cf. Որոշումն.
Աստուածայնոցն քահանայապետից այսպէս է հպելի յորոշողութիւնսն. (Դիոն. եկեղ.։)
Գոյացութիւն մի յորոշողութիւն յերկուս հատանի, ի հուր եւ ի լոյս. (Վրդն. ծն.։)
distinction, division, separation;
decision, definition, determination, resolution;
difference;
segregation;
—ումն յեկեղեցւոյ, excommunication;
չորս որոշմունք տարւոյն, the four seasons of the year;
—ումն առնել, to come to a decision, to make up one's mind.
Արիոս աղաչէր լուծանել զնա յորոշմանէն (եկեղեցւոյ՝ նզովիւք). (Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ժ՟Ա.։ որպէս ռմկ. աֆօրօ՛զ. ի յն. եւ այլն։)
what she carries in her womb.
flux, laxity, looseness, diarrhoea, scouring.
Անկաւ յորովայնածութեան ախտս. (Մխ. առակ. ՟Ծ՟Դ։)
ventriloquist;
Pythoness.
Որովայնախօս. վհուկ, կամ այս հարցուկ, որ ձայնէ յորովայնէ. որպէս դնի ի յն.
gastromaniac.
Զյիշատակս սրբոց թուէ անձն որովայնամոլ։ Ոչ է հնար ի տիղմս գտանել անուշահոտ խունկս, եւ ոչ յորովայնամոլէ անուշահոտ սրբութիւնս. (Նեղոս.։)
gastromany.
Սկիզբն հեթանոսաց ամաղէկ. եւ սկիզբն ախտից որովայնամոլութիւն։ Նիւթ հրոյ փայտ բազում, եւ որովայնամութեան՝ յոլովութիւն կերակրոցն. (Նեղոս.։)
pampering one's belly, addicted to intemperance, gluttonous, guzzling;
— լինել, to pamper oneself, to be a greedy-gut, to be given to over feeding, to gormandizing or to gluttony.
Ոչ տուն ի տանէ փոփոխեալ՝ ողոքելով որովայնապարար լինել. (Առ որս. ՟Ը։ տե՛ս եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 42։ Սարգ. յուդ. ՟Ա։ Մաշկ.։)
gormandizing, gluttony, voracity.
Զի՞նչ օգուտ իցէ արբեցութիւնն, որովայնապարարութիւնն։ Ի գինըմպութիւնն եւ յորովայնապարարութիւնն. (Ոսկ. փիլիպ.։ Լմբ. առ լեւոն.։)
thunder;
որոտ ընդ որոտ, cf. Որոտագոչ.
βροντή tonitru. որ եւ ՈՐՈՏՈՒՄՆ. արաբ. րատ. յոքն. րուուտ. Գոռոմն՝ եւ շառաչիւն ամպոց. ձայն փայլատականց. հնչիւն յերկնից. ամպ կամ երկինք գոռալը.
Ակնարկէ զիջումն սուրբ հոգւոյն սաստիկ եւ ահաւոր հնչմամբ եւ որոտօք եւ շարժմամբ. (Նար. յովէդ.։)
cf. Որոտալից.
Ահեղ սքանչելեօք, եւ որոտագոչ թնդիւք՝ սաստկութեամբ դղորդէր զլեառնն։ Որոտագոչ փողոցն հնչումն. (Նար. յովէդ.։)
to thunder, to rumble, to roar;
to detonate;
—ացող կազ, explosive gas.
Լւոյս ջախջախելոյ մի՛ սաստիկս որոտասցես։ Երկնաւոր շնորհօք հոգւոյն որոտացեալ ի վերուստ աստուածային ամպովք։ (Հոգին սուրբ) որոտաց յաւետարանս. (Նար. ՟Կ՟Զ. եւ Նար. յովէդ.։)
thundering;
frequently thundering;
suddenly rumbling.
thunder;
cf. Թնդիւն.
cf. Որոց.
որ եւ ՈՐՐԱՆ, ՈՐՈՐՈՑ, ՈՐՈՑ, ՕՐՈՑ, ՕՐՈՐԱՆ. (որպէս թէ երերան, կամ օրօր երգով քնարան) Ննջարան նորածին տղայոց՝ շարժուն, որոյ երերմամբ ի քուն երթայ մանուկն.
cf. Որոց.
Փոքր տղայն յորոցն պառկեցո՛. (Վստկ.։)
cradle;
cf. Նիրհեմ.
Փոքր տղայն յորոցն պառկեցո՛. (Վստկ.։)
cf. Որչափոյք.
Պիթագորաս, ո՞րչափ իցէ կենցաղոյս չափ, հարցեալ յումեմնէ, սուղ ինչ երեւեալ՝ ծածկեցաւ. (Պիտ.։)
ὄσον, καθ’ ὄσον, ὦς, καθάπερ, πόσον; πόσα; quantum ut, sicut, quasi, quantum? իբրու Որով չափով. ի նշանակ համեմատութեան յո՛ր եւ է կարգի՝ առանց հարցման կամ իբր հարցմամբ.
as, the same as, like, almost, according to, conformably, how;
when;
how ! what ! indeed !
— զի, in order that, that, to the end that, so that;
because, for;
— թէ, as if, as though;
— զիարդ եւ իցէ, at all events, no matter what happens;
— զիարդ եւ կամք իցեն, however they may wish, in whatever way one may wish it;
մարդոյ — խոտոյ են աւուրք իւր, the days of man are like grass;
որպէս, որպէս զի, — առանց քննելոյ են դատաստանք նորա, how unsearchable are His judgments !
—, մեռա՜ւ ուրեմն, what! he is dead!.
Արար՝ որպէս հրամայեաց նմա։ Եղիցին կամք քո որպէս յերկինս, (նոյնպէս) եւ յերկրի։ Ոչ որպէս ես կամիմ, այլ որպէս դու։ Արարին՝ որպէս ուսանն։ Եղերո՛ւք դուք կատարեալ, որպէս եւ հայրն ձեր երկնաւոր կատարեալ է։ Որպէս էր յովնան ... նոյնպէս եղիցի եւ որդի մարդոյ, եւ այլն։ Յարեաւ, որպէս ասացն։ Որպէս ի միում մարմնի բազում անդամս ունիմք, նոյնպէս եւ այլն։ Լինել այսպիսի, որպէս (յն. որպիսի) եւ եսս եմ։ Գտանիցեմ ձեզ, որպէս եւ դուք ոչ կամիցիք։ Մատուցանել ողջակէզս, որպէս եւ գրեալ է ի գիրս մովսեսի։ Շինեսցուք զտաճարն, որպէս եւ հրամայեաց մեզ կիւրոս։ Արարին՝ որպէս կարգեալ եւ հրամայեալ էր։ Որպէս եւ դաւիթ ասէ զերանութիւն մարդոյ. եւ այլն։
Արդ զսա ակնունիմ արձակել, որպէս նոյն հետայն զանձնէ ստուգեցից։ Ի ժամանակի՝ որպէս (կամ յորժամ) բորբոքեսցի բարկութիւն նորա։ Վկայութիւնն յովսեփու՝ զոր եդ ընդ նմա, որպէս ելանէր նա յերկրէն եգիպտացւոց (յն. յելանելն)։ Խոստովան եղէց ... որպէս ուսայց զիրաւունս արդարութեան քո (յն. յուսանելն)։ Նստէաք, եւ լայաք, որպէս յիշեցաք մեք (յն. ընդ յիշել մեր) անդ զսիովն. եւ այլն։
Կարծիցի ոմանց, որպէս, յունացն հեթանոսաց, եւ արանցն մոգուց, եւ հերձուածողաց. (Եզնիկ.։)
Դիւահարք երկու չարաչարք յոյժ, որպէս զի չէր հնար ումեք անցանել ընդ այն ճանապարհ։ Բժշկեաց զնա, որպէս զի համրն եւ կոյրն խօսիցի եւ տեսանիցէ։ Որպէս զի լինել նմա հինգերորդ յաբրահամէ։ Տաց քեզ, որպէս զի ոչ եղեւ նման քեզ ի թագաւորս.եւ այլն։
Այսպէս է արքայութիւն աստուծոյ, որպէս՝ զի այր մի արկանիցէ սերմանիս յերկիր։ Որպէս զի թէ՝ որ տնկեաց զունկն, ինքն ո՞չ լուիցէ։ Որպէս զի նշաւակ եղէ ես բազմաց. եւ այլն։
no matter which.
Եթէ աւազան սրբեալ ոչ ունին, եւ յորպէտ ամանի մկրտեն. (Կանոն.։)
what;
such that;
— ինչ, as, such as, for instance;
— ինչ իցէ ողջոյնս այս, what manner of salutation this might be!
գիտես — ինչ տօնքն էին, you know what those festivals were;
— եւ իցէ, whatever, whatsoever.
Սակայն ամենեւին անբան. որպիսի՛, կին ժառանգեցաւ քեզ ըստ հաւասարութեան կենցաղոյս, եւ այլն. (Բրս. յուդիտ.։)
(Պիտո՛յ է) առ խոնարհութիւնն սովորոյթ. որպիսի ինչ, կարէ ի յոգւոյն զսրտմտելն։ Կամ զորս հանդերձեմք առ աշխատութիւնն. որպիսի ինչ, ճանապարհորդութեան. (Բրս. հց.։)
quality, condition, state.
Տեղեկանայր ի քաղաքացւոց անտի զորպիսութիւն զօրացն հայոց, եթէ քանի՛ք, եւ եթէ ո՞յք իցեն զօրագլուխք. (Ղեւոնդ.։)
cave-like, like a cavern.
Իբրեւ յորջս որջանալով իմն.
to retire to its den.
to hide in a hole, to go to earth, to crouch or squat in a kennel;
to nestle, to creep into, to hide oneself.
φωλεύω, φωλέω, ἑμφωλεύω in lustro lateo, delitesco in latebris, latito. որ եւ ՈՐՋԻՄ, ՈՐՋԵՄ. Մտանել եւ նստել յորջ. բունիլ կաղանալ. ղօպիլ. ի ներքս դադարել եւ դարանիլ իբրեւ ի մորւոջ. պահուըտիլ.
hiding in caves or burrows.
Սուզեալ յորջն. որջամուտ. դարանեալ.
hunting;
cf. Որսորդ;
շուն —, hound, greyhound;
բազէ —, trained hawk;
թռչուն —, bird of prey;
ձի —, hunter.
Որպէս զստոյգ եւ զքաջ որսորդս ... այսպէս մարդկանն որսականն (աստուած, եւ քարոզք իւր)։ Ռընգունք՝ շանց որսականաց. (Փիլ. յովն. եւ Փիլ. իմաստն.։)
to chase, to hunt, to go a hunting or shooting, to shoot;
to try or endeavour to win or to seduce, to wrap up or involve in snares, to surprise, to entrap;
— հաւս, to fowl;
cf. Ձուկն;
աղուէս —, to hunt a fox;
— զհոգիս, to prey upon souls;
— զոք, to catch or entrap a person, to insnare;
to captivate, to win;
to entice, to attract, to allure, to flatter;
— զսիրտ ուրուք, to gain a person's heart;
— զոք բանիւ, to win a person with fair speech;
— ինչ բանս ի բերանոյ ուրուք, to entangle a person in his own words;
— զյաջողութիւն աւուրց, to watch the propitious moment or favourable occasion;
— փառս կամ պատիւս, to go in search of honour or glory.
Կարի խնամով որսան զառաջին պատիւն յողջոյնս եւ յաթոռս եւ ի գահս. (Իգն.։)
fond of the chase, sportsman.
Սնուցանէ զառաւելութիւն հաւուրցն յուրախութիւն եւ ի սթափումն որսատենչ ազատացն. (Փարպ.։)
full of game.
hunter;
devil.
Նա փրկեսցէ զիս յորոգայթէ որսողին. (Սղ. ՟Զ. 3։)
Արդար յորսացող փրծանի. (Առակ. ՟Ժ՟Ա. 8։)
Պատրաստեալ որոգայթիւք ըմբռնին յորսողաց. (Յճխ. ՟Ի։)
Եթէ յորսողէն զերծուսցես, փրկիչ ես։ Յորոգայթ մահու յորսողին անկայ։ Զերծո՛ զիս յորոգայթէ որսողին։ Պահես՛ յորսողէն. (Նար. ՟Հ՟Զ։ Ժմ.։ Շար.։ Տաղ.։)
hunter, huntsman, venator;
— ձկանց, fisher, fisherman, piscator;
կին —, huntress;
— բանից, a pryer into other person's thoughts.
κυνηγός, θηρατής, ἁγρευών, ἑξευτής, ἀλιεύς venator, qui capit, auceps, aucupans, piscator. Որ յորս ելանէ կամ որսայ, որսող էրէոց. հաւորս. ձկնորս.
Նա էր սկայ որսորդ առաջի տեառն աստուծոյ։ Իբրեւ զվարմ ձգեալ ի գլուխ գահաւանդի, զոր որսորդք յո՛րս հաստատեցին։ Եթէ անկանիցի՞ թռչուն ի յերկիր առանց որսորդի։ Կացցեն ի նմա որսորդք, ձգանք ուռկանաց առանձինն եղիցին։ Արարից զձեզ որսորդս մարդկան.եւ այլն։
like a hunter.
Որսորդաբար ըմբռնել զնա խոնարհութեամբ. (Վանակ. յոբ.։)
deceiving a hunter or angler.
Կաքաւ նենգաւոր է, եւ խորամանկ, եւ նախանձոտ, եւ հնարագէտ, եւ որսորդախաբ է. (Վեցօր. ՟Ը. (յն. նենգաւ գործակից որսորդաց յորսս))
hunting;
shooting;
cf. Որս.
Հալածեա՛ զդարանակալ առիւծն յորսորդութենէ կորստեան անձին իմոյ. (Սարկ. աղ.։)
cf. Որորան.
Զի մի՛ հանապազ ի խանձարուրս եւ յորրանս կացցէ աշխարհս. (Եղիշ. հայր մեր.։)
Եւ այնպէս եւս չքաւորք, զի եւ յորրոցս անգամ ոչ եդաւ, այլ ի մսուրն յանասնական սեղանն. (Ոսկ. ես.։)
cf. Որչափ.
Ընդդէմ ո՛րքանեաց անուանց լրբին։ Յո՛րքանեաց չարաչար հայհոյութեանց պտոյտս ընկղմիս։ Ո՞րքանեօք երկայնմտութեամբք համբերեսցես այսքանեաց պարտուց. (Առ որս. ՟Զ։ Յհ. իմ. երեւ.։ Նար. ՟Ժ՟Զ։)
Շնչէ՝ ո՛ւր կամի, յո՛րժամ, եւ ո՛րքան. (Ածաբ. պենտեկ.։ եւ Շար.։)
cf. Կամիմ.
eight;
ութիցս քսան, eightscore;
յամի տեառն հազար — հարիւր եօթանասուն եւ —, in the year of our Lord eighteen hundred and seventy eight.
composed of eight parts.
Ութամասնեայ ոգւոյս մերոյ եղելոյ։ Զենոն ստոյիկեան ութամասնի ասէ գոլ զանձն, տարորոշելով զնա յիշխանականն, եւ ի հինգ զգայութիւնս, եւ ի ձայնականն, եւ ի սերմնականն. (Փիլ. լին.։ Նիւս. բն.։)
cf. Ութեմեան.
ՈՒԹԱՄԵԱՆ կամ ՈՒԹԵՄԵԱՆ. ὁκταέτης, ὁκτοαετηρίς octennis, -ium եւ այլն. Որ է ութ ամաց. եւ Որ ինչ է յութից ամաց հետէ. յն. ἑξ ἑτών ὁκτώ . յամաց ութից.
octennial.
ՈՒԹԱՄԵԱՆ կամ ՈՒԹԵՄԵԱՆ. ὁκταέτης, ὁκτοαετηρίς octennis, -ium եւ այլն. Որ է ութ ամաց. եւ Որ ինչ է յութից ամաց հետէ. յն. ἑξ ἑτών ὁκτώ . յամաց ութից.
cf. Ութերեակ.
Եօթն՝ կենցաղս չարչարանք է մեզ իւրաքանչիւր. (մինչեւ ժամանեսցուք յութեակն, որ է արքայութեանն հանգիստ. Տօնակ.։)
eight, octonary;
eighth;
the number eight;
eight days.
Եօթն՝ կենցաղս չարչարանք է մեզ իւրաքանչիւր. (մինչեւ ժամանեսցուք յութեակն, որ է արքայութեանն հանգիստ. Տօնակ.։)
eight times.
Յայս խորհուրդ եւ մովսէս մոքրի պահովք ութիցս հինգ։ Մեռուցանելով ի նոսա ութիցս ըստ յարութեան խորհրդոյն զհինգ զգայութիւնս հինգ քառասուն. (Արշ.։)
eighteen.
Ամս ութուտասն։ Անկան ի բենիամինէ ութուտասն հազար արանց։ Ութեւտասն կանգուն բարձրութիւն սեանն։ Կամ նոքա ութուտասանքն, յորոց վերայ աշտարակն անկաւ.եւ այլն։
height years old;
height years since.
Որ է ութեւդասն ամաց. եւ Որինչ է յութուտասն ամաց հետէ.
eighteenth.
Յամի ութուտասներորդի յովսափատայ արքայի, եւ այլն, ստէպ։ (Միայն ՟Բ.)
Յութուտասաներորդի, կամ յութտասներորդ ամի»։
eightieth.
ὁγδοηκοστός octogesimus. Վերջինն յութսուն թիւս.
of eight days.
Ըստ նախահարցըն սուրբ ուխտին՝ թլփատեցար յութօրէին. (Յիսուս որդի.։)
Ութօրեայ (այսինքն զաւուրս ութ) դեգերեալ առ դուրս խորանին վկայութեան. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Յութօրեայս յայտնութեանդ յութ եկեղեցիս իւրեանց երթալով՝ զնոցին տեղեացն եւ զկանոն կատարեն։ Եւ յամենայն իսկ ութօրեայսն խառնել պատշաճ վարկանիմ. (Յհ. իմ. ատ.։)