Definitions containing the research լի : 10000 Results

Մտահաճոյ

adj.

pleasing, agreeable, to one's liking;
condescending, meek.

· Calfa

NBHL (3)

Իբրեւ զյոյժ սիրելի եւ զմտահաճոյ. (Բրսղ. մրկ.։)

Հաճոյ մտաց այլոց, եւ հաճեցուցիչ. ախորժելի. հաճոյական. կամակատար. հլու։

Իւրաքանչիւր ամուսին՝ զուգակցացն լինել մտահաճոյ։ Սիրելիք աստուծոյ, եւ մտահաճոյք արանցն։ Եթէ մտահաճոյ ոչ է (զաւակն), եւ ոչ մանկութեան ողորմի (ծնօղն). (Պիտ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է. եւ ՟Գ։)


Մտահաս

adj.

comprehensible, easy to understand, intelligible, plain.

· Calfa

NBHL (1)

Հասու լինելի մտօք. ըմբռնելի ըստ կարի.


Մտանեմ, մտի, մուտ

vn.

to enter, to go or come in, to introduce, insinuate or intrude oneself;
to penetrate into, to slip in;
— առ ոք, առաջին ուրուք, to present oneself, to call on, to visit;
— աղօթից առաջի ուրուք, to be heard, hearkened to;
— առ ումեմն, to be a guest, to receive hospitality, to be lodged;
— առ կին, to know a woman;
— ի վերայ օտարի ամուսնոյ, to commit adultery;
— ի or ընդ գիրկս, ընդ աղեղն, to bend a bow;
ի դատաստան, ի դատ —, to sue, to bring an action against, to summon before a magistrate or court of justice;
ընդ դատաւորաւ —, to act the judge;
ընդ երկիր —, to plunge into an abyss, to be engulfed, swallowed up;
ընդ գետին —, to be overwhelmed with shame, to hide one's confusion under the earth;
— ի ծառայութիւն, to enter a person's service, to serve;
— յորդեգրութիւն, to be adopted;
երաշխաւոր —, to guarantee, to become security;
— ի պայքար, to dispute, to contest;
ի փորձ —, to prove, to try, to make an experiment;
— ընդ մերով մարդկութեամբս, to be clothed with our humanity;
ի քուն —, to be overcome with sleep, to sleep, to lay to sleep;
— արեգական, to go down, to set;
ընդ քիրտն —, to sweat, to work hard, to give oneself much trouble;
— ի նաւ, to embark, to go on board a vessel;
— ընդ անձին, to be at enmity with oneself;
— ընդ լծով or — ընդ ձեռամբ ուրուք, to submit, to become subject to;
— դիւի ի մարդ, to possess;
— ի ճաշ, to sit or be at table.

· Calfa

NBHL (4)

ՄՏԱՆԵԼ. որպէս Յանդիման լինել. տեսաւորիլ. իջեվանիլ. մատչել, եւ այլն.

Որք խօսին, չգիտիցեն՝ թէ ո՛ւմ մտանեն (այսինքն ազդեն) բանքս։ Երաշխաւոր մտանէ (այսինքն լինի) ընդ իմ. (Սեբեր. ՟Գ. ՟Զ։)

Ամենայն ուրեք մոլորութիւնն ընդ անձին մտանէ, եւ ակամայ լինի ջատագով ճշմարտութեանն. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 36։)

ՄՏԱՆԵՄ տե՛ս եւ ՄՏԵՄ, մտայ. εἱσέρχομαι , εἵσειμι, εἱσπορέομαι, ἑμβαίνω, εἱσάγομαι intro, introeo, ingredior, introducor, inducor διαδύνω penetro եւ այլն. Մուտ առնել. ի մէջ կամ ի ներքս գալ հասանել. միջամուխ լինել. մխիլ. մտնել, մտնալ


Մտառու, աց

adj.

of good comprehension, intelligent.

· Calfa

NBHL (1)

Ոգից մտառուաց աճեսցեն մեծութեամբ եւ բազմութեամբ առաքինութեանցն տեսլեամբք։ Հարկաւոր է մտառուին աւելի գոլ վարդապետութիւնք, եւ նուազքն՝ անմտին. (Փիլ. լին.։)


Մտավարժ, ից

adj.

intelligent, clever, learned, erudite.

· Calfa

NBHL (2)

Զամենեսին անդուստ ի վերուստ մտավարժս եւ աստուածապաշտս կամէր լինել աստուած. (Յռջբ. գծ.։)

Անանիայի հոգեզարդ եւ մտավարժ փիլիսոփայի. (Նար. յիշ. խչ.։)


Մտավարժութիւն, ութեան

s.

cultivated mind, ability.

· Calfa

NBHL (1)

Զուսմանցն շնորհալի մտավարժութիւնն. (Երզն. լս.։)


Մտատանջ

adj.

unquiet, anxious, gloomy, full of care;
— լինել, to be uneasy, disquieted, to grow anxious, to care for or about.

· Calfa


Մտացածին

adj.

imaginary, chimerical, fictitious, fabulous, pretended, false, visionary, extravagant, fantastical.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ հետաքնին լինիմ մտացածին բանիւ. (Ոսկ. նոր կիր.։)


Մտացի, ցւոյ, ցեաց

adj.

reasonable, rational, sensible, intelligent, wise, judicious.

· Calfa

NBHL (1)

Զի մտացեաց աւելի ահ եւ երկիւղ ի միտս արկանիցէ։ Ճշմարիտ է, եւ մտացեաց յոյժ յայտնագոյն. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. մտթ.։)


Մտաւոր, աց

adj.

intellectual, intellective, spiritual;
intelligent, clever.

· Calfa

NBHL (1)

ՄՏԱՒՈՐ՝ ասի եւ զգործոց եւ զբանից, իբր Մտաւորական. իմանալի. ներքին. հոգեւոր. խոհական.


Մտաւորաբար

adv.

mentally;
spiritually;
wisely;
mystically.

· Calfa

NBHL (1)

νοερῶς եւ այլն. Իբրեւ մտաւոր. մտօք. մտադրութեամբ. իմանալով. իմանալի եւ հոգեւոր օրինակաւ. եւ Առ ի միտս. խորհրդաբար.


Մտաւորական, ի, աց

adj.

intellectual, spiritual;
mental, ideal.

· Calfa

NBHL (1)

νοητικός intellectualis, mentalis. Մտաւոր՝ ըստ ՟Բ նշ. տեսական. իմանալի.


Մտերմաբար

adv.

faithfully, sincerely, candidly;
intimately, cordially, confidently, familiarly.

· Calfa

NBHL (1)

Պահել մտերմաբար դաշնաւորութիւն։ Մտերմաբար ունել, կամ վայելել։ Մտերմաբար երկասիրութիւն։ Մտերմաբար եւ վստահալից կամաւորութեամբ. (Պիտ.։)


Մտերմական, ի, աց

adj.

familiar.

· Calfa

NBHL (1)

Մտերիմ, եւ որ ինչ լինի մտերմութեամբ. հաւատարիմ.


Մտրակավար

adj.

whipped;
spurred;
— երիվար, post-horse.

· Calfa

NBHL (1)

Վարեալ կամ վարելի մտրակաւ.


Մրգաջուր, ջրոյ

s.

fruit syrup or juice.

· Calfa

NBHL (1)

Մրգաջրով եւ լիլուֆարի շարապով կակղացո՛. (Մխ. բժիշկ.։)


Մրգաւէտ

adj.

abounding in fruit.

· Calfa

NBHL (1)

Մրգալի. պտղաւէտ. բերրի. միշտ անպակաս մրգօք.


Մրեմ, եցի

va. fig.

to smut, to blacken;
to asperse, to defame, to slander;
— զարտեւանունս, to paint one's eyelids.

· Calfa

NBHL (2)

Ի վերայ ազանց խզելոց փետելոց մրելոց. (Երեմ. ՟Խ՟Ը. 31. յն. սափրելոց մրոյ կամ մռայլի։)

Որոց զերեսս իւրեանց մրով մրեալ լինէին. (Եւս. պտմ. ՟Թ. 11։)


Մրմնջեմ, եցի

va.

to murmur, to mutter, to mumble, to speak through the teeth;
to sing low, to hum, to murmur gently;
to grumble, to whine, to moan.

· Calfa

NBHL (2)

Մրմնջեսցեն ի միասին, որպէս մրմնջեն ի միտս իւրեանց։ Եւ ոչ այնպէս՝ որպէս ողբան ի մովաբ. մրմնջեսցես, եւ պատկառեսցես։ Մրմնջեսցէ իբրեւ զլալիւնն յազերայ։ Այս ամենայն է՝ զոր մրմնջէին զքէն առակօք. (Ովս. ՟Է. 2։ Ես. ՟Ժ՟Զ. 7։ Երեմ. ՟Խ՟Ը. 32։ Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 44։)

Զվիշտսն աղերսիւ մրմնջօր։ Զայս զերկոսեան խորհուրդս յամենայն վիշտս յանձինս մրմնջեալ՝ ցածուսցուք զտրտմութիւնն։ Զի՞նչ քան զայն բերան ցանկալի կայցէ, որ զգիտիցէ թշնամանել, այլ զօրհնութիւնսն մրմնջել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13. եւ 10։ ՟Գ. 25։)


Մրջիմն, ջման

cf. Մրջիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Ի բազում ոսկի՞դ հպարտանաս. հնդիկ մրջիւնն ոսկի լերունս է կուտեալ։ Լինի ի հնդիկս մրջմունք մեծամեծք։ Ուր ոսկին է ազնիւն, որ բուսմամբ է, զոր պահեն մրջմունք մեծամեծք. (Ոսկ. փիլիպ.։ Խոր. աշխարհ.։ Վրդն. ծն.։)


Մրջիւն, ջեան

s.

ant, emmet, pismire.

· Calfa

NBHL (1)

Ի բազում ոսկի՞դ հպարտանաս. հնդիկ մրջիւնն ոսկի լերունս է կուտեալ։ Լինի ի հնդիկս մրջմունք մեծամեծք։ Ուր ոսկին է ազնիւն, որ բուսմամբ է, զոր պահեն մրջմունք մեծամեծք. (Ոսկ. փիլիպ.։ Խոր. աշխարհ.։ Վրդն. ծն.։)


Մրտի, տւոյ

cf. Մուրտ;
պսակ —, myrtle-wreath.

· Calfa

NBHL (1)

Նման մեզ լինելով մրտի՝ տեսլեամբ, եւ փանաքութեամբ՝ վարդ. (Մխ. առակ. ՟Ի՟Ե։)


Մրրիմ, եցայ

vn.

to settle, to form a sediment.

· Calfa


Մրրկածին

adj.

causing or producing tempests;
cf. Մրրկաբեր;
նշանք —ք, prognostics, signs which usher in the storm.

· Calfa

NBHL (2)

Որ ծնանի զմրրիկ, կամ ի մրրկէ. մրրկաբեր. մրրկալից. մրրկեալ.

Ի վերայ ծովուն ճանապարհ առնէ, եւ մրրկածին ալեացն սատեալ լռեցուցանէ։ Դու զհամօրէն տիեզերս փրկեցեր ի մրրկածին ալիք փորձանաց. (Ոսկիփոր.։)


Մրրկատարափ

adj.

raining impetuously;
— նետք, սլաքք, a storm of arrows.

· Calfa

NBHL (1)

Խիտ եւ ուժգին տեղացեալ՝ որպէս զտարափ մրրկալից.


Մրրկիմ, եցայ

vn.

to be tempest-tost or tempest-tossed, to be driven, or whirled about, to be very agitated, rough;
մրրկէր ծուշ ընդ երկիր, curling clouds of smoke ascended to the skies.

· Calfa

NBHL (2)

Մրրկեալ ալիք թշնամին ինձ յարուցանէ. (Շար.։)

Ամբարձան ի ծովու աշխարհի մրրկեալ սատանայական ալիքն. (Իգն.։)


Մրցակից, կցի, կցաց

cf. Մարտակից.

· Calfa

NBHL (1)

Ի կրկի՛ն միտս բերի ասելն Յիւր ուղղութեանն փոյթ զհպարտութիւնն ունիցի մրցակից. (Կլիմաք.։)


Մրցարան, աց

s.

lists, arena;
agonism.

· Calfa

NBHL (1)

Ի հոգեւորակա մրցարանի զամենեսեան մարզեն (օծմամբ) անըմբռնելի լինել ընդդիմամարտին. (Կամրջ.։)


Մրցիմ, եցայ

vn.

to box, to come to blows, to fight, to combat;
to rival, to vie with, to compete;
մրցելով իմն, with emulation, vying.

· Calfa

NBHL (1)

πυτεύω pugilor, pugilatu certo, dimico ἁγωνίζομαι, ἁθλέω certo. ի բառէս Մուրց. Մուրցացի կռուիլ. բռնամարտիկ կռփամարտիկ լինել. գօտէմարտիլ. եւ Քաջապէս մենամարտիլ. մարտնչել. պատերազմել. կպուր կպուրի գալ, ծեծկուիլ, կիւլէշ բռնել, կռուիլ.


Մրցութիւն, ութեան

s.

cf. Մրցումն.

· Calfa

NBHL (2)

Ի ձեռն անպարտելի մրցողութեան. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։)

Յորժամ ճշդիւ մրցութիւնք լինիցին (բանից), դիւրաւ զյայտնութիւն ճառիցն յանդիման կացուցանեն. (Եզնիկ.։)


Մրցումն, ման

s.

combat, fight, wrestling;
competition, concurrence, rivalry.

· Calfa

NBHL (2)

Ի ձեռն անպարտելի մրցողութեան. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։)

Յորժամ ճշդիւ մրցութիւնք լինիցին (բանից), դիւրաւ զյայտնութիւն ճառիցն յանդիման կացուցանեն. (Եզնիկ.։)


Մցռեմ, եցի

vn.

to gorge, glut or cram oneself, to stuff and swill.

· Calfa

NBHL (1)

Մինչ մեք ուռուցանիցեմք զորովայնս որկորստութեամբ, շուայտանայցեմք, մցռիցեմք, (յն. լոկ, պայթիցիմք յորկորստութենէ). նոքա օրհնութեամբքն զմայլիցին. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)


Մօտակայ, ից

cf. Մօտակաց.

· Calfa

NBHL (3)

Գահերէց լինիցին, եւ քան զայլսն առաջինք, եւ մօտակայք նորա. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 12։)

Զի լինիցիք սիրելիք եւ մօտակացք անձին իմոյ. (Ճ. ՟Ա.։)

Վրէժխնդիր լինել մօտակաց ճշմարտութեան. (Եղիշ. ՟Ե։)


Մօտակաց, աց

adj.

assisting, present, neighbouring, near, close to.

· Calfa

NBHL (3)

Գահերէց լինիցին, եւ քան զայլսն առաջինք, եւ մօտակայք նորա. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 12։)

Զի լինիցիք սիրելիք եւ մօտակացք անձին իմոյ. (Ճ. ՟Ա.։)

Վրէժխնդիր լինել մօտակաց ճշմարտութեան. (Եղիշ. ՟Ե։)


Մօտահաս, ից

s.

accessit, the next to the best, second best;
— լինել, to obtain honourable mention, to get honours.

· Calfa


Մօտասեր

adj.

near;
— ազգական, near relation.

· Calfa

NBHL (1)

Աստուածոց մերձասերմանք եւ մօտասերք։ Մերձազաւակք եւ մօտասերք. (Փիլ. լիւս. եւ ել. ՟Ա. 6։ Խոր. ՟Գ. 65։)


Մօտաւոր, աց

adj.

near, next, neighbouring, assistant;
present;
cf. Մօտասեր.

· Calfa

NBHL (1)

Զմտաւ ածեալ զմօտաւոր ասացեալսն։ Զի արժանի երկնից լինիցիս, արհամարհեա՛ զմօտաւորսս։ Խնդրեա՛ զհանդերձեալսն, զի առնուցուս եւ զմօտաւորսս։ Ոչ եթէ հանդերձեալ բարութեամբքն եւեթ յորդորէ, այլեւ մօտաւորօքս՝ վասն թանձրամիտ լսողացն, որք նախ քան զհանդերձեալսն՝ զմօտաւորսս խնդրեն. (Ոսկ. մտթ.։)


Մօրանամ, ացայ

vn.

to stagnate, to be stagnant, to form a swamp or bog, to stand.

· Calfa

NBHL (2)

Գինւով կիզեցելոցն բերանք՝ մօրացելոյ գինւոյն՝ լի իմն է եւ խոնաւագոյն. (Բրս. արբեց.։)

Սակս շուրջանակի մացառախիտ մօրացեալ թաւալոցացն. թուի գրելի, մօրիացեալ կամ մայրիացեալ։


Մօրասէր

adj.

moorish;
— հաւք, moor-fowl.

· Calfa

NBHL (1)

Որ սիրէ զմօր կան զտիղմ եւ զլիճ. աղմասէր. աղտեղասէր։


Յ (hi)

s.

the twenty first letter of the alphabet, and the sixteenth of the consonants;
three hundred, three hundredth.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչինչ օգտին յետնում աւուրն։ Յաճախ կերակուրսն եւ յըմպելիսն տաղտկալ. (Լծ. ածաբ.։)


Յագենամ, եցայ

vn.

cf. Յագիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Տենչալի տեսլեամբ տո՛ւր ինձ յագենալ. (Ժմ.։)


Յագեցուցանեմ, ուցի

va.

to satisfy, to satiate, to sate;
կշտապինդ —, to surfeit, to cloy, to glut, to stuff, to gorge;
— զցասումն իւր, to vent one's wrath.

· Calfa

NBHL (1)

χορτάζω, κορέω, κορεννύω pasco, saturo, satio ἑμπλήθω, πλήθω impleo, repleo. Տալ յագենալ. կերակրել. լիացուցանել. կշտացնել.


Յագիմ, եցայ, գի՛ր, գերո՛ւք, գեցարո՛ւք

vn.

to be satisfied, to have one's fill;
— յանչափս or կարի իմն, to glut, cram or gorge oneself with;
չյագէր ի հայելոյ, he was never tired of looking at.

· Calfa

NBHL (1)

ՅԱԳԻՄ կամ ՅԱԳԵՆԱՄ. χορτάζομαι , κορεννύμι, πλήθομαι, ἑμπίμπλημι, πληρόομαι satior, saturor, impleor, repleor. Անցուցանել զանձինն զքաղց. կշտապինդ վայելել ի կերակուրս կամ յըմպելիս՝ իրօք կամ նմանութեամբ. լիանալ. շատանալ. յափրանալ. կշտանալ.


Յագութիւն, ութեան

s.

cf. Յագուրդ.

· Calfa

NBHL (1)

Նա է սեղան լի բարեօք եւ յագութեամբ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)


Յագումն, ման

s.

cf. Յագուրդ;
s. chem. saturation.

· Calfa

NBHL (3)

Առն ցանկացողի ընչից՝ ոչ լինի յագումն. (Ածաբ. ժղ.։)

Յագումն ոչ ունի Աստուածասէր հոգի։ Այս պատահէ նմա, յորժամ յագումն առնու երանելի վայելչութեանն. (Բրս. թղթ. եւ Բրս. չար.։)

Եւ լսելիք յագումն ունին, որպէս որովայնն ի կերակրոց։ Յագումն լսելեաց ոչ առնէ. (Ճ. ՟Ժ.։ Իսիւք.։)


Յագուրդ

s.

satisfying;
repletion;
satiety, disgust;
ի յագուրդ, for satiating;
յագուրդ ասել ագահութեան, to say I have had enough;
ուտել զյագուրդ, to eat one's fill;
— առնել ագահութեան, to glut one's avarice;
ի — փառամոլութեան իւրոյ, for satisfying his ambition.

· Calfa

NBHL (1)

Յագուրդ ընդունելութեանց։ Հաց արդեանց երկրի քո եղիցի յագուրդ։ Զվաստակս ձեր ո՛չ ի յագուրդ։ Ոչ լինէր ի յագուրդ. (Օր. ՟Լ՟Գ. 23։ Ես. լ. 23։ ՟Ծ՟Ե. 2. Անգ. ՟Ա. 6։)


Յազեմ, եցի

va.

to immolate, to offer up, to sacrifice to idols.

· Calfa

NBHL (2)

Ի շանէ զյազեալ կերակուրն, եւ զլակեալ զըմպելիսն։ Թէ կատու յազեալ իցէ ի մորթաղէ, կէս լիտր ի բաց կտրեալ ձգեսցեն. (Կանոն.։)

θύω, θυσιάζω immolo, macto, sacrifico եւ այլն. Զոհել. նուիրել դից զզենլիս՝ հանդերձ պէսպէս արարողութեամբք կամ լլկանօք յառաջ քան զզենումն. եւ եւս յօշոտել. մասնատել.


Յախնթոր

cf. Յախնթորագոյն.

· Calfa

NBHL (2)

Էղի էղի, եւ ոչ էլի էլի. զի այս թանձր է, եւ յախնթոր. (Արիստակ. գրչ.)

Կենդանագոյնք եւ յաղխնթորագոյնք հնգիցն երեք զգայութիւնք են. ճաշակելիք, հոտոտելիք, եւ շօշափելիք։ Թմբրեալք (ի գինւոյ) եւ թրջեալք եւ զըմբրեալք, ոչինչ ոչ դիտելով, եւ ոչ լսելով, իբրեւ մի միայն ունելով զգայութիւն զաղնթորակագոյնն ճաշակաւորութիւն. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. տեսական.։)


Յախնթորագոյն

adj.

rude, rough, common, vile, low, vulgar, trivial;
servile.

· Calfa

NBHL (2)

Էղի էղի, եւ ոչ էլի էլի. զի այս թանձր է, եւ յախնթոր. (Արիստակ. գրչ.)

Կենդանագոյնք եւ յաղխնթորագոյնք հնգիցն երեք զգայութիւնք են. ճաշակելիք, հոտոտելիք, եւ շօշափելիք։ Թմբրեալք (ի գինւոյ) եւ թրջեալք եւ զըմբրեալք, ոչինչ ոչ դիտելով, եւ ոչ լսելով, իբրեւ մի միայն ունելով զգայութիւն զաղնթորակագոյնն ճաշակաւորութիւն. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. տեսական.։)


Յածեզաձի

s.

piratical coasting vessel, epactroceles.

· Calfa

NBHL (1)

ἑπακτροκέλης navigium litorale vel piraticum, actuarium. Նաւակ հինից՝ որ յածի առ ծովեզերբք. փոքրիկ նաւակ նման միաձի կառաց. (ըստ յն. առափնեայ մակոյկ. էբագդռօքէլիս. թ. քէլէք )