· Calfa

NBHL (1)

μέσα φωνή media vox. Ոյր ձայնն է միջակ. միջակ ձայնիւ կամ բացատրութեամբ ստորոգման.


Միջակէտ, կիտի

s. gr.

centre, central point;
point, full stop, period.

· Calfa

NBHL (2)

Միջակէտ, որ եւ ասի բացատ՝ որ է դատարկ տեղի. (եւ միջակէտ կոչի ըստ տեղւոյն, զի ի միջին կայ ստորակիտին եւ կատարեալ կիտին. Գրչ. գէորգ.։)

Շեշտն (ձայնի) յաւարտակէտին դնի, իսկ բութն ի ստորակիտին, եւ պարոյկն ի միջակետին. (զի որպէս միջակէտն՝ երկուցն է համեմատ, այսպէս եւ պարոյկն միջակ է բացոլորականացն. Երզն. քեր.։)


Միջոց, աց

s.

middle, centre;
space, interval, interstice;
vacancy;
division, separation;
difference, distinction;
empty space;
*means, way;
— հացի, cf. Միջուկ;
— անօթոց, capacity;
— աշխարհի, interior, inside part;
— պատերազմաց, truce, suspension of arms, armistice;
զ—աւ ռազմին, during the conflict, in the hottest of the battle, thickest of the fight;
զ—աւ ճանապարհին, on the way;
during the journey;
ի —ի ամբոխին ամրանալ, to take refuge among the crowd.

· Calfa

NBHL (2)

Ի բացեայ գոլով միջոցաւ մեծաւ. (Նար. ՟Ժ՟Է։)

μέσον, μεσίτης medium, medietas διάστημα intervallum αἵθριος locus subdialis. Մէջն տեղեաց եւ իրաց. միջավայր. միջին տեղին կամ դիրքն. բացատ. բացօթեայ վայր. միջնաշխարհ. մէջը, մէջ տեղը.


Միս, մսոց

s.

flesh;
meat;
— դնդերային, muscular flesh;
— մարդկային, human flesh;
— երէոց, venison;
— հաւուց, white meats, poultry;
— նապաստակի, brown meats, game;
— սպանդանոցի, coarse meat, butcher's meat;
— որսոց, fowls and game;
— պտղոց, pulp;
հում, պախ, խորովեալ —, raw, boiled, roast meat;
— ի կասկարայէ, broiled or grilled meat;
մսոյ ջուր, broth;
— ածել, to fatten, to make fat;
կաթսայ մսոյ, flesh-pot.

· Calfa

NBHL (1)

Ի բաց մնացեալն ի մսաց եւ ի ջղաց։ Յորժամ մաշեսցին միսքն, եւ այլն. (անդ։)


Կոճոպեմ, եցի

va.

tolop off, to trim;
to pluck or root up;
to cut off, to break in pieces, to shatter, to smash.

· Calfa

NBHL (1)

ἑκκόπτω excido. Կոճ կոճ թոպել կամ շոպել. կոփելով կոփել. յօդ յօդ կոտորել. ի բաց կտրել, հատանել. քշտել. քանցել. կոտրտել, կըրտել, ջարդուբուրդ ընել, կտրտել ձգել.


Կոյր, կուրաց

adj.

blind, sightless, eyeless;
— գործել, to blind;
— հնազանդութիւն՝ ատելութիւն, passive, implicit obedience;
blind submission;
լաւ է — աչօք քան — մտօք, is better to be blind of an eye than to want understanding;
better want of sight than intellectual blindness.

· Calfa

NBHL (1)

զականին եւ կոյր։ Առաջի կուրին գարթագղութիւն մի՛ դնիցես։ Աչք էի կուրաց։ Աչք կուրաց բացցին։ Կոյրք են՝ կուրաց առաջնորդք։ Կոյր ի ծնէ.եւ այլն։


Կոշտ, ից, ոց

s. adj.

lump of clay, clod, sod, glebe;
corn, callosity;
hard, rude, rough, coarse;
rude, unpolished, clownish, boorish, ill-bred, ill-mannered, rough;
awkward, clumsy.

· Calfa

NBHL (1)

Զխառնամաղ կոշտն ի բաց մաքրեն. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)


Կոպ

cf. Կոպք.

· Calfa

NBHL (1)

Մարդս կափուցանելով զկոպսն՝ զաչս ի ճառագայթից ի բաց պարսպէ. (Նիւս. կուս.։)


Կորակոր

adj. adv.

ashamed, confused, depressed, humbled, debased, humiliated;
with hanging head, humbly, full of shame, quite confused, abashed, ignominiously.

· Calfa

NBHL (1)

Երթայի գաղտագողի կորակոր։ կորակոր յանձանց ի բաց մերժէին։ կորակոր փախուցեալ. (՟Գ. Թագ. ՟Ի՟Ա. 27։ Եզեկ. ՟Ժ՟Բ. 6. 7. 12։ ՟Բ. Մակ. ՟Թ. 1։ ՟Ժ՟Ա. 12։)


Կորզեմ, եցի

va.

to snatch, to take away, to wrench, to wrest, to extort, to take by force, to ravish;
to deliver, to free, to disengage;
յանձն —, to win, to gain over.

· Calfa

NBHL (1)

ἔλκω, ἑκσπάω, περιαιρέω, τίλλω , ῤύομαι եւ այլն. traho, extraho, avello, aufero, detorqueo, eripio եւ այլն. Քարշել. ձգել յինքն. քարշել. խախտել հանել ի տեղւոջէն. ի բաց բառնալ. ազատել. քաշել հանել, խլել, փրցընել, խալըսել


Կործանիչ

s. fig. adj.

destroyer, waster;
perverter;
ruinous.

· Calfa

NBHL (1)

Ի բաց փախիցուք ի նոցա կործանիչ ունայնաձայնութեանցն. (Կիւրղ. թղթ.։)


Կորնչիմ, եայ

vn.

to be lost, to disappear;
to perish, to decay, to be destroyed;
to lose one's way, to lose oneself, to go astray, to err;
to go to ruin, to ruin oneself;
— սովամահ, to die of starvation, to be starved to death;
to be dying of hunger;
յիշատակ իմ, all memory of me was lost;
կորեաւ յոյս իմ, my hopes have vanished;
կորիր յերեսաց իմոց, get you gone, be gone.

· Calfa

NBHL (1)

ἁπόλλυμαι pereo, intereo. Պակասիլ յանկարծ ի միջոյ. ի բաց գնալ. անհետ լինել. անյայտ եւ անգիւտ մնալ. ջնջիլ. ապականիլ. սատակիլ. եղծանիլ. աւերիլ. կորսըւիլ, փճանալ.


Կորովակի

adv. adj.

stoutly, vigorously, valiantly;
dexterously, cleverly;
valiant, able, skilful, clever.

· Calfa

NBHL (1)

Աստուածային պարապէր ուսմանց կորովակի այնոցիկ։ Մեծութիւն եւ փառք երկրաւորիս սարդիոստայն կորովակի բբացն երեւէր. (Սկեւռ. ի լմբ.։)


Կորովի, վեաց

adj. adv.

shooting skilfully, carefully aiming at;
skilful in arms;
dexterous, expert, skilful, handy;
nervous, robust, vigorous, valorous, valiant;
intelligent, ingenious, clever, witty, wily, keen;
cf. Կորովակի;
— յաղեղն եւ ի սուսեր, skilful with the sword bow.

· Calfa

NBHL (1)

Զյստակութիւն բբացն կորովեաց պղտորեալ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 12։)


Կորուսանեմ, ուսի, րո

va.

to lose;
to miss, to mislay, to be without;
to ruin, to undo, to destroy;
to put to death, to kill;
to exterminate, to annihilate;
— զճանապարհն, to lose one's way, to be lost, to stray;
— զհամբաւ, to lose one's reputation or good name, to be defamed, disgraced;
— զթել բանին, to lose the clew or the thread of one's speech;
— յաչաց, to lose sight of;
— զպատեհն, to lose or let slip an opportunity;
— զգրաւն՝ զխաղն՝ զդատն, to lose a wager;
to lose the game;
to be cast.

· Calfa

NBHL (1)

ἁπολλύω, ἁπόλλυμι, ἁφανίζω perdo, deperdo, interimo. Տալ կորնչել. հանել ի բաց կամ ի ձեռաց՝ կամյ եւ ակամայ, բառնալ. ջնջել ի միջոյ. անհատ առնել. եղծել. սատակել. կորսնցընել.


Կուզ, կզոց

s. adj.

pole-cat;
cat;
hump;
hunch-backed.

· Calfa

NBHL (1)

Հաւբալքդ հանդարտիկ հանդարտիկ գուզ գուզ երթալով, եւ փոքր մի սակաւ ի բաց թռուցեալք, եւ այլն. (Փիլ. լիւս.։)


Կուպր, կպրոյ, ով

s.

bitumen, asphalt, pitch;
tar, naphtha;
petroleum, rock-oil;
cf. Նաւթ.

· Calfa

NBHL (1)

Յոլով աղբիւրք բացան ջրոյ եւ կպրոյ եւ նաւթոյ. (Սամ. երէց.։)


Կռէզ

cf. Խիժ արաբացի.

· Calfa


Կռիւ, կռուոյ, ոց

s.

scuffle, struggle;
strife, contest, debate, dispute, squabble, difference, contention, quarrel, wrangling;
skirmish, combat, battle;
— ոտից, place to put one's foot;
ի — կալ, to oppose, to resist, to contend, to contest, to combat;
to come to blows;
ի — արշաւել, to take the field, to open the campaign;
ի — կոչել, to throw down one's glove, to defy, to challenge.

· Calfa

NBHL (1)

Մի՛ լիցի կռիւ ընդ իս եւ ընդ քեզ։ Այր բարկացօղ նիւթէ զկռիւ։ Զօրինական կռիւս ի բաց մերժեսջիր։ Փրկեսցե՛ս զիս ի կռուոյ ժողովրդոց։ Չորք բիւրք վառեալք ի կռիւ։ Ի կռիւ կացին, եւ ոչ հնազանդեցան։ Երկու վիշապք ելանէին ի կռիւ ընդ միմեանս.եւ այլն։


Կսկծեցուցիչ, չի, չաց

adj.

cf. Կսկծելի.

· Calfa

NBHL (1)

Զկսկծեցուցիչ բնութիւն աղին ի բաց եդաք. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)


Կտրեմ, եցի

va.

to cut, to cut off, to lop, to cut down;
to divide, to separate;
to take away, to discontinue, to retrench;
to shear sheep;
to cut hair;
to castrate, to geld;
— ընդ մէջ or յերկուս, to divide in halves;
— ի չորս մասունս, to cut in quarters, to quarter;
— զանդամս մարմնոյ, to cut off, to amputate, to maim, to mutilate.

· Calfa

NBHL (1)

Կտրելզոտս նորա սրով։ Ի բաց կտրել զսրունս. (Խոր. ՟Բ. 31։)


Կրեմ, եցի

va. fig.

to bear, to carry;
to convey, to transport;
to carry, to wear, to have on;
to hear, to sustain, to support, to endure, to suffer, to undergo;
— դժնդակս, to be pained, grieved, to suffer cruelly, to support ill treatment, to be very ill used, to be treated severely;
— զպատուհաս յանցանաց, to pay dear for, to smart for, to bear the consequences, to suffer the punishment of one's crime;
— զծանրութիւն գործոց, to bear the burden of affairs;
— անուն գեղեցիկ, to hear a distinguished name, to be renowned;
զամօթ —, to remain confused;
ընդ կրելոյն, in name only.

· Calfa

NBHL (1)

Կրեաց զամենայն կիրս մարմնոյ եւ հոգւոյ՝ բաց ի մեղաց. (Յճխ. ՟Ժ՟Դ։)


Նեղ

adj. s. fig.

narrow, strait, close;
narrowness, straitness;
anxiety, grief, distress;
—ք, strait;
defile;
ի — արկանել, հասուցանել, to reduce to distress or to straits, to constrain, to oblige, to compel, to force, cf. Նեղեմ;
to press, to urge, to embarrass;
ի — մտանել, անկանել, to be pinched for means, to be in straitened circumstances, to be reduced to straits, to the last extremity, to be embarrassed, distressed.

· Calfa

NBHL (1)

Ցանկ ձեր մղեալ է զմեզ ի նեղ, զձեր անձինս ի բաց ունելով. (Փարպ.։)


Նեղութիւն, ութեան

s.

want of width or amplitude, narrowness, straightness;
care, trouble, tribulation, grief, sorrow, affliction, inquietude, displeasure;
fatigue, weariness;
importunity, incommodiousness, annoyance, tedium;
torment, worry, vexation, oppression.

· Calfa

NBHL (1)

Նեղութիւն ճանապարհի՝ որ ի փրկութիւն ածէ, զընդարձակութիւն մեղաց ի բաց առնէ. (Սեբեր. ՟Թ։)


Նեմէ, ի, ւոջ, մեայք

s.

Nemaean games.

· Calfa


Ներ, ի, ոյ

s. prep.

sister-in-law;
—ք, period or cycle of six hundred years, or months;
in, into;
within;
ի — անձինդ, in thyself;
— արհեստին, skilled in art.

· Calfa

NBHL (1)

Արդ՝ են ներձայնոջքն՝ ներանձիցն ախտից նշանակ, եւ գրեցեալքն՝ ներձայնոջացն. (այսինքն որ ինչ ենն ի ձայնի՝ նշանք են որոց ի յոգւոջ կրից. եւ գրեալքն նշա՛ն են որոց ենն ի ձայնս)։ Եւ են ներձայնոջքն ստորասութիւնքն եւ բացասութիւնքն՝ նշանակք ներանձիցն։ Ներ ձայնոջքն հետեւին ներխորհրդոջն. (Պերիարմ.։)


Ներածութիւն, ութեան

s.

introduction.

· Calfa

NBHL (1)

Զբացադրութիւն հին զատկին, զներածութիւն նորոյ զատկիս. (Կամրջ.։)


Ներգոյ, ից

adj.

internal, interior, inward;
innate, natural.

· Calfa

NBHL (1)

իսկոյն առեալ ի բաց զերծանելով համանման իւրոյինն ներգոյից (փետրոց). (Պիտ.։)


Ներգործական, ի, աց

adj.

active;
— բայ, active verb;
— քուէ, active voice;
— շնորհք, effective grace.

· Calfa


Ներութիւն, ութեան

s.

cf. Ներումն.

· Calfa

NBHL (1)

Հեշտութեանցն առանց բանին ներութիւնս առնիցէ (այսինքն շնորհիցէ) ... որոյ ներութիւն ունելով՝ ամենայն ոք ի բաց փախչելոյ ոչ եւ մի ունիցի հնար. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)


Ներքսագոյն

adj.

interior, internal, innermost.

· Calfa

NBHL (1)

Քան զպետրոս ներքսագոյն էանց։ Գնալ ի բաց հրամայիմք, եւ ելանել աստի. եւ դու ի ներքսագոյննլ ընթանաս։ Մի՛ մտցէ յամենայն ժամ ի սրբութիւնն ներքսագոյն վարագուրին (այսինքն քան զվարագոյրն)։ Տեսիլն ներքսագոյն վարագուրին էր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 37։ եւ Ոսկ. ՟ա. կոր.։ եւ Ոսկ. ի ծն. քրիստոսի.։)


Ներքսադրութիւն, ութեան

s.

intercalation.

· Calfa


Նզովեմ, եցի

va.

to anathematize, to excommunicate;
to curse, to condemn;
to execrate, to imprecate.

· Calfa

NBHL (1)

Նզովելով նզովեսջիք զնա։ Նզովեցին զնա, եւ սատակեցին զնա։ Եղիցի նզովեալ (ինքն), եւ ամենայն ստացուածք նորա. եւ ինքն ի բաց եղիցի յեկեղեցւոյ ժողովրդոցն իսրայէլի։ Սկսաւ նզովել (զանձն), եւ երդնուլ. իմա՛ ասելով, օ՛ն, եւ օ՛ն արասցէ ինձ աստուած, եւ այլն։


Նիզակընկէց լինիմ

sv.

to throw down one's arms and desert, to abandon one's post, to flee.

· Calfa

NBHL (1)

ՆԻԶԱԿԸՆԿԷՑ ԼԻՆԵԼ. λειποτάκτη desertio. Ի բաց ընկենուլ զնիզակն առ ահի. լքանել զդաս, եւ փախչել ի պատերազմէ.


Նիսան

s.

the first month of the Hebrews, Nisan (March).

· Calfa

NBHL (1)

Առաջին ամիս եբրծայեցւոց՝ սկսեալ ի գարնանային հասարակածէ. զոր ճոխագոյն բացատրէ (Փիլ. ել. ՟Ա. 1։)


Նիւթական, ի, աց

adj.

material.

· Calfa

NBHL (1)

Առ նիւթականս նախանձաւորք եղեալ՝ յաստուածայնոցն տռփռմանէ ամենայն իրօք ի բաց են անկեալք։ Փափագմամբ աստուածայնոցն իրաց՝ ի բաց զատին ի նիւթականացս այցելութեանց (այսինքն յօժարութեանց). (Դիոն.։)