born of a virgin;
Holy Virgin.
· Calfa
(իբր կր) παρθενογενής, ὀ ἑκ παρθένου a virgine natus, editus. Ի կուսէ ծնեալ. կուսորդի. մակդիր սեպհական յիսուսի.
Կուսածին մարդացեալ աստուած իմ յիսուս. (Շար.։)
virginal, maiden, maidenly.
· Calfa
Յարգանդէ կուսականէ ծնեալ. (Ճ. ՟Գ.։)
living in celibacy, virgin, single, unmarried man or woman.
· Calfa
որ է ի կրօնս կուսութեան, կամ կրօնաւորեալ կուսութեամբ. որ պահէ զկուսութիւն. կուսան. (ար. եւ իգ)
Արս կուսակրօնս։ Մենաստանս եւ խրճիթս կուսակօնից եւ միանձանց։ Տուն բնակութեան կուսակրօնից։ Զսուրբ կուսարօնսն ըմբռնեալ։ Կուսակրօն միանձնացեալովք. (Յհ. կթ.։)
unmarried state, single life, celibacy;
bachelorhood;
spinsterhood;
կեալ կուսակրօնութեամբ, to live single.
· Calfa
cf. Կուսակից լինիմ.
· Calfa
Կուսկից կամ կողմնակից լինել. ձեռնատու եւ օգնական լինել. մեկին կողմը ըլլալ, կռնակ կենալ.
to be pure as a virgin;
to lead a life of chastity, to keep one's maidenhood;
to take the veil.
· Calfa
Անհնար է պոռնկին կուսանալ։ Անհնար է այդմ լինել, եթէ նախ պոռնկիմ, եւ ապա կուսանամ. (Մանդ. ՟Գ։)
cf. Կուսանամ.
· Calfa
Անհնար է պոռնկին կուսանալ։ Անհնար է այդմ լինել, եթէ նախ պոռնկիմ, եւ ապա կուսանամ. (Մանդ. ՟Գ։)
virginity;
maidenhead, pucelage;
pudicity;
բառնալ զ—, արկանել ի կուսութենէ, to defile, to ravish, to violate, to deflour;
ի կուսութենէ իւրմէ, from her youth;
cf. Կնիք.
· Calfa
heap, pile, accumulation, mass;
vault, roof;
swelling;
wave, surge;
globe, globule.
· Calfa
Սուր ի գործ արկեալ՝ կուտակս կուտակս արկանէին. (Արծր. ՟Դ. 10։)
Արեգակն ի ժամանակս ամարայնոյ բարձրացեալ զկուտակօքն երկնից. (Կոչ. ՟Թ։)
Զեռալ սկսանի (ծովն), եւ բարձրադեզ կուտակս յարուցնել. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ։)
Զծիրանեգոյն ալիսն՝ լեռնաձեւ կուտակսն. (Արծր. ՟Դ. 2։)
Անհուն հեծեալ եւ հետեւակ, իբրեւ զծովու ալեաց կուտակ. (Շ. եդես.։)
piled one upon another, heaped up, accumulated.
· Calfa
Դիզացեալ իբրեւ զկուտակ. կուտակեալ.
Զի մի՛ զահի հարեալ երկիցէ ժողովուրդն վասն յողդողդման կուտակադէզ մերձաւորութեան ջուրցն վերնոցն։ Բազմասցի կուտակադէզ ջուրքն պարսպեալք. (Եղիշ. յես.։)
Յարեաւ ի վերայ նոցա զբօսանք կուտակադէզ ալեօք փրփրելոյ. (Ոսկ. գծ.։)
to heap, to pile, to amass, to accumulate;
to swell, to heave, to upheave;
to exaggerate.
· Calfa
(իսկ կ. իբր. ձ) Դիզել, եւ դիզանալ. Մանաւանդ փրփրիլ եւ բարձրանալ ալեաց կամ կոհակաց.
Յորժամ ծով յուզեցի, եւ զալիսն վեր ի վայր կուտակիցէ. (Ոսկ. ես.։)
լեռնօրէն յորձանօքս բարձրացեալ կուտակէ զանհատ ջուրց պարբերութիւն. (Պիտ.։)
Իբրեւ զծով ալեօք կուտակեալ։ Իբրեւ զգետս կուտակեալ ջուր զջուրբ։ Իբրեւ զնաւ սահեալ ի վերայ ջուրց կուտակելոց. (Ես. ՟Ժ՟Ե. 12։ Երեմ. ՟Խ՟Զ. 7։ Իմ. ՟Ե. 10։)
Յիրերաց վերայ կուտակեալ. (Պիտ.։)
Բարկացայտ ալիքն՝ լեռնաձեւ կուտակին. (Ագաթ.։)
convexity, sphericity;
cf. Կուտակումն.
· Calfa
Որոց պարտ եւ պատշաճ էր զարմանալ ընդ կուտակութիւնն երկնից. (Կոչ. ՟Թ։)
accumulation, heap;
swelling, heaving;
exaggeration.
· Calfa
Կուտակիլն. դիզանալն ջուրց կամ ալեաց.
Կուտակումն ալեաց. (Կիւրղ. ի կոյսն. Արծր. ՟Գ. 9։ Լմբ. սղ.։)
to amass, to collect, to heap up, to heap together, to pile.
· Calfa
συλλέγω, συνάγω, στοιβάζω (լծ. իսթիֆ էթմէք ), συστρέφω, ἑκχέω congero, coacervo, cogo, congrego, constipo, effundo եւ այլն. Կոյտ առնել. հաւաքել ի մի, կամ յիրերաց վերայ, դիզել, բարդել զիրս. զեղուլ. եւ Ժողովեալ, գումարել զմարդիկ. դիզել, մէկտեղել.
Կուտել քարինս, կամ կարկառ մեծ ի վերայ, կամ շեղջս շեղջս, համբարս, զմոխիր. հորակոյտս. Զբլուր հողոյ. փայտ ի վերայ հրոյ։ Մի՛ կուտեսցէ զդովաւ հող։ Կուտեցէք (կամ հաւաքեցէք՛) յիս խնձոր։ Եռեալ կուտէր զայն ի սայլս իւր. եւայն։
Կուտեալ հաւաքեցի։ Յաճախեա կուտեա՛, բարդեա՛ եւ դիզեա՛։ Կարդացի կուտեցի, արձանացուցի, դիզի, բարդեցի։ Կուտին քեզ համբարք։ Ահա բարդեցան կուտեցան շրջանակք ամացս ընդունայնութեան. (Նար.։)
Կուտել յինքն զօրս, կամ զայրուձի։ Կուտեաց ի վերայ կորխ զժողովուրդն իւր։ Կուտեցան ի վերայ քո։ Կուտեցաւ ժողովուրդն ի վերայ ահարոնւ։ Ժողովս կուտէ ի վերայ քո ամովս։ Ի կուտել ժողովրդեանն, կամ բիւրաւորաց. եւ այլն։ Կուտեալ զամենայն նախարարազունսն. (Խոր. ՟Գ. 58։)
Գռութ սպայից յինքեանս կուտեալ։ Գային կուտէին. (Յհ. կթ.։)
to be covered with rash.
· Calfa
Կուտկուտեալ լինէր մորթ իմ ի չարաչար քարշելոյն, եւ պատառ պատառ յերկիր անկանէր. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
mass, pile;
body.
· Calfa
Կուտոցս կայծկանց հրոյ դիզեալս. (Դիոն. երկն.։)
Կերակուր մարդկան եղեալ, եւ ընդ կերողին կուտոց ընդմտեալ հալմամբ. (Նիւս. կազմ.։)
to become blind, to lose one's sight, to be deprived of sight;
to shut ones eyes, to be blind to;
— ճանապարհի, to be no longer practicable, to be stopped, unpassable or impassable (road).
· Calfa
τυφλόομαι, πωρόομαι եւ այլն. excaecor, obcaecor եւ այլն. Կոյր լինել (աչօք կամ մտօք). կրել զկուրութիւն. պակասիլ ի լուսոյ. նմանութեամբ Խափանիլ ճանապարհաց. կուրնալ.
Ակն իւր աջոյ կուրանալով կուրասցի։ տեսցեն աչք կուրացելոցն։ Կուրացան ծառայքն աստուծոյ։ Կուրացան միտք նոցա։ Կուրասցին ճանապարհք ձեր. յն. անապատ կամ աւեր եղիցին. (եւ այլն։)
Խցեալ կուրացան արշաւանք որսորդաց. (Եղիշ. ՟Ը։)
Զճանապարհն՝ որ բազում ժամանակս կուրացեալ իցէ, եւ աներեւոյթ լեալ. (Ոսկ. ես.։)
blind alley.
· Calfa
Ուր իցէ շաւիղ կուրացեալ. այսինքն անկոխ, կամ անլոյս. (գուցէ եւ լայն՝ յարմար կուրաց)
Շատ ջանացար կուրաշաւիղ իմն արահետիւք ծածկեալ. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Զլուսաշաւիղ թողեալ ճանապարհ՝ հետեւեցան կուրաշաւիղ կորստեան։ Կուրաշաւիղ կորստեան։ Կուրաշաւիղ կորստեան։ կուրաշաւիղ ճանապարհ ստացեալ, եւ յանհաւատութեան միգի մոլորեալ. (Մագ. ՟Ա. ՟Լ՟Ը։)
to blind, to make blind, to take away the sight, to excecate;
to dazzle, to offuscate;
կիրք —նեն զմիտս, passions cloud or darken the understanding;
cf. Շլացուցանեմ.
· Calfa
τυφλόω, ἑκτυφλόω, ἁποτυφλόω excaeco, privo lumine, caecum reddo. Տալ կուրանալ. զրկել յաչաց, ի լուսոյ. խաւարեցուցանել՝ ըստ մարմնոյ կամ ըստ հոգւոյ. կուրցընել, կուրացնել.
breast, bosom, chest;
heart, mind;
ուշ ի կուրծս անկանել՝ առնել, to reflect well on, to recollect, to remember;
մօտ առ կուրծս, to be imminent, near to, to impend;
զձեռն ի վերայ կրծից հանգուցանել, to fold the arms in repose;
մաքրել զ—ծս, to expectorate, to spit.
· Calfa
Տալ գելոցս կրծից նորա, եւ արկանել առասանս ի կապատս կրծիցնգելարանաց. (Ագաթ.։)
Զլայնակամարն ո՛չ կրծիւքն (յն. առ ստեամբքն) կապեալ։ Սրտմտութիւն եռացեալ ի կրծից անտի ի դուրս բղխեսցէ. այսինքն ի սրտէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1. եւ 3։)
Ուստի ուշ ի կուրծս անկեալ, եւ ի միտս եկեալ նախարարացն հայոց. (Խոր. ՟Գ. 4։)
Խոհական իմացուածիւ՝ ուշ ի կուրծս արարեալ։ Որ ուշ ի կուրծս արարեալ, եւ իմաստայեղց մտաց խորհրդեամբ տեսեալ. (Յհ. կթ.։)
the hollow of the joined hands;
double handful.
· Calfa
Առեալ կցովն ջուր (եռացեալ՝) ելից ի վերայ ձեռաց դատաւորին. (Հ. մայ. ՟Գ.։)
well carved or sculptured;
smooth, polished;
— քար, freestone.
· Calfa
λελεξαμένος, λαξευτός, τμητός , λατομητός excisus, dolatus, politus, sectus, rasus. գրի եւ ԿՈՓԱԾՈՒ կամ ԿՈՓՈՒԱԾՈՅ. Կոփեալ. կոփմամբ հատեալ, քերեալ, կոկեալ, շինեալ. տաշածոյ. կռածոյ. կտրած, տաշած, կոկած.
to cut, to hew, to carve, to sculpture;
to polish;
to coin;
to forge, to fabricate;
to beat, to hammer;
— զպատկեր, to carve an image.
· Calfa
կոփել տախտակս քարեղէնս։ Ի վէմն՝ յորմէ կոփեցարուք։ Միթէ պատկէր կոփաց զնա հիւսն։ Ուրագ սրեաց, եւ կոփեաց նովաւ։ Քաջալերեսցէ զդարբին՝ կռել կոփել, ուռն հարկանել.եւ այլն։
Օ՛ծ զպարանոցդ քո, ես կոփեցից սրովն։ կոփեա՛ ուժով։ Կփեալ ուժգին՝ ետես զպատուական գլուխ նորա հատեալ։ Կոփեալ սրովն եսպան եւ զմիւս տղաձն. (Վրք. հց. ձ։)
stone-cutter;
chisel;
hammer, mallet.
· Calfa
Կոփչէք զարկուցեալ մեռանի։ Եւ զպռիւրիդեայ, որ հաւանիւր զինքն կոփչօքն խորտակել. (Մագ. ՟Ե. ՟Խ՟Գ։)
blows, beating.
· Calfa
Ոսկեղէն ուռամբ բռնամարտիկ կոփոն մակ կառափին կարկատեալ. (Մագ. ՟Թ։)
pissasphalte.
· Calfa
Զաղտեղութիւն մեղացն՝ որ կռուեալ էր ի բնութիւնս մեր, եւ ի նմին միացեալ ո՛չ զօրէն փոշւոյ, այլ կպրաձիւթոյ. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
tarred, coated with tar.
· Calfa
Կպրով շաղախեալ՝ շաղեալ, ծեփեալ.
ի կպրաշաղախ աշտարակն ապաւինեալք. (Ագաթ.։)
Ամբարտակ եւ աշտարակ շինեալ ... եւ զկռապաշտութիւնն՝ զկպրաշաղախ մեղսն. (Մեկն. ծն.։)
to tar, to caulk.
· Calfa
ἁσφαλτόω bitumino, pice oblino. Կպրով ծեփել. կպերբ օծանել. սեւձըթել, խալաֆաթ ընել, զիֆթով ու խաթրանով ծեփ տալ.
cut, carved, sculptured;
laminated, forged;
engraved;
coined;
վարսք —ք, thick, curly hair.
· Calfa
ἑλατός ductilis λαξευτός excisus. Կռեալ. կռանաւ ծեծեալ կոփեալ, շինեալ. կու՛ռ. եւ Կոփածոյ. ծեծած կոծած.
Հիւսածու թագաւ պսակեալ, եւ ոչ կռածու. (Վրդն. պտմ.։)
Ասի կռածոյ, է որ ի հեղեղատէ (կուռ եւ ողորկ քար), եւ է կռածոյ՝ որ ի կռանէ. որպէս ասի, թէ ո՛չ է ձուլածոյ, այլ կռանահարութեամբ գործեալ. (Երզն. քեր.։)
given to idols, idolatrous;
— պաշտօն, cf. Կռամոլութիւն.
· Calfa
Մոլեալ զհետ կռոց. կռապաշտ. կռապարիշտ. կռապաշտական.
Պաշտամունք կռամոլիցն։ Ձօնեալքդ էք անահտայ կռամոլ դիւացն. (ՃՃ.։)
Կռամոլ գտեալ։ Ի կռամոլ մարդոց։ Զկնամոլ ասորեստանեայսն։ Զկռամոլ ամբարշտութիւն. (Յհ. կթ.։)
smith, hammerer.
· Calfa
Իբրեւ ի հալոցս փորձութեան ճարտարութեան արուեստիցն կռանագործ արծաթարարացն. (Ագաթ.։)
beaten with the hammer.
· Calfa
Կռանաւ կռեալ. կռածոյ, եւ ոկւռ. չիքիճով ծեծած, եւ խիստ կռած.
Եւ զկռանակուռ ձոյլ ոսկի կամարն ընդելուզեալ մարգարտովք եւ ակամբք պատուականօք ընդ մէջ իւր ածէր. (Եղիշ. ՟Է։)
hammering, beating with a hammer;
smith.
· Calfa
Մովսէս բարձրացոյց զօձն. հայեցեալ ի խորհուրդն, ի պղնձոյ առնէ կռանահարաւ առանց ըաղապարի. (Վրդն. աւետար.։)
hammering.
· Calfa
Չէ ձուլածոյ, այլ կռանահարութեամբ գործեալ. (Երզն. քեր.։)
Հրացեալ ոսկին, եւ կռանաւ հարեալ, նիւթ ոսկոյն ընդունի զկռանահարութիւնն, այլ եւ ընդ նմա միաւորեալ հուրն. (Ոսկիփոր.։)
to hammer, to beat, to forge.
· Calfa
Եթէ ոք կռանեսցէ զնա (զչանթացեալ նիւթ), նիւթն ընդունի զբախումն կռանին, եւ ոչինչ վնասի ամենեւին հրոյն բնութիւն ի բախողէն զնա. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ։ Ճ. ՟Է.։)
to worship idols, to give up to idols;
to idolize.
· Calfa
Աղաչաւոր կռապաշտեալ։ Իբր ոչ կռապաշտեալ. (Նար. ՟Խ՟Ը։ Նար. կ.։)
cf. Կռապաշտ.
· Calfa
Տեանեն կռապարիշտքն զփառս նշանին քրիստոսի, եւ ամաչեալ կոծին. (Լմբ. սղ.։)
to cut, to dress stones with the hammer;
to carve, to hollow, to sculpture, to engrave, to chisel;
to hammer, to beat or strike the anvil;
to smooth, to polish;
դաշինս —, to make a convention, to contract, to enter into an engagement, to engage oneself;
— ուխտ, to conclude an alliance.
· Calfa
τύπτω, λατομέω caedo, incido, tundo եւ այլն. Կռանաւ կու՛ռ առնել. կռանալ. կոփել. կոկել. բախել. տաշել. ծեծել. շինել. եւ Պնդել.
Բաժակ ոսկի կռես, եւ բաժակ մի հով ջուր չկամիլ տալ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 25։)
Կուռք կռեալք եւ քանդակեալք։ =կուռս կռեալս կոփեալս. (Ճ. ՟Բ.։ Ագաթ.։)
Վէմ կոչեցաւ ո՛չ անշունչ անմռունչ ի ձեռս քարկոփաց կռեալ. (Կոչ. ՟Ժ։)
Ճանապարհ զանձինս արարին ... եւ կռեալ պնդեալ կարծրացան. այսինքն կուռ եւ պինդ եղեն կոխոտմամբ. (Իգն.։)
Դաշինս առեալ կռէր ընդ նմա։ Կռել դաշինս ընդ դժոխոց, կամ ընդ մահու. (Ագաթ.։ Յհ. կթ.։ Իգն.։)
the least noise, the least thing;
a mere nothing.
· Calfa
Արմատ Կռնչելոյ, որպէս Ճռինչ, ճիկ, թեթեւ ձայն բնական իրաց եւ անբանից. եւս եւ Բան ինչ, դոյզն ինչ. իր դուզնաքեայ. բան մը. (որպէս թէ գրեալ էր կռի ինչ. լծ. յն. ղռի)
crakeing, creaking, cry or noise;
— հաւուց, cackling;
— թռչնոց, chattering;
— խորդոց, crunk, crunkle of the crane.
· Calfa
Ձայն հաւուց, թռչնոց. ճռուողումն. կառաչ. ճիկ. ճիչ. կարկաչ. կռկռալը, ճիվ ճիվ, հաւու կամ թռչնու ձան.
cf. Կուռն.
· Calfa
Ու՞ր կռնակ (կամ կոռնակ) որ թեկն ածէր կռնակաւ. եւ նահանջէր՝ մարտուցեալ. (Մագ. ՟Ի՟Ը։)
to crake, to creak;
to make a shrill noise, to cry out, to shriek, to squeak, to scream;
to hiss;
to whistle;
— գորտանց, to croak;
— ագռաւուց, to caw;
— խորդոց, to crunk, to crunkle;
— խոզից, to grunt;
— շանց, to growl;
to yelp;
— եղջերուի, to bell.
· Calfa
γρύζω mutio (եւ γρυλλίζω grunnio, որ է խանչել). (լծ. հյ. ճռնչել. եւ յն. ղռի՛զօ. եբր. խարաձ) Ձայնել ըստ անբանից՝ մանաւանդ ի վիշտս եւ ի նեղութիւնս. կռինչս կամ կառաչս եւ ճիկ հանել. մրմռալ.
cf. Երեւակ.
· Calfa
ԿՌՈՆՈՍ կամ ԿՐՈՎՆ. Բառ յն. գռօնոս. Κρόνος Saturnus. (լծ. χρόνος tempus. ժամանակ, տարի) գրի եւ ԿՐՕՆՈՍ. Բարձրագոյնն յեօթն մոլորակաց, որ ի մեզ Երեւակ ասի. միանգամայն եւ անուն չաստուծոյ, որ համարեալ է հայր դիոսի, այսիննքն արամազդայ հօր չաստուածոց, եւ որդի ուռանոսի՝ այսինքն երկնից. նկարի որպէս ծեր որկորեայ՝ կերօղ ծննդոց իւրոց, վասն զի ժամանակն ծախէ զամենայն. (վասն որոյ կոչի ի լտ. սադու՛ռնուս, որպէս շատացեալ, յագեալ) զուհէլ, զօհալ, քէյվան.
Բայց ես ասեմ զկռոնոսդ անուն եւ զբէլ՝ նեբրովթ լեալ. (Խոր. ՟Ա. 6։)
adj. s. antagonistic;
champion;
ally.
· Calfa
Յորժամ տեսանէ կատարեալն հասակաւ եւ ուժով զմանուկ տհաս իւր ախոյեան գնացեալ, ասէ. վա՛չ քեզ՝ վա՛չ զիմ կռուակիցս։ Կռուակից յարեաւ անմարմինն մարմնաւորացս. (Լմբ. սղ.։)
hold;
— գտանել, ունել, to get a hold on.
· Calfa
Բնաւ ոտից կռուան ոչ գոյր ի հալածանսն. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
Զխիղճ մտացն սրբիցեմք, եւ գտանիցին ի մեզ կռուանք, եւ մի՛ կարծիք չարեաց. (Ոսկ. մ. 4. 87. (որպէս ըմբիշ սերկ եւ օծեալ իւղով է անըմբռնելի ի կռուի։))
wrestling-place, palcestra, arena, lists, tilt-yard;
battle-field.
· Calfa
Ի բարւոք կռուանոցն մտանիցէ օծեալ իւղով հոգւոյն պարգեւաց։ Հրահանգք եւ կռուանոց առաքինութեան լինիցի տունն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 11։)
Թողեալ է զսատանայ իբրեւ ի հրահանգս կռուանոցաց յաշխարհի. (Եզնիկ.։)
to set by the ears, to incite to strife, to urge to war.
· Calfa
Տալ բանակռիւ լինել. ի մարտ գրգռել. կռուեցընել.
Եւ Տալ ունել կռուան կամ կռիւ ոտից. հաստատել. զետեղել. փակցնել.