cf. Հնգետասանամեան.
· Calfa
Հնգետասանամեայ քրտնալիր աշխատութեամբն. (Լաստ. ՟Ժ։)
of fifteen years, years old.
· Calfa
Հնգետասանամեայ քրտնալիր աշխատութեամբն. (Լաստ. ՟Ժ։)
s. adj. Indian;
black, negro;
—ք, India;
— փայտ, ebony, ebon;
— եղէգն, bamboo;
— ընկոյզ, nutmeg;
— որդն, silk-worm;
— մրջիւն, ant-lion;
— հաւ, turkey, turkey-cock;
գնալ ի —ս, to go to the Indies.
· Calfa
Առաջի նորա նախ հնդիկք անկցին։ Ետուր զնա կերակուր զօրացն հնդկաց։ Եթէ փոխիցէ հնդիկ զմորթ իւր։ Հնդիկք յառաջագոյն ձեռնտու լիցին առ աստուած. (Սղ. եւ Երեմ.։)
Հնդիկ մրջիւնն ոսկի լերինս է կուտեալ. (Ոսկ. փիլիպ.։)
press;
wine-press;
vat, trough of a wine-press;
գուբ —, must-vessel;
— հարկանել, to press, to tread grapes;
to trample, to oppress.
· Calfa
ληνός torcular, -re, -rium;
lacus torcularis. Ընդունարան հնձոց այսինքն կթոց խաղողոյ. Գուբ կամ աւազան, ուր խաղողն ճմլի. հնծան.
wine-presser.
· Calfa
Իբրեւ հնձանահարի՝ լիոյ հնձանի կոխելոյ. (Ես. ՟Կ՟Գ. 1։)
wine-press-room.
· Calfa
Եկեալ մտեալ էին ի հնձանայարկս այգեստանոյն ... գտեալ լինէին ի հնձանս շինուածոցն. (Ագաթ.։)
to cut down, to reap, to mow;
to gather, to get in.
· Calfa
Աւա՜ղ ի վերայ չարչարեցելոցդ եւ հնձեցելոդ առհասարակ։ Ի միասին հնձեալ լինէին ի ճիրանաց գազանաց անտի. (Յհ. կթ.։)
to burn like a furnace.
· Calfa
ՀՆՈՑԱՆԱԼ. Որպէս Հնոց լինել, հրախառն եւ մոխրախառն.
vn. va. to sound, to resound, to boom, to echo;
— պղնձոյ, to toll, to ring, to gingle, to tinkle;
— ծովու, to murmur, to roar;
— հողմոց, to blow, to whistle, to rustle;
— հրացանի, to whizz, to whistle;
— հրետի, to boom;
— բանից, to announce, to spread abroad, to publish;
— զբառս, to pronounce;
ոչ բարւոք — ականջաց, to grate upon, to offend the ear;
— դրամոց, to chink.
· Calfa
Հնչէր լուր գործոյս յամենայն աշխարհիս հայոց։ Սկսան քարինքն հնչել ի լսելիս նոցա ի պատառիլն իւրեանց. (Ճարպ։ Իգն.։)
Զմի եւ զնոյն բան բազմապատիկ հնչեն ի լսելիս նոցա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 5։)
Հնչեաց տաճարն որոտմամբ զձայն. (Կլիմաք.։)
Սքանչելիքն հնչին տակաւին յիմ լսելիս. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
եւ ն. Արմատն է Հունչք. (լծ. կանչել. խանչել. գանգել. վանգել. գոչել) ἡχέω, ἑξηχέω sono, tinnio φωνέω vocem edo βοάω clamo βομβέω bombum edo ῤήγνυμαι scindo, crepo ἁκουστόν ποιέω, ἁκούομαι audire facio, audior եւ այլն. Ձայն արձակել կամ հանել. արձագանգս տալ. շռնչել. շառաչել. հռչակել, իլ. լսելի առնել եւ լինել. եւ Դղրդիլ, շարժիլ ի ձայնէ.
to sound, to resound;
to ring, to toll;
to divulge, to publish, to make public.
· Calfa
ἁκουστόν ποιέω audibile facio ἡχέω, κλάζω clango, persono եւ այլն. Տալ հնչել. լսելի առնել. գոչեցուցանել. հռչակել. քարոզել.
cf. Հնչումն.
· Calfa
Հնչիւն յերկնից եկեալ իբրեւ սաստիկ հողմոյ։ Իբրեւ զհնչիւն փողոյ։ Հնչիւն խաղաղութեան։ Հնչիւն բարբառոյ (ոսկի զանգակաց. յն. լսելի բարբառ). (Գծ. ՟Բ. 2։ Երեմ. ՟Խ՟Ը. 36։ եւ ՟Լ՟Գ. 6։ Ել. ՟Ի՟Ը. 35։)
Յայնմանէ հնչիւն մեծ լինէր յայրին. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Ի փայլիւն հրոյ, եւ հնչիւն հողմոյ. (Ճ. ՟Բ.։)
ՀՆՉԻՒՆ ՀՆՉՈՒՄՆ. ἧχος, βόμβοσις, βόμβος sonus, sonitus, strepitus եւ այլն. Հնչելն. ձայն. գոչիւն. բարբառ լսելի. շաչիւն. շնչիւն. բոմբիւն. դղրդիւն. հռչակ. արձագանգ. ձան.
sound, noise, rumour;
echo;
— զանգակաց, tinkling, peal, jingle, ringing;
— հողմոց, ծովու, murmur, roar;
— խորտակելոյ ալեաց, rushing, dashing;
— որոտման, rumbling, roll;
— անձրեւոյ, pattering;
— հրոյ, crackling;
— հրետից, boom, roar;
— թմբիկ, roll;
— կառաց, rumble;
— հարազանի, crack;
— զինուց, clash, clang;
— շղթայից, clank, clanking;
— ժամացուցի, tick;
— բարբառոյ, aspiration;
— հանել, to make a noise;
եղեւ —, a noise was heard;
— դրամոց, chink.
· Calfa
Բարբառ խնդալից աւետեաց հնչման. (Նար. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Հոգաբարձու.
· Calfa
Յանձն արար նա զհօտ իւր, զի հոգաբարձ լիցի նոցա։ Հոգաբարձ լիցի սրբոցն, այսինքն հալածելոցն։ Հոգաբարձ լիցի այրն՝ կնոջ. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 36։ Եփր. ՟բ. կոր. եւ Եփր. եփես.։)
guardianship, trusteeship;
charge, custody, inspection, superintendence;
administration, direction;
watchful care, solicitude.
· Calfa
Վերակացու ասէ լինել բանին վարդապետութեան. առաջին զայս ստանալ գործ, եւ ապա զնիւթականացն հոգաբարձութիւն. (Շ. ընդհ.։)
Քանի՛ հոգաբարձութիւն ունէր յուսումն փիլիսոփայութեան։ Պահէին զնոսա հոգաբարձութեամբ. (Եւս. պտմ. ՟Դ. 18։ ՟Ե. 1։)
Այնպէս համարեալ լիցի խեզ ցաւագնոտն իբրեւ զմերձաւորն քո, եւ մեծաւ հոգաբարձութեամբ բժշկեա՛ զնա. (Եփր. համաբ.։)
to provide, to provision;
to furnish, to garnish, to store, to procure;
to take care of, to preserve with care, to keep, to husband;
to care, to mind;
— վասն ուրուք or զումեքէ, to grow or be anxious about, disquieted, uneasy, thoughtful, to trouble one's head or oneself about, to torment oneself, to fret about;
չ— վասն վաղուի, to take no thought for tomorrow;
մի՛ ինչ —այք, don't be uneasy, do not distress yourself.
· Calfa
Հոգացի՛ր, թէ ո՛րպէս զիւր չարիքն իւրաքանչիւր ոք յիւրոյ անձնասիրութեան ի ծածկոյթն ստուգապէս տեսանիցէ. (Կլիմաք.։)
spiritual, incorporeal;
psychical.
· Calfa
Ի հոգեկան տկարութենէ եղեալ. (Փիլ. լին.։)
inspired by the Holy Spirit, holy, divine;
prophet.
· Calfa
Այսօր մաքուր հոգեկիր, եւ վաղիւ մոլի խելագար։ Ի տկար ամանս այս նիւթոյ հոգէկրի. (Նար. ՟Հ՟Ա. ՟Ղ՟Բ։)
Արբուցանէ զիմանալի եւ զհոգէկիր երկիրն. (Յճխ. ՟Թ։)
written by inspiration of the Holy Ghost.
· Calfa
Զօրէն հոգեմատեան դիւանին զլեառն արարեալ՝ ուսուցանէր զորդիսն իսրայէլի. (Ագաթ.։)
warring against, or denying the divinity of the Holy Spirit;
follower of the doctrine of Macedonius.
· Calfa
Դատապարտեցին զմակեդոն, եւ հոգեմարտ անուանեցին։ Զմակեդովնի հոգէմարտի զ՝ի բաց ընկենլի զթիւր վարդապետութիւնն. (Կանոն.։)
deep in the mysteries of the Holy Spirit;
endowed with the Holy Spirit.
· Calfa
Առեալ հոգելից եւ հոգեմուխ աստուածատեսացն զաստուածատուր աւետիսն. (Ագաթ.։)
moved by the Holy Spirit;
soul-stirring, pathetic, moving, touching, affecting.
· Calfa
Հոգեշարժ բանիւ։ Ի հոգեշարժ եւ յիմանալի թեւս. (Անան. եկեղ։)
cf. Հոգեշնորհ.
· Calfa
Ունայնդ ի լիութեանց հոգեպարգեւ հարստութեանց։ Ասելով զհոգեպարգեւ զաստուածաշունչն սաղմոս. (Նար. ՟Ը. եւ Նար. խչ.։)
spiritually, according to the spirit, divinely;
allegorically, mystically.
· Calfa
Հոգեպէս զօծումն շնորհաց հուոյն նշանակէ ճարպն։ Հոգեպէս՝ ուրախ լիցին երկինք ի փրկութիւին հեթանոսաց. (Գէ. ես.։)
dying, agonizing, expiring, at the last gasp, in the e pangs of death;
—ք, pangs, agony, death-struggle;
լինել ի —ս, to be in agony, dying, giving up the ghost, to be in the last gasp or at the point of death.
· Calfa
spiritual;
devout, pious;
animated, lively, spirited;
—ք, spiritual things.
· Calfa
Ընդ հոգեւորսն զհոգեւորս համեմատեմք։ Հոգեւորացն հաղորդ լինել։ Շնորհս ինչ հոգեւորս։ Հոգեւորն քննէ զամենայն։ Հոգեւոր կերակուր, կամ ըմպելի, կամ տաճար. կամ պատարագ. եւ այլն։
πνευματικός spiritualis νοητός intelligibilis. Որ ինչ անկ է հոգւոյ. հոգեղէն. հոգեկան. աստուածային. իմանալի. մտաւոր.
Գո՞յ հնար լինել հոգեւոր առանց հոգւոյ. (Առ որս. ՟Ը։)
Առ ի խորհուրդ հոգեւորին զարդարեցեր զերեւելին. (Յիսուս որդի.։)
Մարմին առեալ հոգեւոր եւ բանական։ Ասեմք ի մարմին հոգեւոր միանալ բանն։ Զի՞նչ այլ է մարդոյն բնութիւն. բայց միայն մարմին հոգեւոր իմանալի (այսինքն իմացօղ). (Պրպմ. ստէպ։ Նոյնպէս եւ Առ որս. ՟Թ։ Դամասկ.։ Գերման.։)
to undress, to take off one's clothes, to bare, to strip;
to make known or evident, to reveal, to disclose.
· Calfa
ՀՈԼԱՆԵՄ եւ ՀՈԼԱՆԻՄ. ἁποκαλύπτομαι revelo, retego me. Հոլանի առնել. լինել. բանալ զծածկոյթն, զքօղն, զպատրուակն. մերկել. մերկանալ ի վերարկուէ. cf. ՀՈԼՈՆԵՄ.
bare-headed, unveiled, uncovered;
naked, hare, undressed;
openly, manifestly, publicly;
— առնել, cf. Հոլանեմ;
— լինել, հոլանիմ, cf. Հոլանեմ.
· Calfa
cf. Հոլոնեմ.
· Calfa
ՀՈԼՈՆԵԼ, ՀՈԼՈՆԻԼ. որպէս (եթէ չիցէ այնպէս գրելի, կամ Հոլովիլ)
to bring or gather together, to assemble, to collect.
· Calfa
ՀՈԼՈՆԵԼ, ՀՈԼՈՆԻԼ. որպէս (եթէ չիցէ այնպէս գրելի, կամ Հոլովիլ)
rolling, circular;
declinable.
· Calfa
πτωτικός casualis. Որ կարէ հոլովիլ, եւ հոլովեալ ըստ քերականաց. կամ յեղյեղլի. փոփոխական.
to roll, to turn;
to move, to change;
to decline.
· Calfa
Հոլովի սայլ լի օրանաւ։ Նկանակ գարեղէն հոլովեալ ի բանակս մադիամու։ Վիմաց հոլովելոց. (Ամովս. ՟Բ. 13։ Դտ. ՟Է. 13։ Իմ. ՟Ժ՟Է. 18։)
rolling, rotation, whirling;
movement, turn, vicissitude;
declension.
· Calfa
Անդադար հոլովմամբ գլորեալ՝ ոչ ուրեք լինել ոտնկռիւ. (Խոր. ՟Գ. 45։)
Արագախաղացն լինել հոլովմամբ. (Պիտ.։)
Սայլիցն հոլովմամբ։ Ի հոլովմանց խոհարանի իշխանական սրտին. (Արծր. ՟Դ. 11. եւ 2։)
to be condensed, to grow thick;
to fill, to be filled.
· Calfa
Խտանալ. կռիլ. սերտիլ. պնդիլ. թանձրանալ. ամրանալ. լի լինել. խճողիլ. յաճախել.
Զուխտս հոծեալս բանի. (Լմբ. պտրգ.) իբր լիապատար. եւ կամ ըստ յաջորդ նշ։
Հոզեալ (կամ հողեալ) բանիւք իմովք , թերեւս գրելի էր, հոծեալ։
density, thickness, denseness.
· Calfa
πυκνότης densitas. Խտութիւն. սերտութիւն. լիութիւն. թանձրութիւն. պնդութիւն.
rolling on the earth, or in the dust;
mundane, worldly.
· Calfa
Որ ի հող թաւալի. եւ Երկրաքարշ.
slipper;
pump;
list-shoe.
· Calfa
σανδάλιον calceus, caleamentum, sandalium. Ագանելի ոտից ի կաշւոյ՝ ո՛ր եւ է ձեւով. մոյկ, սանդալ, տրեխ, կոշիկ. (որ թափէ կամ դափէ զհող ի կոխելն զերկիր, կամ ի բաց թափէ եւ պահէ զոտս ի հողոյ)
s. zool. diver, coot;
cormorant;
—ք, dust;
atom, corpuscle, mote.
· Calfa
καταράκτης cataracta, mergus, mergulus. Թռչուն ձկնակեր՝ ձեւով եւ գունով նման բադի. որ եւ հանգոյն հաւու ի տօթի թաւալի ընդ հող.
cf. Հողահարկ.
· Calfa
Մասն կամ բաժին վճարելի վասն հողոյ. տուրք. բաժ վասն բերոց երկրի.
Ի լինել շեղջ ցորենոյն, եւ անդ երկիւղ է ի հողամասն անիրաւ պահանջողաց. (Եփր. պհ.։)
to be reduced to earth, to return to dust.
· Calfa
Հող լինել. ի հող դառնալ. հողադարձիլ.
cf. Հողանիւթեայ.
· Calfa
Զսեռ հողանիւթազեռնոց. լինի ընթեռնուլ, հողանիւթ կամ հողանիւթեայ զեռնոց։
wind;
air;
չորք —ք, the four winds, four quarters of heaven;
—ք, jaundice;
— շրջանաւոր, monsoon;
—ք տարեւորք, կանոնաւորք, the trade-winds;
հարուած, բաղխիւն —ոյ, gust of wind;
gale;
cf. Ընթացք;
թեթեւ, քաղցր, զովարար, յաջող, անհաստատ —, light or gentle breeze;
soft, fresh, fair, changing wind;
ցըրտաշունչ, կատաղի, մոլեգին, մրրկալից, սաստկաշունչ, ուժգին, ահեղագոչ —, cold, angry or raging, furious, stormy, impetuous, violent, roaring wind;
ի թեւս —ոյ, on the wings of the wind;
— շնչէ, մռնչէ, փոխի, դադարէ, the wind blows, roars, changes, calms or falls;
— գոյ, it is windy, gusty;
— ելանէ, the wind is rising;
հակառակ է —, the wind is contrary;
ընդդէմ —ոյ նաւարկել, to sail against the wind, or in the wind's eye, to sail with a head wind, to haul the wind;
յաջողակ —ով նաւարկել, to sail before the wind, to be to leeward, to have a fair wind, a wind right aft, to scud;
to prosper;
տալ —ոյ զառագաստս, to unfurl the sails, to spread the canvass;
— աջողակ ուռնոյր՝ լնոյր զառագաստս մեր, a favourable wind filled our sails;
տալ —ոյ, to throw to the winds;
շրջել յամենայն —ոյ, to turn with every wind (of fortune), to be a weather-cock, a time-server;
զ—ս արածել, to feed on air, to cherish vain hopes, to build castles in the air;
ջանալ —ոյ, to labour or strive in vain, to lose one's pains;
գնալ զ—ով, to vanish to dissolve into air, to disappear;
զ—ս ժառանգել, to be reduced to one's last shifts, on one's last legs, to amuse oneself with idle expectations, to buoy oneself up with vain hopes;
ըստ շնչելոյ —ոց եւ վարելոյ ալեաց, at the mercy of the winds and waves;
մարգարէքն մեր էին ի —, our prophets prophesied to the wind.
· Calfa
dispersed by the wind.
· Calfa
(եթէ չիցէ գրելի Հողամաղ) Ի հողմոյ մաղեալ, հոսեալ.
shaken, agitated by the wind.
· Calfa
Այլ ի սա փչել՝ զգոյացուցանողն հողմաշարժ կենդանութեամբ հաւանելի է. (Եղիշ. հոգ.։)
s. bot. celandine, swallow-wort.
· Calfa
χελιδώνιον chelidonia, mamiran. Անուն խոտոյ, որ լինի գեղ աչաց. յն. խէլիտօնիօն. իբրու ծիծառնական. յորմէ թ. գըռլանղըճ օթու, զէրդէլէօփ, մամիրան։ (Բժշկարան.։)
windy, gusty;
cold.
· Calfa
Ի սայլդ կողմն ... առ ի հողմուտ կողմանս. (Փիլ. լին.։)
earthen;
earthly.
· Calfa
Պարգեւեցից քեզ ասէ զհողուտ զամենայն էութիւնս։ Ազինք ամենայն հողուտ երկրիս են ի մեզ. (Փիլ. լին.։)
lover.
· Calfa
ἑραστής amasius, amator κοιμώμενος dormiens. Այր տռփեալ առ կին օտար. սեղեխ. վր. տռփիա՛լի. Տե՛ս (Ես. ՟Ծ՟Է. 8։ Երեմ. ՟Դ. 30։ ՟Ի՟Բ. 20. 22։ Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 32։ Ովս. ՟Բ. 13։)
equivocalness, equivocation.
· Calfa
Դաւիթ, որ եւ մարգարէ եւ արքայ. սորին հոմանունութեամբ պատուելոյն դաւթի մեծի փիլիսոփայի։ Սխալեալ ոմանք ի հոմանունութիւն անուանն՝ զյուդայն յուդաս յակոբեան կոչեցին. (Երզն. քեր. եւ Երզն. մտթ.։)
to resemble Homer;
to become a clever poet.
· Calfa
Պատերազմ եղեալ ընդ զմիւռնացիսն կողոփանեացն, պատանի գոլով հոմերոս՝ ասէ ցզմիւռնացիսն, ես կամիմ ձեզ հոմերանալ. այսինքն զհանդերձելոցն (յաղթութեանց) գուշակել ձեզ. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։ (ուր երկդիմի բառն յն. թերեւս թարգմանելի էր, ես կամիմ ուղեկից ձեզ լինել։))
ՀՈՄԵՐԱՆԱԼ. ὀμερίζω Homerum imitor եւ ὀμηρέω convenio, comitor. Նման լինել հոմերոսի. քաջ քերթող, եւ գուշակ գտանիլ քերթողաբան.