beggar, mendicant, supplicator;
begged, borrowed;
— շրջել, to go begging, to mump;
cf. Մուրանամ.
· Calfa
ՄՈՒՐԱՑԻԿ որ եւ ՄՈՒՐԻԿ, ՄՈՒՐԱԿԱՆ. Մուրօղ. դրանկ աղքատ. մուրացկան.
roasted wheat.
· Calfa
Մուրկ է, յորժամ ի հասեալ հասկիցն առեալ փխրեսցէ ձեռօք եւ աղացասցէ. (Մեկն. ղեւտ.։)
hammer;
— քարահատաց, stone-cutter's pick;
կտցաւոր —, pick-axe, mattock.
· Calfa
Եհար մրճովն ի վերայ գագաթանն, եւ գոգեաց զսաղաւարտն ... տեղի տայր սաղաւարտն մրճին սմբատայ. (Մամիկ.։)
mendacity.
· Calfa
Սիրով յանձն առցուք զաղքատութիւն եւ զմուրողութթիւն։ Թէ մուրողութեամբ իցէ, եւ թէ օտարութեամբ, նովաւ եւեթ կեցցուք։ Կամ թէ յօտարութեան մուրողութեան եւ վախճան. (Փարպ.։)
Պանդխտութեամբ շրջել յաշխարհի, եւ մուրողութեամբ կենցաղավարել ի կեանս. (Սարգ. ՟գ. յհ.։)
beard;
աղեբէկ —, gray-beard;
տգեղ, թաւ, անյարդար —, a sorry, thick, uncouth or neglected beard;
մօրուօք դալարանալ ծնօտիցն, to have the face covered with down, or soft hair;
մօրուս արձակել, to grow a beard;
օր սափրելոյ զմօրուս, shaving-day;
սափրել զմօրուս իւր, to shave oneself;
to get shaved;
ածելել զմօրուս ուրուք, to shave any one, to trim;
աճեցուցանել զ—ւս, to let one's beard grow;
ծաղկին — նորա, his beard begins to grow.
· Calfa
cf. Մռնչեմ.
· Calfa
Յորժամ հաղորդիմք մարմնոյ նորա, իբրեւ առիւծ՝ որ հուր շնչէ եւ բոց մռնչայ, այնպէս երեւիմք ահաւոր սատանայի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 45։)
dog-muzzled;
dog-faced.
· Calfa
Աչքն (թաթարաց) էր նեղ իբրեւ զձագու, քիթն կարճ իբրեւ զկատուի, դունչն մռուղ իբրեւ զշան. (Մաղաք. աբեղ.։)
rebellion, revolt.
· Calfa
Իբրու Մռուտն կամ մռուղն գոլ. մռմռումն. աղմուկ. ապստամբութիւն.
to break or reduce to pieces, to grind, to pound, to bruise, to crush, to triturate;
to hash, to mince.
· Calfa
Մանրեա՛ զամանն, զի ցուցցի ստացուած իւղոցն։ Հեզութեամբ քակտէր զլարս աղեղանց, եւ զնետսն մանրէր։ Լեառն (կործանեալ) փշրէ զոր ի ներքոյն ունի, որպէս եւ զադամ գլորեալ՝ մանրեաց զներքոյսն իւր. (Իսիւք.։)
Առեալ զդահեկանն (կամ զդեկանն) եւ տարեալի շուկայն՝ մանրեաց, եւ ետ աղքատաց. (Ոսկիփոր.։)
composed of small ones;
— ձկունք, a great deal of small fry.
· Calfa
Որոյ երամն բաղկանայ ի մանունց կամ ի փոքրկանց.
minute, little, very small, tiny.
· Calfa
Մանկտի մանրիկ ելին ի քաղաքէն։ Կալացո՛ւք մեզ աղուեսունց մանրկունս (կամ փոքրկունս, կամ փոքունս). (՟Դ. Թագ. ՟Բ. 23։ Երգ. ՟Բ. 15։)
Ցօղ իջմամբ հովիտ շուշանաց, հիւսիսի մանրիկ անձրեւաց. (Շ. տաղ.։)
dermopterous;
hymenopteral;
hymenopter.
· Calfa
Զկէսն հաշկաթեւս անուանեցին, այսինքն զարծուիս. եւ զկէսն մաշկաթեւս, այսինքն զջղջիկանս գիշերոյ։ Ջղջիկան թռչի թաղանթագեղ մաշկաթեւ թեւօք. (Վեցօր. ՟Ը։)
made of leather, of skin, membranous.
· Calfa
Ունի ոտս լայնշիս մաշկեղէնս. իբր թաղանթաւորս, կամ մաշկաթեւս. (Վեցօր. ՟Ը։)
cf. Մաշկեայ;
garment of skins;
գօտի —, leather girdle;
ոտք —ք, web-footed;
մարմին —, human skin;
mortal coil.
· Calfa
Ունի ոտս լայնշիս մաշկեղէնս. իբր թաղանթաւորս, կամ մաշկաթեւս. (Վեցօր. ՟Ը։)
cf. Մաշումն.
· Calfa
Զայս ամենայն մաշուածս մատաղագոյն մարմնոյն հանդերձ շնչով շարամանելով՝ ասասցուք սպիտակ մաղաս. (անդ։)
to lose the hair, to become bald, depilated, bald-headed.
· Calfa
μαδίζω depilis sum, pilis careo. (լծ. յն. մատի՛զօ ). ըստ հյ. որպէս թէ մազատիլ. այսինք Ճաղատ լինել. թափիլ հերաց. լերկանալ իբրեւ զմաշ կամ զմաշկ.
fog;
cf. Մառն.
· Calfa
Խաւար, մութ, մէգ, մառն, մռայլ (որպէս փաղանուանք). (Հին բռ.։)
Ծածկեցաւ մառամբ քաղաքն ամենայն. (Բառ. ստեփ. լեհ.։)
fog, haze, mist;
darkness, obscurity;
օր ամպոյ եւ —խղոյ, cloudy and tempestuous or stormy day.
· Calfa
γνόφος, ὀμίχλη , ἁχλύς caligo, nebula, tenebrae θύελλα procella. (գրի եւ վրիպակաւ Մարախուղ. ի ձայնիցս՝ մառ, մառն. եւ խուղ. կամ խուլ կամ հոյլ եւ այլն) Մէգ. բալ. շոգի. օդ թանձր՝ որպէս գոլորշի վերացեալ, կամ ամպ վայրիջեալ եւ զնստեալ իբրեւ զծուխ եւ զշամանդաղ, խոնաւ եւ խոնաւացուցիչ, մթագին եւ մթագնիչ՝ որպէս աղջամուղջ. եւ Մէգ մրրկեալ. մրրիկ. մշուշ, բալ.
Սուլմամբք բքոցն, եւ յիրերաց վերայ կուտակեալ մառախղիցն թունիւք։ Յանկարծակի պարփակեալ մառախղով (կամ մառաղխով). (Պիտ.։)
pantry, store-room, cellar, larder, buttery;
wine-cellar, wine-vault, canteen.
· Calfa
Որ ի գործ մառանին կամ խոհակերոցի զբաղեալ է։ Որ հաւատացեալն է զհոգս մառանին։ Որում հաւատացեալ է հոգ մառանի. (Բրս. հց.։)
Սպառէր զմառանս գինւոյն, եւ զկարասս ամենայն մառանացն տայր բաշխել աղքատացն. (Բուզ. ՟Դ. 12։)
partial;
partitive.
· Calfa
Յէակացն ոմանք մասնականք են, եւ ոմանք հանուրք։ Մասնականքն՝ որ կոչին անհատք. (Անյաղթ պորփ.։)
Մասնական իշխանութիւնք, կամ յանցանք. (Շիր.։ Սկեւռ. աղ.։)
sharing in, participating;
— լինել, to partake of, to be a party concerned, to take a share.
· Calfa
μεριστής particeps. Կցորդ մասին. հաղորդ, բաժանորդ.
Ի սկզբանէ սրբոցն մասնակից արա՛ զիս։ Հատանեն ընդ մէջն, եւ մասնակից առնեն անհաւատիցն. (Յհ. գառն. աղ. եւ Յհ. գառն. խր.։)
participation, share.
· Calfa
μετοχή participatio, communio. Հաղորդութիւն, հաղորդակցութիւն. կցորդութիւն.
to communicate, to impart;
to distribute, to divide, to share;
to contribute, to give.
· Calfa
μερίζω partior, participem facio, communico. Մասն ինչ տալ. մասնակից առնել. հաղորդել (զիմն կամ զոք). բաշխել. բաժին հանել. ըստ մասին ցուցանել. հաւասարել.
Ապրուստ կերակրոյ փշրանաց հացի ի բազմազեղդ քո սեղանոյ մասնաւորեսցես։ Ըստ ճարակօղն քաղցկեղի առ բնաւ անդամս մասնաւորեալ զախտին տարածումն. (Նար. ՟Լ՟Է. եւ ՟Ժ՟Ը։)
Զհաղորդութիւնս զայս մասնաւորեա՛ ճաշակման երեկոյին աշակերտացն. (Պտրգ.։)
to participate, to partake, to share in, to take part in, to be concerned, to interest oneself;
— ընդ հարկաւ, to contribute in some measure.
· Calfa
եւ հ. (յն. ոճով). μερίζομαι particeps fio, communicor, sortior. Մասնակից եւ հաղորդ լինել՝ գտանիլ. ստանալ ըստ մասին. վիճակիլ մասին.
Խաչ արծաթեղէն, յորում ի տէրունական խաչէն էր մասնաւորեալ. այսինքն մասն մի եդեալ. (Կաղանկտ.։)
cf. Մասնաւորեմ.
· Calfa
ՄԱՍՆԵՄ ՄԱՍՆԻՄ. cf. ՄԱՍՆԱՒՈՐԵՄ, cf. ՄԱՍՆԱՒՈՐԻՄ. ըստ յն. ոճոյ, Հաղորդել, իլ. վիճակել, իլ. մասն մասն բաժանել, իլ.
Ո՛վ անհուն ունակութեանս ծովական մասնեալ շաղկապիս ըստ մեզ, եւ ոչ անդնդական խորոցն գիտակ. (Քեր. քերթ.։)
parcel;
particle, molecule.
· Calfa
Աստեղաբաշխութիւն ուսումնականին գոյ մասն, իսկ բոլոր իմաստասիրութեան մասնիկ։ Ոչ է այլոյ արհեստի մասն կամ մասնիկ՝ գործի նորին. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)
Ոչ գիտեն զբանականութեան մասնկունս եւ զտրոհմունս եւ զբաղդատութիւնս. (Երզն. քեր.։)
in rut, neighing after, ready to mount, covering, mounting;
— ձի, stallion, stud or entire horse, stone-horse.
· Calfa
Նման այծից քաղաց, եւ ձիոց մատակախազից. (Մանդ. կամ Եփր. պհ.։)
administrative.
· Calfa
Որ զմատակարարականն յերուսաղէմ կատարեաց զփրկութիւն. (Կիւրղ. թղթ. առ կոստանդ.։ (յն. տիեզերական։))
administration, management;
economy;
stewardship;
dispensation, distribution.
· Calfa
Ոչ քաղաքավարութիւն եւ ոչ մատակարարութիւն ի վերայ սոցա (մրջման եւ մեղուի) ասելի է։ Ոչ ստգտանել զմատակարարութիւնն (աստուծոյ). (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Գտէք զխորհուրդ մատակարարութեանն, որ եղեւն ի մարդիկ, թէ ո՞յր աղագաւ արար տէր. (Լմբ. էր ընդ եղբ.։)
horse-breeder.
· Calfa
Եկեալ ածին փիլիպպոսի մատակպանքն ի կուտիցն ձի կարի մեծ յոյժ. (Պտմ. աղեքս.։)
to seal with a signet-ring, to seal up.
· Calfa
Ծրարեն (զինչս), եւ մատանեն, եւ բազում անգամ յերկիր թաղեն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
Մատանեալն՝ որ կայր ի վերայ մագաղաթի, ունէր վեց կնիք. (Ուռպ.։)
ring;
signet-ring, seal, stamp;
cf. Մատնոց;
ոսկի, ադամանդեայ —, gold-ring;
diamond-ring;
— պատկերեալ, cameo-ring;
հարսանեկան —, wedding-ring;
— կրել, to wear a ring;
կնքել —նեաւ, to seal with a ring.
· Calfa
Զայս ամենայն բարութիւնս նոցա վճիռ տալով դնէ իբրեւ մատանի ի վերայ զաղօթսն առ հայր. (Արշ.։)
writer, author, bibliographer;
book, writing;
cf. Մատենագրական;
ընտիր —, classic author;
յոռի —, sorry writer, scrawler, scribbler;
—ք, men of letters, the literati.
· Calfa
Քաղդէացւոց մատենագիրն յիշատակէ։ Յետ որոյ զնոքումբք ածեալ մատենագիրն խօսի։ Յունաց մատենագիրք։ Յուստոս հրէից մատենագիր. (Եւս. քր.։)
to write or compose a book, to put down in writing;
to book, to register, to transcribe.
· Calfa
Զչքնաղ զարմանալիսն սուտ ի նմանէ գործեալ մատենագրեցին։ Մատենագրեցաւ առ ի նոցանէն ոչ խառնիխուռն ինչ տաճարին մերոյ շինուած. (Եւս. քր. ՟Ա։)
bibliography;
literature;
writing, book, work.
· Calfa
Ի քաղդէական մատենագրութենէն։ Զքաղդէացւոց մատենագրութիւն։ Ի բերոսեսեայ մատենագրութեանցն։ Արժանի եղեն մատենագրութեան։ Իւրաքանչիւր աշխարհաց մատենագրութեանց. (Եւս. քր. ՟Ա։)
library;
փոքրիկ —, book-case, book-shelves.
· Calfa
Յաղեքսանդրացւոց քաղաքին ի մատենակալս դիւանացն եդեալ պահէին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
cf. Մատենագրեմ.
· Calfa
Լքեալ լինին ընթացք ձեռացս՝ մատենաւորել զայսր աղէտաբեր համբաւուց ցոյցս. (Արծր. ՟Դ. 2։)
cutting off or amputating another's finger.
· Calfa
Որ հատանէ զմատն կամ զմատունս այլոց չարաչար տանջանօք. որպիսի էին հին աղանդաւորք յաղուանս.
Ժողովեալ զդասս մանկանց՝ դիւաց եւ քրմաց եւ մատնահատաց (կամ մատնահարաց). (Կաղանկտ.։)
pointing at, indicating with the finger;
— առնել, լինել, to point at, to addict, to indicate;
to betray;
to deride, to scoff, to ridicule, to quiz, to make a laughing-stock of.
· Calfa
Ակնարկէին միմեանց, մատնացոյց առնէն զնա։ Գայ հոգին սուրբ ի նմանութիւն աղաւնոյ մատնացոյց առնելով զմկրտեալն. (Եփր. ծն.։ Ոսկ. ծն.։ Զքր. կթ. մկրտ.։)
access, approach;
ascent, acclivity.
· Calfa
Իջանեն ի գաղգաղ, որ է հանդէպ մատուցին ոդոմիմայ. (Յես. ՟Ժ՟Ե. 7։)
offering, presenting;
cf. Մատուցական.
· Calfa
Մի՛ լիցի ընդունելի մատուցանելեացն։ Ի մատուցանելեացն պատարագաց. (Ղեւտ. ՟Է. 18։ Մաղ. ՟Բ. 12։)
Մինչդեռ ի ձեռս մատուցանելեաց իցէ գիրն, պաղատանաց գիր կոչի. (Սեբեր. ՟Գ։)
to draw or bring near, to advance, to put forward;
to present, to offer, to dedicate;
to sacrifice;
ի մէջ —, to relate, to report.
· Calfa
Գոհութիւն եւ փառաբանութիւն, կամ փառս, կամ պաղատանս մատուցանեմք քեզ։ Մատուսցուք զաղօթս մեր, կամ զաղաչանս. (Ժմ.։ Շար. եւ այլն։)
offerer;
sacrificer.
· Calfa
Եղիցի վկայութիւն ի վերայ ծածուկ եւ գեղեցիկ մտաց մատուցչին։ Ամենայն պատարագ կրկին դառնան առ մատուցիչն իւրեանց։ Սէր եւ գութ եւ աղօթք մատուցողացն. (Եփր. ել. Եփր. ղեւտ.։)
presentation, offering, oblation, offer;
celebration.
· Calfa
Ձիթենին հրեշտընկալ եւ խաղաղասէր մատուցման իւրոցն շահից խնամարկեալ զստացողսն դարմանէ. (Պիտ.։)
to gain access, to approach, to draw near, to advance, to present or offer oneself, to come, to appear;
to be presented, offered, celebrated;
յառաջ —, to advance, to come or go forward;
cf. Հուպ, cf. վեր.
· Calfa
Մատեաւ յակոբ առ իսահակ հայր իւր։ Եւ մատուցեալ աբրաամ՝ ասէր։ Մատեան աղախնայքն, եւ որդիք նորա, եւ երկիր պագին նմա։ Մատեաւ լիա։ Յետոյ մատեաւ յովսէփ եւ ռաքէլ։ Ի վարագոյրն մի՛ մերձեսցի, եւ առ սեղանն մի՛ մատիցէ։ Մատի՛ք առ տէր, եւ առէ՛ք զլոյս։ Մատիցէ այր ի խորութիւն սրտի իւրոյ։ Մատիցէ սրով եւ ի կաղս եւ ի կոյրս։ Մատեաւ եւ յարդարսն երբեմն փորձ մահու։ Ոչ էք մատուցեալ առ լեառն շօշափելի։ Մատուցեալ էք ի սիովն լեառն։ Իբրեւ յորդիս մատուցեալ է ի ձեզ աստուած.եւ այլն։
Մատեաւ (կամ մատեւ) վաղվաղակի եդ ձեռս ի վերայ (անարժանին). (Սարկ. քհ. (կամ մատ, եւ իբր ի մօտոյ անդանդաղ։))
Որ հարկանէ զկաղ կամ զկոյր յեբուսացի, ի դաւթի անձն մատչի։ Զի մատեալ (կամ մատուցեալ) յակոբ օրհնեսցի փոխանակ եղբօր իւրոյ. (Կիւրղ. թագ. եւ Կիւրղ. ծն.։)
Յամենայն տեղիս մատչին քունկք անուն իմոյ։ Որք ըստ օրինացն մատչէին։ Որոց անասնոց մատչէր արիւնն ի սրբութիւնսն վասն մեղաց ի ձեռն քահանայապետին. (Մաղ. ՟Ա. 11։ Եփր. ՟Ժ. 8։ ՟Ժ՟Գ. 11։)
marshal.
· Calfa
Բառ գաղղ. իտ. մարէչալ, մարէչիա՛լլօ. իշխան զօրավար, եւ այլն։