Definitions containing the research աղ : 10000 results

Մարզարան, աց

s.

gymnasium.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ այնպէս արքայաբար մտանէ ի կայսերականն մարզարան. (Կաղանկտ.։)


Մարթանք, նաց

s. adv.

stratagem;
means, experient, resource, remedy;
skill, art, ability, cleverness, mastery;
—նօք, ingeniously, cunningly.

· Calfa

NBHL (2)

Գիտասցուք մարթանօք փախչել ի նմանէ։ Անցուցանէք մարթանօք զաղմուկս, եւ զամբոխն խռովութեան եւ հակառակութեան. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)

στρατηγία (ճարտարութիւն ի զինուորութեան). stratagema ἑπιστήμη scientia, peritia, ars, astutia. Հնարք. հայթհայթանք. ճար. ելի աղագ. ճարտարութիւն. արուեստ. գիւտ հնարից ի մարտի. վարպետութիւն, խելք.


Մարթելի, լւոյ

adj.

possible;
contingent;
proper, fitting.

· Calfa

NBHL (1)

Հակադարձութիւն, կա՛մ պարզ է, եւ կամ մարթելի։ Մարթելի ասի ի նիւթոյն՝ յորով վերայ բնաւորեցաւ ճշմարտիլ. ո՛րգոն, մարթելի գոյ ամենայնումն մարդումն արդար գոլ. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)


Մարթեմ, եցի

va.

to find means, to invent, to contrive, to find out.

· Calfa

NBHL (3)

Հայցէին եւս յարքայէ մանկունս մատաղս, որով զնշանագիրսն մարթեսցեն. (Կորիւն.։)

Երանի՛ է ձեզ, թէ մարթիցէք աղաչել զերեսս տեառն. (Ագաթ.։)

Անկանել ոչ մարթէին։ Չմարթէ՞ր իմանալ։ Մարթիցեն յաղթել. (Եզնիկ.։)


Մարթիմ, մարթի

v. imp. it is possible;
զիա՞րդ — այդմ լինել, how can these things be?
չ-, ոչ —, it can't be, it is impossible;
—ցի՞, is it possible?.

· Calfa

NBHL (1)

Առանց կուսութեան մարթի տեսանել զարքայութիւնն, բայց առանց ողորմութեան անհնար է տեսանել։ Մարդ չմարթի զքեզ կոչել։ Զողորմութիւն չմարթի գաղտ գործել. (իսկ զաղօթսն եւ զպահսն մարթի. (յն. կոչիլ, գործիլ։) Ի նազարեթէ մարթիցի՞ բարւոյ իմիք լինել։ Ոսկ. մտթ.։)


Մարթուպատշաճ

adj.

possible and proper.

· Calfa

NBHL (1)

Զիա՞րդ մարթ ու պատշաճ էր ի վերայ այլոց աղօթս առնել, որ ինքն ջուրբքն չեւ էր սրբեալ. (Կոչ. ՟Գ։)


Մարի, րւոյ, րեաց

s.

hen.

· Calfa

NBHL (1)

Աքաղաղ՝ որ շրջի ի մէջ մարեաց սիգալոգ. (Առակ. լ. 31։)


Մարմանդ, ի

s.

hot or temperate climates;
pleasant meadow, delightful spot;
greensward, lawn, grass-plot.

· Calfa

NBHL (2)

Խորդոյն իմանալ յառաջագոյն զձմերունս կարեւորս, եւ վաղ ի մարմանդ տեղիս փութալոյ. (Եզնիկ.։)

(Իսկ ռմկ. ասի՝ Մարմանդ կրակ, բոց, թոնիր, եւ այլն. իբր մաղմաղ, թեթեւ կամ մեղմ ջերմութեամբ. որպէս եւ Մարմնդիլ՝ է զիջանել եւ մեղմիլն ջերմութեան։)


Մարմառոտ

adj.

feeling a prickling, subject to a pricking sensation.

· Calfa

NBHL (1)

յն. միռմիգի՛օն. μυρμηκίων formiculosus, verrucosus. Ունօղ զխաղաւարտ իբրեւ զբոյն մրջմանց. կամ զկեղ, որ ռմկ. կոչի մրջմնոց.


Մարմին, մնոց

s. geom.

body;
flesh;
man, creature, mortal;
corpse, dead body;
carcass, carrion;
body, consistency;
whole, ensemble;
solid;
— առնուլ, to become incarnate;
եւ բանն — եղեւ, and the Word was made flesh;
cf. Երկնային.

· Calfa

NBHL (1)

Զի՞նչ է մարմին. գործի հոգւոյ առ ի կենցաղս հաղորդութեան. (Անյաղթ հց. իմ.։)


Հերկեմ, եցի

va.

to plough, to till, to cultivate.

· Calfa

NBHL (1)

Ամոլք հաւատոյ (գր. եւ տրդ) զբանաւոր երկրի հայոց զխստութիւն հերկեցին բանիւ. (Տաղ.։)


Հերձնում, ձայ

vn.

to be split or cloven, to crack, to burst;
to be torn or rent.

· Calfa

NBHL (1)

Վաղվաղակի հերձաւ (վիշապն). (Շ. բարձր.։)


Հերձուած, ոյ

s.

division, separation;
scission, rupture, disunion, discord, dissent, schism;
sect;
heresy;
— առնել, to bring about a scission;
to sow discord;
եղեւ — ի ժողովըրդեանն վասն նորա, there was a division among the people because of him;
դարձեալ — լինէր ի մեջ հրէից, there was a dissension therefore again among the Jews;
— անկեալ էր ի մէջ նոցա, they were divided among themselves;
they were at variance.

· Calfa

NBHL (4)

Եղեւ հերձուած ի ժողովրդեանն վասն նորա։ Եւ էին հերձուածք ի մէջ նոցա։ Դարձեալ հերձուած լինէր ի մէջ հրէիցն վասն բանիցս այսոցիկ։ Մի՛ իցեն ի ձեզ հերձուածք։ Եղեն հերձուածք ի բազմութեան քաղաքին, կամ փարիսեցւոցն եւ սադուկեցւոցն.եւ այլն։

Որպէս հերձուածն քակողական է, այսպէս համաձայնութիւնն շաղկապական. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 36։)

ՀԵՐՁՈՒԱԾ. որպէս նոյն ընդ յն. ձայնիս է՛րէսիս. αἴρεσις haeresis. այն է Հերեսիովտութիւն, հերետիկոսութիւն. այսինքն յամառ յարումն ի մոլար կարծիս. աղանդ. մոլորութիւն ի վարդապետութեան. ինքնակամ կրօնք.

Աղանդ հերձուածոյ։ Բազումք ի հերձուածոց (այսինքն յաղանդոյ) անտի. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 17. 18։)


Հերձուածական, ի, աց

adj.

schismatical;
heretical.

· Calfa

NBHL (1)

σχισματικός, -κή, -κόν, αἰρετικός, -κή, -κόν . Հերձուածողական, մանաւանդ հերետիկոսական. աղանդական.


Հերձուածապետ, աց

s.

chief of a schism, of a sect;
heresiarch.

· Calfa

NBHL (2)

Բասիղիդէս հերձուածապետ. վաղենտինոս հերձուածապետ. (Եւս. քր. ՟Բ։)

αἰρεσιάρχης, αἰρεσιαρχός haeresiarcha, sectae auctor ac caput. իբր Հերեսիովտապետ. աղանդապետ. առաջնորդ հերձուածոյ, այսինքն հերետիկոսութեան, եւ հերետիկոսաց.


Հերձուածիմ, եցայ

vn.

to be divided, separated.

· Calfa

NBHL (1)

Բաժանիլ յեկեղեցւոյ, եւ յարիլ յաղանդ ինչ.


Հերձումն, ման

s.

cleavage, cleaving;
greet;
cf. Հերձուած;
— որովային, gastrotomy.

· Calfa

NBHL (1)

Կամ որպէս Հերձուած. երկպառակութիւն կամ մոլար վարդապետութիւն. աղանդ.


Հերքեմ, եցի

va. vn.

to repulse, to reprove, to refute, to contradict;
ի բաց —, to refuse, to reject;
to suffice, to be sufficient.

· Calfa

NBHL (4)

(լծ. եբր հիրխիգ ). Հեռի առնել, կամ հերի՛ք է ասելով՝ ի բաց մերժել. ի բաց վարել կամ վանել. հալածել. յաղթահարել.

Հերքիցի ի կենցաղոյս. (Պիտ.։)

Որ ի տանջանսն ոչ հերքեցաւ. այսինքն ոչ յաղթեցաւ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Եթէ պատրաստի հերքել չարին զօրութեանն, ի հաղորդութիւն զնա ընկալցի. (Սկեւռ. լմբ.։)


Հերքումն, ման

s.

refutation;
— բանից, confutation.

· Calfa

NBHL (1)

Ունիցիս զճիւաղական հերքումն. թուի խրատումն։


Հեց, ի

s.

tire of a wheel.

· Calfa

NBHL (1)

Փաղանուանք ... անիւ, ճղուղ ... հեց, եւ բոյթ, կապերտ, եւ գորգ. (Երզն. քեր.։)


Հեւան

s.

front-teeth, cutting-teeth, incisors.

· Calfa

NBHL (1)

Փաղանուանք ... հեւան, եւ դանտան. (Երզն. քեր.։)


Հեփեստոս, ի, տեայ

s.

Vulcan.

· Calfa

NBHL (3)

ՀԵՓԵՍՏՈՍ կամ ԵՓԵՍՏՈՍ. Բառ յն. է՛ֆէսդօս Ἤφαιστος որ ըստ լտ. վուլգանուս Vulcanus. cf. ԲԱՌԿԱՆՈՍ. Չաստուած կաղ՝ գտակ հրոյ, եւ գլուխ դարբնաց ի հրաբուխ լերին ետնայ՝ ըստ առասպելաց. եւ Հուր. հրաբուխք.

Հուրդ ի քարէ բաղխելոյ թափի եւ մինչեւ ցայսօր. ուստի՞ է հեփեստոյն հրոյդ արարիչ. (Կոչ. ՟Զ։)

Զհեփեստոս ասեն կաղ յերկոցունց ոտիցն ... եւ նստեալ դարբնէ մարդկան. (Արծր. ՟Ա. 3։)


Հզօր, աց

adj.

strong, powerful, mighty, vigorous, valiant;
robust, lusty, stout;
potent, energetic, efficacious;
—ն, —ն երկնից եւ երկրի, the Almighty, Omnipotent;
—ք, the mighty of the earth;
— զօրութեամբ, very strong, most valiant, mighty;
— թեւարկու, a professed or open protector.

· Calfa

NBHL (2)

Աստուած հզօր։ Հզօր՝ որ զօրացուցանէ զիս զօրութեամբ։ Բան տեառն հզօր։ Հրեշտակն հզօր։ Այր կամ թագաւոր հզօր։ Ազգ հզօր։ Ոչ կարէ դատել ընդ հզօրին քան զնա։ Զտկարս աշխարհիս ընտրեաց աստուած, զի յամօթ արասցէ զհզօրս։ Մտանել ի տուն հզօրի։ Կապիցէ զհզօրն։ Աղեղունք կամ աւար կամ սեղան կամ ժողովք հզօրաց։ Մանուկ հզօր ուժով։ Զօրու մեծաւ եւ հզօրաւ։ Կորիւն առիւծու հզօր է քան զանասունս։ Հզօր իբրեւ զերկաթ։ Զջուր գետոյն զհզօր եւ զյորդ. (յն. հզօրի։) Զսուրն մեծ եւ զհզօր։ Հզօր ձեռամբ։ Զձեռանէ քումմէ հզօրէ։ Զբազուկս հզօրս։ Զհզօր գործ պատերազմաց նորա։ Քաղաք հզօր։ Իբրեւ զձայն հզօր որոտման։ Զգէրն եւ զհզօրն (ի հօտից)։ Հզօր (կամ բուռն) է իբրեւ զմահ սէր։ Ի դրունս հզօրս, եւ ի նիգս հաստատունս։ Ի պարիսպս ամուր՝ յաշտարակս հզօրաց. (յն. պարսպաւ մեծաւ եւ հզօրաւ, եւ ամուր աշտարակօք). եւ այլն։

Աղաղակաւ հզօրաւ։ Աղաղակաւ հզօրիւ. (Պրպմ. ՟Լ՟Բ։)


Հզօրագին

cf. Հզօր.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ ոչ այլ ոք քան զնա լինել հզօրագին. (Պտմ. աղեքս.։)


Հզօրապէս

adv.

cf. Հզօրագոյնս.

· Calfa

NBHL (1)

Յաղագս հզօրապէս ճոխութեանն։ Հզօրապէս քաւարանք. (Փարպ.։ Նար. ՟Լ՟Ա։)


Հզօրացուցանեմ, ուցի

va.

to render stronger, more powerful;
to strengthen, to invigorate, to fortify.

· Calfa

NBHL (1)

Հզօրացուսցէ զիս ի ժամ պատերազմի։ Հզօրացոյց մարտնչել ի յաղթել. (Եփր. թագ.։ Շ. ՟ա. յհ. ՟Ի՟Դ։)


Հզօրեղապէս

adv.

cf. Հզօրագոյնս.

· Calfa

NBHL (1)

Զնիգս դժոխաց աղարտել կամ այրել՝ հզօրեղապէս։ Կենագործեաց հզօրեղապէս զերամս արդարոց. (Պտրգ.։ Շար.։)


Հզօրութիւն, ութեան

s.

force, strength, power, might.

· Calfa

NBHL (1)

Առիւծ ասելով յաղագս հզօրութեան. (Մագ. ՟Ե։)


Հէք, հիքի, քաց

adj.

unhappy, unfortunate, miserable, wretched.

· Calfa

NBHL (1)

ՀԷՔ ταλαίπωρος, ἅθλιος, δειλός miser, miserabilis, infelix, aerumnosus. որ եւ ՀԷԳ. եւ ՀԻՔԱՑԵԱԼ. կամ ՀԻԳԱՑԵԱԼ. (որպէս թէ Հեծ, այսինքն հեծեծելի) Թշուառ. թշուառական. ապերջանիկ. աւաղելի. եղկելի. ողորմելի. տառապեալ. տարաբախտ. մանաւանդ եղեալն անձամբ անձինի պատճառ տարաբախտութեան իւրոյ. խեղճ, ողորմելի.


Հիանամ, ացայ

vn.

to wonder, to marvel, to be astonished, surprised, amazed;
to fall into ecstasies or raptures, to fall from the clouds;
հիացեալ զարմանամ, I am lost in wonder, I am filled with admiration.

· Calfa

NBHL (1)

(լծ. հյ. ահի, վհի, ի՛հ, հի՛մ) Բերանաբացեալ կալ զարմացմամբ եւ ահիւ. ապշիլ. պակնուլ. սքանչանալ. յակճիռս կալ. թմբրիլ. ընդարմանալ. պաղիլ մնալ արմննալով ու վախնալով. ... Ի թարգմանութիւնս դնի որպէս յն. ἁπήνεομαι, κατανύσσω, διαπορέω obstupesco, compugnor, sileo, haesito եւ այլն.


Հիանշմար

adj.

charming, ravishing, surprising, stupendous, admirable.

· Calfa

NBHL (1)

Ի վերնայարկն սորա՝ հիանշմար քերոբիմք. (Տաղ.։)


Հիացական, ի, աց

adj.

admiring, of admiration;
ecstatic.

· Calfa

NBHL (1)

Նաեւ զայլ հիացականսն՝ որ ըստ այսոցիկ, ուսցիս ի նորին գրոց. այսինքն ի պատմութենէ աղեքսանդի. (Արծր. ՟Ա 3։)


Հիացութիւն, ութեան

s.

cf. Հիացումն.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն հիացութեան՝ որ գալոց էր ի վերայ նոցա յաւերածի անդ երուսաղէմի. (Եփր. համաբ.։)


Հիացուցանեմ, ուցի

va.

to astonish, to surprise, to amaze, to astound, to enchant, to charm to admiration, to strike with amazement.

· Calfa

NBHL (1)

Թետաղացւոցն սպառնալով, եւ համբաւն հիացուցանէր զհելլենականն. (Խոր. ՟Բ. 12։)


Հիբար

cf. Որպէս.

· Calfa

NBHL (2)

Յատուկ. հի՛բար, ծիծաղական. եւ պատահ, ո՛րգոն, սպիտակն. (Պորփ.։)

Բաղդատականացն գաղափարք են. հի՛բար, արագագոյն, յարմրագոյն. եւ այլն. (Թր. քեր.։)


Հիդրա, այ, այի

s.

hydra.

· Calfa

NBHL (1)

Յաղագս հիւդրասայ. առասպելեալ եղեւ գազան ինչ։ Հիւդրա, որ է օձ յիսնագլուխ, կամ իննագլուխ, զոր սպան հերակլէս. (Նոննոս.։)


Հիմնադրեմ, եցի

va.

to found, to build, to lay the foundations;
to institute, to establish.

· Calfa

NBHL (1)

Հիմնադրեալ զչքնաղագեղ զեկեղեցին. (Յհ. կթ.։)


Հիմնափոր

adj.

excavating or digging the foundation.

· Calfa

NBHL (1)

Դուք էք գաղատոսք ճարտարք, եւ հիմնափորք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)


Հինահալած արշաւանք

sn.

aggression, assault by brigands.

· Calfa

NBHL (1)

Փոխեցին զաթոռ հայրապետութեանն աղուանից ի չորայ քաղաքէ ի քաղաքն պարտաւ վասն հինահալած արշաւանացն թշնամեաց խաչին քրիստոսի։ Մինչեւ ցգետն եփրատ հինահալած արարեալ արշաւանօք զհետ ընթանայր թշնամին։ Հինահալած արշաւանօք տարեալ զնոսա անցուցանէր ընդ գետն. (Կաղանկտ.։)


Հինայ, ից

s. bot.

alkanet, red dye;
henna.

· Calfa

NBHL (1)

Նոյն եւ ռմկ. եւ ար. Դեղ կարմրացուցիչ (որով պատեն զմատունս աղջկանց եւ հարսանց, եւ այլն)։ Նմանութեամբ՝ Հող մածեալ ի մազմզուկս արմատոց։ Վստկ.։ Ուստի այլով արդեօք նմանութեամբ ասի զյարակցաց արքունի զարմի.


Հինաւանդ

adj.

barbarous.

· Calfa

NBHL (1)

Պատերազմն, յաղթութիւն հինաւանդին, յաւարի բաժանել. (Ոսկ. ես. ՟Ը։)


Հինգ, հնգից

adj. s. five;
fifth;
երիւք հնգօք ամօք, for fifteen years, for three lustra;
պակաս քան զյիսուն հնգիւ չափ, forty five;
որ օր — էր ամսոյն, on the fifth day of the month.

· Calfa

NBHL (1)

Բաղխեմ ըզդուռնըդ երկնային՝ նախ քան զփակելն ընդդէմ հնգին. (Յիսուս որդի.։)


Հինգակատար

adj.

of five hills;
quinquejugum.

· Calfa

NBHL (1)

Քաղաք նշանաւոր ... հինգակատար գագաթամբք. (Պտմ. աղեքս. (երկիցս) յորմէ եւ Խոր. ՟Գ. 62։)


Մարմնաբանութիւն, ութեան

s.

somatology.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ որպէս մարմնաբանութիւնս յաղագս մարդկան կարծել (զերիս անձինս), զի մի՛ բազմաստուածութիւն թստ հեթանոսաց իմանայցեմք. ընթերցի՛ր մարմնաբնութիւնս. զի յն. է մարմնաբնապէս կամ մարմնաբուսապէս. այսինքն ըստ մարմնաւոր բնութեան։


Մարմնագեղ

adj.

well shaped.

· Calfa

NBHL (1)

Տեսանիցես զգլխաւորս քաղաքաց՝ մարմնագեղս, անդամայաղթս. (Ոսկ. ես.։)


Մարմնազգած, ից

adj.

clothed with flesh, incarnate;
corporeal, bodily, mortal.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ հայր մարմնազգեաց, այլ՝ որդի. ո՛չ հոգին թանձրացեալ մարմնով, այլ միածինն ի հօրէ. (Կաղանկտ.։)

Ի մարմնազգեստից ազանց՝ անմարմնոցն յաղթեալ ի փառս (սուրբ կոյս). (Տաղ.։)


Մարմնազգեաց, եցից

adj.

cf. Մարմնազգած.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ հայր մարմնազգեաց, այլ՝ որդի. ո՛չ հոգին թանձրացեալ մարմնով, այլ միածինն ի հօրէ. (Կաղանկտ.։)

Ի մարմնազգեստից ազանց՝ անմարմնոցն յաղթեալ ի փառս (սուրբ կոյս). (Տաղ.։)


Մարմնազգեստ, ից

adj.

cf. Մարմնազգած.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ հայր մարմնազգեաց, այլ՝ որդի. ո՛չ հոգին թանձրացեալ մարմնով, այլ միածինն ի հօրէ. (Կաղանկտ.։)

Ի մարմնազգեստից ազանց՝ անմարմնոցն յաղթեալ ի փառս (սուրբ կոյս). (Տաղ.։)


Մարմնազգեցիկ

adj.

cf. Մարմնազգած.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ հայր մարմնազգեաց, այլ՝ որդի. ո՛չ հոգին թանձրացեալ մարմնով, այլ միածինն ի հօրէ. (Կաղանկտ.։)

Ի մարմնազգեստից ազանց՝ անմարմնոցն յաղթեալ ի փառս (սուրբ կոյս). (Տաղ.։)


Մարմնակալ, ի

s.

corporal, a fine linen-cloth on which the priest places the chalice at mass.

· Calfa

NBHL (1)

ՄԱՐՄՆԱԿԱԼ որ եւ ՄԱՐՄՆԱՊԵՏ. Սինդոն փոքր, կամ սուրբ կտաւ, որ դնի ի ներքոյ սկհւոյ եւ մաղզմայի՝ իբրու վերընկալ կամ պատանք մարմնոյն քրիստոսի. (Մաշտ. կիլիկ.։)