hasty-pudding;
gruel;
paste;
starch.
· Calfa
Որայ նոցա ոչ արասցէ զօրութիւն խիւսոյ. յն. ալեր. (Ովս. ՟Ը. 7։)
to pluck up, to root out, to extirpate;
to unclasp;
to sweep away;
to force, to take by force, to extort, to take away;
to demolish, to destroy, to pull down, to ruin;
— զատամն, to draw, to pull out, to extract a tooth;
— զաչս, to put, to tear the eyes out.
· Calfa
Ակն որ անարգէ զծերութիւն մօր, խլեսցեն զնա ագռաւք ձորոց. (Առակ. լ. 17։)
cf. Խլուրդ.
· Calfa
ԽԼՈՒՐԴ ԽԼՈՒՐԴՆ. ἁσπάλαξ talpa. Սեւամորթ մուկն խաւարասէր կամ կոյր գետնաբիր ի դաշտս եւ յարտորայս. գետնի մուկ եէր սըլանը. քեօր մուշ. կամ մուշի քեօռ (այսինքն կոյր մուկն). քեօստէպէք, քեօսթէպէկ.
Որ արդարեւ ճշմարիտկուրութիւն է, եւ զօրէն խլրդան գործէ զմարդն՝ միշտ ի ներքոյ երկրի ի խաւարին տերւոջ շրջիլ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Գ։)
to move;
to stir;
to agitate, to shake.
· Calfa
Որ չեւ էր բնաւ ի լոյս եկեալ սաղմն, անդէն խլրտեալ յորովայնի մօրն մարգարէութիւն խօսէր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 11։)
movement, impulse, agitation.
· Calfa
Իբր զճճիսբազմոտանիս ... զկենդանութիւն, եւ արկանել խլրտումն զեռալոյ. (Վեցօր. ՟Բ։)
to censure, to criticize;
to discuss, to examine, to debate, to sift.
· Calfa
Ոչ որպէս հերձուածողք խծբծեն։ Խծբծիցեն զօրէնսն. (Ոսկ. գաղ.։ եւ Ոսկ. մ. ՟Ա. 16։)
tow, hards of flax or hemp;
լնուլ խծծով, to stop with tow;
to calk.
· Calfa
Ժողով անօրինաց խծուծ կուտեալ(կամ վուշ դիզեալ), եւ կատարած նոցա՝ բոց հրոյ. (Սիր. ՟Ի՟Ա. 10։)
to apply, to devote one's self to;
to explore.
· Calfa
Միշտ հանապազ սնոտի իմաստութեան աշխարհիս խղխթեն. (Վեցօր. ՟Ը։)
cf. Խիղճ.
· Calfa
Սա զընթրիսս ելից պղծութեամբ, եւ զսեղանս անսուրբ խղճմտութեամբ. յն. անորբութեամբ տրտմի։ Խղճմտութիւն եւ զղջումն յատ յանցանաց։ Խղճմտութեամբ յանցաւորին ճանապարհն ոչ է թիւր, այլ ինքն թիւրի յուղիղ ճանապարհէ։ Միտք որ օրինօք եւ խրատու դաստիարակեալ է, ի մեղանչելն՝ խղճմտութեամբ ստգտանի. (Լմբ. էր ընդ եղբ.։ Լմբ. սղ.։ Լմբ. առակ.։)
noise, clatter, hubbub, uproar, rumour, turmoil, din, confusion.
· Calfa
Զօրէն անմիտ աղաւնեացն՝ ոչ լսէին զխլղուըրտիւն միմեանց ճճուողութեան. (Արշ.։)
of the same troop or regiment, comrade, companion.
· Calfa
Միւս մարիամ կցորդ հանդիսից, եւ յովհաննա բազմաց խմբակից։ Արսօր հրեշտակք իջեալ յերկնից մարդկան եղեն աստ խմբակից. (Գանձ.։)
Բազում հաղորդութեանցն խմբակիցք։ Խմբակցօք բազմօք կրթելով ցուցանել զայն որ առ ըմբելոյն կարեւոր տարբերութեանն է զօրութիւն. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)
to assemble, to rally, to gather together, to convoke;
to excite to blows, to set fighting;
to keep, to celebrate a feast;
— պատերազմ՝ խումբս —, to fight, to come to blows, to join battle.
· Calfa
Զօր տօնին յիշատակի նոցա խմբեալ ցնծային. (Բուզ. ՟Գ. 3։)
ԽՄԲԵԼ. Կուտել իւիք օրինակաւ. ի մի վայր բրել. միացուցանել. յաճախել. եւ այլն.
συνάγω congrego. Ի մի խումբ ժողովել, հաւաքել, զօր գումարել. կր. գումարիլ. բախիլ. ... յն. խոնարհիլ, այսինքն ի մի գալ, եւ ընդհարկանիլ. κλίνομαι, συνάπτομαι inclinor, conjungor.
to drink;
to imbibe, to suck up, to absorb.
· Calfa
Ի վճիտ աղբեղէն ծծելով յինքն՝ խմեաց զանճառելի իմաստիցն զզօրութիւն. (Տօնակ.։)
Ջերմիւթիւն արեգականն ծծեաց, խմեաց զնոսա իւրովք բոցաճաճանչ ճառագայթիւքն. (Վեցօր. ՟Գ։)
care, attention, solicitude;
nursing, attendance, duty, task;
mindfulness, diligence, assiduity;
—ով, carefully, mindfully, attentively;
— ածել՝ ունել՝ տանել, to take care of, to be mindful of, to look after;
to nurse, to tend, to attend;
to provide, to procure;
զամենայն փոյթ եւ զ— ունել զումեքէ, to take every care of;
to take great pains with;
տարածել ի վերայ ուրուք քլխնամս իւր՝ զգութ խնամոց, to surround with loving cares or kind offices, to be particularly attentive to, to wait assiduously upon;
հաստատեալ ի խնամս չարին, prone to evil.
· Calfa
Զմի օրինակ խնամ ունի (կամ տանի) ամենեցուն։ Խնա՛մ մի՛ տանիք ի ցանկութիւն։ Ընտանեաց խնամ ոչ տանիցի.եւ այլն։
Սիրեա՛ բոլոր սրտիւ զաստուած, եւ օրինաց նորա խնա՛մ ած. (Շ. այբուբ.։)
careful;
cf. Խնամակալ.
· Calfa
Եւ այս խնամածի եւ գորովագոյն հօր է։ Զի բարս որդւոց ունին ծնօղք խնամածականս. (Ոսկ. ես.։)
cf. Խնամած.
· Calfa
Իբրեւ խնամածուի հօր։ Սնուցանել նշանաւ խաչիւ քան զամենայն մարմնական խնամածուս. (Պիտ.։ Շ. բարձր.։)
tutelar, tutelary;
guardian;
trustee, administrator;
regent;
prefect;
curator, custodian.
· Calfa
Տեսե՞ր զսիրելութիւն հօրն խնամակալի. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
affinity, alliance, relationship;
հոգեւոր —, sponsorship;
արկանել —, — առնել ընդ, cf. Խնամենամ.
· Calfa
to spare, to be sparing of;
to pardon, to respect, to exempt, to privilege;
to save, to spare, to husband, to be thrifty, to administer or manage well, to be sparing of expence, to economize;
— ի կերակրոյն, to stint one's self;
— ի ժամանակն, to economize time;
— ի շրթունս, to bridle one's tongue;
— ի բարկութիւն, to abstain from wrath.
· Calfa
Զի խնայեսցէ զմեզ ի կարծեաց բազմաստուածոցն. (Վեցօր. ՟Թ։)
Որչափ յաճախեսցուք ունել զձեզ առ մեզ խնայեալ լինիք ի չարեաց. (Վեցօր. ՟Ը։)
gay, merry, cheerful, delighted, glad.
· Calfa
Խնդամիտ զօրն կատարեսցուք. (Ի գիրս խոսր.։)
to make merry, to rejoice, to give joy, to divert, to recreate.
· Calfa
Զոր օրինակ դիմակօք ոք զարդարի, ոչ զոք երբէք առ տեսիլ ցանկութեան իւրոյ խնդացուցանէ. իմա՛ յանկուցանէ. (գուցէ՝ խանդացուցանէ)։
the little finger.
· Calfa
Ծկոյթ իմ ստուար է քան զմէջ հօր իմոյ. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Բ. 10։)
to become lean, extenuated, weakened, debilitated.
· Calfa
Ծիւրեալս, ծմրդեալս, եւ կասեալս ի զօրութենէ. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
to be grieved, cast down, disheartened, unnerved;
to take to heart, to fret;
ծմրեալ ի տրտմութենէ, weighed down with sadness, sorrowful, oppressed with grief.
· Calfa
s. bot. asparagus.
· Calfa
ԾՆԵԲԵԿ կամ ԾՆԷԲԵԿ. ἁσπάραγος asparagus. իտ. sparago, gi. Բերք բանջարոյ ուղղաբերձ, թզաչափ, որ ընդ ծնանիլն եւ բեկանի, այսինքն առ օրին հատանի, մինչդեռ է փափուկ ախորժահամ. (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)
child-birth, birth;
generation.
· Calfa
Միշտ պատշաճի ծնողութիւն հօր, ծնելութիւն՝ որդոյ, եւ ելողութիւն հոգւոյ. (Գր. հր.։ եւս եւ Շ. միշտ էիդ.։ Ոսկ. յհ.։ Նանայ. եւ այլն։)
generating;
generator;
parents, progenitors;
generant.
· Calfa
Յառաջագոյն նկարեալ եւ դրոշմեալ էր մահն նորա ի խորհուրդս ծնչի իւրոյ։ Զի զաքարիայ էր ծնիչ յովհաննու։ Մարիամ միայն էր ծնիչ անդրանկանն։ Կցորդէ (զբանն) ընդ ծնչի իւրում յամենայն գործ որ ի նմա եւ արտաքոյ քա զնա։ Փախստեայ գնալ յերեսաց հօրն՝ որ ծնիչն էր ամենայնի. (Եփր.։)
the husk, shell, rind or peel of fruits;
insignificant, trifle, thing of nought.
· Calfa
knotty, gnarled, jointed, full of knots;
garter.
· Calfa
Ի կատարեալ հասակի (ցորենոյն) ծնկակապ կազմածոյ զօղոյն՝ կատարի հասկն նորա։ Հաստատեալ վերանայ ծընկակապ կապօքն։ Ծնկակապ կապօք հանգոյց առ հանգոյց. (Վեցօր. ՟Ե։)
to exhaust, to tire out;
to depress, to overdo;
tomortify, to emaciate, to weaken, to make lean.
· Calfa
Յաշխատութիւն քննութեան, որով ծիւրեցին ծնկեցին զանձինս իւրեանց փիլիսոփայքն. (Վեցօր. ՟Գ։)
ascendant, birth, nativity.
· Calfa
Զի զծննդաբախտն ի ծննդոցն հաստատեսցեն. (Վեցօր. ՟Զ։)
to write a genealogy, to cite onesancestors;
to profess astrology.
· Calfa
Զորդի ի հօրէ ծննդաբանել. (Խոր. ՟Ա. 1։)
genealogy, list of ancestors;
genethliacs, horoscope, astrology;
— դից, theogony.
· Calfa
ԾՆՆԴԱԲԱՆՈՒԹԻՒՆ. γενεθλιαλογία genethlialogia, praedictio e natali die. Ախտարք. աստղահմայութիւն. սուտ գուշակութիւն յօրէ եւ ի հանգամանաց ծննդեան ուրուք.
horoscope;
ascendant, nativity.
· Calfa
Ասեն, զօրութիւն իմն մեծ ունին գնացք նոցա, եւ ծննդաբաշխ ծննդոցս կազմեն։ Ի ծննդաբաշխ բախտն ունիցի իշխանութիւն. (Վեցօր. ՟Զ։ եւ Շիր.։)
faculty of reproduction, generative faculty.
· Calfa
Զի տացէ նոցա բնութիւն եւ զօրութիւն ծննդագործութեան. (Վրդն. ծն.։)
generative faculty;
fecundity, fertility.
· Calfa
Զբազմօրեայ ամլութիւն երկնի եւ երկրի ի ծննդականութիւն փոխարկէր։ Փարինք եւ երկաթ ի ծննդականութիւն հրափայլութեան. (Խոսր.։)
concerning or relating to parents, paternal or maternal.
· Calfa
Ծնողական սէր, կամ գութ, աղէտք, օրէնք, հնազանդութիւն. (Նար. երգ.։ Եփր. ծն. քրիստոսի.։ Երզն. լս.։ Պիտ.։ Տօնակ.։)
generation, paternity, maternity.
· Calfa
յատկութիւնքն զանազանեալ. այսինքն ծնողութիւն, եւ ծնելութիւն, եւ ելողութիւն։ Միշտ պատշաճի ծնողութիւն՝ հօր. (Գր. հր.։)
Գերագոյն ծնողութեանն (հօր աստուծոյ), յորմէ ամենայն տոհմ ի երկինս եւ ի յերկրի անուանի, եւ է՛, որպէս պատճառ էից. (Դիոն. ածայ.։)
birth;
midwifery, obstetrics.
· Calfa
Որդի հօր, այն որ ի սկզբանէ յաւարտենից առանց փոփոխելոյ է նա ընդ հօր իւրում ի ծնչութեան. (Եփր. ՟ա. կոր.։)
cf. Ծնող.
· Calfa
Զամենայն ինչ զորդւոյ՝ հօր վարկանի ի պատիւ ծնողին. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Բ։)
jaw;
cheek;
edge;
frieze;
brim;
cornice;
parapet, breastwork;
ապտակ ածել ի —սն, հարկանել զ—ս ուրուք, to slap the face, to box the ear;
cf. Իջանեմ.
· Calfa
Որոյ չեւ եւս էր փաղփաղեալ բողբոջեալ մրադիր բոյսք մօրուացն ընդ ծնօղսն. (Յհ. կթ.։)
σιαγών, γνάθος maxilla, mala, gena, mentum. ծամելիքն ողջոյն, ներքոյ եւ արտաքոյ. ոսկրն ատամնաշար, եւ տեղի մօրուաց. երեսք. այտք. կզակ. կլափ.
to cause to fast.
· Calfa
Տալ պահել զծոմ. եւ Զօրսն առնել ծոմ.
Զհինգ օր ծոմացուցեալ մովսիսի պահովք։ Զանասունս ծոմացուցանեն ըստ օրինակի նինուացւոցն. (Կամրջ.։ եւ Տօնակ.։)
sea;
lake;
the molten sea in the Temple;
—ն լայնասփիւռ, the main sea, the deep, the high or open sea;
անդունդք ծովու, the depths of ocean, the mighty deep;
ի խորս ծովու, far out at sea;
կապուտակն ծովուց, sea-green;
ջուր —ու, sea-water;
հէն ծովու, sea-rover, pirate;
ընտել ծովու, accustomed to the sea;
ընդ ծով եւ ընդ զամաք, by sea & land;
գնալ ընդ —, to go to sea, to put to sea, to sail;
անցանել ընդ —, to go over or across, to cross the sea;
զեփիւռ ծովու, sea-breeze;
հողմախաղաղ —, հարթածաւալ —, calm sea, as smooth as glass;
կապուտակային՝ անշարժ՝ խաղաղաւէտ՝ ընդարձակ՝ անհուն —, blue, still, quiet, vast, immense ocean;
մոլեգնութիւն ծովու, the raging or fury of the sea, the roughness of the waters;
ալեկոծ՝ յուզեալ է —ն, the sea is turbulent, swelling, rolling;
ալեկոծի, փրփրէ ծովն, the sea runs high, foams, froths;
մրրկալից՝ մոլեգին՝ զայրագին՝ փրփրադէզ՝ ահեղագոչ՝ անսանձ՝ սպառնալից՝ անգութ —, stormy or tempestuous, dreadful or furious, angry or raging, foaming, thundering or roaring, unruly or ungovernable, threatening, pitiless ocean;
— աչեր, blue of sea-green eyes.
— հեշտութեանց՝ ցաւոց, a sea of delights, of griefs or sorrows.
· Calfa
Ի յանսահման ծովէն հօր գթութգեանց բղխմունք։ Ելանել ի ծովն կենդանի, եւ անտի հոսեալ ի ձեզ զվտակս քարոզութեան. (Շար.։ Ագաթ.։)
that voyages or goes by sea, sailing;
ploughing the sea;
— լինել, to sail, to navigate;
— ընդ երկիր բերեալ լինել, to pass over the sea as if by a bridge.
· Calfa
այսր անդր երերեալ տատանի՝ զօրէն ծովագնացիկ նաւի ընդդէմ հակառակ շնչոց. (Փիլ. ել. ՟Բ. 45։)
cf. Ծովագնաց.
· Calfa
այսր անդր երերեալ տատանի՝ զօրէն ծովագնացիկ նաւի ընդդէմ հակառակ շնչոց. (Փիլ. ել. ՟Բ. 45։)
tempestuous, very agitated, stormy, billowy;
tempestuous as the sea;
— նաւ, tempest-tossed ship;
— լինել, to be agitated by waves;
to be harassed or tossed about, to turn on all sides.
· Calfa
Ծովածուփ եռացումն, հեղեղատ, խռովութիւն, բռնութիւն, անօրէնութիւն. (Պիտ.։ Վրդն. ծն.։ Եղիշ. ՟Բ։ Եփր. աղ.։ Մանդ. ՟Ը։ Ծովածուփ կենցաղ. Շար.։ Խոսր.։ Սարգ. ՟բ. յհ.։)
engulphed by the sea;
— լինել, to be swallowned up by the sea.
· Calfa
Զի՞նչ շահ իցէ ի յօրինել նաւի, եթէ նաւավարն ծովակուլ լինիցի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 20։)