exact, just, punctual, precise, categorical, strict, effective;
—, ճշգրտիւ, cf. Ճշդիւ;
— ասել or ասելով, properly speaking.
Ճշգրիտ գիտել, կամ իմաստասիրել, կամ մեկնիլ. (Լմբ. ատ. Լմբ. սղ. Լմբ. ժղ.։)
to verify, to prove the truth, to certify, to assure;
diligently or exactly to investigate;
to seek with accuracy, to inform oneself minutely;
cf. Ճշգրտեցուցանեմ.
ἑξακριβάζω, ἑξακριβεύω, ἑξακριβόω investigo, exacte vel accurate perscrutor, certifico, diligentius observo στοχάζω conjecto χαρακτηρίζω, ὀμοιόω exprimo, assimilo. Ճշգրիտ հետազօտել. ստուգել. զննել եւ իմանալ. հաւաստի առնել, կամ լինել. եւ Քաջ դիտել եւ նկարել զնմանութիւնն.
Երկոց եւ քրտանց յոլովութիւն, կամ ճշգրտելով ասել՝ անբաւութիւն. (Սարկ. խրատ ուսմ.։)
to resemble life itself, to depict faithfully, to cause to resemble;
ո՞ —եաց ղզաւակն յակոբայ, who can number the seed of Jacob ?
Նմանեցոյց զնա պատկեր մարդոյ, կամ անասնոյ վատթարի ճշգրտեցոյց (կամ ճշգրտիւ նմանեցոյց). (Իմ. ՟Ժ՟Գ. 14։)
truth;
exactitude, punctuality;
correctness, precision;
likeness, naturalness.
Ճշգրտութիւն գործոյ, կամ վարուց, կամ պահպանութեան, կամ պատուիրանին, կամ բանից եւ իրաց. (Բրս. հց. ՟Ե. ՟Ի՟Ա. ՟Լ՟Դ։ Լմբ. սղ.։ Աթ. ՟Ը։)
Ճշգրտութեամբ ապաշխարել, կամ ասել. (Բրս. հց.։ Ճ. ՟Բ.։)
rigorously exacted or exacting, rigorous, rigid, severe.
Ճշդով պահանջօղ, կամ պահանջեալ. սաստկապահանջ. անվրէպ.
to spare, to be saving, to economize, to be parsimonious, stingy;
to settle, to adjust;
cf. Ճշգրտեմ.
Ապա թէ ճշդէք ի վերայ մեր զտեսիլն սրբոյն սահակայ. իմա՛, ճգնիք ստուգել իսպառ, կամ խստիւ մեկնէք։
justly, exactly, strictly, precisely, punctually;
rigorously, austerely, scrupulously, sparingly, savingly, stingily, niggardly, scantily, frugally, meanly, miserably;
— գտակաւ, exactly, to a little, to a farthing, to the point, rightly, accurately, punctually, in all its details.
Ճշդիւ հաւաքել զտասանորդն. կամ պահանջել. կամ նշանակել զժամանակն. կամ հասանել համարոյ ժամանակաց. կամ ճշդիւ լինիցին մրցութիւնք, կամ քննութիւնք, կամ համարք. (Գէ. ես.։ Խոսր.։ Սարգ.։ Եւս. քր.։ Եզնիկ.։ Մանդ.։)
Ճշդիւ գիտելի է ի գործոց նոցա, եւ չ ի տեսլենէ կամ ի համբաւէ դատել. (Մխ. առակ.։)
Որ յանխտրութենէ առ ճշդիւ վարս աստուածգիտութեանն յօժարեալք։ Ոչ այժմ ճշդիւ շրջել (ի բանս) ձեռնարկեսցուք։ Ճշդիւ ըստ կամացն աստուծոյ առ ի գործն փոյթ. (Բրս. հց.։)
cf. Ճշդիւ.
Ճշդիւ հաւաքել զտասանորդն. կամ պահանջել. կամ նշանակել զժամանակն. կամ հասանել համարոյ ժամանակաց. կամ ճշդիւ լինիցին մրցութիւնք, կամ քննութիւնք, կամ համարք. (Գէ. ես.։ Խոսր.։ Սարգ.։ Եւս. քր.։ Եզնիկ.։ Մանդ.։)
Ճշդիւ գիտելի է ի գործոց նոցա, եւ չ ի տեսլենէ կամ ի համբաւէ դատել. (Մխ. առակ.։)
Որ յանխտրութենէ առ ճշդիւ վարս աստուածգիտութեանն յօժարեալք։ Ոչ այժմ ճշդիւ շրջել (ի բանս) ձեռնարկեսցուք։ Ճշդիւ ըստ կամացն աստուծոյ առ ի գործն փոյթ. (Բրս. հց.։)
exactness, punctuality, accuracy, precision, regularity;
rigour, austerity;
thrift, economy, parsimony, stinginess;
հատուցանել բազում ճշդութեամբ, to pay exactly, strictly, rigorously, to a farthing, with rigorous exactness.
Զարմացել եմ ճշմարտիւ վասն ճշդութեան (կամ ճշտութեան) առակացս. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)
cf. Ճշմարիտ.
Առաւել կամ յոյժ ճշմարիտ. ստուգագոյն.
Ճշմարտագոյն ասել, կամ ուսուցանել, կամ մեկնել. (Խոր. ՟Բ. 83։ Կոչ. ՟Ժ՟Զ։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 7։)
relating or narrating the truth;
faithfully and truly reporting or reported, veridical, true, veritable.
Ճշմարտապատում վարդապետութիւն, կամ պատմագրութիւն, ճառք, քննութիւն. (Ագաթ.։ Ասող.։ Ոսկիփոր.։ Սկեւռ.։)
cf. Ճշմարտիւ.
Ճշմարտապէս, եւ ո՛չ կարծեօք (կամ կարծիս ունելով)։ Եղեւ մարմին բանն ճշմարտապէս. (Հանգ.։ Աթ. ՟Գ։)
Բնութեամբ եւ ճշմարտապէս աստուած, կամ որդի։ Զբնութեամբն եւ զճշմարտապէս. (Պրպմ.։)
truthful, sincere, upright.
Ճշմարտասէր սիրտ, կամ միտք, կամ բարք, կամ սովորութիւն. (Լմբ. սղ.։ Աթ. ՟Ը։ Երզն. մտթ.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 2։)
seeing the truth;
having no respect for persons, severe, perspicacious.
ἁληθινῶς ὀρών vere videns. Տեսօղ կամ գիտակ ճշմարտութեան. եւ Ստուգապէս տեսօղ. տեսանօղ, մարգարէ. եւ Անաչառ կամ նրբատես.
verificator.
Որ ճշմարտէ, կամ ջանայ ճշմարիտ երեւեցուցանել.
preaching truth.
Քարոզ ճշմարտութեան. եւ Իրաւամբք քարոզեալ, կամ բարեհռչակեալ.
cf. Ճշմարտեցուցանեմ.
Ճշմարտել զբանն, կամ զանօրէնութիւնն բանին։ Զնոյն եւ ինքն տէրն ճշմարտէ՝ ասելով։ Որով ունիմք փշմարտել զբանս նոցա։ Արտասուքն զդառնութիւն սրտին ճշմարտէ։ Զստուերն ի լոյս ճշմարտելով. (Աթ. ՟Թ։ Յհ. իմ. երեւ.։ Անան. եկեղ.։ Իգն.։ Նար. լ։ Շար.։)
truth;
veracity;
reality;
sincerity;
բուն —, plain truth;
— իրաց, the bottom or basis of things;
անպատրուակ ասել զ—, to tell the whole truth;
աղարտել զ—, to offend against truth;
ճշմարտութեամբ, cf. Ճշմարտիւ.
Արդարութիւն եւ ճշմարտութիւն։ Ողորմութիւն եւ ճշմարտութիւն։ Ճանապարհ ճշմարտութեան։ Խօսել կամ առնել զճշմարտութիւն։ Ճշմարտութիւն է զօրութիւն թագաւորաց եւ իշխանութիւն եւ մեծութիւն, եւ է օրհնեալ տէր աստուած ճշմարտութեանն։ Ես եմ ճանապարհ, եւ ճշմարտութիւն, եւ կեանք։ Հոգին ճշմարտութեան.եւ այլն։
wealthy, opulent, rich;
copious, rich, abundant, great, ample;
powerful, mighty, potent, grand, high;
master, lord, grand seigneur;
—ք քաղաքին, the first or most distinguished citizens of a town, the magnates, grandees, noblemen, nobility;
—ս ճեմել, to walk haughtily.
ἀδρός, αὑθέντης, πλούσιος petens, auctor, princeps, optimates, dives, abundans, copiosus. (լծ. թ. ջօխ, ջօգ եւ գօճա, խօճա ). Հարուստ կարողութեամբ, պատուով, կամ ընչիւք. առատ. առատացեալ, պերճ. բարգաւաճ. հզօր. մեծ. ազատ. աւագ. աւագանի. իշխան.
eloquent, fluent.
Ոչ երբէք զինքեանց ճոխաբանել, կամ բարձրագոյնս ինչ ճառել. (Նանայ.։)
to speak imperiously, authoritatively, presumptuously;
to abound in discourse, to amplify, to enlarge upon;
to talk high, to boast, to brag.
Ոչ երբէք զինքեանց ճոխաբանել, կամ բարձրագոյնս ինչ ճառել. (Նանայ.։)
imperiously, with authority;
opulently, richly, magnificently;
amply, diffusely.
Առաւել կամ կարի ճոխ (ըստ ամենայն առման).
to have, take or exercise high authority or great ascendency over, to prevail, to rule over;
to give oneself great airs, to lord it, to carry it like a lord, to signorise;
to be proud, puffed up;
to grow rich, to abound, to thrive, to make a fortune;
— կործանմամբ այլոց, to build one's fortune on, or to raise oneself by the ruin of another.
κατανίσταμαι insurgo, consurgo. Ճոխաբար կամ իշխանաբար վարիլ. զօրանալ ի վերայ. կամիլ հարստահարել. ի վերայ յարձակել. պանծանալ. նազիլ.
ՃՈԽԱՆԱԼ. Մեծանալ. ունել եւ վայելել զպանծալի ինչ. կամ լիանալ յորդութեամբ. փարթամանալ. զարդարիլ. իբր πλουτέω ditesco.
to enrich, to make wealthy, to endow, to gift, to adorn;
— զոք պարգեւօք, to load with kindness, to heap up benefits, presents, honours upon one, to overwhelm with gifts.
Յորժամ բանն ճոխացուցանել կամիցիմք. (Երզն. քեր.։)
power, authority, influence, sway, empire;
pride, haughtiness;
riches, opulence;
abundance, diffusion;
ճոխութեամբ, nobly, magnificently, authoritatively, imperiously, arrogantly, haughtily, ostentatiously, pompously;
քո —դ, Your Lordship.
Իշխանական ճոխութեամբ։ Ճոխութեամբ հրամայել։ Հրաման քո ճոխութեանդ։ Կայսերական ճոխութիւնդ։ Ճոխութիւն հրամանին։ Ճոխութեամբ խօսել, կամ գործել։ Նստաւ ճոխութեամբ յաթոռն իւրական. (Յճխ.։ Սեբեր.։ Արծր.։ Ոսկ.։ Նար. ՟Լ՟Դ։)
Եկեալ կամաւ եւ ճոխութեամբ ի խաչն աստուածորդին. (Պիտառ.։)
love of power, ambition.
ՃՈԽՍԻՐՈՒԹԻՒՆ կամ ըստ տպ. ՃՈԽԱՍԻՐՈՒԹԻՒՆ. Սէր ճոխութեան. յն. սնափառութիւն.
to take off the hair, to depilate;
to arrange or play with the beard.
τίλλω evello, divello, discerpo, vellico. Փետել զհերս, իբր ճիւղիւք մատանց կամ ճիւղ ճիւղ խլել, քաղել. մազերը քաշել, փրցնել.
to deliver, to take away, to save, to free, to disengage, to set at liberty.
Ճողոպրիլ ի տանջանաց, կամ ի թշնամեաց. (Ճ. ՟Ա.։ Ոսկ.։ Խոսր.։)
cf. Ճիք.
Ճողեալ մասունք անպիտանք, կամ շողոտ կենդանիք. ճղրտկած, բզըքտած, կամ շողիքի պէս բաներ.
cf. Ճղփիւն.
ՃՈՂՓԻՒՆ կամ ՃՈՂՓՈՒՄՆ. cf. ՃՂՓԻՒՆ, ՃՂՓՈՒՄՆ.
Ի ճողփմանէ ալեաց, կամ ջուրց. (Փիլ. յովն.։ Վրդն. ծն.։)
cf. Ճղփիւն.
ՃՈՂՓԻՒՆ կամ ՃՈՂՓՈՒՄՆ. cf. ՃՂՓԻՒՆ, ՃՂՓՈՒՄՆ.
Ի ճողփմանէ ալեաց, կամ ջուրց. (Փիլ. յովն.։ Վրդն. ծն.։)
to get bruised.
ՃՈՊՃՈՊԻԼ. Իբր Կոճոպիլ, կամ ճնշիլ. ճմլիլ.
emphatic, declamatory;
—ս խօսիլ, cf. Ճոռոմաբանեմ.
Ճոռոմ բանիւք (խօսել, կամ յաղթել). (Ոսկ. ՟բ. կոր.։ Սարգ. յկ. ՟Թ։ եւ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Գ։)
to talk big, to boast, to brag, to bully, to be pretentious, to become arrogant.
Թէ կամեցեալ էր ճոռոմանալ, եւ զպատճառսն ասէր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 39։)
to mount, to ride;
— ի կառս, ի ձի, to mount or enter a carriage or vehicle;
to ride, to mount on horseback;
— ի նաւ, to go on shipboard, to embark;
անհամետ —, to ride bare-back;
յորս —, to go a hunting or shooting;
զհետ —, to chase, to give chase to, to persecute, to set off in pursuit of, to pursue;
յաւար —, to plunder, to pillage, to sack;
ապրեցաւ հեծեալ ձիով, he fled on horseback;
cf. Կառք.
Կազմեա՛ ինձ էշ, եւ հեծայց ի նա։ Հեծաւ յէու, եւ գնաց։ Հեծան իւրաքանչիւր ի ջորւոջ իւրում։ Զերիվարն՝ յորում արքայ հեծանէր։ Հեծեալք յերիվարս։ Հեծանէին յերեսուն եւ երկու յովանակս։ Զփարաւոն՝ որ զհետ հեծանէր ժողովրդեան քո բազում զօրօք՝ կառօք եւ երիվարօք. յն. զհետ մտանէր կամ պնդէր. (եւ այլն։)
Յաւար հեծցին։ Յաւար հեծանել (կամ հեծցեն). (Ոսկ. եւ Գէ. ես.։)
winnowing-fan;
hay rake.
(որպէս թէ Հոսանոց) որ եւ ՀՈՍԻՉ. ռմկ. հայելի. պ. հիղէ, հիճ. թ. էափա. πτύων ventilabrum, pala, furca. Գործի փայտեղէն ժանեւոր, կամ թիաձեւ գոգաւոր, որով ի կալս հոսեն զցորեանն՝ տալով հողմոյ, զի յարդքն եւ մղեղք ի բաց վարեսցին.
cavalry.
cavalry, horse-soldiers, horse;
horseman.
to groan, to lament, to sigh for, to fill the air with sighing.
στενάζω gemo, ingemisco. Հեծել ստէպ, եւ ուժգին. յոգւոց հանել կամ ելանել. հաչել հառաչել. ... Տե՛ս (Ես. ՟Ի՟Ա. 2։ Երեմ. ՟Ի՟Բ. 23։ Եզեկ. ՟Ի՟Ա. 6։ Յոբ. ՟Թ. 27։ ՟Ժ՟Ը. 20։ ՟Ի՟Դ. 12։ ՟Լ. 25։)
Հեծեծել (կամ հեծել) յաղօթս կալն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
cf. Հեծեծեմ.
στένω gemo. Հաչել հառաչել. յոգւոց ելանել կամ հանել. որ եւ ՀԵԾԵԾԵԼ. ախուվախ ընել. Տե՛ս (Առակ. ՟Ի՟Ը. 28։ ՟Ի՟Թ. 2։ Յոբ. լա՝. 38։ ՟Ա. Մակ. ՟Ա. 27։ Եզեկ. ՟Ի՟Զ. 15։ Նաւ. ՟Գ. 7։ Ողբ. ՟Ա. 21։ Հռ. ՟Ը. 23։)
the fork, the seat of a horseman.
Նստոյք, որով լինի հեծանել ի ձի. երանք կամ գաւակ առն հեծելոյ.
to make mount, to put on.
Հեծուսցեն կամ հեծոյց, կամ հեծուցին զնա յերիվարն արքունի, կամ ի ջորւոջն արքայի։ Հեծուցէ՛ք ի ջորւոջն իմում։ Արկին զնովաւ զհանդերձս, եւ հեծուցին զյիսուս.եւ այլն։
turning a deaf ear, listless, disobedient;
— լինել, to turn a deaf ear, to simulate deafness, to disobey.
Հեղգ ի լսելն. կամաւոր խուլ. անունկնդիր.
heavy-hearted;
— ի հաւատալ, slow of heart, slow to believe.
Հեղգասիրտ, զի եւ ո՛չ ընդ մարգարէիցն կամեցան հայել բանս, եւ անտի ուսանել. (Իգն.։)
torrent, flood, inundation, overflow;
— ջուրց, deluge;
— հրոյ, torrent of flame;
— մարդկան, throng of people, crowd, immense concourse;
—ս արտասուց իջուցանել, to shed a flood of tears;
հոսէին արսուք իբրեւ զ—, tears ran down in torrents.
Եթէ ամենայն հեղեղքն (կամ հեղհեղքն) որ ի ծովու անդ իցեն, որսասցին. (Եփր. ել.։)
punishing with a deluge.
Սաստիչ կամ պատժօղ սաստիկ հեղեղաւ.
torrent, ravine.
χειμάρρος, -ους torrens. Ջրանցք՝ որոյ հեղեղն է ընդհատեալ, կամ զոր հատանէ անցանէ հեղեղն. տեղի ուղխից, եւ ուղխ. գետ առժամանակեայ ի յորդելոյ անձրեւաց իջելոց ի լերանց ի ձոր անդր. վտակ, եւ ձոր.
cf. Հեղեղեմ.
κατακλύζω inundo, submergo. որ եւ ՀԵՂԵՂԵԼ. Ողողանել իբրեւ զհեղեղատ յորդեալ, կամ իբրեւ զուղխս հեղեղատաց. սելի պէս կոխել.
effusion.
Արտասուաց հեղեղմունք (կամ հեղմունք) հանին ամենայն ժողովքն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)