who suceours, supports, takes the part of, *backs up.
· Calfa
Սուրբ հրեշտակքն թիկնակից եւ աղօթակից լինին քեզ. (Վրք. հց. ձ։)
back, shoulders;
back, hind part;
aid, succour, assistance;
բարձրացաւ քան զամենայն ժողովուրդն թիկամբք չափ ի վեր, he was taller than all the people from the shoulders upward, (head and shoulders taller than all the people);
ձեռին ուրուք լինել ի վերայ թիկանց թշնամեաց իւրոց, to place ones hand on the necks of one's enemies;
to put one's enemy under, to subjate;
—նս դարձուցանել, to turn the back, to take to flight, to flee, cf. Արհամարհեմ, cf. Փախչիմ;
—նս տալ արեւելից, to turn to the west;
—նս առնել or —նս օգնականութեան առնել, to form an alliance, to enter into an alliance, to confide in, to recur to, to rely on;
զ—նս հաստ առնել, to strengthen one's self, to be reinforced;
ի —նս հասանել, կալ, իջանել, to fly to the rescue, to send aid or reinforcements, to give a helping hand;
դառնալ ի —նս or ի —նս կոյս, to turn back, to turn one's back, to fly;
ի —նս առաքել, to send back, away;
— նաւին, poop;
ի թիկանց, ի —նս or ի —նս կոյս, զթիկամբք, behind, from behind, backward.
· Calfa
Պատի զթիկամբք քաղաքին։ Ի թիկանց ղուզայ ի հարաւոյ կողմանէ. (Յես. ՟Ժ՟Ե. 10։ ՟Ժ՟Ը. 13։)
Ի հնգետասան կանգնոյ ի թիկանց։ Եւ յերկրորդ թիկունսն առ դրամբք քաղաքին. (Ել. ՟Լ՟Ը. 14։)
Զիա՞րդ դարձոյց զթիկունս իւր, ամաչեաց, եւ եղեւ ի ծաղր. (Երեմ. ՟Խ՟Ը. 39։)
twisted;
crooked, oblique;
stunted;
erroneous, mistaken;
perverse, froward;
wrongfully;
awry, obliquely;
crookedly;
— մեկնել, խօսել, to interpret malignantly, to misconstrue, to put an ill construction on;
to preach a perverse doctrine;
— ճանապարհ, unfrequented, winding, tortuous road.
· Calfa
to be sprained, wrung;
to turn aside, to err;
— զիրաւունս, to give unjust judgments;
— զճանապարհս խոնարհաց, to cause the steps of the weak to err;
— զնաւն, to run aground, to run on the rocks;
— զհետ զօշաքաղութեան, to run after error for reward, to become corrupt through avarice.
· Calfa
cf. Թխատեսակ.
· Calfa
Թխակերպ. թխատեսակ. սեւագոյն. ծխամած. եւ Աղտեղի, կամ տխուր. մթնագոյն, մթնշաղ, սեւսեւուկ, սեւումուր.
Հօտ ապա այծեաց անթիւ՝ թըխատիպ ի ծովն մխեալ, անդ ի լուսակիզն դարձեալ՝ ելանեն պայծառ եւ չքնաղ. (Տաղ.։)
letter carrier, postman, courier, post, messenger.
· Calfa
Հրաման ետ զձեռս յետս կապել զթղթաբերացն. (Պտմ. աղեքս.։)
carriage of letters.
· Calfa
Կնքեալ ետ ի թղթատարն. (Պտմ. աղեքս.։)
Պատրաստեաց վաղվաղակի թղթատարս՝ ընթանալ ի թագաւորականն քաղաք. (Ժող. հռոմկլ.։)
to fall asleep, to doze, to be lethargic, drowsy;
to be astonished, thunder-struck, to get deranged;
— ի գինւոյ, to get intoxicated, to be plunged in drunkenness;
թմբրեալ սիրտ, a sluggish understanding.
· Calfa
Իմաստութեանդ աղբիւր՝ յիմարիս եւ թմբրեցելոյս։ Դարձո՛ զթմբրեալս ի զգաստութիւն արթնութեան սրտի. (Նար. ՟Ծ՟Ե. ՟Կ՟Գ։)
cf. Թմբրիմ.
· Calfa
Զբաղանօք իբր ի խոր գիշերի թմրեալ ի պատրանս չարին. (Խոսր.։)
to tremble, to quake, to agitate;
to move, to disturb, to get angry;
to beat, to palpitate.
· Calfa
Թընդայր դողայր երկիրն ի բազմութենէն. (Կաղանկտ.։)
sound, noise, detonation;
sound of bells, gingle, clatter;
crash;
թնդիւն արձակել, to resound, to make a noise;
թնդմամբ հարկանիլ, to be perturbed by the uproar, to be alarmed or frightened;
— սրտի, palpitation, throbbing of the heart;
թնդիւն երակի, throbbing, beating, pulsation;
զննել զթնդիւննս երակի, to feel the pulse;
թնդիւն, կայթիւն ձեռաց, clapping;
թնդիւն, դոփիւն ոտից, tramp, trampling;
թնդիւն ժամացուցի, tick, tick-tack;
թնդիւն, գանգիւն զանգակաց, peal;
թնդիւն, բաղխիւն դրան, slam, bang;
թնդիւն, շաչիւն կառաց, rattling;
թնդիւն, թմբիւն, գոռոչ որոտման, peal of thunder, thundering noise, rumbling, roll;
թնդիւն, դափիւն թմբկի, roll;
թնդիւն, շառաչիւն զինուց, clash, clang;
թնդիւն, բոմբիւն հրետից, boom;
թնդիւն, շկահիւն գնդակաց (հրազինուց), whiz.
· Calfa
hostile, inimical, adverse.
· Calfa
Սիրելական համբոյրք, եւ թշնամական ձաղութիւնք. (Պիտ.։)
full of enmity;
injurious
· Calfa
ἑφύβριστος contumeliosus Լի թշնամանօք. նախատական եւ անարգական. սիրտ տաղօղ.
unfortunate, melancholy, miserable.
· Calfa
Կամ իբրեւ Աղէտաւոր. աւաղելի. ողբալի. աշխարելի.
Թշուառականք են, որ ոչ զառաքինութեան փափագումն անապակ ընկալան։ Զմարմին զօրէն գերեզմանի կրելով՝ զթշուառական զոգիսն ի նմա թաղեցին. (Փիլ.։)
Ել ի դրախտէն յայս թշուառական կենցաղս։ Թշուառական կորստեան ամբարշտաց. (Նախ. ծն. եւ Նախ. իմաստ.։)
painful, disastrous, unfortunate.
· Calfa
Որ ինչ լինիցի. տառապագին եւ աւաղելի քրտամբք.
deplorable, lamentable, pitiable.
· Calfa
Աւաղելի, եւ աղետալի. ողորմ.
misery, misfortune, evil, calamity, wretchedness, disastrous state;
ի — անկանել, to fall into misfortune or misery;
դառնալ ի —, to be unfortunate.
· Calfa
ταλαιπωρία, ἁτυχία, δυσημερία miseria, infelicitas Վիճակ թշուառ կամ թշուառացելոց. հիքութիւն. չուառութիւն. տառապանք. աղէտք. ձախողակք. դժբախտութիւն, անյաջողութիւն, ողորմելիութիւն, խեղճութիւն. Տե՛ս (Սղ. ՟Լ՟Ա. 4։ ՟Կ՟Ը. 21։ Ես. ՟Խ՟Է. 11։ ՟Ծ՟Թ. 7։)
tongue-tied, stuttering, stammering, that speaks thick.
· Calfa
ψελλίεων, ψελλός balbutiens, balbus Թլուատ. կակազ. քաղթնատ. գնչու.
Զօրէն քաղթնատաց թոթով բարբառք. (Փիլ. լիւս.։)
Եւ պարզ լիցի լեզու թոթով։ Թոթով լեզուաւն յաղթէր կորովաբանիցն. (Ոսկ. ես.։ եւ Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
to be left, given, conceded;
to be abandoned, outcast, rejected, derelict, forlorn, permitted, allowed, conceded, lawful;
to relent, to slacken;
— ի հաւատոց, to waver or vacillate in the faith;
— ի մտաց իւրոց, to change opinion;
բղջախոհութեամբ թողանալ, to give one's self up to luxury, to lead a dissolute life;
թողացեալ կին, divorced woman.
· Calfa
Որպէս են ճշմարիտ եւ հարազատ որդիք. այլք յերկրորդ ամուսնոյ, այլք ի թողացելոյ, եւ այլք յաղախնոյ. (Կլիմաք.։)
remission, relaxation, pardon, discharge, release, deliverance;
defection;
խնդրել —, to ask pardon, to make excuses;
— տալ, շնորհել, to pardon, to grant pardon, cf. Ներեմ;
— արա ինձ, I beg pardon, excuse me;
have the goodness;
with permission, by your leave;
— առնել ումեք, to pardon, to condone, to absolve;
— առնել երկրին, to remit taxes or tribute;
to condone the burdens of taxation, to lighten;
to let the earth lie fallow;
— առնել ի կապանաց, to unbind, to release;
— լինել մեղաց ումեք, to be absolved, or freed from the effects of sin.
· Calfa
to let, to permit, to allow;
to commit, to abandon, to resign, to yield, to give up, to forsake, to cast off, to leave, to desert, to get rid of;
to deliver, to free, to pardon, to remit, to release, to acquit, to forego, to pass over, to tolerate;
to repudiate;
to renounce;
— ասել, to omit, to leave out, to pass over in silence;
— զմեղս, to pardon, to absolve, to remit;
to expiate;
— զիմն ի գլուխ ուրուք, to let one go one's own way;
ձայն —, to cry out;
— առնել, to permit, to allow;
— առ ժամանակ մի, to suspend;
— զոք ի մահուանէ, to free from death;
չ-, to refuse, to hinder, not to allow;
սիրտ իմ եթող զիս, my heart failed me;
ի բաց թողցուք զայս, let us leave that aside;
-, թողանիմ, ղայ, to be left, abandoned.
· Calfa
Քեզ թողեալ է աղքատն. (Սղ. ՟Թ. 38։)
Զեղբայր մի ձեր աստ առ իս թողուցուք։ Թողի ի ձեռաց։ Թողից զայգի իմ, եւ մի՛ յատցի եւ մի՛ բրեսցի։ Եթող նշխար։ Թողից զպարարտութիւն իմ, կամ զքաղցրութիւն իմ։ Ոչ թողցէ զքեզ, եւ ոչ ընդ վայր հարկանիցէ։ Գուցէ թողեալ հօր մերոյ զէշսն՝ եւ զմէնջ հոգասցէ։ Զշառաւիղ արմատոյ դորա թողէ՛ք յերկրի։ Թողին զուխտն Աստուծոյ։ Թողցեն օտարաց զմեծութիւնս իւրեանց։ Մի՛ թողուր զիս Տէր Աստուած իմ։ Սիրտ իմ եթող զիս։ Իբրեւ կամեցաւ մտանել յամբոխն, ոչ թողին զնա աշակերտքն.եւ այլն։
Այլում տեղւոյ եւ ժամանակի թողեալ (զմնացորդ բանից)։ Թողու ի վերայ նոցա զամենայն շէնս (այսինքն շնորհէ)։ Ի նոսա թողլով զշէնս ամենայն։ Եպիփանու վճարեալ զկենցաղս՝ թողեալ լինի (այսինքն մնայ) աշակերտ մի անուն Հռոփանոս. (Խոր. ՟Ա. 3։ ՟Բ. 7։ ՟Գ. 53։)
Ի բազում խռովութենէն՝ որ կայր ի սրտին, չէր կարօղ զձայն թողուլ (արձակել, հանել)։ Յորժամ թողոյր (այսինքն աւարտէր) զաղօթսն յեկեղեցին, վաղվաղակի փախչէր ի սենեակ իւր. (Վրք. հց. ՟Դ. եւ ՟Գ։)
ԹՈՂ. իբր մ. Անշաղկապ յարեալ յայլ բայ. ἅφες, εἶα sine, permitte եւ այլն. Աղէ. թո՛յլ տուր. ներեա՛. մի՛ լինիր արգել. մի՛ երկնչիր. թո՛ղ ընէ կամ ըլլայ, թո՛ղ երթայ ընէ.
Թո՛ղ, դու է՞ր չհասեր թիկին։ Թո՛ղ, դու զիա՞րդ կացեր լըռին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
Եղեւ սով յերկրին, թո՛ղ զառաջին սովն։ Թո՛ղ զմեռեալսն վասն կորխայ։ Թո՛ղ զբնակիչս գաբաացւոց։ Եզն, կով, ոչխար, թո՛ղ զեղջերու եւ զայծեամն։ Թո՛ղ զայլ աղխ։ Թո՛ղ զմեհեւանդս, եւ թո՛ղ զմանեակս ոսկիս։ Թո՛ղ զկանայս եւ զմանկտի։ Թո՛ղ զայլ նեղութիւնսն.եւ այլն։
poison, venom;
spite, virulency, venom;
թափել զ—, to remove or extract the venom, to give antidotes;
թափել զ—ս յոք, to give vent to one's anger, rage, malice, to grow fierce or ferocious;
cf. Թափեմ;
— առնուլ, to take poison;
— մահացու, mortal poison;
— մահու արբուցանել, to cause one's to drink a mortal poison;
— դառնութեան, bitter poison.
· Calfa
ԹՈՅՆ որ եւ ԹԻՒՆ, թիւնի, ից. ἱός, φάρμακον, τοξικόν venenum, toxicum Դեղ մահու. մահադեղ. դեղ. ժահր. աղու.
cf. Երանգ.
· Calfa
Երփն երփն գունով փաղփեցուցանեն թոյրս զօրէն ծաղկաւէտ մարգաց. (Պիտ.։)
shell-fish.
· Calfa
Զսոսա վասն զի քակել անհնար էր, որ ասին թոնձք, կլանեն, զի կոկորդին ջերմութեամբ թուլացեալ արձակեսցին աղխքն. (Փիլ. լիւս.։) (ի լս. գրի, պեղականք. թերեւս իբր պեղագոսեանք, ծովականք. կամ պողիպոդք։)
cf. Թառամիմ.
· Calfa
Դէմքն (աղքատին) դեղնեալ, եւ թոշոմեալք. (Մանդ. ՟Ե. (նոր ձ. խռովեալ)։)
grandson;
granddaughter, grandchild;
թոռունք or թոռանց թոռունք, descendants, children's children, progeny, race, lineage, family.
· Calfa
Կադմեայ թոռին իւրոյ։ Ի Գառնկայ թոռանէ նորա։ Առ Արտաշիսիւ թոռամբ Վաղարշակայ. (եւ այլն. Խոր.։)
Գրիգորիսի թոռոյն Գրիգորի. (իբր ռմկ. թոռուն ). (Կաղանկտ.։)
cf. Դիւթ.
· Calfa
Թովիչ՝ քաղցրագոյն բանիւք հանէ զօձն ի դարանէ իւրմէ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ե։)
to distil;
to drop, to fall drop by drop.
· Calfa
Անձրեւք ջաղբք եւ թորթորեալք. (Յհ. կթ.։)
numeral, numerical;
date;
epoch;
era;
դնել զ—, to put the date, to date;
—աւ, dated;
ան-, undated;
—ն, arithmetic.
· Calfa
Թուականն բաղկանայ ի տարորոշ քանակէն։ Զթուականն փիւնիկեցիք գտին, որպէս վաճառականք գոլով. եւ այլն. (Սահմ. ՟Ժ՟Է։)
opinion, judgment, mind, advice.
· Calfa
Որպիսի ինչ ունի յինքեան թուելութիւնս։ Թէպէտ եւ ո՛չ է ճշմարիտ այսպէս թուելութիւնս. (Անյաղթ պերիարմ.։)
to cause to appear, or to seem;
to show, to make believe.
· Calfa
Թուեցուցանէին տաղտկացեալս զինքեանս առ ի նմանէն գոլ. (Յհ. կթ.։)
Դառն է, եւ քաղցր թուեցուցանէ. (Խոսր.։)
Զաղքատութիւնն ոչ դժուարին ինչ, այլ ցանկալի թուեցուցանէ վասն աստուածպաշտութեան. (Ոսկ. ես.։)
fig.
· Calfa
Պտուղ թզենւոյ՝ քաղցր եւ կակուղ, լի սերմամբք իբր մանր կորեկօք. ինճիր, թին. եբր. թէնա. տե՛ս (Ես. ՟Ի՟Ը. 4։ Երեմ. ՟Ը. 13։ ՟Ի՟Դ. 1 = 8։)
weak of mind, spiritless, effeminate, pusillanimous.
· Calfa
Յաղագս անբանից արանց թուլամտաց. (Խոր. ՟Ա. 2։)
effeminacy, feebleness, delicateness, softness.
· Calfa
Յայսմ ժամանակի ի թուլամորթութիւն կրթեցաք մի առ միով ի ծանծաղ եւ ի տարտամ վարս։ Որ ի թուլամորթութիւն եւ ի յոռութիւն կրթեն զբազումս. (Գր. սարկ. լուս.։)
Ծանուցեալ զհեշտասէր թուլամտութիւն (Սարդանաբաղայ). հին տպ. թուլամորթութիւն. (Խոր. ՟Ա. 20։)
Սրտաբեկ լեալք թուլամտութեամբ՝ ահ արկանելով. (Պտմ. աղեքս.։)
weakness of mind, want of spirit, cowardice.
· Calfa
Յայսմ ժամանակի ի թուլամորթութիւն կրթեցաք մի առ միով ի ծանծաղ եւ ի տարտամ վարս։ Որ ի թուլամորթութիւն եւ ի յոռութիւն կրթեն զբազումս. (Գր. սարկ. լուս.։)
Ծանուցեալ զհեշտասէր թուլամտութիւն (Սարդանաբաղայ). հին տպ. թուլամորթութիւն. (Խոր. ՟Ա. 20։)
Սրտաբեկ լեալք թուլամտութեամբ՝ ահ արկանելով. (Պտմ. աղեքս.։)
brown, tawny, swarthy, dark;
— հաց, brown bread;
— or —ս զգենուլ, ի —ս համակիլ, to wear mouraing, to dress in mourning, to put on mourning;
to be in mourning;
to be plunged in grief;
— զգեցուցանել, ի —ս համակել, to clothe in mourning, to dress in black, to put into mourning;
to throw into mourning, to plunge in grief;
ի —ս համակեալ, in deep mourning;
—ք, brood, covey;
ի —ս նստել, to brood;
cf. Թխեմ.
· Calfa
Թուխ տեսլեամբ։ Իբրեւ լսէր թուխն (դեւ), վաղվաղակի ի բաց փախչէր. (Ճ. ՟Ժ.։)
cf. Թունալից.
· Calfa
Բայց որդւոց քոց եւ ո՛չ թունաւոր վիշապացն յաղթեցին ժանիք. (իմ. ՟Ժ՟Զ. 10։)
bath;
infusion;
ի — արկանել, դնել, to bathe, to infuse, to steep, to soak.
· Calfa
Գողտր եւ թուրմ. կակուղ կամ քաղցր։
cf. Թուրմ.
· Calfa
Որպէս զգայռիւ ոք իւղս անոյշս ցանիցէ, եւ զթուրջ աղիւսով զբաղսամովնն ազնուականն. ընթերցի՛ր կամ շուրջ զաղիւսով, կամ զթուրծ աղիւսով. (զի յն. է լոկ, զաղիւսով)։
lungs;
—ք ծովական, sea-nettles, medusa, rhizostoma, acale-phans.
· Calfa
Փորոտիք եօթն. ախոնդանք, սիրտ, փայծաղն, լեարդ, թոքք (կամ թոքն), երիկամունք երկու. (Փիլ. այլաբ.։)
flight, soaring;
— աստղ, falling star;
—ք մտաց, flight of fancy;
—չս տալ մտաց, գրչի, երեւակայութեան, to give loose to one's genius or pen;
to let one's fancy ramble;
թռիչս առնուլ՝ արձակել, to take wing or flight, to wing one's flight, to soar on high;
ի թռիչս, flying, on the wing, as it flew hy, in the air.
· Calfa
Եմուտ ի թռիչս (այսինքն թռչելով) աղաւնի մի. (Հ=Յ. յնվր. ՟Ի՟Թ.։)
to fly, to take flight, to soar;
— ի մտաց, to escape one's memory, to go out of one's mind, to be forgotten;
— բանին , to divulge immediately, to make public.
· Calfa
Թռեալ ի խորանէն սպիտակ աղաւնի. (Ճ. ՟Ա.։)