haruspex, augur, diviner, soothsayer;
— լինիմ, to examine or consult the entrails, to prognosticate like an augur.
· Calfa
Լերդահմայութիւն, եւ մտադիւրութիւն։ Զլերդահմայութիւն ի ձեռն առեալ. (Նչ. եզեկ.։)
soothsaying, (divination by the entrails of victims);
augury, omen.
· Calfa
Լերդահմայութիւն, եւ մտադիւրութիւն։ Զլերդահմայութիւն ի ձեռն առեալ. (Նչ. եզեկ.։)
consumption, phthisis, decline;
consumptive.
· Calfa
Լերդացաւի եւ դալընկոտի գինի մատուցանէ. (Եփր. աւետար.։)
cf. Լերդաքար.
· Calfa
Առ եզերբ ծովուն առեալ ձկանն քար լերդորակ՝ փոխանակ հացի քար տայր նմա. (Մագ. ՟Ժ։)
hairless, bald;
soft.
· Calfa
Լերկ եւ անապատ եղեալք յաստուածային պարգեւացն. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ի՟Ը։)
to become bald, to peel off, to come off.
· Calfa
Հերակլ ի ծովայնոյ լերկացեալ. որպէս ասեն, գլխացաւ, երեկորեայ առիւծ անուանեցաւ. (Միսայէլ խչ.։)
cf. Մերկիմաստասէրք.
· Calfa
Հնդկաց մերկիմաստակացն՝ վասն ծերութեանն խարոյկ կուտեալ՝ զինքեանս այրել. (Փիլ. իմաստն.։)
Մերկիմաստասէրք ընդ տաղաւարօք եւ ի ներքնատունս բնակեալ էին։ Բրակմանք եւ մերկիմաստասէրք՝ աղեքսանդրի եւ առն քաջի գրեցաք խնդալ. (Պտմ. աղեքս.։)
gymnosophists (a sect of Indian philosophers who went naked, living in woods and feeding on herbs).
· Calfa
Հնդկաց մերկիմաստակացն՝ վասն ծերութեանն խարոյկ կուտեալ՝ զինքեանս այրել. (Փիլ. իմաստն.։)
Մերկիմաստասէրք ընդ տաղաւարօք եւ ի ներքնատունս բնակեալ էին։ Բրակմանք եւ մերկիմաստասէրք՝ աղեքսանդրի եւ առն քաջի գրեցաք խնդալ. (Պտմ. աղեքս.։)
bare-footed.
· Calfa
ՄԵՐԿՈՏՆ ԼԻՆԵԼ. γυμνοποδέω nudis pedibus sum, vel iter facio. Մերկ ոտիւք լինել. բոկոտն կամ բոկ գնալ.
naked, bare, quite naked, nakedly.
· Calfa
Արկեալ զիւրեւ կտաւ մի ի մերկուց. (Մրկ. ՟Ժ՟Դ. 51։)
Այծիս զգեցեալ էր թագաւորն մերկուց ի վերայ մարմնոյն. (Ուռհ. ՟Լ՟Ե։)
adj. prep. near, nigh, next, close to, contiguous;
about, nearly;
— ընդ —, very near, soon, in a short time;
— ի վենետիկ, near Venice;
— է ի մեզ, it is near or quite close to us;
— առ միմեանս, together, one with another, side by side;
— լինել, to be near, ready at hand;
to be on the verge or brink of, at the point of;
— լինել ի մահ, to be at the point of death;
— ի վախճան լինել, to be drawing to a close;
to be approaching one's end;
— բազմիլ, to sit near;
— դնել, to propose;
to confront, to compare.
· Calfa
Անդէն ծանեաւ զբեկումն անձին իւրոյ, որ մերձ ընդ մերձ հասանէլոց էին ի վերայ նորա։ Տացէ ինձ մերձ ընդ մերձ տեսանել զեղբայր իմ զվարդ, եւ ուրախանալ. (Փարպ.։)
near, nigh to, neighbouring, bordering on, adjacent;
present;
coming, next;
imminent.
· Calfa
Ծարաւին արագեցուցանէ զմերձակայսն, թէ արագեցէ՛ք ջուր տալ. (Խոսր.։)
near, nigh, next;
neighbouring, bordering on, adjacent, contiguous;
approximate;
akin, consanguineous;
neighbour, friend, acquaintance;
relation;
— ազգական, near relation.
· Calfa
Լա՛ւ է բարեկամ մերձաւոր՝ քան եղբայր ի հեռաստանէ բնակեալ։ Մերձաւորաց եւ հեռաւորաց։ Հայեցայ ես շուրջ զմեօք ի մերձաւորս արքայութեան մերոյ։ Աստուած մերձաւոր եմ ես.եւ այլն։
Ահ սրբութեան նորա անկեալ էր զհեռաւորօք եւ զմերձաւորօք. (Եղիշ. ՟Ը։)
Զգաստ առ մերձաւորս, նախատես առ հանդերձեալսն. (Բրս. հց.։)
approximately, approximatively.
· Calfa
Հրոյ հաղորդիմք, երբեմն մերձաւորապէս ի նմանէ ջեռեալք, եւ երբեմն ի ձեռն միջնորդից. ըստ նմին օրինակի եւ զօդս մերձաւորապէս ունիմք. (Նիւս. բն.։)
cf. Մերձաւորեցուցանեմ.
· Calfa
ՄԵՐՁԱՒՈՐԵՄ ՄԵՐՁԱՒՈՐԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἁγχιστεύω jure propinquitatis peto, redimo . Մերձաւոր առնել, մերձեցուցանել. իւրացուցանել զինչս կամ զկին. սեպհականել. իրաւամբք ազգականութեան առնուլ կամ ստանալ. տէր ելլալ, տէր կայնիլ, իրեն ընել.
to approach, to draw or bring near;
to hold, take, possess, inherit or appropriate any thing in right of relationship.
· Calfa
ՄԵՐՁԱՒՈՐԵՄ ՄԵՐՁԱՒՈՐԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἁγχιστεύω jure propinquitatis peto, redimo. Մերձաւոր առնել, մերձեցուցանել. իւրացուցանել զինչս կամ զկին. սեպհականել. իրաւամբք ազգականութեան առնուլ կամ ստանալ. տէր ելլալ, տէր կայնիլ, իրեն ընել.
to approach, to go or come near, or towards, to go closer to;
to be allied, related by marriage, to intermarry with, to marry into.
· Calfa
Ընկա՛լ զմեզ զմերձաւորեալքս սրբոյ քում սեղանոյս ըստ բազում գթութեանդ քում. (Բրս. պտրգ.։)
προσεγγίζω accedo. Մերձենալ. մատչիլ. յարիլ. զհետ երթալ. մօտեւորիլ, մօտենալ, քովը մօտիկնալ.
Զի էր աշակերտ քրիստոսի, որ մերձաւորեալ էր գառինն աստուծոյ, ո՛ւր եւ երթայր. (Եւս. պտմ. ՟Է. 1։)
Առաքեցաւ առ կոյս խօսեալ առն. խօսեալ, բայց ոչ մերձաւորեալ. խօսել, բայց պահեալ. (Ճ. ՟Գ.։)
Եւ σύνειμι coeo, convenio. Զուգիլ ըստ մարմնոյ. գալ առ միմեանս. գիտենալ.
near relation.
· Calfa
Վաճառեսցէ ի կալուածոց իւրոց. եւ եկեսցէ մերձաւորիչն՝ որ մերձաւոր իցէ նորա. ապա թէ չիցէ ուրուք մերձաւորիչ. եւ այլն. (Ղեւտ. ՟Ի՟Ե. 25։ Տե՛ս եւ Թուոց. ՟Ե. 8։ Հռութ. ՟Գ. 9. 12։ ՟Դ. 1=14։)
ἁγχιστεύων, ἁγχιστεύς propinquus, cognatus. որ եւ ՄԵՐՁԱՒՈՐԱՐԱՐ. Մերձաւոր արեան. ազգական՝ որ ունի իրաւունս ժառանգելոյ կամ ստանալոյ.
proximity, neighbourhood, contiguity;
approximation;
familiarity;
affinity, alliance by marriage;
relationship, kindred;
copulation.
· Calfa
Ի ձեռն այսպիսեաց ինչ մերձաւորութեանց ընդ միմեանս հարեալք. (Յհ. կթ.։)
to approach, to accost, to draw near;
to touch;
to keep company with, to join, to be united;
to know, to have carnal connection with.
· Calfa
Մերձեցաւ աբրամ մտանել յեգիպտոս։ Մինչեւ մերձենալ առ եղբայրն իւր։ Մինչեւ ի մահ մերձեցաւ։ Մերձեսցի ի լեառնն։ Մատամբ միով ի բեռինսն ոչ մերձենայք։ Ոչ կարէին մերձենալ առ նա յամբոխէ անտի։ Մերձեցարո՛ւք առ աստուած, եւ մերձեսցի առ ձեզ։ Մերձենալ ի սեղանն, կամ ի սրբութիւնս. կամ ի դրօշակ հանդերձի, ի հանդերձս, յաչս. եւ այլն։
Մերձենայցէ առ ձեզ եկամուտ։ Ապա մերձեսցի։ Առն հրէի հպել կամ մերձենալ առ այլազգի. եւ այլն։
Ոչ կարէաք տեսանել զատեսանելին, եւ մերձենալ յանմերձենալին. (Եղիշ. ՟Բ։)
Զամենայն ինչս նորա տամ ի ձեռս քո, բայց ի նա մի՛ մերձենայցես։ Մի՞ մերձենայք ասէ յօծեալս իմ.եւ այլն։
Ի կին մարդ չմերձենալ։ Աբիմելէք ոչ մերձեցաւ ի նա։ Ի կին իւր ապարահ ոչ մերձենայցէ.եւ այլն։
ἑγγίζω, προσεγγίζω propinquo, appropinquo προσέρχομαι, προσπορεύομαι advenio, accedo ἄπτω, ἄπτομαι tango, attingo, haereo եւ այլն. որ եւ ՄԵՐՁԻԼ, ՄԵՐՁԵՆԱԼ, ՄԵՐՁԱՒՈՐԻԼ. Մերձ լինել. հպիլ. մօտ երթալ. մատչել. շօշափել. յարիլ. կցիլ. մօտենալ, մօտիկնալ, դպչիլ, փակչիլ.
approaching, approachment.
· Calfa
ἅφιξις, πρόσοδος accessio, accessus. Մերձենալն. մատչելն. հպումն. մերձումն.
to approach, to draw near, to advance towards;
to apply, to appropriate.
· Calfa
Մերձեցուցից զարդարութիւն իմ։ Մերձեցուցին յիս հալածիչք իմ զանօրէնութիւն։ Եթէ ոչ առցուք զմարդդ, եւ մերձեցուսցուք առ մեզ.եւ այլն։
ἑγγίζω, προσεγγίζω appropinquo ἑπισπάω attraho. Տալ մերձենալ. մերձ կացուցանել. եւ Առ ինքն ձգել. մօտեցնել.
cf. Մերձենամ.
· Calfa
Մերձի ի լերինս եւ ծխեսցին։ Մերձեա՛ց ի լերինս, եւ ծխեսցին։ Յայտնի է ամենեցուն՝ որ մերձին ի նա (կամ առ նա)։ Մերձեալ է արքայութիւն երկնից։ Գալուստն տեառն մերձեալ է.եւ այլն։
Մերձեալ էր ժամանակ կոչմանն նոցա. (Եղիշ. ՟Ը։)
voluntarily, freely, willingly.
· Calfa
Ի գալ հիւրին՝ կամաւոր պահքն լուծցին. զի պահքն մերովի է, իսկ սէրն՝ պատուիրան աստուծոյ. (Վրք. հց. ձ։)
like us, after our manner.
· Calfa
Ծնար զէմմանուէլն, մերօրէն զետեղեալ ի սուրբ արգանդիդ. (Ճ. ՟Գ.։)
Ո՛չ եթէ մերօրէն ինչ, այլ անճառաբար յղացար եւ ծնար զէմմանուէլն։ Անփորձ ի մերօրէն հարսանեաց հարսն երկնային, եւ անհարսնացեալ մարիամ. (Թէոդոր. կուս.։)
cf. Մեցոտ.
· Calfa
ՄԵՑԱՄԷՍ կամ ՄԵՑԱՄԷՑ. Իբր մեցումեց, կամ ցեցումեց. Ի ցեցս եւ ի մեցս համակեալ. մեցոտեալ. իսպառ ցեցակեր. փուտ.
Ստէպ թօթափեն զհանդերձսն, զի մի՛ ցեցակեր մեցամէս լինիցին։ Է՞ր վասն բազում հանդերձս ժողովեալ՝ ցեցակեր մեցամէցս առնես. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 22. եւ Ոսկ. եփես. ՟Բ. (յն. լոկ, ցեցակեր։))
Մէցն՝ գիջութեան է անուն ... իսկ ամէսն թուի թէ իբրեւ յօդ իմն ըստ պատշաճի անուանցդ, որպէս յիմովսանն եւ յիւրեանցայոցն ... իսկ ուտիճն (որ եւ ցեց) կերիչ է եւ վատնիչ, թերեւս զգէճսն եւ զցամաքս, զոր կարծեմ միանգամայն խառնելով՝ ցեց մեցամէս կոչէ, յայտնելով զչոր եւ զդալար, որպէս թէ զոսկր եւ զմարմին։
to become worm-eaten, rotten, to rot, to putrefy, to be corrupted, spoilt.
· Calfa
Հանդերձիկն այն ցեցակեր մեցոտեալ փխրեալ ապականին. (Ագաթ.։)
to contrive, to form, to project;
to machinate, to plan, to plot, to intrigue, to cabal.
· Calfa
Բնութիւնս մեքենայեաց՝ կամօք մարդկանն, յորս ենն, անգիտանալ (զյարգ կուսութեան). (Նիւս. կուս.։)
եւ չ. ՄԵՔԵՆԱՅԵՄ կամ ՄԵՆՔԵՆԱՅԵՄ. μηχανεύω, μηχανάομαι machinor, excogito, struo, agito, molior. որ եւ ՄԵՔԵՆԱՅԱՆԱԼ. ՄԵՔԱՆԱՆԱԼ. Արուեստակել. հնարել. հայթայթել. ջանալ. ճարտարել. խորհել վնասել. որոգայթ լարել. մեքենայս կազմել.
very shrewd, cunning, crafty.
· Calfa
Եղեալն յուզմամբ մեքենայից. չարահնար. չարարուեստ.
contrivance, invention, machination, artifice, cunning, wile, piece of cunning.
· Calfa
Յայնչաբ մեքենաւորութիւն եկեալ, մինչեւ զոսկերս անգամ զերեխայիցն (կամ զմեռելոց) շարժելոյ չդանդաղել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 12։)
cf. Մերօրէն.
· Calfa
Մեօքակերպ զաստուած քարոզեսցուք (զմարդացեալն) յօդապատ անդամօք. (Ագաթ.։)
membrane, pellicle;
secundine, after-birth;
cf. Մզումն.
· Calfa
Յովհաննէս մկրտիչ չեւ ելեալ ի սաղմաբոյն մզանացն՝ խաղայր ցնծայր ընդդէմ կուսորդւոյն։ Արուեստ կոչեմ զոստայնանկութիւնն, մինչ զի զհանդերձս (եւ) վերարկուս առնիցէ, եւ ոչ մզանց եւ սարդի ոստայնից նման. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։ ՟Բ. 24։)
to press, to extract by pressing or squeezing, to squeeze out, to express;
to filter, to distil.
· Calfa
Իւղ մզեալ. (Ել. ՟Ի՟Թ. 40։ Թուոց. ՟Ի՟Ը. 5։ ՟Գ. Թագ. ՟Ե. 11։)
Սէր սուրբ՝ ձիթենի պտղալից, մզելով զձէթ ի լուսաւորութիւն. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
Ողկոյզն կթեցաւ եւ մզեցաւ։ Ըմպեցի ի մզեալ պտղոյն զգինին յիմարութեան. (Ճ. ՟Ը. եւ Գ։)
Գեղմնն ասու, զոր խնդրեաց տեղալ ի վերայ նորա միայն անձրեւ ... մզեցաւ, եւ լցաւ ի նմանէ կրաւ միով ջուր. (Եփր. դտ.։)
Քամեալ մզեցաւ թանձրամտութիւն նորա. (Եղիշ. ՟Է։)
mist, fog, haze;
թանձր —, dense fog, thick mist.
· Calfa
Յանհաւատութեան միգի մոլորեալ. (Մագ. ՟Լ՟Թ։)
Թմրութիւն մեղաց եւ զանմեղս եւս ընդ միգով իւրվ լծեալ ծնգէր. (Յհ. կթ.։)
γνόφος caligo ὀμίχλη nebula. պ. միյզ, միւծ. սանս. մէկհա. դաղմ. մղլա. Մառախուղ. բալ. ամպ վայրիջեալ. մռայլ. մութ. շամանդաղ. մշուշ.
one, only, sole;
alone;
only, solely;
— մի, each, every one, each one.
· Calfa
Մէն չորս արձանս սեամս կանգնէր. (այսինքն միոյ միոյ չորս։) Բազմութեան զօրացն մէն սակաւ սատարեալ՝ շինեցին տալ, եւ եզինս իւրաքանչիւր ումեք մէն՝ վեց. (Պտմ. աղեքս.։)
Առին մէն մի դահեկան։ Ետուն նմա իւրաքանչիւր մէն մի որոջ։ Տալ ռոճիկ արքայի եւ տան նորա մէն մի ամիս ի տարւոջ. (Մտթ. ՟Ի. 9. 10։ Յոբ. ՟Խ՟Բ. 11։ ՟Գ. Թագ. ՟Դ. 7։)
Մէն մի ջահ լուցեալ՝ եդ ի մէջ ձետոց նոցա. (Եղիշ. դտ.։)
cf. Միջերկրեայ.
· Calfa
Ի մէջերկրայ տանէն յունաց՝ հայոց տուեալ պարգեւք փառաց. (Շար.) գրի եւ ՄԷՋԵՐԿՐԵԱՅ, ՄԻՋԵՐԿՐԵԱՅ։
Զհոգս մէջերկրայցն։ Հասեալ ի մէջերկրայս։ Զմէջերկրեայսն ամենայն։ Ասուի եւ կտաւ, զոր զգենուն մէջերկրայքս. (Խոր. ՟Բ. 13. 14։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։ Լմբ. առակ.։)
μεσόγαιος mediterraneus. Եղեալն ի միջին վայրս երկրի կամ ցամաքի.
obscure, dark, gloomy, dingy.
· Calfa
Զլուսինն եդ աստուած լոյս տալ ի գիշերի, եւ զխաւար զմթագինն կակղել. (Կիւրղ. ծն.։)
Հուրն մթագին ձախակողմանցն սպասեալ սպառնայցէ. (Նանայ.։)
to grow dark, gloomy, to be obscured or darkened, to darken;
— աչաց, to grow dim.
· Calfa
Մթանալ. մթագին լինել. նսեմանալ. մթազգած լինել. (իրօք, եւ նմանութեամբ)
gloomy, dark, obscure, dismal, dull, sombre;
— լինել գինւով, to have the sight or reason obscured, to get drunk, to feel giddy, to feel one's head turn round.
· Calfa
σκοτόδινος եւ այլն. Զգածեալ մթով, զգեցեալ զմութ. խաւարազգած. խաւարամած.
darkening, darkness.
· Calfa
Վանքս գեղ արարեալ կայր ի խաւարի ... ի զազիր մթազգածութենէն հասուցանել նախկին փառաւորութեանն. (Յիշատ.։)
to darken, to grow dark, to become dusk;
to dim, to obscure;
to tarnish;
— օդոյ, to begin to lower;
— աստեղաց, to be eclipsed;
— մտաց, to grow dim.
· Calfa
Յորժամ լուսինն մթանայցէ։ Մթացեալ անօթն լուսաւորի առ սակաւ սակաւ. (Եզնիկ.։)
Միթէ փո՞քր էր արեգական մթանալն. (Գէ. ես.։)
Ընդէ՞ր մթացեալ հանդերձք քո. (Նար. յովէդ.։)
συσκοτάζω, συσκιάζομαι obtenebror, tenebris et caligine obducor. Մթով պատիլ. մթագնիլ. նսեմանալ. խաւարիլ. թխանալ. այլագունիլ. մթնել, մթնալ, մթըննալ.
black, smutty;
blearedness;
filth, dirt.
· Calfa
Երկաթն որպիսի՞ ինչ էր՝ մինչ չեւ ի հուր մխեալ էր, մթար երեսօք, ցուրտ ի շօշափել. (Սեբեր. ՟Զ։)
obscurity.
· Calfa
Լնու խաւարազգած մթարութեամբ զոգւոյս լուսաւորութիւն։ Ամպ խտացեալ մթարութեամբ անջրպետելով ի միմեանց զբանակեալսն. (Պիտ.։)
to darken, to obscure, to cloud, to dim;
to blacken, to offuscate;
to eclipse;
— զտիւ ի գիշեր, to change day into night.
· Calfa
Զմտացն ընծայութիւն երբեմն կասեցուցին (ի թարգմանելն), եւ երբեմն ամենեւին իսկ մթացուցին։ Մթացոյց զմիտսն, եւ այլ եւ այլ ետ իմանալ. (Կիւրղ. ծն. եւ Կիւրղ. թագ.։)
συσκοτάζω, σκότω, σκιάζω obtenebro, obscuro. Տալ մթանալ. խաւարեցուցանել. նսեմացուցանել. մթնցընել
heaped up, amassed, accumulated.
· Calfa
ՄԹԵՐԱԾ ՄԹԵՐԱԾՈՅ. Մթերք, եւ մթերեալ.
obscurity, darkness, dimness.
· Calfa
Ի սրտէ մաքրեցան՝ որ զքէն կարծեցեալ մթութիւն. (Շ. թղթ.։)