love of children.
· Calfa
Երգս ասեն՝ իբր մանկասիրութեամբք փղի հարեալ յուղտոյ՝ համբուրել, եւ գիրկս արկանել, եւ ի նորա բերանն զիւր կերակուրն դնել. (Փիլ. լիւս.։)
nourishment, care, or education of children.
· Calfa
Այն՝ որ առ մանկասնութիւն օրէնքն են՝ կատարել. (Փիլ. լին.։)
Կուրաց յերկոսին աչսն՝ կին մի՛ ամուսնասցի. զի ոչ մանկասնութիւն մարթ է լինել, եւ ոչ այլ ինչ սպասաւորութիւն. (Մխ. դտ.։)
to make young again, to re-invigorate, to restore to strength and health.
· Calfa
Ծերացեալն չկարէ զինքն մանկացուցանել։ Զծերութիւն մանկացուցանել. (Ոսկ. թես. եւ Ոսկ. փիլիպ.։)
having children;
childish.
· Calfa
Տիկինն թուէր նուաղիլ եւ պարտիլ յաղախնոյն, անորդին ի մանկաւորէն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 22։)
babe, baby;
child, little or dear child.
· Calfa
παιδίον puerulus. որ եւ ՄԱՆԿՈՒԿ. Մանուկ փոքր կամ սիրելի. տղայեկ, մանչիկ, մանչուկ.
infancy, childhood;
youth;
minority;
cf. Մանկ;
քաջառոյգ, գեղածիծաղ, զբօսասէր, խայտալից —, lively, sprightly, playful, sportive or cheerful youth;
անդստին ի մանկութէնէդ, from your earliest years, from your youth;
ի գեղածաղիկ մանկութեան, in the bloom of youth;
in the prime of life;
անցանել զառաջին մանկութեամբ or ըստ տիս մանկութեան, to be past youth;
եւ — անցանէ, youth must have its time;
cf. Զուարթածաղիկ.
· Calfa
infants, children, young people, youngsters, youth;
servants, domestics;
մանրիկ —, little children;
հայ —, the Armenian youth.
· Calfa
Նման է մանկտւոյ, որ նստիցին ի հրապարակս։ Թո՛յլ տուք մանկտւոյդ գալ առ իս։ Զմանկտին՝ որ աղաղակէին ի տաճարին։ Մանկտի մանրիկ ելին ի քաղաքէն։ Որչափ ինչ կերան մանկտիդ։ Պատուէր ետու մանկտւոյ իմում։ Եւ զմանկտին կոտորեցին սրով։ Յարիցեն մանկտիդ (ի զօրաց), եւ խաղասցեն առաջի մեր.եւ այլն։
offering, gift.
· Calfa
(Իսկ ռմկ. ըստ իտ. մաննա՝ է մաքրողական դեղ անոյշ աւելի քան զչափն՝ վիժեալ ի ծառոյ՝ մանաւանդ ի սիկիլիա։)
distaff;
spindle.
· Calfa
Սարդ մանելով իբր ձեռօք մանոցօք ի բարակագոյն եւ այլն. (Փիլ. լիւս.։)
Մանոցն թել մի ձգէ, եւ տայ զայլն զիլկաւ. (Կանոն.։ (Իսկ մանիչ, ռմկ. է ունիելիք փայտին, զոր կալեալ կանանց՝ մանեն կամ ոլորեն զճախարակս։))
spinning;
twisting;
weaving;
turn, bend, winding;
winding, complication, intricacy, intrigue, entanglement;
— բանից, ambages, circumlocution, circuit, roundabout way;
beating about the bush, circumlocutory speech;
— մտածութեանց, caprice, whim, fancy, freak;
— ականջաց, helix, the outer margin of the ear.
· Calfa
Հայեցեալ ետես երանելին անտոն զմանուածն (չունին), եւ ոչ հաճեցաւ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Լսելիք ոչ ուղղակի են բացեալ, այլ մանուածով (կամ մանուածոյ) գնացիւք յօդոցդ զհնչումն ընդունին ... հնչիւն շուրջ եկեալ զմանուածովքն. (Բրս. հայեաց.։)
Բարառնութիւնն լիցի) համառօտ եւ բացարձակ, եւ վճարեալ յամենայն մանուածոյ եւ ձեւոյ. (Պիտ.։)
spun;
twisted;
winding, tortuous, zigzag;
full of circuits, complicate, intricate, knotty.
· Calfa
Քակեա՛ զչարաչար հիւսմունս մանուածոյ կապանաց իմոց. (որ լինի եւ սեռ՛՛) (Սարկ. աղ.։)
mandrake, mandragorous.
· Calfa
Մանրագորաւ բազում անգամ բժիշկք քուն ածեն այնոցիկ, որոց քուն հատեալ իցէ յաչաց. (Վեցօր. ՟Ե։) (որք անխտիր յարմարին եւ մեկոնի, որ է խաշխաշ. որոյ եւ ծաղիկն է երեւելի, թէպէտեւ անախորժ հոտով։)
Ամենայն պտղի մանրագոր ասեն, որ զծաղիկն ի ծայր ունին, որպէս մասուրն եւ սինձն. եւ դարձեալ ազգ մի խնձոր կայ վաղահաս, մանրագոր ասի. ուստի քաղեաց ռուբէն. բայց խնձոր մանրագորաց մարթ է իմանալ եւ զգլուխն մեկոնի լի սերմամբք, ուստի կազմի եւ ափիոն։
յն. մանրաղօ՛րաս, եբր. տուտայիմ. μανδραγόρας mandragoras, -ra. իտ. mandragola. Բոյս կամ թուփ, որ բերէ պտուղ իբր մանր խնձոր ի չափ սիսռան, կամ ողկուզակս՝ որոց հատքն են իբրեւ արքայկաղնոյ, եւ ծաղիկն անուշահոտ. զորմէ բազում են կարծիք առ զանազանս. այլ առաւել կարծի բանջար ինչ, որոյ արմատն իցէ որպէս բողկ՝ ուրուական նմանութեամբ մարմնոյ մարդոյ, եւ լինիցի դեղ թմբրեցուցիչ եւ քնաբեր. վասն որոյ ասացեալ ի լտ. նաեւ Circaeum, իբր գործի կիրկեայ դեղատու վհկի. եւ Semihomo, կիսամարդ. եւ Vesanum gramen, բոյս՝ որ յայլոյ խելս առնէ զմարդ ի սիրոյ. մանրագոր, մարմնատակ.
searching or examining accurately;
accurate, exact, punctilious;
prying, inquisitive;
— լինել or —խուզիւ քննել, to examine minutely, to scan, to sift;
— լինել, to refine, to be critical, to subtilize;
to be inquisitive;
—խուզիւ հարցանել, to interrogate inquisitively.
· Calfa
finely sifted, minute, subtile;
— փոշի, very fine powder or dust, atom, corpuscle.
· Calfa
Մանր մաղեալ. որպէս ալիւր, փոշի, շամանդաղ. հիւլէ. մղեղ. եւ այլն. ըստ յն. անհատ մարմին կամ անբաժանելի. ἅτομος, ἅτομα καὶ ἁμερῆ σῶματα atomus, corpus indivisibile.
Համանման նշուլիցն, որք յականէն տուընջեան ստորիջեալ ընդ լուսանցսն մանրամաղ փոշէտեսակութիւն. (Մագ. ՟Զ։)
small plant.
· Calfa
ՄԱՆՐԱՏՈՒՆԿ ՏՈՒՆԿ. (յն. մի բառ. φυτός . ռմկ. ֆիտան) այսին Մանր բոյս. բողբոջ տնկելի. բարունակ. շառաւիղ.
short paced;
with small paces or steps, slowly.
· Calfa
Մանր կամ փոքր քայլիւք.
examined minutely, thoroughly;
— առնեւ, to examine accurately, strictly, to the bottom.
· Calfa
Որ ինչ լինի մանր քննութեամբ, կամ մանրամասն զննութեամբ.
cornel, cornelian cherry;
cornel-tree.
· Calfa
Ի կորզոյ հունից աղացեալ թրէին, արարեալ բլիթս. (Մագ. ՟Ի՟Զ։)
s. adj. roman, latin;
greek.
· Calfa
Որ եւ ինքն իսկ յուլիոս եգիտ զլուսնացոյցն հոռովմոց, եւ զբեսեքիստոնն (այն է նահանջ) կարգեաց. (Շիր. քրոն.։)
flowing, running, fluid;
transitory, transient;
fluid;
ելեկտրական — electric fluid.
· Calfa
Կարծրն քեզ հոսանուտ է, եւ լոծն քեզ պնդակազմ։ Հոսանուտ եւ ստորածորելի նիւթից գերափառ. (Նար. ՟Ծ՟Գ. ՟Ղ՟Գ։)
Հոսանուտ բնութիւն ծովու։ Անլիր է ծով, եւ հոսանուտ մարմին. (Պիտ.։ Նախ. ժող.։)
to shed, to spill, to pour out;
to flow, to fall, to drop;
to gush, to stream, to run;
to scatter, to disperse;
to winnow, to fan;
to precipitate;
— յորդաբուխ արտօսր, — իբրեւ զհեղեղ զարտասուս, to shed tears abundantly, in torrents;
— հողմոյ, to cast to or throw to the winds;
cf. Հոսիմ.
· Calfa
Հոսեալ լինի եւ սաստիկ լուսոյ պայծառութիւն յերկնից ի յերկիր. (Իգն.։)
shedding, pouring out;
scattering, spreading;
dispersing;
winnowing-fan.
· Calfa
ՀՈՍԻՉ. գ. λικμός ventilabrum, vannus. Հեծանոց. գործի հոսելոյ. հոսելի.
fan.
· Calfa
(Յոստոց արմաւենւոյ) լինի հովահար ազնուական երեսաց. (Վրդն. երգ.։)
to overshadow, to shade, to shadow;
to seat or repose oneself in the shade;
to take under one's protection, to protect, to defend, to shelter.
· Calfa
σκιάζω, ἑπισκιάζω obumbro, protego. Հովանի լինել կամ առնել ումեք։ Նմանութեամբ՝ Պահպանել. պաշտպանել. շուք ընել, շքին տակը առնել.
ՀՈՎԱՆԱՆԱԼ. իբր կր. վերնոյն. σκιάζομαι . Հովանի ընդունել. հանգչել ի հովանւոջ. լինել ընդ հովանեաւ պաշտպանութեան.
to extend or spread a shade over, to shade.
· Calfa
Համբարձաւ ի յերկինս, եւ զամենայն իմանալի միտք ընդ իւր իմացմանն յարկաւն հովանացոյց. (Լմբ. սղ.։)
shaded, shady, covered;
covering, protecting;
— ապարանք, house shaded by trees;
գահոյք —, bed with testers.
· Calfa
to shade, to cover with shade, to cast a shadow upon;
to protect, to take under one's shadow or patronage.
· Calfa
ՀՈՎԱՆԱՒՈՐԵԼ կամ ՀՈՎԱՆԱՒՈՐԻԼ. cf. ՀՈՎԱՆԱՆԱԼ՝ ըստ ՟ա նշ. հովանի լինել այլում. σκιάζω obumbro, protego.
shadow, shade;
protection, patronage.
· Calfa
Հովանաւորելն. հովանի լինելնշ թեւարկութիւն. խնամարկութիւն.
belvedere, terrace, kiosk, turret;
baldaquin, cover;
blind;
parasol or umbrella;
—, տուն —, summer-residence.
· Calfa
σκιάδιον umbella, umbraculum σκέπη tegmen συσκιάζων umbrans. Գործի եւ շինուած՝ որ հովանի լինի ընդ իւրեւ եղելոցն. ծածկոյթ եւ զարդ հովանաւոր կամ ստուերարկու.
cf. Հովանանամ.
· Calfa
ՀՈՎԱՆՈՑԱՆԱԼ ՀՈՎԱՆՈՑԻԼ. σκιάζω, σκιάζομαι . իբր Հովանոց լինել. հովանանալ ըստ ՟Ա եւ ՟Բ նշ. այսինքն Հովանի առնել այլոց, եւ հովանի ընդունել.
to cool, to refresh, to make cold;
to chill;
to cool, to relent, to slacken, to abate, to relax.
· Calfa
Զշունչն եւ զըմպելին ընդունելով՝ հովացուցանէ. (Պղատ. տիմ.։)
Ձմերունս, որ հովացուցանեն. ամառն՝ որ խորշակահար առնէ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 10։)
to fan;
to air, to let air in.
· Calfa
Համր եղիցի հովեալ բերանս. թուի գրելի Հոծեալ. (զոր տեսցես) թո՛ղ եւ զգրելն ոմանց Հովել, Հովիչ, Հովութիւն, իբր Հովուել, հովուիչ, հովուութիւն։
pastor's companion, fellow pastor;
bishop's colleague, coadjutor.
· Calfa
Հօտիս այսմիկ հովուեսցես, եւ կամ հովուակից լիցիս. (Ածաբ. ի կիպր.։)
to tend, to pasture, to feed one's flocks;
to have the cure of souls;
to lead, to conduct, to guide;
մահ —եսցէ զնոսա, death will pasture on them.
· Calfa
Ի հովուել նորա խաշանցն լաբանու։ Դու հովուեսցես ժողովրդեան իմոյ իսրայէլի։ Ես հովուէի քեզ յանապատի։ Հովուեցից խաշինն կոտորելոյ։ Որ հովուեսդ իսրայէլի.եւ այլն։
to render stinking, fetid;
to rot, to putrefy, to stink.
· Calfa
Նախատէին՝ զբերան ունելով հոտեալ։ Ի պատմելոյ զանճառելիսն հոտեցաւ բերան իմ. (Ոսկիփոր.։)
to smell, to scent;
to sniff up, to breathe;
to touch, to approach;
— ի հոտ անուշից, to accept the sweet savour or odour.
· Calfa
Նման է մեռելոտւոյ, որ կայ ի տանն հոտեալ. եւ ի նմանէ որք հոտոտին՝ ամենեքեան փախստական լինին. (Վրք. հց. ձ։)
եւ հ. ՀՈՏՈՏԻՄ ὁσφραίνομαι, ὁσφράομαι odoror, olfacio. որ եւ ՀՈՏՈՏԵՄ, ՀՈՏՈՏԱՄ. (որպէս թէ հոտհոտել) Առնուլ զհոտ. ձգել զհոտ ռընգամբք. մերձեցուցանել զհոտոտելիս. հաճիլ ընդ բուրումն. ընդունել սիրով. որպէս եւ Մերձենալ կամ յարիլ ի հուր, եւ այլն. հոտուըտալ.
to cause to smell to.
· Calfa
Ի հոտն յայն սխրալի հոտոտեցաւ, եւ հոտոտեցոյց զամենայն հեթանոսս. (Նար. երգ.։)
horizon;
-;
— զգալի, երեւոյթ, ուսումնական, իմանալի, sensible, apparent, mathematical, rational -;
քաղաքական —ն մթագնի, ամպէ, the political-horizon begins to lower, to become cloudy;
—ն սկսանի պարզել, the-begins to clear up.
· Calfa
strong, vigorous, robust;
powerful, potent, mighty.
· Calfa
ՀՈՒԺԿՈՒ գրի եւ ՀԱՒԺԿՈՒ, ՀՕԺԿՈՒ. Ուժեղ. ուժեղակ. կարող հասակաւ եւ արութեամբ. առոյգ եւ արի. քաջ. կորովի. զօրաւոր. հզօր. երեւելի. հոյակապ.
harvest;
crop;
summer;
— խոտոյ, hay-making;
ժամանակ հնձոց, reaping, harvest-time, mowing-time;
(խոտոյ) hay-time;
երգ հնձոց, harvest-home;
առատ —, abundant harvest;
ոսկեփայլ, — փունջ —, golden harvest;
յաւուրս հնձոց, in harvest-time.
· Calfa
θερισμός, ἁμητός messis եւ θέρος aestas. (արմատ բայիս Հնձել) Հասուն արմտիք քաղելիք, եւ քաղումն նոցին. հնձումն ցորենոյ, եւ ժամանակ նորին, այսինքն Ամառն. (յն. թէրիսմօ՛ս եւ թէ՛րօս. լծ. ընդ հյ. ջեր) հունծ.
cf. Հպատակութիւն.
· Calfa
Ոչ ըստ միոյ յեղանակի առնէ զմարդկան հպատականս։ Պիտանի հպատականացն հանդիպին յետ լինելոյն. (Նիւս. բն.։)
cf. Հպատակիմ.
· Calfa
ἑπιμελέομαι, θεραπεύω curo, curam gero, colo. Հպատակ կալ. հնազանդիլ. ներքոյ արկանել զանձն. մանաւանդ Խնամով ծառայել. արբանեկել. հանապազորդել ի սպասու. պաշտել. հոգալ. փոյթ տանել. զհետ լինել. պարապել. հանապազորդել սրտի մտօք.
subjection, dependence;
vassalage;
submission, obedience, deference, subordination;
devotedness, devotion;
care, attention;
— օրինաց, veneration, respect for the laws.
· Calfa
Պարտ է ունել հպատակութիւն մարմնոյ եւ հոգւոյ ի քահանայագործելն։ Առանց սպասաւորութեան սարկաւագի, առանց հպատակութեան դպրի։ Հպատակութիւն է օժանդակ լինել՝ պարապելոցն ի գործն աստուծոյ՝ մարմնական պիտոյիցն. (Լմբ. պտրգ.։)
to be proud, to swell with pride, to be puffed up;
— ընդ տոհմ իւր, to boast of one's descent or birth.
· Calfa
ἑπαίρομαι, ὐπεριφανέω, ἑξυβρίζω , ἁλαλαζονεύομαι, μετεωρίζομαι, ὐψηλοφρονέω, γαυριάω , φυσίομαι superbio, effero me, extollor, jacto me, glorior, inflor եւ այլն. Կամիլ վերագոյն երեւիլ քան զայլս. փքանալ. ամբարտաւանիլ. բարձրամտիլ. պարծիլ. պանծանալ. ամբարհաւաճիլ. մեծաբանել. յանձնապաստան լինել. ... խօրօզ չանմաք (լծ. գոռոզանալ)
Հպարտացայ հողս անարգութեան, ի վեր ամբարձայ մոխիրս մերժելի. (Նար. ՟Ի։)
pride, arrogance, haughtiness, vain-glory, superciliousness;
cf. Իջանեմ.
· Calfa
Բարձից ի նոցանէ զհպարտութիւն պարծանաց նոցա։ Արս արդարակորովս, որ ատիցեն զհպարտութիւն։ Խորտակեցից զհպարտութիւն ամբարտաւանութեանց ձերոց։ Կոխան լիցի պսակն հպարտութեան։ Հպարտութիւնք, ամբարտաւանութիւնք, խռովութիւնք։ Զհպարտութիւն զամենայն ի բա՛ց ընկեսցուք.եւ այլն։
proximity, vicinity, neighbourhood;
touch;
intimacy;
habit.
· Calfa
Շարժումն վասն աստուծոյ հպաւորութեան լինէր. (Լծ. կոչ.։)
Զկակուղն եւ զխոշոր (լինի իմանալ) ի ձեռն հպաւորութեան։ Ձեռին ձգմամբ կամ առ ձեռն հպաւորութիւն։ Հպաւորութիւն հանդերձի. (Փիլ. այլաբ.։ Նար. ՟Ժ՟Ը. ՟Ի՟Ը։ Երզն. մտթ.։)
to approach;
to touch, to handle.
· Calfa
Հպիլ առ աստուած, կամ ի հոգեւոր շնորհս, իմացմամբ յերկնաւորն, ի պատկառելիսն, ի նմանութիւն, ի մահ մարմնով. (Խոր.։ Սոկր.։ Լմբ. իմ.։ Նար. ՟Ի՟Թ։ Նիւս. կազմ.։ Պրպմ. ձ։)
παραγίνομαι, πάρειμι advenio, adsum ἄπτω, ἄπτομαι tango, attingo. Հուպ լինել. հպաւորիլ. մատչել. մերձենալ. շօշափել. յարիլ. կցիլ. զուգաւորիլ. մօտենալ, մօտիկնալ, դպչիլ.
exaggeration or affectation in dress or ornament, ridiculous medley, dandyism, finery, spruceness, puerile ornament, bibs and tuckers;
affectation, affected ways, mincing air, simpering.
· Calfa
Մանկտւոյ հպտանք։ Անչափ հպտանս։ Վասն կնոջն հպտանաց. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. փիլիպ.։)
to deck, to trim or bedizen oneself out, to spruce up, dress or adorn oneself in a studied or affected manner.
· Calfa
Ոսկւով հպտիցի (կինն)։ Զկերպարանս փոփոխել, եւ հպտել, եւ ամենեցուն նմանել։ Այնպիսի կամ զմանկտւոյ հպտանս հպտել. (Ոսկ. փիլիպ. եւ Ոսկ. եփես.։)