dog-headed;
doghead;
Anubis, cynocephalus;
cynocephalus, baboon, monkey;
dog's-head.
Զիար՞րդ, շանագլո՞ւխ եմ ես այսօր ի տունս յուդայեան. (Եփր. թագ.։)
fulminating, fulminant;
— թթուուտ, fulminic acid.
Որպէս զշանթական հուրդ, որ յորժամ անկանի՝ զինքն եւ յտեղին ծածկէ զաչաց. (Վրդն. պտմ.։)
cf. Շանթընկէց.
Զարհուրեալ եւ դողացեալ ի շանթաձիգ նետիցն հրեղինաց։ Զշանթաձիգ բարկութիւն հրեղէն անձրեւացն է իմանալ. (Նար. յովէդ.։)
cf. Շաչիւն.
(յորմէ Շաչելն) Նոյն ընդ Շաչիւն.
cf. Շաչումն.
Ձիաստացք խոցոտեն զիաչս եւ զգլուխս. եւ է շաչիւնն՝ յօդսն գոլով ահագին, խոցոտելով զլսելիսն։ Մեղուք դիմեն միանգամայն շաչմամբ։ Իժն զտտունն յոյժ շաչմամբ գնդաձեւ քարշելով. (Փիլ.։)
noise, burst, crackling, crash;
rustling, rumbling;
report, clap, explosion;
resounding;
gurgling, murmur.
Ձիաստացք խոցոտեն զիաչս եւ զգլուխս. եւ է շաչիւնն՝ յօդսն գոլով ահագին, խոցոտելով զլսելիսն։ Մեղուք դիմեն միանգամայն շաչմամբ։ Իժն զտտունն յոյժ շաչմամբ գնդաձեւ քարշելով. (Փիլ.։)
mass of rock salt;
— սառի, block of ice;
iceberg.
Ետ կապել շառաշիղս տղի ի վերայ ողին նորա. (Ագաթ. յորմէ եւ այլք. իսկ Սարկաւագ վարդապետ բացատրէ՝ Արձանս տթղի։)
Պա՛րտ էր գողիաթու յորսայս անկանել ի շառաչմանէ քարին. (Տօնակ.։)
cf. Շաչիւն;
cf. Թնդիւն;
tinsel.
Պա՛րտ էր գողիաթու յորսայս անկանել ի շառաչմանէ քարին. (Տօնակ.։)
Պա՛րտ էր գողիաթու յորսայս անկանել ի շառաչմանէ քարին. (Տօնակ.։)
to send forth shoots, to throw out suckers, to sprout, to shoot, to bud, to put forth buds, to germinate;
to generate, to procreate;
to emit rays, to beam.
long-lived, long-living.
eating a great deal, great eater, glutton, gormandizer, voracious, devouring, ravenous.
զորդի իւր զշարայ զյոլովածին եւ զշատակեր. (Խոր. ՟Ա. 11։)
very talented, very intelligent;
judicious.
Բազմահանճար. յոգնահանճար.
polymathy, great erudition, great experience.
πολυπειρία multarum rerum experientia et peritia. Հմտութիւն բազում իրաց. փորձ եւ տեղեակն. գոլ յոյժ.
having a great deal of water, abounding with water;
aqueous.
εὕυδρος aquosus, bene rigatuts. Ուր իցէ յորդ եւ առատ ջուր. ջրարբի. քաջ ոռոգեալ. ջուրը շատ՝ պօլ.
cf. Շատանամ.
Պատուիրեն վայրենի բանջարօք շատել։ Շատեա՛լ լիջիք յորում որչափ կայքդ. (Եւագր. ՟Ի. ՟Ի՟Բ։)
cf. Շատախօսութիւն.
Շատխօսութիւն աստ զցոփութիւնն կոչէ, յորժամ ոչ զպատշաճսն խնդրիցեմք յաստուծոյ։ Համարին՝ եթէ ի շատխօսութենէն ինչ լսելի լինին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 19։)
Ո՞ր օգուտ ի բազում բանիցն, ուր շատխօսութեանն հոսանք իբրեւ յաղբիւրէ դիմեն յանզգայութենէ. (Ածաբ. ՟Ժ՟Զ. յորմէ եւ Խոր. ՟Բ. 89։ Յհ. իմ. երեւ.։)
great number of, great quantity, great deal, multitude, abundance, plenty.
πλῆθος, ἁφθονία multitudo, abundantia, copia, ubertas եւ այլն. Շատ գոլն ո՛ր եւ է իրաց. առատութիւն. յորդութիւն. յոլովութիւն. յաճախութիւն. բազմութիւն. հոծութիւն. բազմամարդութիւն. ընդարրձակութիւն.
Հարկաւորացն առատութիւն շատութեան։ Պայծառութիւն շատութեան պտղոցն, յոքնազանտ երամոցն աճեցեալ շատութեամբ։ Ոչ թողու զմեզ պատաղել զայսու շատութիւն իրիս՝ որ առաջիս կայ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։ Պիտ.։ Խոսր.։)
composer, writer, author;
cf. Շարագրած;
letter, character.
Նկարագիրդ առակական է, որպէս ամենայն շարագիրք սողոմոնի. զի զմովսէս եւ զեզրաս ոչ գտանեմք այսու շարագրաւ շարագրեալ. (Վանակ. յոբ.։)
composition, wording;
work, writing, works, treatise;
memory, monument.
Գրէ յովհաննէս ի կատարածի աւետարանական շարագրածին։ Դնել ի շարի աստ զշարագրածս, եւ այլն. (Արծր. ՟Գ. 12։)
compound;
composed;
arranged, put in order;
prosaic.
Եւ է շարադրականն՝ շինողական, որ յայլազտան սեռիցն յարաբարդեալ ժողովի ի մի գոյութիւն. (Անան. եկեղ։)
Ո՛չ զհոգին բանական՝ մարմին կարծեմք շարադրական, եւ ոչ դարձեալ զյոքնամասնական մարմինն՝ պարզ հոգի բանական. (Սարկ. հանգ.։)
to put together, in order, to arrange, to re-unite, to connect, to join, to combine;
to construct, to make, to form;
cf. Շարագրեմ.
Վերադրեալ զմարդկային յետնութիւնս, յորմէ անճառաբար պարզն յիսուս շարադրլեցաւ. (Դիոն. ածայ.։)
Իբրեւ անդամք շարադրեալք ի գլուխն քրիստոս. (Անան. ի յովնան.։)
combination, conjunction, connection;
arrangement, disposition;
construction;
syntax;
cf. Շարագրած.
Անունն է ձայն նշանական ըստ շարադրութեան՝ առանց ամանակի։ Ըստ շարադրութեան. զի բնութեամբ յանուանց ոչինչ է, այ յորժամ եղիցին նշանակ. (Պերիարմ.։)
to conjoin, to join with, to unite.
Ոմն պարզ, եւ ոմն շարալծեալ։ Ոմանք են պարղք, եւ ոմանք շարալծեալք։ Մի ըստ եզոջէ զբոլոր նորա շարալծեալ յոլովութիւն խրատուց. (Պիտ.։)
pus, matter, ichor, sanies, purulence;
rottenness;
stench, stink;
— առնուլ;
to effervesce, to swell, to become inflamed.
cf. Շարաւածոր.
Շարաւալից թարախն յոբայ յայտ առնէ զժահահոտութիւն մեղացն ադամայ. (Լծ. կոչ.։)
cf. Շարաւածոր.
Շարաւալից թարախն յոբայ յայտ առնէ զժահահոտութիւն մեղացն ադամայ. (Լծ. կոչ.։)
purulent, full of pus or sanies, ichorous, sanious, putrid, rotten, fetid.
Որ ծորէ յիւրմէ զշարաւ. կամ յորմէ ծորի շարաւ. կամ ծորեալ իբրեւ զշարաւ. թարախածոր.
to range, to arrange, to set or put in order, to dispose;
to marshal;
— զմարգարիտս, to string pearls;
— զնշանագիրս, to compose.
shaken from the foundations.
Երկիր անիծեալ, շարժահիմն յողդողդեալ ընդ ժամանակս ժամանակս. (Ագաթ.։)
cf. Շարժումն.
mobility.
Ուր շարժողութիւն է, անդ եւ զգայութիւն. այլ ո՛չ ուր զգայութիւն է, անդ եւ շարժողութիւն. վասն զի որպէս տրպաոյն ինչ զգայութիւն ստորադասեալ է ընդ շարժողութեամբ. (Անյաղթ պորփ.։)
mobility;
motion.
Չորս զգայութիւնքն հանդերձ շարժութեամբ (տեղականաւ). (Անյաղթ պորփ.։)
movement, motion, stir, stirring, nod, shake, toss;
fluctuation, staggering;
excitation, provocation;
agitation, motion, impulse, commotion, emotion;
gesture, action;
earthquake;
movement;
զշարժմունս երակաց զննել, to feel the pulse;
cf. Ընդոստ.
κίνησις, σάλος, σεισμός, ταραχή motio, motus, commotio, jactatio, fluctuatio, turbatio. որ եւ ՇԱՐԺ, ՇԱՐԺՈՒԹԻՒՆ. Շարժիլն ո՛ր եւ է օրինակաւ. յեղափոխիլն. փոփոխումն. ծփումն. տատանումն. յուղումն. ամբոխումն.
moveable, moving;
versatile, unsteady, unsettled;
առաջին —, the primum mobile;
— ի հողմոյ, shaken by the wind;
— եւ անշարժուն ստացուածք, personal and landed property.
Եւ որպէս Երերուն. փոփոխական. դիւրաշարժ. յողդողդ. եւ Շարժեալ. ցնցեալ.
continuous, continual, non-intermittent.
Շարունակք անշարժ շարժունք շարադրեցան (աստեղք հաստատութեամբ), յոր մոլարք ոչ մոլորեալք մոլորեցան. (Շ. միշտ էիդ.։)
cf. Շափիւղայ.
ՇԱՓԻՂԱՅ ՇԱՓԻՒՂԱՅ կամ ՇԱՓԻՂ, գրի եւ ՇԱՓԻԼԱՅ. եբր. սաֆիր, սաֆֆիռ . յորմէ եւ յն. σάπφειρος sapphirus. իտ. zaffiro. Ակն պատուական՝ երկնագոյն, կամ ծիրանագոյն, կամ դեղնագոյն, ոսկի երակօք. կէօք եագութ, սարը եագութ. (ըստ ոմանց՝ նաեւ լաճիվէրտ եւ այլն) Տե՛ս (Ել. ՟Ի՟Դ. 10։ ՟Ի՟Ը. 18։ ՟Լ՟Թ. Եզեկ. ՟Ա. 16. եւ այլն։)
to slant, to slope, to incline;
to go astray, to turn aside or away, to deviate, to swerve, to go out of one's way;
շեղեալ անկիւն, oblique angle;
շեղեալ քառանկիւն, rhomboid.
Նման գոլ եղեգան, զոր յորժամ հարկանիցէ հողմ, ընդ նմին շեղեսցի. (Կիւրղ. գանձ.։)
to collect, gather or heap together, to heap up, to amass, to pile up, to accumulate, to hoard;
—կուտեալ մեղօք, laden with sins.
Շեղջակուտէ եւս ինքեան զհայհոյութեանն դատապարտութիւն. (Սարկ. հանգ.։)
cf. Շեղջակուտեմ.
Անցաւորիս փութով զարկածս յոլովաբար շեղջեն յոգիս. (Համամ առակ.։)
Բացաւ գլխով շեղջել օրըստօրէ զհայհոյութեանն չարապէս մթերս. (Սարկ. հանգ.։)
acutely, pointedly, piercingly, sharply, keenly;
instantly.
Հարեալ ուժգնակի տապարաւ զգագաթն սրբոյն, եւ նոյնժամայն շեշտակի ճեղքեալ մինչեւ յունկն նորա. (Ճ. ՟Բ.։)
cf. Շեշտոլորակ.
ՇԵՇՏՈԼՈՐ ՇԵՇՏՈԼՈՐԱԿ. ὁξύτονος qui acuto tono finitur, cujus ultima syllaba accentu acuto effertur. որ եւ ՅԱՆԳԱՇԵՇՏ. Ասի զբառէ՝ որոյ վերջին վանկն ունի զշեշտ, ոլորակեալ շեշտիւ կամ բթիւ. որպիսի են հասարակօրէն բառք հայոց եւ թուրքաց։
Յորժամ սուր եւ յորդելակ հնչմամբ ի վեր փողելով շունչն՝ կալցի զելս ձայնին, շեշտոլոր ասի։ Եւ լինի բուն շեշտոլորակի, թէ՛ յանուաիս ( recte յանուանս) իցէ եւ թէ՛ ի բայս, ի վերայ այն հեգիցն՝ որ ունին այբ կամ եչ կամ ին. զի յորժամ զսո՛ւր սոլորակն սոքա առնուն, բնութեամբ շեշտոլորք ասին. իսկ այլք ի ձայնաւորաց թէ առնուն զշեշտն, դրութեամբ եւ պատահմամբ ասին. (Գրչ. գէորգ.։)
word accented on the last syllable;
barytone.
ՇԵՇՏՈԼՈՐ ՇԵՇՏՈԼՈՐԱԿ. ὁξύτονος qui acuto tono finitur, cujus ultima syllaba accentu acuto effertur. որ եւ ՅԱՆԳԱՇԵՇՏ. Ասի զբառէ՝ որոյ վերջին վանկն ունի զշեշտ, ոլորակեալ շեշտիւ կամ բթիւ. որպիսի են հասարակօրէն բառք հայոց եւ թուրքաց։
Յորժամ սուր եւ յորդելակ հնչմամբ ի վեր փողելով շունչն՝ կալցի զելս ձայնին, շեշտոլոր ասի։ Եւ լինի բուն շեշտոլորակի, թէ՛ յանուաիս ( recte յանուանս) իցէ եւ թէ՛ ի բայս, ի վերայ այն հեգիցն՝ որ ունին այբ կամ եչ կամ ին. զի յորժամ զսո՛ւր սոլորակն սոքա առնուն, բնութեամբ շեշտոլորք ասին. իսկ այլք ի ձայնաւորաց թէ առնուն զշեշտն, դրութեամբ եւ պատահմամբ ասին. (Գրչ. գէորգ.։)
steep, abrupt;
declivity, slope;
անկանել ի —, to fall in one's back, to fall supine.
ὔπτιος supinus, resupinus, in dorsum versus ἑπίφορος proclivis ἁπόκρημνον praeceps, decilvitas. (լծ. շեղ, եւ սեպ. ռմկ. շեվ, շիվ, շիպ, շեվգ. եւ լտ. սու՛փինուս ). Զառ ի վայր. յորսայս անկեալ. եւ Սեպացեալ ափափայք. ... եւ այլն.
splinter of wood, chip, lath, strip, slip, part, morsel;
— պտղոց, slice, bit, piece;
— տակառաց, barrel-stave;
— կերպասու, strip of fine linen;
— ընդ — ստեղանցն, through the balustrade.
Զշերտ փայտից ողջակիզին յուս իւր եբարձ իսահակ. (Երզն. մտթ.։)
cf. Շիկնիմ.
Յառաջ գան առանց շիկնելոյ եւ պատկառելոյ ի ձեռնագրութիւն քահանայութեան. (Սարկ. քհ.։)
cf. Շճուկ.
Շիճ՝ ապականեալ ցորեան է յանձրեւոյ. եւ որպէս շիճուկ թանի թթուեալ է. վասն որոյ ասէ յովբ, ուղեղ նորա շճեսցէ. (Գրչ. արիստակ. եւ Գրչ. գէ.։)
rudely, coarsely, clownishly, boorishly.
Մովսէս եւ եղիա. մինն նրբալեզու եւ ծանրաձայն, եւ միւսն շինականագոյնքան զբազումս։ Չես աղքատագոյն քան զայրին, եւ ոչ շինականագոյն քան զպետրոս եւ զյովհաննէս։ Զառաջին՝ մեր քաղաքս (անտիոք) էառ զանուն քրիստոնէութեան. իսկ ի ցածութեան հրահանգսն եւ քան զշինականագոյն քաղաքսն վատթար գտանիք. (Ոսկ. մտթ.։)
populated places of country.
Վասն վնասու փախուցեալք ի շինավայրաց՝ օձանման ի քարածերպս սուզանէին. (Վանակ. յոբ.։)