cf. Վաւաշիմ.
· Calfa
Վաւաշանալ անչափ պակշոտութեամբ։ Շամշեալ վաւաշէր ըստ օրինակի երիտասարդի անարգել տարփաւորի։ Քրիստոնեայք միշտամեղք՝ որք ընդ անօրէնս վաւաշին. (Փիլ. իմաստն.։ Խոր. ՟Բ. 60։ Մանդ. ՟Ի. կամ Պիտառ.։)
cf. Վաւաշիմ.
· Calfa
Վաւաշանալ անչափ պակշոտութեամբ։ Շամշեալ վաւաշէր ըստ օրինակի երիտասարդի անարգել տարփաւորի։ Քրիստոնեայք միշտամեղք՝ որք ընդ անօրէնս վաւաշին. (Փիլ. իմաստն.։ Խոր. ՟Բ. 60։ Մանդ. ՟Ի. կամ Պիտառ.։)
profligately, licentiously, lasciviously, dissolutely.
· Calfa
ἁκολάστως intemperanter. Իբրեւ զվաւաշոտ. անարգել. անխուզ. անսանձ օրինակաւ. անզուսպ կերպով. զապտսըզ.
cf. Վաւաշեմ.
· Calfa
Մի եւ նոյն զօրութիւն է պարկեշտանալոյ եւ վաւաշոտելոյ. պարկեշտանալն՝ առաքինութեան ունակութիւն է, իսկ վաւաշոտելն՝ չարութեան։ Ո՛չ զօրութիւն է՝ որ տայն մեզ վաւաշոտել կամ ստել, այլ յօժարութիւն. (Նիւս. բն.։)
authentic, valid, legitimate;
—, —ն, seal, signet, ring;
— մատանի, signet-ring;
— արքունի, great seal.
· Calfa
ՎԱՒԵՐ, մանաւանդ ՎԱՒԵՐԱԿԱՆ. δεκτός acceptabilis κυριότερος dignior. (լծ. պ. պաւէր, հաւատ, հաւատալի. պաւէր գէրտէն, հաւատալ. եւ յն. վէվէօս. լտ. վալիտուս, հաստատուն. զօրեղ). Արժանահաւատ. ընդունելի. հաւատարիմ. հաւաստի. պատուական. տիրագոյն. ստոյգ.
superexcellent, supreme, eminent.
· Calfa
Վեհագոյնքն իշխեսցեն, եւ վատթարագոյնքն ընդ իշխանութեամբ իցեն։ Ծնօղք վեհագոյնք են ծննդոցն, եւ արք իսկ քան զկանայս եւ զմանկունս. եւ իշխանք քան զայն որ ընդ իշխանութեամբ են. (Պղատ. օրին.։)
Ո՛վ վեհագոյնդ զօրագլխաց մերոց սարգիս. (Ճ. ՟Բ.։)
Իբրեւ վեհագունի քան զինքն, եւ հզօր հարազատի. (Յհ. կթ.։)
Իմաստուն խորհուրդ վեհագոյն է քան զձեռս բազումս հզօրաց. (Ոսկիփոր.։)
cf. Վեհերիմ.
· Calfa
Մի՛ ինչ ի դժնդակացն վեհերել։ Իբրեւ աշխատութիւն իմն՝ վեհերեալ՝ համարիմք զվայելուչ տեսիլ սքանչելեացն. (Բրս. հց.։ Վեցօր. ՟Դ։)
Յօրանջեմք եւ վեհերիմք, թոյլանդամ եւ իբր լուծեալ գտանիմք։ Տագնապին վեհերին, եւ ոչ խնդութեամբ ընթանան։ Ոչ ներեմք լսել, ինչ յասացելոցն, այլ վեհերեմք եւ հեղգամք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 12. 30։)
cf. Վեհերումն.
· Calfa
Սովորեալ է (կինն) վեհերմամբ եւ ի խաւարի կեալ, իսկ բռնութեամբ առ լոյս ածեա. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
fear, timidity, want of courage, of heart, faint-heartedness, cowardice, poltroonery, pusillanimity;
sloth, remissness, indolence, idleness, sluggishness.
· Calfa
Սովորեալ է (կինն) վեհերմամբ եւ ի խաւարի կեալ, իսկ բռնութեամբ առ լոյս ածեա. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
relatively.
· Calfa
Երեւելեօք սրբազնագործութեամբք նոցա վերաբերապէս մաքրեալ կենացն՝ ի տեսողական ունակութիւն եւ զօրութիւն կատարեցելոց. (Դիոն. եկեղ.։)
to elevate, to raise;
to appose, to subjoin, to superadd;
to manifest, to disclose;
to utter, to pronounce;
to translate;
to present, to offer;
to attribute, to ascribe, to refer;
to eructate, to retch, to vomit, to cast up, to reject.
· Calfa
Ներգործական զօրութեամբ վերաբերեաց ընդ ինքեան։ Վերաբերիմք ընդ քեզ ճախրելով. (Եղիշ. դտ. եւ Եղիշ. պատմ. ՟Ա։)
elevation, rise, ascension;
presentation, offering, Anaphora;
relation, reference, regard;
eructation, vomiting;
anaphora;
— ունել, to be in correspondence or relation with.
· Calfa
Գոհաբանելով զքո վերաբերութենէդ, ո՛վ զօրականդ քրիստոսի. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
cf. Վերագայիմ.
· Calfa
Մահ ո՞ր իցէ դառնագոյն. որ յանօրինաց վերագայի. (այսինքն ի վերայ անօրինաց, կամ ի ձեռն անօրինայ). (Ոսկիփոր.։)
to supervene, to happen, to befall;
to descend, to come.
· Calfa
Մահ ո՞ր իցէ դառնագոյն. որ յանօրինաց վերագայի. (այսինքն ի վերայ անօրինաց, կամ ի ձեռն անօրինայ). (Ոսկիփոր.։)
cf. Վերնագիր.
· Calfa
Զոր օրինակ զթղթոյ վերագիր ոք դրոշմէ, եւ առաջին գիրն բովանդակեալ արտայայտէ զբաղախորհուրդ թղթոյ բանիցն ի ներքս շարագրեալ. (Զքր. կթ.։)
Նմին իրի են եւ ի գիրս վերադիրք, եւ ի թուղթս երեսագիրք, զի զօրութիւն գրոցն եւ պատիւն գրողին փութով եւ համառօտ երեւեսցին։ Զանուն իւր (մովսէս) ընդէ՞ր ոչ դնէ ի վերագրի աստ, որպէս յեդոյ մարգարէք, եւ զկնի առաքեալք. (Վրդն. օրին. եւ Վրդն. ծն.։)
higher, superior, more elevated;
—, ի —, գոյնս, above;
firstly, before, antecedently.
· Calfa
ἁνώτερος, ὐπέρτερος, ὐπερέχων superior. Որ ի վեր է եւ առաւելեալ քան զայլս. վերնագոյն. բարձրագոյն. վեհագոյն. գերագոյն. գերազանց. զօրագոյն. յաղթօղ.
Զարհուրեցայ յոյժ. ապա դարձեալ ի վերագոյնսն եղեալ ի տեառնէ զօրացայ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)
cf. Կանխագուշակ.
· Calfa
Եւ այլ բազում օրինակօք եւ ցուցմունք, որ քրիստոսի գալստեանն վերագուշակիչք եւ քարոզք էին. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 32. յն. վերաքարոզօղք։)
to write upon, to inscribe;
to attribute, to refer to;
to write above, before.
· Calfa
Տէրունեան օրինացն ի հինգ գիրս վերագրեցելոց. (Փիլ. իմաստն.։)
inscription, epigraph.
· Calfa
Զարդարէ զմեհեանն յիւրմէ վերագրութենէ, հօր՝ աստուծոյ ամոնի որդի աղեքսանդրէ. (Պտմ. աղեքս.։)
return.
· Calfa
Որ ի կեանս վերադարձի բնութեանս՝ դարձմամբ յորդանանու օրինակեցեր. (Շար.։)
overseer, inspector;
bishop.
· Calfa
Վերադիտօղ եւ օրէնսուսոյց արարատեան աշխարհիդ։ Տեառն յովհաննիսի հայոց վերադիտողի։ Տեառն անանիայի հայոց վերադիտողի։ Գահերիցութիւնք վերադիտողաց. (Փստ. առ զօր. կթ։ Մագ. ՟Ա։ Լաստ. ՟Գ։ Նար. գանձ եկեղ.։)
Թեթեւագոյն եւ թռչուն բանիցն (ընդդէմ ծնողաց)՝ ծանրագոյն են տուգանքն, քանզի վերադիտող առ այսոսիկ կարգեալ է՝ իրաւանց հրեշտակ նեմեսիս. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
imposed, added, additional;
imposition, addition;
epithet, adjective;
exponent, index;
article (ս, դ, ն);
a note.
· Calfa
Ոչ միայն զհաւատսն վերադիր խնդրեն (յն. վերախնդրեն) օրէնքն, այլ եւ զգործսն. (Ոսկ. գղ.։)
Ղեւեայ ոչ տուաւ ժառանգութիւն, ետուն նմա վերագիր յիւրաքանչիւր ժառանգութենէ. (Եփր. օրին.։)
cf. Վերագիր;
— անուն, surname.
· Calfa
Բացբարձական աստուածաբանութիւնքն գերագոյնք են եւ հզօրագոյնք յաստուած քան զվերադրականսն. եւ են վերադրականք, որպէս յորժամ ասեմք զաստուած թագաւոր, ի վերայ նորին դնելով զամենայն, եւ տէր, եւ բարի, եւ լոյս. (Վահր. երրդ.։)
to impose, to put upon, to add, to join.
· Calfa
Ի ձեռն իւր ինքեան վերադրեաց ի նա զիւր սրբազանն ներգործութիւն եւ զօրութիւն։ Որքան ինչ է հօր եւ որդւոյ, աստուածապետականին հոգւոյ հասարակաբար եւ միեղինապէս վերադրեն։ Մեծն եւ փոքրն վերադրի ամենեցունց պատճառին։ Օրհնութիւնս վերադրել ամենայնի պատճառին. (Դիոն.։)
Ոչ միայն ասաց, ասա՛ զանօրէնութիւնս քո, այլ վերադրեաց յառաջ, այսինքն մի՛ մնալ ոսոխին քո. (Մաշկ.։)
Առ աստուծոցն վերադրութիւնս պարտ է համեմատ առն չափաւորի վերադրել եւ պարգեւել. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
to fly away, to take flight;
— յերկինս, to be borne to heaven.
· Calfa
Եւ ընդ ինքեան վերաթեւեաց՝ զհոգիս մարդկան հօր ընծայեաց. (Շ. խոստ.։)
cf. Վերմակ.
· Calfa
Օթոցի, եւ վերածածկութից, եւ բնակութեանց. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
Ծածկոյթ վերին կամ ի վերայ. ծածկարան անկողնոյ. վերմակ. եօրղան, տէօշէկ. στρωμνή stratum, stragula.
reaching the summit or top.
· Calfa
Հրեշտակական զօրութիւնքն, յորս եւ՛ս վերածայրեալք սերովբէիցն բարձրութիւնք. (Ճ. ՟Գ.։)
to regenerate, to endow with new life, to cause to be born again, to revive, to reproduce.
· Calfa
Իշխանակից սուրբ հոգին այսօր վերածնեաց զազգս ամենայն։ Վերածնեաց զազգս ամենայն ի ձեռն զանազան շնորհացն։ Վերածնեսցէ զսա ջրով եւ հոգւով սրբով արդարութեան։ Սրբեցեր զջուրս՝ վերածնեալ զմեզ մկրտութեամբն սրբոյ հոգւոյն. (Շար.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։ Մաշտ.։ Ժմ.։)
regeneration;
resurrection.
· Calfa
Ոչ եթէ ըստ բնութեան, այլ ըստ աւետեացն աստուծոյ է վերածնութիւն։ Տնօրինելով նմա վերածնութիւն փրկութեան նովիմբ քրիստոսիւ քով. (Ոսկ. հռ.։ Պտրգ. բրս.։)
superintendent, overseer, intendant, inspector, director;
prefect, governor;
protector, defender, guardian.
· Calfa
Իբր հայր վերակացու համարեալ էր։ Զմերոյ լուսաւորութեանցն լուաւոր վերակացուէ ճառելով (զտրդատայ)։ Զօրագլուխ եւ վերակացու կենաց մերոց. (Եղիշ. ՟Բ։ Խոր. ՟Բ. 89։ Յհ. իմ. երեւ.։)
superintendence, management, inspection, intendance, direction;
prefecture, government;
protection, assistance.
· Calfa
Զի ելից զհօր վերակացութիւն (յովսէփ առ յիսուս), արժանացոյց զնա բանն՝ ծնօղ եւ հայր անուանել. (Իգն.։)
to revive, to be reanimated, to come to life again;
to outlive, to survive.
· Calfa
Աւարտեալ զանօրինականացն զտնտեսութիւն՝ աստուածապէս վերակենցաղեաց. (Նար. ՟Լ՟Դ։)
cf. Վերակնեմ.
· Calfa
Յոր վերակնեալ առաքելոց։ Ի քեզ վերակնեալ յաւէտ հայեսցի՝ միշտ նկատօղ ակն համայնի։ Ոչ վերակնեալք յօրէնս տեառն. (Շար.։ Գանձ. Արծր. ՟Բ. 6։)
to look on high, to lift up one's eyes.
· Calfa
Յոր վերակնեալ առաքելոց։ Ի քեզ վերակնեալ յաւէտ հայեսցի՝ միշտ նկատօղ ակն համայնի։ Ոչ վերակնեալք յօրէնս տեառն. (Շար.։ Գանձ. Արծր. ՟Բ. 6։)
contemplation, meditation, elevation of the mind, intellect or thoughts.
· Calfa
Զտեսողականսն զօրութիւնս՝ ցուցանել զառ ի յաստուածայինն լոյս երկատեսակն վերահայեցութիւն։ Զթաքունն եւ զխորհրդականն վերահայեցութիւն աշակերտին սիրեցելոյ։ Օտար յամենասրբազանէն վերահայեցութենէ եւ հորդորութենէ. (Դիոն. երկն. եւ Դիոն. եկեղ.։)
to sit upon, to take rest, to repose.
· Calfa
Որ ի քառակերպեանս վերահանգչի յանարուեստ աթոռ։ Որ ընդ հօր եւ սուրբ հոգւոյն յաթոռս քառակերպիցն վերահանգչի. (Զքր. կթ. ծն. եւ Զքր. կթ. արմաւ.։)
imminence, nearness.
· Calfa
Բաւական բառնալ զխրացս կօշկաց քոց, վերահասու լինել քո անճառ տնօրէնութեանդ. (Զքր. կթ.։)
to cry or pronounce aloud, to vociferate, to proclaim;
to call, to name.
· Calfa
Մանուկ մոլորեալ ուրանօ՛ր եւ երթիցէ՝ զմայր վերաձայնեալ կարդայ։ Վերաձայնեալ կոչէին զարարածս յօրհներգութիւն նմա։ Համարձակել եւ վերաձայնել, թէ օրհնեցէ՛ք. (Յհ. իմ. երեւ. եւ Յհ. իմ. ատ.։)
ἁναφωνέω, ἑπιφωνέω alta voce pronucio, acclamo, exclamo. Ի ձայն բարձր կարդալ. վերագոչել. վերահնչել. վերահռչակել. վերօրհնել. երգել. քարոզել.
Վերաձայնեալս այս խոստովանութիւն։ Ընդ հոգւոյդ սրբոյ բարձրացեալ եւ վերաձայնեալ։ Փառաւորեմք վերաձայնեալ նուագօք օրհնութեան երգոց. (Նար. ՟Ժ՟Գ. ՟Ժ՟Թ. ՟Հ՟Ե։)
raised on high, lifted up, ascending;
ascensive;
bearing, carrying in the arms, raising from the earth.
· Calfa
Եթէ աստուածք իցեն, զիա՞րդ իբրեւ զբեռինս ծանունս վերամբարձ կրիցին. քանզի ոչ եթէ աստուածեղէն զօրութիւն վերամբարձ ումեք կրիցի. (Ոսկ. ես.։)
on, upon;
over, above;
for, in behalf of, on account of;
յայնր —, upon that;
about that;
ի — ամենայնի, above all, before all else;
յորոց — աշտարակն անկաւ, on whom the tower fell;
ի ճշմարտութեան — չեւ է հասեալ, he has not yet heard the truth;
յաւելին ցաւս ի ցաւոց —, they increased my sorrows, they added to my grief;
հարուածս ի — նոցա հասուցանէին, they charged them with the massacres;
առած ի — արաբացւոց, threatening announcement for Arabia;
փակեմ զդուռն ի —ս, I shut the door behind me;
կործանումն նմա ի — կայր, he was on the brink of ruin, on the point of ruining himself cf. Կամ;
cf. Հասանեմ.
· Calfa
նխ. Ի ՎԵՐԱՅ. նխ. տե՛ս ի կարգի տառիդ Ի դնեմք եւ աստ քանի մի օրինակս ոճով.
Ի ՎԵՐԱՅ. մ. Ունիս տեսնել առընթեր բազում բայից. զոր օրինակ, Ի վերայ ածել, բերել, դնել, եւ այլն։
to breathe.
· Calfa
Իսկ կանանց՝ զոր օրինակ վերաշնչելն, այնպէս եւ պահելն ընտանի է, եւ ըստ բնութեան. (Բրս. պհ. ՟Բ։)
to revere, to honour, to respect.
· Calfa
Գթասցի՛ս ի մեզ ... ի կարապետիդ քո ձեռն, զոր վերապատուեմք այսօր. (Տաղ.։)
to take or carry on high, to raise, to heave up;
to receive, to take home;
to glow, to leap with joy, to exult;
յաստուածութիւն — զոք, to place among the gods;
յաստուածութիւն վերառեալ լինել, to receive divine honours.
· Calfa
Ի գիրկս իւր վերառեալ զանպարագրելին՝ ի յերկինս ընծայէր հօր. (Գանձ.։)
Վերառեալ վկայօրէն զմարգարիտն հաւատոյ։ Վերառեալ պսակեսցէ զքեզ։ Զքոյոցդ ախորժակաց կնդրկաց պտղոց վերառեալ ընդ քեզ. (Շար.։ Զքր. կթ. եկեղ.։ Նար. ՟Ի։)
director;
bishop.
· Calfa
ἕφορος inspector, praeses. Վերադիտող. տեսուչ. եպիսկոպոս. դիտապետ. վերակացու. ոստիկան. պարետ. տնտես. տնօրէն.
elevation, exaltation;
abstraction;
— խաչի, exaltation of the Cross.
· Calfa
Զվերացումն յերկինս, զնստելն ընդ աջմէ հօր։ Ոչ եւս կառք առաքին ձեզ ի վերացումն. (Եղիշ. ՟Ա. ՟Ե։)
to transport, to convey, to bear or carry on high, to transform.
· Calfa
Վերափոխեալ զքեզ ի յերկնային խորանսն այսօր որդիդ քո միածին։ Զոր առեալ որդւոյ վերափոխեալ դասեաց յանպատում ի կեանս։ Զվերափոխեալդի դասս առաքելոց եւ մարգարէից. (Շար.։)
Մարգարէն ընդ ինքեան վերափոխեաց զանհնազանդութիւն հեթանոսաց ի կատարեալ հնազանդութիւն հօր. (Անան. ի յովնան.։)
Յօրինակէն ի ճշմարտութիւն վերափոխեա՛. ((այսինքն փոխուէ՛ անցի՛ր). Լմբ. պտրգ.։)
Assumption;
demise, decease, death.
· Calfa
Եւ ամենայն իսկ բանակ երկնայնոց հասանէին ի սպասաւորութիւն վերափոխման աստուածութեան բնակարանի, եւ մօրն կենաց աշխարհի. (ՃՃ.։ Տօնակ. եւ այլն։)
cf. Վերաքարոզեմ.
· Calfa
Վերաքարոզ լինել բարեգործին։ Տեսանելով զգործսն՝ որ վերաքարոզէին զզօրութիւն նորա։ Բազում համարձակութեամբ վերաքարոզէր զփրկիչն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։ ՟Բ. 12։)
to preach, to announce, to publish, to divulge.
· Calfa
Վերաքարոզ լինել բարեգործին։ Տեսանելով զգործսն՝ որ վերաքարոզէին զզօրութիւն նորա։ Բազում համարձակութեամբ վերաքարոզէր զփրկիչն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։ ՟Բ. 12։)
mounting, ascending, ascensional;
rider, cavalier, horseman.
· Calfa
Մահացուն ի կենաց առնու իւր զօրս վերելեակս (զհրեշտակս). (Շար.։)