cf. Շոյտ;
pimple, pustule.
Մարմին՝ յորում լինի նշան սպոյ՝ շուտ մի, կամ պալար միատարր լայնացեալ սպիտակն, կամ պաղպաջ շուտ շուտ սպիտակ աստ եւ անդ, զատուսցէ զեօթն օր. (Վրդն. ղեւտ.։)
cf. Երագեմ.
Շուտացան յովսէփ եւ նիկոդեմոսս վասն ուրբաթուն ելից. (Եպիփ. թղմ.։)
quick, swift, hurried, precipitous.
Անմտութեամբ շուտափոյթ եղեր՝ յոչ արժանիսն զշնորհսն տալով։ Շուտափոյթ եղեալ երագեն զարտաքս ելանելն՝ ոչ մնալով կատարման աղօթիցն. (Խոսր. ժմ. եւ Խոսր. պտրգ.։)
Մովսէս կայտառ շուտափոյթ լինելով՝ արիագոյն յոյս դնէր առաջի ժողովրդեանն. (Լծ. կոչ.։)
cf. Արագութիւն.
ՇՈՒՏՈՒԹԻՒՆ որ գրի եւ ՇՈՅՏՈՒԹԻՒՆ. Վրք. հց. ձ։ Շոյտ գոլն. փութաջան ծառայութիւն. արագութիւն.
lip;
edge, orifice;
tongue, word, mouth;
lip;
վերին —, upper-lip;
ստորին —, under-lip;
նուրբ, ուռոյց, թաւ, կարմրերփեան —, small or thin, swelled or blubber, thick, rosy lips;
ունել լայնշի, շրջեալ, բոլորածիր շրթունս, to have flat, turned up, well-formed lips;
— գետոյ, river-side.
Ձայն ի շրթանց գուժեաց լալոյ։ Ոչ օգուտ ինչ է ի շրթանց լալ, յորժամ ի չար ճանապարհէ չհեռանայցեմք. (Մխ. երեմ.։)
about, round, around, all round;
roundabout, in the neighbourhood;
from all sides, on every side;
turn, round;
ի —ն, around;
— տեսանելիք, amphitheater, — boxes;
— զեկեղեցեաւ, round the church;
—, ի — ածել, to lead to, to conduct around, to walk, cf. Շրջեցուցանեմ;
—, ի — գալ, — անցանել, to take a walk, to make a tour, to walk, to promenade, cf. Շրջագայիմ;
— հայել, to look around;
— առնուլ, to turn;
— արկանել, պատել, պաշարել, to surround, to encompass, to encircle, to invest, to hem in, to beset;
— բնակել, to dwell near, to be neighbouring;
— տալ, to overturn, to upset, to overthrow;
— տալ անձինն, to turn from side to side.
Ի շուրջ էած սատանայ զտէրն յերուսաղէմ եւ ի լեառն բարձր։ Ի մէջ քաղաքին ի շուրջ ածին. (Վրդն. աւետար.։ Տէր Իսրայէլ. յուլ. ՟Զ.։)
Իւրով երագութեամբն ընդ իւր բերեալ զնա՝ յո՛ր կոյս ինքն գայ (կամ գնայ) ի շուրջ. (Շիր.։)
neighbouring.
Անբեղուն միտս ունէին ընդ նմա ոմանք ի մախայորդ որմակցացն. (Կաղանկտ.։)
supported against a wall;
— ծառ, wall-tree, espalier.
Որ ոք յեցեալ է յորմն, կամ որ ինչ յենու յորմն. պատին կռթնած կամ կռթնելու.
Նստաւ աթոռով յորմայեցն». յն. առ որմով, կամ կից յորմն. (՟Ա. Թագ. ՟Ի. 25։)
cf. Որմափակ.
Սպանաք զգնէլ ի կատար լերինն մօտոր մարգելոցի (կամ յորմարգելոցն երէսորսի). (Մեսր. երէց.։)
wall-piercing;
— լինել, to pierce or bore through a wall;
to steal.
Ագահն զարհուրի յորմափորացն դաւաճանութենէ, ի գողոցն նենգութենէ. (Մաշկ.։)
piercing a wall;
theft.
Ի սպանութեան եւ յորմափորութեան զամենայն ժամանակս կենաց իւրոց ծախեալ. (Երզն. մտթ.։)
to wall, to surround with walls, to close up with masonry, to wall up;
to build.
Առեալ զփայտատ, քակեալ զդուռն սենեկին, որ որմեալն էր. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Է. ձ. (տպ. յոր մտեալն էր)։)
Jupiter's, belonging to Jupiter;
— դիք, Jupiter, Jove, Bacchus;
— տօն, feasts in honour of Castor and Pollux;
— հուր, sacred fire of the Persians;
fire-worship, Persian sect;
— քաղաք, Diospolis.
ՈՐՄԶԴԱԿԱՆ ՀՈՒՐ, կամ ՄՈԼՈՐՈՒԹԻՒՆ, է Կրակապաշտութիւն պարսից, կամ կրակն պաշտեալ՝ որպէս մասն արեգական, կամ յորմզդէ ումեմնէ թագաւորէ սահմանեալ, որ եւ վռամական կոչի. եւ կամ որպէս Շանթ արամազդայ.
cf. Պառակեմ.
Ընկողմանիլ կամ մակաղիլ որպէս ի պառակս. պառկիլ. եաթմագ. մանաւանդ Դարանիլ վասն որսոյ. կամ պառականօք յորս ելանել.
old woman, beldam.
Պառաւն զգէսն փետէր. (Փիլ. յովն.։)
Զրուցեն զսմանէ եւ պառաւունք։ Զմտա՛ւ ած զտղայոց ողբումն, զծերոց ստիպով եւ զպառաւանց վարելոց յօտարութիւն. (Խոր. ՟Բ. 58։ Փարպ.։)
son of an old woman.
Յօրէ յորմէ եկն այսր պառաւորդին Յովհաննէս, ի ցնծութեան են (հոգիք նախահարցն). (Զքր. կթ.։)
to lie down.
Ձի որ սնգի ի պառկել եւ ի հանգչել, եւ յուշ պառկի, լաւն այն է. (Վստկ.։)
fine linen or stuff, byssus;
tapestry, carpet, blanket;
— դամասկացի, damask.
Տիկնայք փափկասունք հայոց աշխարհին, որ գրգեալք եւ գգուեալք էին յիւրաքանչիւր պաստառունս (կամ բաստեռունս) եւ ի գահաւորակս. (Եղիշ. ՟Ը։)
to be athirst, very thirsty, to be dying with thirst;
to pant or eagerly long for, to hunger and thirst after.
Պապակիլ ի ծարաւոյ. յոյժ ծարաւիլ. եւ նմանու ՟Թեամբ՝ Տենչալ. կարօտիլ.
excessive thirst, thirstiness;
siccity, dryness, aridity.
Առ ի զգայութիւն պասքութեան ծարաւելոց. (Մծբ. ՟Ա։)
cf. Պասքութիւն.
Առ ի զգայութիւն պասքութեան ծարաւելոց. (Մծբ. ՟Ա։)
to cause to happen, to bring about, to compass;
Պատահիմ.
Դառնայ դարձեալ գրէ. մինչ զի եկն եւ պատահեցաւ այնմիկ, յորոյ աւուրս գրեցաւ սոյն պատմութիւնս. (Եփր. մն.։)
meeting;
cf. Պատահ;
destiny;
պատահմամբ, ըստ պատահման, accidentally, fortuitously, casually, incidentally, by chance;
պատահմունք ի դէպ ելանէին նմա, chance, good fortune aided him;
անցեալ էր —, it was no longer time.
Ոչ պատահմամբ իմն եւ դիպուածով ունէր զկուրութիւնն, այլ անդստին յորովայնէ. (Նանայ.։)
Արդեօք պատահմա՞մբ, եւ կամ ըստ հրամանի ինչ խաղաց մանուկն յորովայնին. (Կիւրղ. ղկ.։)
tendril;
convolvulus;
bindweed.
cf. Պատանի.
Եւ թագաւորն առաքեաց ի պատանեակ մետաքսէից՝ սփռեալ ի վերայ տապանի սըրբոյն. (Հ. յուլ. ՟Զ.։)
youth, adolescent, stripling, lad, young man;
domestic, servant;
waiter;
groom;
— անփորձ, inexperienced young man, younker, greenhorn, novice.
Տեսի բազում անգամ՝ զպատանեակ ստընդեայս, յորժամ ժտէին ինչ առնուլ ի մօրէն։ Ոչ ընկալաւ Աստուած զաղօթ սըն Դաւթի վասն կենաց պատանւոյն (ծնելոյ նախ ի բերսաբեայ). (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. իմ.։)
adolescence, youth.
Ի տղայութեան, ի մանկու թեան, ի պատանութեան, յերիտասարդութեան եւ ի ծերութեան. (Ոսկիփոր.։ 1)
used, torn, old, worn out, threadbare, shabby, ragged, tattered;
— հանդերձ, torn, ragged or tattered coat, rags, tatters;
—ս զգենուլ, to be reduced to tatters.
to tear, to tear to bits or pieces, to lacerate, to rend;
to cleave, to cut, to divide, to slash;
to break, to crack, to split, to burst;
յօշ յօշ —, to cut to pieces, to dilaniate, to rend;
զմիմեանս —, to tear each other;
— զթագաւորութիւնն, to break up the kingdom;
— զեզինս, to slaughter oxen;
— զոք, to kill;
ակօս —, to furrow, to plough;
— զբանտն, to break out of prison;
— զօրէնս, to transgress, to violate.
Պատառել զհանդերձս, զպատմուճան, զօձիս։ Պատառեաց փայտ յողջակէզ։ Պատառեցից զթագաւորութիւնն ի ձեռաց Սողոմոնի։ Տիկքս պատառեցան։ Պատառիլ աղբերց, ծովու, վիմաց, լերանց.եւ այլն։
Պտղաբերք պատառին յոստոց վասն բազմութեան ոստոցն. (Շիր.։)
responsive.
Որ ինչ անկ է պատասխանւոյ. յորում կայ պա տասխանի.
to answer, to make answer, to reply, to give answers or an answer;
to defend, to apologize, to excuse;
այլ ընդ այլոց —, to reply evasively;
— իսկ ծանրացաւ, he hardly deigned or condescended to reply.
cf. Պատասխանատրեմ.
to envelop, to wrap up;
to twine, to twist, to wind round, to entwine or interweave, to entangle;
to implicate, to involve;
— բեռինս, to pack up.
Որպէս Ոսկեբերանն ասէ, թէ յորժամ յաղօթս կաս, այնպէս համարեա՜ թէ առ Աստուած մտանես, յԱստուծոյ գիրկն պատատիս. (Վրդն. աւետար.։)
sacrifice;
celebration of mass.
Որդին զամենայն տեսանելով՝ որ ինչ առ ի պատարագագործութիւնն՝ կազմ եւ պատրաստ, ասէ. ահա հուր եւ փայտ՝ հա՜յր, ո՞ւր է զենլին։ Ի պասքային՝ առ հասարակ ամենայն ժողովուրդն քահանայութեամբ է պատուեալ. քանզի ամենեքին ինքնագործ լինին ի պատարագագործութեանն. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. ել. ՟Ա. 10։)
celebrating the mass together.
Զքոյդ ձեռն կարող եւ հզօր գի՜ր ի սուրբ յաւետարանիս յայսմիկ, յորում պատարագակիցք իմ ունիցին ի վերայ սորին գլխոյ. (Մաշտ.։)
offering, making a present;
sacrificer;
officiating priest;
missal, massbook;
liturgy.
Քննեցի վասն սորին զպատարագամատոյց աղօթս։ Պատարագամատոյց սեղանովն։ Ի պատարագամատոյց զգեստ քահանային. (Լմբ. պտրգ.։ Վրդն. լս.։ Հ=Յ. յուլ. ՟Ժ՟Դ.։)
to sacrifice, to immolate, to offer, to give to God;
to say or celebrate mass.
to fill abundantly, to fill up to the brim, to fill to overflowing, to heap up.
որ եւ ՊԱՏԱՐՈՒՆ ԿԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. կր. ԼԻՆԵԼ. Յանչափս լնուլ. ծայրալիր առնել, լինել. յորդել. զեղուլ, եւ բովանդակել. լեփլեցուն ընել, ըլլալ. թաշըրմագ, թաշմագ.
sheath, scabbard;
case;
cover, envelope;
scale, shell;
hull, pod, cod, husk;
rind, peel, bark;
armour, cuirass;
breast;
արկանել զսուրն ի —ս, to sheathe, to put up;
cf. Մերկանամ.
causing or exciting war;
quarrelsome.
Զարթուցիչ կամ գրգռիչ զպատերազմ. խռովայոյզ.
warlike, martial;
— հրահանգք, martial exercises.
fellow-soldier, comrade, companion in arms;
ally;
— լինել, to fight together.
to be overcome and slain in battle.
ՊԱՏԵՐԱԶՄԱԿՈՒՐ ԼԻՆԵԼ. Կուր լինել յումեքէ պատերազմաւ, այսինքն յաղթիլ եւ կորնչիլ.
hating war;
timid, coward.
Ո՞չ է տկար եւ պատերազմատեաց, յորժամ յաղթելն յաջողիցի, եւ նա զէնընկէց լինիցի. (Պրպմ.։)
cf. Պատերազմական;
desultory war;
mimic warfare;
— նաւ, man-of-war, ship of war;
galley, trireme, three benched galley;
— երիվար, war-horse, charger.
Ամենայն զօրքն պատերազմիկքն հայոց։ Ո՜վ քաջքդ պատերազմիկք։ Ի խտրութենէ պատերազմիկ զօրուն երթալոյ. (Բուզ. ՟Ե. 5։ Պտմ. աղեքս.։ Երզն. քեր.։ 3)
cf. Պատժող.
Սպանողք յորժամ ի պատիժս մտանեն, ոչ բարերարս զպատժածուսըն կոչեն, այլ՝ չարարարս. (Եզնիկ.։)
punitive, penal, repressive;
— օրէնք, penal law.
Առաւել պատուեցաւ Յովնան՝ պատժական կարծեօքն՝ քան ամենայն մարգարէքն. (Անան. ի յովնան.։)
deserving punishment, found guilty, punishable, culpable, criminal.
Պատժապարտմեծաց տանջանաց առնէ, յորժամ անձին ոք սուրբ անուն յորջորջէ. (Սեբեր. ՟Ե։)
Առնէ ցուլ պղնձի, յոր պարտ վարկանէր արկանել զպատժապարտսն. (Նոննոս.։)
culpability;
condemnation.
Նախ հատցէ ոք զպարտս պատժապարտութեան իւրայոցն ընդ վայրաբոյս սովորութեանց. (Ագաթ.։)
elephant's trunk, proboscis;
follicle, univalvular pericarp, seed-vessel, husk, pod, shell.
Փոխանակ երկայն պարանոցին ունի զերկայն պատիճն՝ առ ի դարման կերակրոյ, եւ առ ի պէտս ջրոյ ըմպելոյ։ Զպատիճն երկայն՝ որ մինչեւ ի յոտսն հասանէ։ Փեղ զկերակուրն պատճովն համբառնայ հանէ յերկրէ. (Վեցօր. ՟Թ։)
Պատիճք յոտսն, որ է կտաւեայ մետաքսեայ կօշիկքն։ Ագուցանեն նմա զպատիճսն եւ զսանդալակօշիկսն. (Մաշտ. ջահկ.։ 5)