cf. Գունաւորեմ.
· Calfa
Որպէս ի յայսր զներկ ինչ արկեալ, եւ գունեալ զնա. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
Արեգակն առ սեաւ ի պայծառութենէ զկերպարանն փոփոխեալ գունեաց. յն. փոխագունեաց. (Նիւս. երգ.։)
Զլուսինն երանգաւ արեանն գունեցեր։ Հրաշապայծառ երանգաւ գունեալ։ Թելոց գունելոց։ Գունեալն յարիւն խաղողոյ. (Նար.։)
(Հոգիդ) ոչ գունեալ, եւ ոչ մարմնական պատկեր ընկալեալ. (Բրս. հայեաց.։)
Զարեգակնային ճառագայթսն ի վերայ այտիցի գունեալ. (Փիլ. սամփս.։)
ԳՈՒՆԵԼ. նմանութեամբ՝ Ձեւացուցանել, ձեւանալ առ երեսս. պատրուակել առ ի պատրել.
Զգայուն իմն որակութիւն գունեալ վեր ի վերոյ ... յերեսաց պատրանս խաբէութեան. (Փիլ. լին.։)
Ստութեամբն գունեալ զբանն խաբեաց։ Զչարն բարեաւն գունէ։ Յայսպիսի գունեալ արդարութեանցս տեսակէ խորշել է արժան։ Որոշել զչարն գունեալ ի ստոյգ բարւոյն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ժող. եւ Լմբ. առակ.։)
καταχρόω coloro, colre imbuo Գունաւորել. գունագեղել. ներկել. նկարել. գուն տալ.
· Calfa
Որ յախտէն բերի անունն. այսինքն ի կրիցն. տառապեալ, չարչարեալ. գունչ, քարց, արբեալ, քաղցեալ. (Երզն. քեր.։)
already predicted;
very evident.
· Calfa
δῆλος, κατάδηλος notus Արդէն գուշակեալ. նախանշանակեալ. յայտնի. քաջայայտ.
to predict, to prophesy;
to foresee, to presage, to conjecture, to guess, to augur, to cast one's nativity, to prognosticate;
to denounce.
· Calfa
Ի բժշկէն, որ յառաջագոյն գուշակեաց նմա ( զվնասն)։ Եթէ յաառջագոյն չէր գուշակեալ աստուծոյ մարդոյն (զմահ). (Եզնիկ.։)
Գուշակեսցէ զնմանէ, զի կալցին զնա. յն. յուշ արասցէ. (Յհ. ՟Ժ՟Ա. 56։)
Զգուշակեալն քո եսայեաւ. (Շար.։)
Զոր մարգարէն կանխաւ գուշակեաց։ Վաղազեկոյց ազդմամբ գուշակեցար՝ ի գրոյն նկարեալ։ Զմթերիցն գանձ մեծին գուշակեցի (յայտնեցի, ցուցի)։ Զմկրտութեանս շնորհ գուշակէ։ Վտանգ սատակման մահու գուշակեն. (Նար.։)
Սա զաստուած գուշակեալ լինի. (Շար.։)
Իմանալ զխորհուրդ նենգութեան, եւ երթեալ գուշակել (այլոց). (Ճ. ՟Գ.։)
μαντεύομαι vaticinor, δηλόω, μηνύω indico, significo Գուշակ լինել. կանխաձայնել. մարգարէանալ. եւ Կանխաւ նշան տալ, նշանակել, ծանուցանել. յայտ առնել. Յուշ առնել. ազդել. յայտնել.
prophecy;
presage, omen, prognostic;
augury, auspice, divination, denunciation.
· Calfa
Որ զնախադրեալսն յառաջագոյն գուշակութեամբ մարգարէիցն՝ կատարեցեր. (Շար.։)
cf. Գուշակութիւն.
· Calfa
Ըստ օրինի անտուստ գուշակմամբ ի խորանին։ Իբր ի գուշակումն անուան խոստացեալն շնորհիս։ Ի ճառս ազդման այսմ հովուի գուշակման։ Ի գուշակումն նշանակութեան քումդ խորհրդոյ. (Նար.։)
war, combat;
wrestling;
assembly;
dispute;
—ս նստիլ, to assemble or sit down altogether;
ի — կռուոյ մտանել, to enter the lists, to wrestle.
· Calfa
ԳՈՒՊԱՐ որ եւ ԳՈՒՊԱՐԱԾ. որպէս ռմկ. կպուր կպուրի գալը. Մենամարտութիւն. ոգորումն. մրցանք. նահատակութիւն. գումարումն ի մարտ.
Քեւ հերձուածողացն գուպարք ի բերանս եղեալ կարկեցան. (Բրս. ի ստեփ.։ (Շփոթի երբեմն ի գրչաց ընդ ԳՈՒՄԱՐ. որպէս եւ պրս. գիւպարէ է ջոկ)։)
struggle, wrestling, fight;
duel;
war;
dispute;
— դնել, to fight, to attack.
· Calfa
Գուպարած եդեալ մաքառէր ընդ պօղոս։ Ստադին միայն մրցութիւն էր. եւ ապա յետոյ եւ այլեւս գուպարածքն մի ըստ միոջէ յաւելան։ Այնուհետեւ այլոցն գուպարած կայր վասն թագաւորութեան փիլիպպեայ. (Եւս. պտմ. ՟Բ. 23։ եւ Եւս. քր. ՟Ա։)
musical;
theatric;
song, ballad.
· Calfa
Ի գուսանականէն այս գտանի ժողովեալ ի դիւանի արքունեաց. (Խոր. ՟Ա. 13.) իմա՛ յերգոց արձանագրելոց։
passionately fond of operas or opera-singers;
mad for musicians.
· Calfa
Մոլեալ ի գուսանական իրս.
where a singer or musician enters;
— առնել, to receive opera-singers into one's house;
— լինել, to visit the opera-singers.
· Calfa
Մի՛ գուսանամուտ լինել քահանայից, թողեալ զերգս աստուծոյ. (Կանոն.։)
perhaps;
for fear of, lest.
· Calfa
Գուցէ ուեք անուանեալ շարքն ո՛չ զառ ի մէնջ կարծեալ ամս նշանակիցեն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
ԳՈՒՑԷ, ԳՈՒՑԷ ԵՐԲԷՔ, ԳՈՒՑԷ ԹԷ. Առեալ ի բայէս՝ Գոլ. Առ նախնիս հասարակօրէն նշանակէ, Մի՛ գուցէ. մի՛ արդեօք. զի մի՛. զի մի՛ երբէք. զգուշանիլ, զի մի՛ լիցի. չըլլայ թէ ... որպէս յն. μήπως, μή ποτε, μή ne
Զերծի՛ր ի լեառն, գուցէ ընդ նոսա ըմբռնիցիս։ Գուցէ երբէք յափշտակիցէ։ Զահի հարեալ, թէ գուցէ։ Զգո՛յշ լերուք, գուցէ, եւ այլն։ Երկնչիմ ի ձէնջ, գուցէ թէ եւ այլն։ Դուն ուրեք վարի իբր երկբայական. (Թերեւս.) կրնայ ըլլալ որ. ... ἵσως, τάχα forte
to croak;
to gargle, to bubble.
· Calfa
ԳՌԳՌԱԼ. ռմկ. կռկռալ. Կարկաչել ագռաւու, եւ Գոռալ իմն աղեաց. կուռկուռ ընել.
Վասն գռգռալոյն՝ ագռաւ (ասեմք). (Յկ. ղրիմ.։)
adj. s. plebeian, clownish, rude, coarse;
peasant, clown.
· Calfa
Սկսանին որք ընդ իւր գռեհիկքն գովել զնա։ Ուտելով եւ ըմպելով, եւ խառն ընդ գռեհիկս կալով։ Ես այր գռեհիկ եմ, եւ բանջարս գնեմ եւ ծախեմ։ Մերկացեալ զզգեստ կրօնաւորութեան՝ եղեւ գռեհկ. (Վրք. հց.։)
cf. Գռոհ.
· Calfa
Գռութ սպայից յինքեանս կուտեալ։ Գռոյթ իմն ի վերայ զօրու հագարացւոցն տուեալ. (Յհ. կթ.։)
Գռոթ տուեալ յանձիւր որջարանաց. (Արծր. ՟Դ. 11։)
Գունդք հրեշտակաց ... գռոթ տուեալ ի վերուստ խուսափելով անդ հասանեն ի սպասաւորութիւն. (Կանոն.։)
cap, bonnet;
calix, flower-cup;
inventor, author;
— լինել, to invent;
—աւ, exactly, surely, precisely.
· Calfa
Խնդրեալ դահեկան մի՝ եդ ի ներքոյ գտակին ի պահեստի. (Հ=Յ. նոյ. ԻԹ.։)
Օրհնեալ ես փայտ կենաց ... շնորհացն գտակ. (Նար. խչ.։)
Եղջերուաց գտակաւ զժամանակ խառնիցն իմանալոյ. (Եզնիկ.։)
Տեսաք գրեալ սորին ձեռօք ստոյգ գտակաւ. (Սամ. երէց.։) (վրիպակ է գրելն երբեմն, գիտակաւ)։
to find, to invent, to discover, to find out;
to gain, to have;
to meet;
— շնարհս առաջի ուրուք, to gain or acquire the heart, friendship, goodwill of some one;
to regain the favour of some one.
· Calfa
Զոր ինչ գտեալ է յերուանդայ։ Զայս ի նոցանէ գտեալ։ Զբզնունեաց եպիսկոպոսութիւն ի պարսից արքայէն եգիտ. եւ այլն. (Խոր.։)
ԳՏԱՆԻԼ. իբր Լինել. գոլ. կալ. երեւել. ցուցանիլ.
Որ այժմ կարծեմ գտանի պահեալ ի նոյն քաղաքի։ Առ հաւատսն իւր գտանի դժրօղ. (Խոր. ՟Բ. 9. 85։)
εὐρίσκω invenio, reprio, compeio, assequor Ի ձեռս բերել զխնդրելին գիւտ. ստանալ զկորուսեալն կամ զպակասեալն. հնարել. հանդիպել, հասանել իմիք. գտնել, գտնալ.
invention, discovery.
· Calfa
Ցրուեա՛ ծածկատես զըմբռնողին չար գտմունս։ Այնքան սրացեալ գտմունս չարեաց. (Նար. ՟Ժ՟Բ. ՟Ծ՟Ա։)
copier, transcriber;
author, writer;
secretary.
· Calfa
Զպորփիւրոս սնուցեալ էր սուրբն պանփիլոս, եւ ուսուցեալ գրագիր, այսինքն լինել, կամ գրագրութիւն. (Հ=Յ. փետր. ՟Ժ՟Զ. (կամ հայի ի յաջորդ նշ)։)
ink.
· Calfa
Էր որպէս գրադեղ պինդ (որպէս եփեալ մելան)։ Աշխատեա՛ եղբայր, քանզի գրադեղով են, եւ վաստակաւ ջնջին. (Վրք. հց. ձ։)
cf. Գրագէտ.
· Calfa
Գրական բանն է ձայն նշանական՝ ի բայից եւ ի փաղառութեանց ժողովեալ. (Ոսկիփոր.։)
Ենովս գիր գրեալ, մարգարէացեալ ... նոյն շնորհ գըրական՝ նախնեացըն տըւան. (Գանձ.։)
Գրական ծաղկովք պաճուճեալք. (Բրս. ընչեղ.։)
Կուռք, որոց գրական նկարչութիւն եւ ստեղծական՝ վնասակար արարիչք եղեն։ Գրական գործք եւ ստեղծականք յերկաքանչիւր արուեստի կազմեալք. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. իմաստն.։)
γραμματριστής elementorum praeceptor, magister Գրագէտ. հմուտ գրոց. ուսեալ. եւ Ուսուցիչ քերականի. վարժապետ քերականութեան. մակացու գրոց.
ԳՐԱԿԱՆ. մերթ՝ Փորագրական. գծագրական. քերածոյ. դրօշեալ. քանդակեալ. իբր յն. γραφικός
literature;
grammar
· Calfa
Գրականութեամբն հաստատեցին զքերականութիւն։ Եւ այսպէս գտեալ եղեւ գրականութիւն. (Երզն. քեր.։)
cf. Գրախեց.
· Calfa
Իբր Կէս գրոյ. նշանախեց. գրախեց. որպիսի է առ եբր. եօտ, կամ յովտ, փոքրագոյն նշանագիր՝ կոտորակ այլոց տառից կարծեցեալ իբր չակերտ. եւ ի մեզ սիւնն (), կամ պատիւն (ւ).
enamel.
· Calfa
ԳՐԱԿՈՆՏԻԿՈՆ կամ ԴՐԱԿՈՆՏԻԿՈՆ. Բառ անյայտ ըստ ձայնին, յայտնի ըստ իրին. Նիշ գունոյ գծագրեալ եւ դրոշմեալ հաստատութեամբ ի վերայ իրիք ի բնէ կամ արուեստիւ որպէս երակ ինչ.
Որպէս գրակոնտիկոն շարամանաբար մակ ոսկւոյ մածեալ մատիտմամբն. (Մագ. ՟Լ։)
library.
· Calfa
Պտղոմէոս՝ որ կոչեցաւ եղբայրասէր, գրանոց կազմեալ՝ ժողովել զամենայն գիրս։ Եհարց թագաւորն, քանի՞ գիրք ժողովեալ են ի գրանոցին. (ՃՃ.։)
phylactery, amulet;
letter case;
pocket;
ephod.
· Calfa
φυλακτήριον conservatorium, amuletum Գրուած իբրեւ պահպանակ. հատուած բանից գրոց գրեալ եւ պահեալ զանձամբ. բժժանք. համայիլ.
pledge, assurance;
earnest money;
mortgage.
· Calfa
Գրաւական եդեալ ի մէջ վասն այսր բանիս. (Բուզ. ՟Դ. 10։)
ἁρραβών arrhabo, arrha, pignus Իրն եդեալ ի գրաւի, տուեալ որպէս գրաւ. նշանակ ապահովութեան խոստմանց եւ դաշտանց. առհաւատչեայ, երաշխաւորութիւն. պատանդ. եւ Փրկանք. փէյ, փէյման ուստի լտ. բիկնուս. (եբր. արաբ. էռէպուն, առապօն. ուստի յն. լտ. առռավօն, առռապօ, առռա).
to hire, to engage;
to mortgage;
to detain, to occupy.
· Calfa
Գրաւականեսցես զմեծդ պարգեւ ըստ փոքու հաւատոցս (տուելոց իբր գրաւ)։ Զփախուցեալս ... գրաւականեսցես գթածաբար. (Նար. ՟Լ՟Բ. ՟Լ՟Զ։)
διεγγυάω oppignero Իբրեւ գրաւ տալ. դնել ի գրաւի. եւ Փոխանակել. եւ Փրկանաւորել.
to hire, to engage, to secure;
to redeem;
to hold, to detain, to usurp, to occupy, to seize, to appropriate, to encroach;
to stride;
to prepossess, to preoccupy;
— յարքունիս, to confiscate.
· Calfa
Շունչն գրաւեալ. (Իմ. ՟Ժ՟Զ. 14։)
Ի սոյնս գրաւի եւ ամն՝ զոր կալաւ ողոմպիա. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Ընդ մահու կորստեամբ գրաւեալ։ Աբրահամ գրաւեաց զաստուած ի պարտս սիրով իւրով. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Մի՛ ընդ հովտիս վշտաց հեծութեան զանախտական զկեանսն գրաւեր։ Գրաւեալ զիմս դաժանութիւն ընդ քում համեղութեան։ Մի՛ զգրաւեալս արեամբ հզօրիդ կորուսաներ։ Զարծաթ փրկանաց անցաւոր վարձու ոչ գրաւեաց. (Նար.։)
written;
literary, literal.
· Calfa
γραπτός scriptus Գրով աւանդեալ. գրեալ. գրած, գիրքը անցած.
cf. Գրաւոր.
· Calfa
Գրաւորական ժողովուրդն (հին օրինաց)։ Հրաման ընկալաք ի գրաւորականէն, եւ ի նորոգատուր ուսմանց։ Գրաւորական դատապարտութիւն. (Երզն. մտթ.։ Լծ. ածաբ.։ ՃՃ.։)
γρατός, γραφικός scriptorius, litteralis, βιβλικός biblicus որ եւ ԳՐԱՒՈՐ. Գրով դրոշմեալ, մանաւանդ ի սուրբ գիրս. օրինական. մատենական. նշանագրական.
to cluck;
to cocker.
· Calfa
Ընդունիս (զզղջացեալս), եւ գրգաս. իբրեւ զհայր կաթոգին ի վերայ միածնի իւրոյ. (Բենիկ.։)
θάλπω, ἑπωάζω, κλώζω foveo, gloceo, glocito որպէս ռմկ. գուրգուրալ. Կղկաթիլ. խնամ տանել գթով, որպէս հաւ ի վերայ ձուոց եւ ձագուց. հովանի լինել.
to enjoy, to amuse, to cocker one's self, to live a merry life.
· Calfa
Գրգիլ. փափականալ. յօրանալ.
s. pl. delicacy, effeminacy;
delight, pleasure, voluptuousness;
caress, cockering.
· Calfa
Յանձանձեալ անչափ գրգանօք. (Նար. խչ.։)
place of pleasure, of delight, paradise.
· Calfa
Հեշտասուն գրգարան։ Եդեմական գրգարանին հեշտալից կիրք. (Պիտ.։)
to fondle, to treat delicately or effeminately, to caress;
to feed delicately.
· Calfa
Գրգեցեր եւ խնամարկեցեր։ Տածեալ գրգեցէք։ Գրգեալ պարարես։ Զ ի ծոց իւր գրգեալս։ Գրգեալս փափկութեամբ։ Գրգել տրտնջօղ. (Նար.։)
τροφεύω, περιψύχω, θεραπεύω եւ այլն. Գ foveo, curo, recreo, oblecto իրգ եւ փափուկ պահել. գրգալով եւ գգուելով տածել, բուծանել. փայփայել. եւ Ամոքել. կակղել. անուշել. իսկ կր. գրգանալ, փափկանալ, եւ այլն. Փափուկ ու նազիք մեծցնել՝ մեծնալ.
caressing.
· Calfa
Գրգօղ. տածօղ. գգուօղ գրգալով. փայփայելով պահօղ.
Վերօրհնեալոյն գրգիչ. (Նար. կուս.։)
Եթէ ոչ առնու ի նմանէ շուչս այս որ փչեալ է ի մեզ, եւ հանգչի յայն ի գրգիչն. (Եփր. ծն.։)
old dress, rag
· Calfa
ԳՐԳԼԵԱԿ ԳՐԳԼԻ. ῤάκος lacera vestis, detritus panniculus Հանդերձ աղքատի հին եւ գծուծ, կարկատուն, պատառոտեալ. կապերտ. գրչլակ. քուրջ.
cf. Գրգանք.
· Calfa
Տու՛ր յոյս քաղցրութեան ... գրգութիւն խառնեալ ընդ աղերս. (Նար. ՟Զ՟Գ։)
to irritate, to excite, to provoke;
to incite, to alarm, to inflame, to instigate, to move, to foment, to nettle, to urge, to rekindle, to revive, to rouse, to rebel.
· Calfa
Ընդէ՞ր գրգռեցեր զպատերազմ ի մէջ իմ եւ կայսեր։ Յայտնի այնուհետեւ գրգռէր խազմն։ Ի մարտ պատերազմի ընդ նմա գրգռելով։ Գրգռեալ զնա կորստեանն իւրոյ՝ հալածեաց զտերենտիանոս. (Խոր. ՟Ա. 5. 28։ ՟Գ. 39. 42։)
ἑρεθίζω, ἑπισείω, παροξύνω irrito, provoco, commoveo, impello, acuo Գրգիռ տալ կռուոյ եւ հակառակութեան. շարժել եւ յուզել զկռիւ, կամ զայլս ի կռիւ. սադրել. գրգել ի բարկութիւն եւ յայլ կիրս. վառել. բորբոքել.
exciter, provoker.
· Calfa
Հանդերձեալ էր յանցանել առանց գրգռիչն. (Եփր. համաբ.։)
incitement, impulse, provocation;
contest, quarrel.
· Calfa
Ի մէջ գրգռութեան եւ գրգռութեան։ Ամենայն գրգռութիւն. Օր. ՟Ժ՟Է. 8։ եւ ՟Ի՟Ա. 5։ Զի՞նչ է հեռ, եւ զի՞նչ է գրգռութիւն։ Ոչինչ ի ցանկութենէ գրգռութիւն ախտացեալ. (Բրս. հց.։)
to grunt;
to murmur.
· Calfa
ԳՐԴԱԼ. Ձայն հանել խոշոր. որպէս խանչել խոզից, խոխոջալ ջուրց.
Ունի խոզն եւ մասն եւ մասն դիւաց, զատամանց կրճտելն, եւ զգրդալն, եւ զաղբ ուտելի. (Ոսկ. ղկ.։)
s. pl. books;
writings.
· Calfa
Առեալ զճարտարացն գրեան ի նոյն դիւանէն եդեսիոյ. (Խոր. ՟Գ. 53։ Փարպ.։)
Գրեան յամենայն աշխարհաց ժողովեցաւ։ Եհարց թագաւորն, որում զգրեանն հաւատացեալ էր. (ՃՃ.։)
Եւ այլ եւս այնչափ գրեան ... Եթէ մնացեալ էին գրեանն. (Նար. երգ.։)
Ճանապարհ ցուցանելով կարգադրութեան գրենոյս։ Կարգեալ զգիր գրենոյն. այսինքն զգրութիւն տառից. (Փարպ.։)