dry the waters off the earth.
· Calfa
Զի լիցի յիզդիլ գետին՝ ջրհեղեղին զգուշացեալ. (Փիլ. լին. ՟Բ. 64։)
highwayman, brigand, bandit, assassin;
thievish.
· Calfa
ՅԵԼՈՒԶԱԿ կամ ՅԵՂՈՒԶԱԿ. գրի եւ ԵԼՈՒԶԱԿ. Յուզակ ուղւոյ կամ ելից ճանապարհաց ի կողոպտել զանցաւորս. աւազակ. հուղկահար կամ յուղկահար. հրոսակ. ասպատակաւոր. մեկնակազէն. թիւրիւտիւ. ճէլալի.
mutation;
perversity.
· Calfa
Յեղափոխութիւն. փոփոխականութիւն. խոտորումն. ամօթալի ինչ.
cf. Յեղանակագոյն.
· Calfa
Յեղանակագոյն (հին ձ. յեղակագոյն) կերակուր Աստուծոյ ասի բարեպաշտ եւ արժանաւոր առաքինւոյն բարք. (Փիլ. լին. ՟Դ. 141։)
figuratively, allegorically, symbolically, mystically, mysteriously.
· Calfa
Յեղանակագոյն (հին ձ. յեղակագոյն) կերակուր Աստուծոյ ասի բարեպաշտ եւ արժանաւոր առաքինւոյն բարք. (Փիլ. լին. ՟Դ. 141։)
changeable, mutable.
· Calfa
Յեղյեղուկ. այլայլելի. փոփոխական.
Ջնջական գիրն, եւ յեղանակաւոր օրինակն, եւ խափանելի կտակն. (Նար. ՟Ծ՟Ա։)
to change, to alter, to vary, to diversify;
to remodel;
to convert;
to repeat, to reiterate, to say again;
to trill, to warble, to sing harmoniously.
· Calfa
Քաղցր եւ հեշտալի գարո՛ւն ի ձմերային սգաւորութիւնս յեղանակեցաւ. (Յհ. կթ.։)
change, variation;
modulation.
· Calfa
Բարեկարգ յարմարութիւն շարժեալ վեր ի վայր՝ ի տարազարդ դասեալ լինէր յեղանակումն. (Պիտ.։)
to turn upside down, to turn topsy turvy, to upset, to overset, to turn over, to change, to convert, to transmute.
· Calfa
Որք յեղաշրջին յընթացից՝ յաշխարհ. (Կլիմաք.։)
cf. Յեղափոխ.
· Calfa
Մի՛ լինիր յեղաշրջուկ ի նոյն, եւ փոփոխամիտ ի նոյն. (Լմբ. սղ.։)
subject to change, variable, mutable, fickle, inconstant;
— արկածք, vicissitude, ups and downs;
— պատերազմունք, chronic warfare.
· Calfa
Փոփոխական. յեղաշրջուկ. յեղյեղուկ. եւ Պէսպէս փոփոխեալ կամ փոփոխելի.
to convert, to change, to transform;
to degenerate;
to translate.
· Calfa
Առ ի լինել ստորադրական սահման՝ բաւական է եւ մի բառ յեղափոխիլ. (Սահմ. ՟Գ։)
Ամօթալի՝ վասն փափկացելոց զսեղանն մեր յեղափոխել։ Կակուղ բնութիւն ջուրցն ըստ նմանութեան քարանցն յեղափոխեցան. (Բրս. հց. եւ Բրս. ՟խ. մկ.։)
inconstant.
· Calfa
Յեղափոխուկքն, զորոց ասէ Յովհաննէս, առ ի մէնջ ելին, այլ ոչ էին առ ի մէնջ. (Կանոն.։)
cf. Յեղափոխութիւն;
catastrophe;
շրջաբերական —, roving, wandering.
· Calfa
Ողորմելի յեղափոխմամբ նուաստացաւ։ Կեալ շրջաբերական յեղափոխմամբ (ընդ աշխարհս). (Արծր. ՟Ա. 1։ ՟Գ. 13։)
to change, to convert, to transmute;
to repeat, to re-iterate, to rehearse, to inculcate;
to translate;
— ի մտի, to turn over, to revolve in one's mind, to think over again, to reconsider;
to ruminate, to ponder, to muse on;
ստէպ —, վեր ի վայր —, to repeat eternally the same thing, to return often on the same subject, to twaddle, to harp always on the same string, to be ever talking about.
· Calfa
Զլիճ մի ծովուց ի յորակութիւն գեղոյ յեղյեղեցից (կամ յեղեղեցից). (Նար. ՟Թ։)
Որ յեղյեղին՝ եւ այլայլի. (Նիւս. կազմ.։)
Նախ յեղյեղեցին զյոյն գիրն ի հայերէն այբուբենս (այսինքն վերածին ի շարադասութիւն ըստ կանոնի տառադարձութեան), եւ ապա զթերին նորա լցուցին աստուածաշնորհ պարգեւօքն. (Տէր Իսրայէլ. դեկտ. ՟Ի՟Գ։ եւ Հ. կիլիկ.։)
changing often, mutable, variable, fickle, inconstant, unstable, fleeting, flighty, unsteady, volatile;
— լեզուաւ, double-tongued, double-dealer;
—ս արկանել, to make one's voice often heard.
· Calfa
Յեղյեղուկ զայն կոչէ, որ չլինի ճշմարիտ ի խօսս, առ աչս գովէ, եւ արտաքս ելեալ պարսաւէ. (Լմբ. առակ.։)
Յեղյեղուկ ալիք, կամ խորհուրդ. (Ագաթ.։ Վեցօր. ՟Բ։)
cf. Յեղյեղեմ.
· Calfa
Նախ յեղյեղին զյոյն գիրս ի հայերէն այբուբենս. (Հ. կիլիկ.։)
Միտք միշտ յեղյեղուն, ամենապատիկ ընդունելով փոփոխմունս։ Կայ մնայ ի նմանութեան՝ ոչ յեղյեղեալ։ Որք զկնի երկնի են, յեղյեղլիք եւ փոփոխելիք են. (Փիլ.։)
change, alteration, mutation, conversion;
— խօսից, tautology, repetition;
ոտից —, step, pace;
յեղյեղմունք արեգական, the tropics;
յեղյեղմունք ժամանակաց, changes or vicissitudes of the seasons.
· Calfa
Շարժումն ոչ միայն ըստ տեղական փոփոխման իմացեալ լինի, այլեւ յեղյեղմամբ եւ այլայլութեամբ։ Անշարժին (երկրի) զյեղյեղումն գործեաց։ Նիւթականն ամենայնիւ յեղյեղման եւ յայլայլութեան կայ. (Նիւս. կազմ.։)
Զանձինս իւրեանց վերաթռուցին եւ յայնմանէ ոստեալք յեղյեղմամբ յերկիր թաւալեցան. (Կլիմաք.։)
Յեղյեղմունք արեգական զտարեւորսն յայտնի երեւեցուցին զժամանակս. (Փիլ. լին. ՟Դ. 1։)
to change, to transmute;
to translate;
— ի հայ բան or լեզու, to translate into Armenian, or Haiganian;
cf. Յեղանիմ.
· Calfa
Զվերինդ խնդրել զփառս՝ սերտեալ եւ անփոփոխ, մի՛ զստորինս լուծական եւ յեղլի. (Սկեւռ. աղ.։)
cf. Յեղյեղումն;
— սրոյ, rotation of a sword;
յեղմունք լուսնոյ, the phases of the moon.
· Calfa
ՅԵՂՈՒՄՆ. Եղանակ տարւոյ. Արեւադարձ. Շրջան լուսնի, եւ քառորդք նորա. Զուգօրութիւնք, եւ յեղմունք ամառնային եւ ձմեռնային։ Յեղմունք լուսնոյ եօթներեկօք լինին. (Փիլ. լին. ՟Գ. 1. եւ այլաբ։)
to lean upon, on or against;
to confide in, to rely on, to trust, to put one's trust or confidence in, to be based or grounded on;
cf. Յեցուցանեմ;
— յորմն, to lean against the wall;
—ի ծառ, to lean or set one's back against a tree;
— արմկամբ, to lean on one's elbow;
to rest one's elbows on;
— ի ցուպ, to lean upon a stick;
կալ դատարկ յեցեալ յինչ, to loll;
— ի ցուպ եղեգնեայ, to trust to a broken reed, to hope in, to rely or depend upon one who has no power, no interest;
— յոք, to rely, to depend upon a man's power, credit or protection;
— ի ծերութիւն, to advance or grow in years, to age, to become or get old;
— ի հպարտութիւն ամբարտաւանութեան, to grow proud, to be puffed up;
— ի վաղակաւորն, to unsheathe, to draw a sword;
ամեն ինչ ի նա յեցեալ կայ, all depends upon him, all hope is in him;
յեցի՛ր յիս, lean upon me.
· Calfa
Յենուցու ի ձեռս իմ։ Սպառազէնն՝ յորոյ արքայ յենոյր ի ձեռն (կամ ի ձեռս) նորա։ Եղեր գաւազան եղեգնեայ, յենուին ի քեզ։ Ի ցուպն եղեգնեայ յենուցու։ Զննեցից զսիւնս, եւ յեցայց ի նոսա ... յեցաւ ի նոսա, ի մին աջով իւրով, եւ ի միւսն ձախով իւրով։ Փայտ կենաց է, որ յենուն ի նա իբրեւ ի Տէր հաստատութեամբ։ Յեցեալ (կամ յենու գայ) եղբօրորդի իւր։ Յեցեալ ես յօրէնսն։ Ի հպարտութիւն ամբարտաւանութեան յեցեալ։ Յեցեալ ի ծերութիւն (յն. վիճակեալ)։ Եկեալ յեցեալ (յօտարաց յազգն իսրայէլի).եւ այլն։
(լծ. թ. էան կէլմէք, տայանմաք ). ἑπαναπαύομαι , ἑπερείδομαι, ἑπιστηρίζομαι, πρόσκειμαι requiesco super, fulcior, innitor, adjaceo եւ այլն. Տալ զթիկունս կամ զձեռս ի նեցուկ ինչ. յողն գալ. յարիլ կամ հաստատիլ յամրութիւն ինչ կամ ի գաւազան. որպէս տնկոյ ի խեչակ, եւ այլոց իրաց ի մոյթս. նմանութեամբ՝ Յարիլ ի խումբ ինչ. եւ Ապաւինիլ ի նպաստ այլոց, կամ ապաստան լինել յանձն եւ ի զօրութիւն իւր. Կռթընիլ.
setting, mounting, enchasing;
fitting in, mortising;
insertion, intercalation;
connexion, concatenation.
· Calfa
Յեռումն եւ կարգ յարմարման երեւեցուցանէ մի ըստ միոջէ պատկանեալ յոճ տէրունեան պատգամսն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 179։)
martyrdom.
· Calfa
ՄԱՐՏԻՐՈՍՈՒԹԻՒՆ կամ ՄԱՐՏԻՒՐՈՍՈՒԹԻՒՆ. μαρτύριον martyrium. Մարտիրոսն լինել. մարտիրոսանալն. խոստովանութիւն եւ վկայութիւն ճշմարտութեան. նահատակութիւն.
to fight, to combat, to make war, to engage in action;
to quarrel, to dispute, to contest;
— սկզբնամարտութեամբ, to skirmish.
· Calfa
Սատանայ մարտուցեալ ընդ յովբայ, եւ այնդափ ի նմանէ յաղթահարեալ, մինչեւ յայսպէս մարդկանէ դիւրաւ մարտնչելի եղեւ։ Մերկ գոլով՝ իբրեւ վառեալ ահագին երեւէր մարտնչողացն. (Իսիւք.։)
Դարձեալ հրէական ձեւով ի ժողովուրդն մտանեն, որպէս զի մի՛ մարտուցեալք լիցին կամ հալածեալք. (Ոսկ. գծ.։)
thicket, covert, copse, wood;
brushwood, underwood, bush, tuft;
—ք աչաց, thick eye-lashes;
սեւացուցանել թխացուցանել զ—ռսն առ բբօքն՝ ծարրօքն, to paint one's eye-lashes.
· Calfa
Ծառ որքան ի խոնարհ զմացառսն արձակէ, այնքան ամրագոյն եւ բարձրագոյն լինի. (Երզն. մտթ.։)
combating, opposing;
quarrelsome.
· Calfa
Արդ ե՛կ արա՛ ցիս, ո՛ մաքառողդ իսրայէլի։ Ե՛կ ցո՛յց դու զինչ ասես, իմաստուն մաքառող ժողովրդեանն. (Մծբ. ՟Ժ՟Է։)
smuggler;
վաճառք —աց, smuggled goods;
— լինել, to be a smuggler, to smuggle.
· Calfa
purification;
sanctification.
· Calfa
Օրհնեա՛ զբաժակս (այսինքն զսկիհս) ի մաքրագործութիւն ընդունելութեան արեան միածնի քո. (Մաշտ. կիլիկ.։)
cf. Մաքուր;
purgative, cathartic, cleansing;
— դեղ, a purge;
— տեսեկ, nitre, saltpetre;
— աղանդաւոր, puritan.
· Calfa
Զօրութիւն իմն է մաքրական մեղացս՝ տեառն սփածանելին. (Նիւս. երգ.։)
Իւղոյ եւ տղմի մաքրական սեռն՝ կոչեալն լուանալի. (Պղատ. տիմ.։ (որ բերի ի յաջորդ նշ։))
shining, bright with cleanliness, candid, clear, pure, clean;
glorious, virtuous.
· Calfa
Մաքրափայլ՝ քրիստոսազգեաց՝ ճշմարիտ որդւոյ մերոյ՝ սարկաւագի. (Ածազգ. ՟Ժ՟Բ.) յն. σεμνότατος , պարկեխտ եւ նազելի. լտ. ornatissimus, բարեզարդ։
purity, cleanliness;
purification;
depuration;
expiation;
neatness, tidiness;
— ջրոց, limpidity;
— օդոց, pureness, serenity, clearness.
· Calfa
Մայր մաքրութեան՝ լռութիւն եւ հնազանդութիւն. (Կլիմաք.։)
cleaning, cleansing;
scouring.
· Calfa
Միտքն ըստ մաքրմանն՝ անճառիցն լինի տեսօղ։ Արիւնն անբիծ հեղեալ՝ մաքրումն յանօրէն արեանց աշխարհի պարգեւեսցէ. (Խոսր.։)
musty, having a musty smell.
· Calfa
Պիտի եւ անուշահոտ ... որ մգլահոտ չլինի. (Վստկ. ՟Ճ՟Խ՟Գ։)
by ourselves.
· Calfa
Մեք մեզոյն (կամ մեզէն) լինիմք քակիչ օրինացս մերոց. (Եղիշ. ՟Ը։)
cf. Մեծաբանիմ.
· Calfa
μεγαλορρημονέω magna loquor, jacto. Մեծաբան լինել, մեծամեծս խօսլե, կամ կոտորել. յնդուգն բարբառել. Տե՛ս (Սղ. ՟Լ՟Դ. 26։ ՟Ծ՟Դ. 13։ Եզեկ. ՟Լ՟Ե. 13։ Աբդ. 12։ Յուդթ. ՟Զ. 13։)
very rich, wealthy, — opulent.
· Calfa
Մեհեանն որ ի նմա՝ մեծագանձ յոյժ։ Մեհեանն մեծագանձ՝ լի ոսկւով եւ արծաթով. (՟Ա. Մակ. ՟Զ. 2։ Ագաթ.։)
very beautiful, lovely, graceful, charming.
· Calfa
Երեւելի գեղով. գեղեցիկ յոյժ. չքնաղ. խիստ՝ շատ աղուոր.
greater, bigger;
major, elder;
maximum.
· Calfa
Որպէս մեծատունն, զի մեծագոյն աղաչէր, թէ թերեւս հնար լիցի երթալ. (Երզն. մտթ.։)
μείζων, -ον major, -jus μέγιστος maximus. Առաւել կամ յոյժ մեծ յո՛ր եւ է կարգի. երիցագոյն. գերագոյն, եւ այլն. աւելի մենծ, մենծը.
noble, generous, magnificent;
ostentatious;
grand, imposing, stately, superb, magnificent.
· Calfa
μεγαλουργός magnificus. Որպէս մեծ ինչ գործեցեալ կամ գործելի. երեւելի. հոյակապ.
magnificence, nobility, generosity;
sumptuousness;
munificent act.
· Calfa
Փառաւորեալ աստուած սքանչելի մեծագործութեամբ եկիր ի փրկել զարարածս քո. (Շար.։)
heaped up, great, huge.
· Calfa
Ալիքն մեծադէզք ոչ անցանեն ընդ սահման. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
very splendid, glorious, majestical.
· Calfa
Զմարտիրոսն մեծազարդ, զառաքեալն շնորհալի, զկարապետն եւ զմկրտիչն. (Ճ. ՟Ժ.։)
very busy, full of business.
· Calfa
Քան զամենայն տունս շինականաց մեծազբօս գտանիցես զտունս թագաւորաց. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Ժ՟Բ։)
all powerful, omnipotent;
very strong, of a great force;
powerful, potent, mighty.
· Calfa
Շնորհալից մեծազօր նահատակին (գրիգորի). (Ագաթ.։)
cf. Մեծախորհուրդ.
· Calfa
Մեծութիւն առ իմաստնոց՝ ոչ զփարթամութիւն ընչից ասէ, այլ զմեծախոհ լինելն ի բանս եւ ի գործս. (Լմբ. առակ.։)